Fastneds omzet is voor het tweede kwartaal op rij met 44 procent toegenomen. Het Nederlandse snellaadbedrijf had in het laatste kwartaal van vorig jaar een omzet van 38,1 miljoen euro. Naar schatting was de omzet per laadstation in heel 2025 335.000 euro.

De omzetgroei kwam deels doordat het aantal laadsessies en de hoeveelheid geleverde energie toenamen. Het aantal laadsessies nam met 25 procent toe tot 2,1 miljoen en de hoeveelheid energie nam met 29 procent toe tot 54,8GWh, meldt Fastned. Deze cijfers betekenen dat mensen meer kWh laden per Fastned-sessie, maar ook meer betalen per kWh.

Het bedrijf opende in het laatste kwartaal van vorig jaar 26 nieuwe snellaadstations in België, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Het bedrijf opende ook de eerste Spaanse stations. Het bedrijf heeft inmiddels 406 Fastned-stations in negen Europese landen. Van die stations zijn er 35 in het afgelopen kwartaal uitgebreid, herontwikkeld of geüpgraded.

Het bedrijf noemt de winst niet. Die wordt in maart gedeeld in het jaarverslag. Fastned mikt op een operationele ebitda-marge van 35 tot 40 procent. Fastned wil dit jaar groeien naar 476 tot 506 operationele stations en een omzet van 350.000 tot 400.000 euro per station. In 2030 wil Fastned 1000 laadstations hebben. Het bedrijf zegt nu 662 locaties 'zeker gesteld te hebben voor ontwikkeling'.

Samsung heeft de beperking opgeheven dat de bèta van zijn Internet-browser voor Windows alleen in Zuid-Korea en de Verenigde Staten te installeren is. Nu is de bèta ook te installeren in Nederland en België. Wanneer de stabiele versie komt, is onbekend.

De browser is nu te installeren vanaf de Samsung-site, zo meldt Sammyguru. Bij installatie komt ook de app Samsung Account op de machine te staan. De browser is al jaren beschikbaar voor Samsungs Android-telefoons, maar nu komt die voor het eerst uit voor Windows.

De pagina vermeldt nog wel dat de browser alleen te installeren is vanuit Zuid-Korea en de VS, maar de download werkt nu voor het eerst wel. Samsung wil 'een vloeiendere en meer verbonden ervaring' in het Galaxy-ecosysteem bieden met zijn op Chromium gebaseerde browser.

De eigen browser van het bedrijf synchroniseert onder meer favorieten en browsegeschiedenis met Samsungs clouddienst, bewaart en synchroniseert wachtwoorden in Samsung Pass en laat gebruikers browsesessies voortzetten op andere apparaten met Samsung Internet. Gebruikers moeten daarvoor wel een account bij Samsung aanmaken.

Intel heeft nog geen Arc B770-testvideokaarten verstrekt aan zijn boardpartners. Dat bevestigen twee videokaartmakers tegenover VideoCardz. Hoewel het niet betekent dat de videokaart is geschrapt, is het wel onduidelijk of en wanneer deze op de markt komt.

Twee boardpartners bevestigen tegenover VideoCardz dat ze nog geen Arc B770-testborden hebben ontvangen en dat het onduidelijk is of en wanneer daar verandering in komt. De chipmaker heeft ook nog geen definitieve specificaties van de videokaart gedeeld, vertellen ze daarbij. Een van de boardpartners zegt dat er wel B770-testkaarten bestaan, maar alleen in Intels eigen lab.

Afgelopen zomer zeiden bronnen tegen Tweakers dat de Arc B770 vorig jaar nog zou verschijnen. Verschillende ingewijden die in nauw contact staan met Intel meldden toen dat de kaart op de planning stond voor de tweede helft van 2025, vermoedelijk het vierde kwartaal. Die plannen lijken inmiddels dus te zijn gewijzigd; boardpartners zeggen tegen VideoCardz dat ze 'niet weten' of de kaart nog steeds op schema ligt om uitgebracht te worden.

Tegelijkertijd werkt Intel gestaag door aan softwareondersteuning voor de onaangekondigde gpu. Verschillende apps van het bedrijf kregen de afgelopen tijd ondersteuning voor de BMG-G31-chip, die naar verwachting gebruikt zou worden in de B770. Het is niet bekend of Intel nog steeds van plan is om die gpu te gebruiken voor een consumentenvideokaart; het is ook mogelijk dat hij wordt gebruikt in een Arc Pro-videokaart voor workstations.

OpenAI heeft een concurrent voor Google Translate uitgebracht. Gebruikers kunnen in ChatGPT Translate een tekst typen en vervolgens kiezen in welke taal die tekst vertaald moet worden, al wordt het Nederlands nog niet ondersteund.

ChatGPT Translate moet het makkelijker maken om teksten via ChatGPT te vertalen. De tool bestaat net als Googles concurrent uit twee tekstvakken. In het linkervak kunnen gebruikers een tekst typen, waarna de tekst in het rechtervak in de gekozen taal wordt vertaald. Verder is het mogelijk om de vertaalde tekst via text-to-speech te laten oplezen.

OpenAI's vertaaltool is wel nog beperkter dan Google Translate. Zo kunnen teksten nog niet naar het Nederlands worden vertaald, al kan ChatGPT Translate wel Nederlandse teksten naar andere talen vertalen. Daarnaast is het nog niet mogelijk om afbeeldingen te uploaden, hoewel OpenAI op de homepagina van de tool wel aangeeft dat dit kan. Ook kunnen gebruikers geen documenten en websites laten vertalen.

TSMC's 3nm-procedés waren in 2025 goed voor bijna een kwart van de omzet, bevestigt de Taiwanese chipfabrikant tijdens de bekendmaking van zijn jaarcijfers. 5nm blijft de populairste 'familie' van het bedrijf: die nodes waren samen goed voor 36 procent van de jaaromzet.

In totaal waren de 3nm-procedés van TSMC goed voor 24 procent van de jaaromzet. Dat is een fikse stijging ten opzichte van 2024. Toen was TSMC's 3nm-familie nog goed voor 18 procent van de omzet, waarmee 2025 goed was voor een stijging van 6 procentpunt.

Als je bedenkt dat de totaalomzet van TSMC in 2025 met zo'n 36 procent steeg, is dat verschil in werkelijkheid nog groter. Grofweg omgerekend was 3nm dan goed voor zo'n 29,4 miljard euro, tegen 13,9 miljard euro in 2024.

3nm-familie wordt gebruikt door veel grote chipbedrijven

De '3nm'-familie van TSMC bestaat uit meerdere verschillende procedés: N3, N3E, N3P en N3X. Ze hebben allemaal een eigen doelgroep. N3 is het 'basisprocedé', dat eind 2023 op de markt kwam. N3E is daar een verbeterde versie van: de 'E' staat voor 'Enhanced'. N3P is wat efficiënter en brengt nog wat prestatieverbeteringen met zich mee, en N3X is speciaal bedoeld voor energieverslindende datacenterchips. Dit jaar volgt ook nog een N3A-variant voor autochips.

De 3nm-processen kennen dan ook een groot aantal klanten. Apple maakt sinds 2024 gebruik van TSMC's 3nm-nodes voor zijn iPhone- en Mac-chips. Nvidia en AMD maken AI-chips op basis van die procedés en ook Intel laat zijn Lunar Lake- en Arrow Lake-processors bakken in TSMC's 3nm-fabrieken. Ook Qualcomm is 3nm-klant bij TSMC, bijvoorbeeld voor zijn Snapdragon 8 Elite-soc voor high-endtelefoons.

TSMC's 5nm-familie is nog altijd het populairst: die is goed voor 36 procent van de jaaromzet. Daaronder vallen niet alleen nodes als N5 en N5P, maar ook alle '4nm'-varianten van het bedrijf. Bedrijven gebruiken die bijvoorbeeld voor consumentenhardware. Denk aan AMD's Ryzen 9000-cpu's, RX 9000-videokaarten en Nvidia's RTX 50-gpu's.

Omzet uit datacenters en smartphones

TSMC zegt dat zijn omzetgroei afgelopen jaar voortkwam uit een aantal specifieke sectoren. Vooral de omzet uit 'hpc'-klanten steeg dit jaar weer enorm: die waren goed voor 48 procent meer omzet dan in 2024. Het gaat daar bijvoorbeeld om AI-chips voor datacenters, Nvidia's GB200 Superchip en de AMD Instinct MI300-serie, die worden gebruikt door bedrijven als OpenAI om nieuwe AI-modellen te trainen.

Al met al is het hpc-segment inmiddels goed voor 58 procent van TSMC's totaalomzet. De vraag naar AI-chips zit al langer in de lift, met name door bedrijven als OpenAI, Meta, Microsoft en andere partijen. Dat soort partijen bouwen massaal grote datacentra vol met AI-gpu's om modellen te blijven trainen en aan te bieden.

Smartphonechips maakten een iets bescheidenere groei door in 2025; 11 procent meer dan in 2024. Daar staat tegenover dat smartphones nog altijd goed is voor 29 procent van de TSMC-omzet. Dat zal met name komen door chipontwerpers als Apple en Qualcomm, hoewel ook MediaTek socs laat maken bij de Taiwanese marktleider. Verder steeg ook de omzet uit automotivechips steeg fors ten opzichte van 2024, hoewel dat segment nog altijd goed is voor slechts 5 procent van TSMC's totaalomzet.

Firaxis brengt op 5 februari een iOS-versie van Civilization VII uit, waarmee de game voor het eerst op smartphones en tablets speelbaar is. De iOS-versie is vooralsnog alleen via het Apple Arcade-abonnement te spelen en kent beperkingen ten opzichte van de andere versies.

De iOS-versie krijgt touchcontrols, maar werkt ook met aangesloten muizen en toetsenborden, meldt Apple. Het bedrijf merkt wel op dat de game bij introductie geen multiplayer krijgt. Het is niet duidelijk of die multiplayer er later alsnog komt. De iOS-versie krijgt daarnaast geen dlc die op andere platforms wel verschijnt en krijgt updates mogelijk later of niet.

Apple meldt dat de iOS-versie alleen te gebruiken is op apparaten met minstens iOS 17.0 en de Apple A17 Pro of nieuwer. Dit komt overeen met de iPhone 15 Pro-toestellen en de zevende generatie iPad mini. Het bedrijf merkt ook op dat de Large- en Huge-mapformaten alleen beschikbaar zijn op apparaten met 8GB geheugen of meer.

Civilization VII is een turnbased-4x-game die in 2025 verscheen voor Windows, macOS, Linux, PlayStation 4 en 5, Xbox One en Series X/S, en de Nintendo Switch-consoles. Tweakers schreef vorig jaar een review van de game met de conclusie dat de veranderingen in de game niet per se altijd goed uitpakten. Met Apple Arcade is de game te spelen op iOS en macOS. Dit abonnement kost 6,99 euro per maand.

Mozilla heeft de optie toegevoegd om in browser Firefox de sneltoetsen aan te passen. Dat kan door in de adresbalk 'about:keyboard' te typen. Het eerste verzoek voor deze mogelijkheid kwam 25 jaar geleden, nog voordat versie 1 uitkwam.

De functie werkt vanaf versie 147, die deze week uitkwam, meldt Mozilla. Deze werkt alleen op desktop en niet op de versies van Firefox voor Android en iOS, zo laat de browserbouwer weten. Bovendien werkt de functie het best met qwertytoetsenborden en kan het aanpassen van de sneltoetsen beperkt functioneren bij andere indelingen.

Hoewel about:keyboard in de stabiele versie van de browser zit, meldt Mozilla dat het nog gaat om een test. "Deze functie is experimenteel en werkt mogelijk niet zoals verwacht", zo staat bovenaan de pagina in de browser bij het openen ervan. De functie staat niet in de releasenotes.

Daarmee komt er een functie in Firefox waar gebruikers al lang om vragen. Een Finse gebruiker vroeg in oktober 2000 voor het eerst om aanpasbare sneltoetsen. Dat is meer dan 25 jaar geleden. Toen was versie 1 van Firefox nog lang niet uit. Die kwam uit in november 2004, al bestonden er toen al veel langer testversies. In 2000 zat Mozilla nog bij de Milestones-versies van zijn browser, vroege alfaversies met veel bugs.

De Consumentenbond en Stichting Benadeelden in Actie dagen de Nederlandse bank ING voor de rechter. Volgens de aanklagers moet ING openbaren welke afspraken de bank met Google heeft over de Pay-service. Google Pay zou mogelijk de privacy van gebruikers schenden.

Volgens de Consumentenbond en de stichting is de privacy van klanten van ING die met Google Pay betalen mogelijk in gevaar omdat de techgigant toegang heeft tot de klantgegevens van gebruikers. ING zegt afspraken te hebben met Google, maar wil de inhoud daarvan niet delen. De organisaties dagen ING voor de rechter om inzicht te krijgen in die afspraken.

ING zou het doelwit van de organisaties zijn omdat dit de grootste bank van Nederland is. Ze erkennen dat andere banken zoals ABN Amro, Rabobank en de Volksbank ook gebruikmaken van Google Pay.

De bank zegt tegen RTL Nieuws verbaasd te zijn: "Ons vermoeden is dat ze ING gebruiken om een punt te maken over Google. Vrijwel alle Nederlandse banken maken gebruik van Google Pay." De bank wijst er verder op dat Google zich aan Nederlandse privacywetgeving moet houden.

'Privacyschender'

Volgens de aanklagers kan Google via Pay betaalgegevens verzamelen, analyseren en gebruiken voor andere diensten. "Oftewel, Google weet precies waar jij je geld aan uitgeeft en kan die informatie commercieel flink benutten", aldus de organisaties. Google laat inderdaad in zijn gebruikersvoorwaarden weten dat er bepaalde betaalgegevens verzameld en gedeeld worden met derden zoals een bank.

In een supportdocument benadrukt Google verder dat gegevens niet doorverkocht worden of gebruikt worden voor gerichte advertenties. De techgigant schrijft: "Google Pay verkoopt uw transactiegeschiedenis nooit aan andere bedrijven en deelt deze niet met de rest van Google om u advertenties te tonen." Gegevens kunnen echter wel intern gebruikt worden voor fraudebestrijding en het trainen van een antifraudealgoritme. Volgens de aanklagers is het desondanks onwenselijk dat gegevens bij een bedrijf terechtkomen dat bekendstaat als een 'privacyschender'.

Volgens de aanklagers is het Apple-equivalent Apple Pay minder problematisch. "De gegevens van consumenten die met Apple Pay via een iPhone betalen, lijken beter beschermd. In het privacybeleid van Apple staat dat het bedrijf geen betaalgegevens bewaart."

ING en andere banken met Google Pay

ING stopte halverwege 2024 met het aanbieden van zijn eigen betaaldienst voor Android-smartphones. De bank bracht enkele maanden daarvoor ondersteuning voor Google Pay uit. Dit is tot op heden de enige manier voor klanten om contactloos met hun Android-smartphone te betalen. De bank benadrukt dat er ook andere manieren van betalen zijn, namelijk contactloos of niet-contactloos met de bankpas.

Ook andere grote banken introduceerden de afgelopen jaren Google Pay. Onder meer ABN AMRO, Bunq, de Volksbank en Rabobank ondersteunen de dienst.

Grok is al weken in het nieuws omdat de chatbot het wel heel eenvoudig maakt om foto's van voornamelijk vrouwen en soms zelfs kinderen te seksualiseren. Uit een test van Tweakers blijkt dat Grok niet de enige AI is die kleding kan omtoveren tot bikini's, al moet je daar vaak wel meer moeite voor doen.

Upload simpelweg een foto van een persoon en vraag of Grok de kleding kan vervangen door een bikini − en voilà, Grok doet precies dat. Dat kan niet alleen in de tool zelf, maar ook met de Grok-bot op X. Gebruikers kunnen deze in de reacties onder een bericht aanroepen om te vragen om de afbeelding in die post te bewerken, ook bij berichten van derden. Het gevolg: vrouwen die een foto van zichzelf plaatsen, worden gebombardeerd met reacties van gebruikers die Grok vragen om de afbeelding om te toveren tot een bikinifoto.

De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk onderzoeken momenteel of xAI Grok te veel de vrije loop laat en daarmee de wet overtreedt. Indonesië en Maleisië hebben de bot zelfs geblokkeerd totdat het bedrijf maatregelen neemt om het genereren van illegale afbeeldingen tegen te gaan.

De controverse draait bij Grok om meerdere dingen tegelijk. Ten eerste leek de chatbot niet alleen bikinifoto's te maken, maar ook seksueel getinte afbeeldingen van kinderen. Daarbij speelt ook nog eens mee dat Grok die afbeeldingen direct publiek beschikbaar maakt, via openbare tweets door alleen '@grok' te taggen. Dat heeft X onlangs overigens wel beperkt.

Maar het feit dat Grok het in de eerste plaats mogelijk maakt om seksuele afbeeldingen te maken, is op zichzelf al reden tot ophef; in veel jurisdicties wordt het maken van zulke deepfakes als illegaal of in ieder geval als een juridisch grijs gebied gezien, om nog maar te zwijgen over de ethische kant ervan. Dat vond in ieder geval Elon Musk, die een tweet onderschreef waarin stond dat ook 'andere apps mensen een bikini kunnen laten dragen'. In het geval van Grok lijkt het vooral de laagdrempeligheid te zijn waarmee gebruikers foto's van anderen kunnen manipuleren tot seksueel getinte afbeeldingen, maar heeft Musk een punt? Maken andere apps dit ook mogelijk?

Tweakers onderzocht zes andere, populaire AI-tools om te zien hoe makkelijk ze bikinifoto's genereren. We keken naar ChatGPT, Gemini, Le Chat, Copilot, Meta AI en Photoshops Generative Fill. Hiervoor gebruikten we twee AI-gegenereerde foto's als basis, een van een man en een van een vrouw, en vroegen we op verschillende manieren of de afbeeldingsgenerator de kleding kan omtoveren tot een bikini. Daaruit blijkt dat, naast Grok, ChatGPT als enige heel eenvoudig ook zulke foto's kan maken. Wel heeft die tool meer beperkingen dan Grok. Bij andere chatbots is het maken van seksueel getinte foto's veel moeilijker.

ChatGPT

Bij de meestgebruikte AI-tool is het meteen raak: door een foto in ChatGPT te uploaden en 'Add bikini' te zeggen, wordt de outfit doorgaans zonder verdere opmerkingen vervangen door het gevraagde kledingstuk. De bot trekt pas een grens als we vragen om een mankini, hoewel ChatGPT op basis van de half afgemaakte foto's überhaupt niet eens lijkt te weten wat een mankini is; de afbeeldingenmaker maakt er gewoon een groene bikini van. Dat is overigens een verschil met Grok, die er geen moeite mee heeft om een (zeer verontrustende) mankini te fabriceren.

ChatGPT (links) kapt het verzoek om een mankini halverwege af, maar Grok kent kennelijk geen grenzen.

Gemini

De guardrails van Gemini zijn een stuk strenger. De bot weigert om een bikini of zelfs maar een badpak te genereren. Tenminste, mits dat rechtstreeks gevraagd wordt. Als we er context bij geven (bijvoorbeeld dat we een foto willen alsof we meedoen aan de 100 meter vrije slag of kleding in een winkel aan het passen zijn), wil Gemini soms wel meewerken. Dan wordt de bestaande afbeelding echter niet bewerkt, maar wordt er simpelweg een nieuwe afbeelding gegenereerd waarbij de aangeleverde foto als referentie wordt gebruikt.

Le Chat

Le Chat lijkt, op basis van onze beperkte tests met de gratis versie, het wisselvalligst. De bot wil niet rechtstreeks een bikini fotoshoppen, maar soms lukt het wel als we er een uitgebreidere prompt bij schrijven. Bij herhaling lukte dat echter niet. Ook lijkt de bot net als Gemini een volledig nieuwe foto te genereren die weliswaar gelijkenissen vertoont met het origineel, maar niet 'gewoon' een bewerking is.

Meta AI

Meta AI is de eerste die de tactiek om extra context te geven helemaal weerstaat. Sterker nog: we kregen deze bot als enige niet zo ver om badkleding te genereren, welke prompts we ook probeerden. Zelfs in het water houden de personen uit de referentieafbeeldingen hun kleding aan.

Copilot

Ook Microsoft heeft straffe guardrails aan zijn AI-bot toegevoegd, want Copilot ging ook niet in op de meeste verzoeken. Vaak begint Copilot wel met het genereren van een afbeelding, om zich halverwege te bedenken en aan te geven dat het verzoek is geblokkeerd door de veiligheidsmaatregelen. Net als bij Meta houden personen hun kleding aan tijdens het zwemmen. Hoewel de bot bleef weigeren om de twee AI-gegenereerde personen te voorzien van badkleding, lukte het om een of andere reden wel bij een foto van ondergetekende. Ook in dit geval lijkt de chatbot echter weinig bloot te willen genereren.

Photoshop

Ongeacht de prompt die we gebruikten, weigerde de Generative Fill-functie van Adobe Photoshop om een bikini te genereren. Hoewel de door Elon Musk onderschreven tweet anders beweerde, kwam er telkens een melding in beeld waarin stond dat de opdracht de gebruiksvoorwaarden schond. Wel was het mogelijk om een zwem- of badpak te genereren. Bij de mannelijke foto werd het zelfs een soort mankini, terwijl de functie onder normale omstandigheden weigert om een ontbloot bovenlichaam te genereren.

_{Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Amazon Web Services kondigt de algemene beschikbaarheid aan van wat het een Europese soevereine cloud noemt. Het Amerikaanse bedrijf is van plan uit te breiden in Europa met nieuwe functionaliteit en ook nieuwe lokale cloudzones in Nederland, België en Portugal.

De zogeheten European Sovereign Cloud van AWS werd in mei 2024 al aangekondigd, maar is nu officieel beschikbaar, kondigt AWS aan. De geclaimde soevereiniteit van dit cloudaanbod komt volgens AWS voort uit de oprichting in Duitsland van het bijbehorende bedrijfsonderdeel. De Amerikaanse aanbieder heeft voor zijn European Sovereign Cloud een nieuw moederbedrijf en drie dochterbedrijven opgezet, die alle vier in Duitsland zijn gevestigd.

Volgens AWS zijn de van daaruit geboden clouddiensten fysiek en logisch gescheiden van andere cloudregio's die de Amerikaanse techfirma heeft. Ook het beheer van de AWS-cloud voor Europese klanten is onafhankelijk van het moederbedrijf. Het als soeverein geclaimde cloudaanbod krijgt nog uitbreiding, waarbij AWS zaken biedt als striktere isolatie, garanties voor dataopslag binnen landsgrenzen, en lage latency. "Dit begint met nieuwe soevereine AWS Local Zones in België, Nederland en Portugal", aldus de Amerikaanse cloudreus.

Doordraaien bij breuk met VS

AWS stelt dat alles wat nodig is voor het draaien van zijn European Sovereign Cloud zich in de Europese Unie bevindt: 'het talent, de infrastructuur en het leiderschap'. Operationeel ligt het beheer, uitgevoerd door EU-burgers, geheel binnen de grenzen van de EU, stelt AWS. Daarbij zijn er geen kritieke afhankelijkheden van infrastructuur buiten de EU. Volgens AWS maakt 'het unieke ontwerp' van zijn cloudaanbod voor Europa het mogelijk om zelfstandig voor onbepaalde tijd door te draaien, 'zelfs in het geval van een communicatieverstoring met de rest van de wereld'.

Naast tijdelijk verlies van communicatieverbindingen zegt AWS ook rekening te houden met 'extreme omstandigheden'. Zo hebben bepaalde geautoriseerde AWS-werknemers van de Europese tak toegang tot een kopie van de broncode die nodig is om de Europese soevereine clouddiensten te onderhouden. Die toegang is alleen in 'uitzonderlijke gevallen' beschikbaar. AWS geeft vooralsnog niet aan wat daar onder valt.

Nvidia is mogelijk gestopt met het produceren van GeForce RTX 5070 Ti-videokaarten. Dat meldt Hardware Unboxed op basis van gesprekken met ingewijden. Volgens dat YouTube-kanaal gaat de RTX 5060 Ti 16GB op termijn ook uit de verkoop, hoewel de 8GB-variant wel blijft bestaan.

Hardware Unboxed sprak retailers en boardpartners, die Nvidia-gpu's gebruiken om videokaarten mee te maken. Die bevestigen het nieuws tegenover het YouTube-kanaal. Onder meer ASUS meldt tegen Hardware Unboxed dat Nvidia geen RTX 5070 Ti-gpu's meer verstrekt.

Het bedrijf heeft de 5070 Ti daarom als 'end-of-life' aangemerkt. Dat betekent dat er geen nieuwe kaarten meer geproduceerd zullen worden, hoewel ze wel gewoon drivers blijven ontvangen. Ook de RTX 5060 Ti 16GB zou binnenkort hetzelfde lot wachten, meldt Hardware Unboxed.

Als de berichten kloppen, zal de huidige voorraad van deze kaarten nog worden verkocht. Daarna verdwijnen ze uit de verkoop, omdat retailers en distributeurs geen nieuwe modellen meer kunnen inkopen.

De stap heeft te maken met de geheugenschaarste die momenteel speelt. Nvidia zou daarom prioriteit willen geven aan de duurste modellen met een bepaalde hoeveelheid geheugen. In het 16GB-segment gaat de focus naar de RTX 5080, waarbij de 5070 Ti- en 5060 Ti-varianten met 16GB geheugen komen te vervallen. De RTX 5060 Ti met 8GB geheugen blijft om die reden wel bestaan. Ook de RTX 5070 blijft voorlopig beschikbaar met zijn 12GB vram.

Er gingen al geruchten rond dat Nvidia deze stap zou zetten. VideoCardz berichtte daarover onlangs nog via bronnen op fora als Board Channels. Het is echter voor het eerst dat een boardpartner officieel erkent dat het de 5070 Ti als end-of-life heeft aangemerkt.

Eerder gingen juist geruchten rond dat Nvidia met nieuwe RTX 50 Super-varianten zou komen met extra vram, maar die zouden voor onbepaalde tijd zijn uitgesteld vanwege geheugentekorten. Boardpartners zeggen tegen Hardware Unboxed dat de Super-kaarten eigenlijk op de planning stonden voor de CES, maar dat die plannen nu zijn geschrapt of op de lange baan zijn geschoven.

Een groep wetenschappers, opiniemakers, privacyvoorvechters en journalisten eist inzicht in de geplande overname van het Nederlandse cloudbedrijf Solvinity door het Amerikaanse techbedrijf Kyndryl. Solvinity draait onder meer DigiD, waarmee Nederlanders zich digitaal identificeren.

De stichtingen Privacy First en The Firewall en een groep opiniemakers, wetenschappers en andere experts willen zo snel mogelijk duidelijkheid van het Bureau Toetsing Investeringen over de geplande overname. "We tasten compleet in het duister", zegt initiatiefnemer Eric Smit in de Volkskrant. Die journalist is medeoprichter van Follow the Money en bestuursvoorzitter bij Firewall, een nieuw platform voor onderzoeksjournalistiek.

De verenigde experts maken zich zorgen over de koop van Solvinity door Kyndryl. Het Nederlandse bedrijf biedt clouddiensten aan onder meer de Nederlandse overheid, die daar DigiD draait. Het portfolio van Solvinity omvat hybride en privéclouds, maar beoogd koper Kyndryl claimt ook soevereine clouds te bieden. Het Amerikaanse bedrijf valt wel onder de Cloud Act van de Verenigde Staten, waarmee de Amerikaanse overheid data bij bedrijven kan vorderen, ook als die data in het buitenland is opgeslagen.

Gevaar van cloudblokkades

Naast het risico dat Nederlandse data in handen van de regering van de VS komt, is er het gevaar dat de Amerikaanse overheid digitale dienstverlening kan blokkeren, zoals het kritieke DigiD. "Als een deel van onze vitale digitale infrastructuur in Amerikaanse handen wordt gelegd, vergroot dit de kwetsbaarheid van Nederland voor uitval, manipulatie of zelfs chantage", schrijft de groep experts nu in een brandbrief aan de minister van Economische Zaken.

De huidige ontwikkelingen in de VS onder de regering van Donald Trump maken deze kwestie volgens hen nog veel urgenter. Het afsluiten van clouddiensten voor rechters van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag is een praktijkvoorbeeld van de afhankelijkheid, het risico, de impact en de reikwijdte van Amerikaanse grip op technologiegebruik in andere landen. De regering-Trump legde afgelopen jaar meerdere ICC-rechters sancties op.

'Onterecht vertrouwen in voormalige bondgenoten'

Terwijl het ICC nu stappen zou zetten om over te stappen van het Amerikaanse Microsoft naar de Duitse software openDesk, lijkt de verkoop van Solvinity een tegengestelde beweging. De groep experts die met de brandbrief transparantie eist, meent dat de Nederlandse overheid dit niet goed ziet of beseft. Initiatiefnemer Smit beticht de demissionaire staatssecretaris voor Digitalisering van 'overdreven vertrouwen in onze voormalige Amerikaanse bondgenoten, inclusief de bedrijven'.

Volgens Smit is dat vertrouwen van de demissionaire bewindsman 'volkomen onterecht'. "We mogen niet leunen op ondernemingen die de autoritaire aspiraties van hun regering openlijk steunen." Hoogleraar Reijer Passchier, die een van de ondertekenaars van de brandbrief is, legt uit dat technologie een breekijzer is geworden in internationale machtsstrijd. Hij waarschuwt dat de soevereiniteit van Nederland en de daarop gebaseerde democratische rechtsstaat 'in groot gevaar zijn'.

De koper van gamenieuwssite Power Unlimited is een Maltees gokbedrijf. Dat bevestigen bronnen aan journalistenvakblad Villamedia. Daarmee lijkt het erop dat de website op termijn reclames en artikelen over online gokken zal bevatten, vergelijkbaar met wat onder andere eerder al gebeurde met PlaySense.

Bronnen rond de verkoop van Power Unlimited bevestigen tegenover Villamedia dat de titel wordt overgenomen door een gokbedrijf uit Malta. De naam van dat bedrijf is niet bekend en is ook niet officieel bekendgemaakt. Het gaat vermoedelijk om een ander bedrijf dan dat eerder Playsense overnam. Ook daarvan is de koper niet bekend geworden, maar dat lijkt een Spaans bedrijf te zijn.

Het is evenmin bekend wat de overnemende partij wil doen met de website. De kans bestaat dat die in de toekomst alleen nog met AI-artikelen wordt gevuld. De bronnen van Villamedia zeggen dat de koper 'het PlaySense-recept wil gaan uitvoeren om een jong publiek met gokartikelen te bereiken'. PlaySense.nl werd vorig jaar overgenomen en publiceert sindsdien artikelen die door AI lijken te zijn gegenereerd. De site publiceert nieuws over games, maar ook over gokken.

Op woensdag bleek dat uitgever Reshift Power Unlimited verkocht. Het gaat alleen om het merkrecht en de website, inclusief de content daarop. Het blad blijft bestaan en wordt onder licentie alsnog door Reshift uitgegeven. De redactie blijft bij Reshift werken, op een nieuwe website maar op dezelfde socialemediakanalen, die wel een andere naam krijgen.

Raspberry Pi brengt een nieuwe AI-module uit om grote taalmodellen lokaal te draaien. De Raspberry Pi AI HAT+ 2 geeft minicomputer Raspberry Pi 5 een rekenvermogen van 40Tops. De eerste generatie HAT, die vorig jaar uitkwam, haalde maximaal 26Tops.

Het nieuwe add-onboard, de HAT+ 2, haalt 40Tops (met INT4-precisie) en heeft 8GB geheugen. Het hogere prestatieniveau is te danken aan dat geheugen en aan de nieuwe AI-versneller Hailo-10H. De HAT+ 2 is nu te koop voor 130 dollar; europrijzen zijn nog niet bekend.

De eerste HAT+ heeft een Hailo-8 of Hailo-8L voor respectievelijk 26 en 13Tops en heeft geen eigen geheugen. Volgens Raspberry Pi schiet hij daarmee tekort voor de steeds populairdere modellen voor generatieve AI. Deze eerste uitvoering van het add-onboard voor Raspberry Pi-computers biedt versnelling van neurale netwerken voor het uitvoeren van visuele AI-taken als objectdetectie en inschatting van menselijke houdingen.

De Raspberry Pi 5 met een HAT+ 2 draait AI-modellen lokaal en indien gewenst ook offline. Daardoor blijft de gebruikte data in handen van gebruikers. Volgens Raspberry Pi geeft dit dataprivacy en -beveiliging, terwijl het de noodzaak wegneemt voor betaalde abonnementen op cloudgebaseerde AI-diensten.

De HAT+ 2 draait onder meer het AI-model Qwen2, dat hierop eenvoudige vragen kan beantwoorden:

Sinds de release van DeepSeek een jaar geleden heerst het beeld dat China de VS kan bijbenen of zelfs inhalen in de AI-race. Topmensen van Chinese AI-bedrijven zien dat anders. "Het gat gaat misschien nog groter worden."

Waarom dat gat groter wordt? "Het is een aloude vraag", zei een topman van Alibaba, de ontwikkelaar van Qwen, afgelopen zaterdag tijdens de AI-conventie AGI-Next in China. "Vindt innovatie plaats in de handen van de rijken of in handen van de armen?"

De rijken zijn in zijn ogen de Amerikaanse bedrijven die over elkaar heen buitelen met enorme onderlinge investeringen. Met dat geld bouwen ze vooral datacenters en kopen ze componenten om daar te installeren. De vraag naar AI-hardware is zo groot dat het de wereldwijde geheugenprijzen het afgelopen halfjaar in een recordtempo opdreef.

Chinese bedrijven zijn zeker niet arm, maar het kapitaal dat momenteel beschikbaar is voor Amerikaanse AI-bedrijven is wel van een ongekende omvang. Hoewel dat niet altijd een bepalende factor is, speelt het in de AI-markt een cruciale rol.

Dat blijkt onder meer uit het budget dat Alibaba heeft om te investeren in onderzoek naar de volgende generatie AI-modellen. Dat is beperkt. "Een enorm deel van de rekenkracht van OpenAI is gewijd aan onderzoek naar de volgende generatie, terwijl we overbelast zijn. Alleen al het voldoen aan de leveringseisen verbruikt het grootste deel van onze middelen."

De exportbeperkingen doen pijn

Behalve om geld gaat het ook om de toegang tot hardware. Er gelden al enkele jaren beperkingen op de nieuwste Nvidia-kaarten die westerse bedrijven gebruiken voor AI-training. Voor China zijn er enkel minder krachtige varianten beschikbaar.

De Chinese overheid richt zich daarom op het stimuleren van Chinese alternatieven, zoals de AI-kaarten van Huawei. Dat gaat zelfs zo ver dat bedrijven orders bij Nvidia moeten annuleren, ook al geldt er al langer het 'advies' om geen Nvidia-hardware aan te schaffen.

Dit heeft een duidelijk langetermijndoel: wanneer Chinese AI-chips een voldoende grote afzetmarkt hebben, betekent dit dat er kapitaal vrijkomt om erin te investeren. Hierdoor kan de hardware zich op termijn genoeg ontwikkelen om te concurreren met de Amerikaanse alternatieven. Daar is een precedent voor: China deed dat eerder met onder meer telecomapparatuur, smartphones en andere soorten elektronica.

Er zijn wel een paar grote verschillen. Ten eerste was het wantrouwen tegen China enkele decennia geleden een stuk minder groot dan nu. Bovendien was destijds helemaal niet duidelijk of China zou slagen in het succesvol namaken van hightechproducten. Dat is inmiddels wel bewezen.

Voor smartphones lag dat nog genuanceerder. Westerse bedrijven, met name Apple, brachten bewust de kennis om smartphones op schaal te produceren naar China. Het vloog personeel in om kennis over fabricage en machines over te dragen op het Chinese personeel van de fabrikanten. Op die manier hebben tientallen miljoenen Chinezen een opleiding gehad in de massaproductie van onderdelen. Die kennis konden die mensen gebruiken toen ze gingen werken voor bijvoorbeeld Xiaomi, Huawei en OPPO. Daarna werden die binnen een aantal jaar grote spelers op de wereldmarkt.

Die twee elementen ontbreken nu. Er is veel wantrouwen jegens China en de samenwerking die er was rond smartphones en andere elektronica is bij AI vrijwel afwezig. DeepSeek was dan ook geen product van samenwerking, maar van gebruik van OpenAI's api.

Door die beperking richten Chinese AI-bedrijven zich minder op de enorme hoeveelheden hardware voor het trainen van de volgende generatie AI-modellen en meer op efficiëntie. De doorbraak van DeepSeek R1 was dat het te bouwen was met aanzienlijk minder middelen dan OpenAI nodig had gehad.

Dat bleek dus ook op de AGI-Next-bijeenkomst. Een vooraanstaande AI-wetenschapper, Tang Jie, merkte daar op dat er een 'efficiëntieknelpunt' is bereikt. "De intelligentievoordelen die voortvloeien uit de uitbreiding van de dataomvang en de bijbehorende investeringskosten zijn niet langer in evenwicht." Dat is een sentiment dat in Europa en de VS ook al langer te horen is.

Tot kort geleden leek het erop alsof AI-modellen goed schaalbaar waren. Hoe meer data erin ging, hoe beter het AI-model werd. Het plafond daarvan lijkt nu bereikt. Veel meer data en meer rekenkracht leiden niet meer tot spectaculair betere resultaten.

Daardoor zou je denken dat China de achterstand op de VS kan inhalen, maar dat is juist niet het beeld dat zich aftekent. Amerikaanse bedrijven als OpenAI lijken zich er juist op te richten om er veel meer rekenkracht en data tegenaan te gooien voor de kleinere verbeteringen die ze daarmee halen.

China richt zich al lang op AI

China heeft al lang de ambitie om wereldleider op het gebied van kunstmatige intelligentie te worden. Dat loopt al sinds de jaren tien. Vanaf toen is er al beleid om AI-bedrijven in China te stimuleren. Dat gebeurt ook met overheidsbeleid.

Zo heeft China een uitgebreid netwerk van surveillance met beveiligingscamera's. Die werken onder meer met beeldherkenning, een van de eerste AI-toepassingen die in de jaren tien in zwang kwamen. Ook pompte China miljarden euro's in bedrijven die met AI wilden gaan werken of hardware wilden gaan ontwikkelen.

Dat was onder de vlag Made in China 2025, het beleid waarmee China zich wilde omvormen van de 'fabriek van de wereld' tot een technologische wereldleider. Het beleid werd daarmee om op elk onderdeel van technologie minder afhankelijk te worden van bedrijven uit andere landen én om een voorsprong te nemen op het gebied van innovatie.

Dat beleid wierp lang zijn vruchten af. Chinese bedrijven kregen een grotere positie op de markten waar ze actief waren en het imago van producten van lage kwaliteit verdween ook snel. De focus op AI leidde bovendien al snel tot een groot internationaal succes: TikTok. Na de overname van het Amerikaanse Musical.ly vormde het Chinese ByteDance dat om tot een algoritmische feed van korte video's die voor veel mensen verslavend bleek te werken. TikTok is het eerste Chinese sociale medium dat cultureel relevant werd in Europa en de VS. De Amerikaanse politiek wilde het verbieden, maar dat lukte niet meer. In plaats daarvan komt er een aparte Amerikaanse versie.

Huawei was ook een vooruitgeschoven pion voor China in de wereld, maar dat liep anders. Door het handelsverbod van de VS in 2019 kon het in Europa en de VS niet langer een rol van betekenis spelen op het gebied van smartphones. Zonder Google-diensten als de Play Store stortte de vraag in en het kon bovendien de race om snellere socs in smartphones niet meer bijhouden zonder toegang tot TSMC.

Ook de positie op het gebied van netwerkapparatuur kwam onder druk te staan. Steeds meer Europese landen, waaronder Nederland en België, besloten Huawei-apparatuur te weren. Dit was een grote uitdaging voor Odido (destijds T-Mobile), omdat het zijn volledige netwerk juist had opgebouwd rond apparatuur van Huawei. Door de angst voor spionage via het toen nieuwe 5G-netwerk en het begonnen handelsconflict met China, moest die apparatuur uiteindelijk worden vervangen.

Hoe nu verder

China speelt zoals altijd het langetermijnspel. Het is de vraag of de capaciteit om AI-chips te maken zich inderdaad zo ontwikkelt als de Chinese regering hoopt. Als dat gebeurt, dan is dit alleen maar een kleine hobbel op weg naar een grote sprong. Wie de hardware heeft, kan immers de AI-modellen trainen en ontwikkelen. Het is precies wat de VS probeert te voorkomen met de exportbeperkingen.

Tot die tijd moeten Chinese bedrijven het hebben van efficiëntie of een wonder. In het verbeteren van efficiëntie wordt China steeds sterker en het kijkt naar een generatie jonge Chinese wetenschappers om een doorbraak in AI te forceren. Een topman van Tencent denkt dat er nog veel te winnen is zonder te sleutelen aan de modellen zelf, zeker met AI-agents. "Bij de ontwikkeling van agents ligt het knelpunt momenteel in de implementatie in de omgeving en de training van de gebruiker, en niet in de mogelijkheden van het model zelf."

Dat is ook het sentiment in veel van de rest van de AI-industrie. De modellen zijn de afgelopen drie jaar telkens zo snel vernieuwd dat er nauwelijks de tijd was om eruit te halen wat erin zit. De techsector is nog zoekende waar AI goed in te zetten is, waarvoor en op welke manier. Dat geldt voor bedrijven in de twee leidende landen van de AI-race, in de Verenigde Staten én in China.

_{Redactie: Arnoud Wokke • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Meta's ontslagronde bij Reality Labs, de bedrijfstak die werkt aan de ontwikkeling van metaverseproducten, raakt ook Camouflaj, de gamestudio die Batman: Arkham Shadow maakte. Meta sluit de studio niet volledig, maar er blijft nog slechts een handjevol werknemers over.

Onder meer gamenieuwssite Aftermath weerspreekt geruchten dat al het Camouflaj-personeel zou zijn ontslagen. De studio achter VR-game Batman: Arkham Shadow is wel fors ingekrompen en gameprojecten in ontwikkeling zijn geschrapt. Ex-werknemers van Meta vertellen aan Aftermath dat er nog maar een handjevol mensen over is bij Camouflaj en dat die werken aan 'de nieuwe gebruikerservaring voor aankomende hardware'.

Een vervolg op Arkham Shadow was in ontwikkeling bij Meta's VR-studio Sanzaru, maar die is wél geheel gesloten. Meta bevestigt aan gamenieuwssite Kotaku dat Camouflaj niet is gesloten, maar wel geraakt door de recente ontslagronde. Meta kondigde Batman: Arkham Shadow aan op 1 mei 2024 en bracht het op 22 oktober dat jaar uit voor zijn VR-headset Meta Quest 3.

De Amerikaanse overheid geeft Nvidia toestemming om zijn H200-chips te verkopen in China, mits er voldoende voorraad van die AI-chips is in de Verenigde Staten. President Donald Trump gaf vorige maand aan dat de verkoop van de H200 mag als Nvidia 25 procent van de omzet afdraagt.

De toestemming van Trump ging niet alleen gepaard met een speciale belasting voor Nvidia, maar betrof ook levering uitsluitend aan 'goedgekeurde klanten' in China. Het Amerikaanse ministerie van Handel meldt nu dat Nvidia groen licht krijgt, schrijft de BBC. Het prestatieniveau van de H200 zou zes keer zo hoog zijn als dat van de H20, waarvan de verkoop in China al wel was toegestaan.

De verkoop van de H200 in China was aan banden gelegd door de VS. De Amerikaanse regering voerde voor dat verbod aan dat Chinese toegang tot de AI-hardware van Nvidia een bedreiging is voor de nationale veiligheid van de VS. De door Trump opgelegde omzetbelasting verandert daar niets aan. De voorwaarde van klantkeuring kan in theorie wel voorkomen dat bijvoorbeeld het Chinese leger de AI-chips gebruikt. Dit zou dan alleen direct gebruik betreffen of aanschaf door overduidelijk gelieerde organisaties.

Voordelig voor VS?

Nvidia spreekt zich positief uit over de toestemming die het nu krijgt voor de verkoop van H200-chips aan partijen in China. Het Amerikaanse bedrijf stelt dat dit voordelen brengt voor de productie en werkgelegenheid in de VS. Fabrikant TSMC verzorgt de daadwerkelijke fabricage van de H200-chips van Nvidia. Nvidia zou de grote Taiwanese chipfabrikant eind vorig jaar hebben gevraagd om de productie op te schalen, anticiperend op de Chinese vraag. Ondertussen zouden Chinese autoriteiten de H200 nog niet toelaten.

XAI, het AI-bedrijf van miljardair Elon Musk, blokkeert in sommige landen de mogelijkheid van AI-bot Grok om seksuele deepfakes van bestaande mensen te maken. Ophef hierover leidde al tot onderzoeken door autoriteiten. Musk claimde eerder geen ongepast beeld te hebben gezien.

Het AI-bedrijf van Musk, die een vroege investeerder in OpenAI was, zegt dat Grok niet langer de mogelijkheid heeft om beeldmateriaal te genereren waarbij mensen digitaal worden 'uitgekleed' en in bijvoorbeeld bikini's worden getoond. De blokkade geldt voor landen waar dergelijk beeld illegaal is, meldt het veiligheidsteam van Musks sociale netwerk X.

De aankondiging van deze blokkade volgt volgens The Guardian slechts enkele uren na een post op X van Musk waarin die claimt geen weet te hebben van ongepast, door Grok gegenereerd beeld. De miljardair schrijft specifiek over beeld van naakte minderjarigen. Hij schuift verantwoordelijkheid ook af op gebruikers. De omstreden eigenaar van xAI, X, Tesla, SpaceX en Starlink stelt dat Grok niet uit zichzelf beeldmateriaal genereert. "Het doet dat op verzoek van gebruikers."

'Kwaadwillend hacken'

Musk beweert in zijn post ook dat Grok weigert om beeldmateriaal te maken als dat illegaal materiaal zou opleveren. Ten slotte stelt hij dat het kwaadwillend hacken van Grok kan leiden tot 'iets onverwachts'. "Als dat gebeurt, fixen we de bug onmiddellijk."

De lopende controverse over Grok gaat niet alleen over het genereren van kindermisbruikmateriaal, maar ook over het transformeren van mensen in foto's zodat die onthullende kleding zoals bikini's dragen. AI-bot Grok kan zulke afbeeldingen op verzoek maken en maakt deze via Musks sociale netwerk X ook openbaar. De afgelopen weken zijn duizenden van zulke afbeeldingen aangemaakt en gepubliceerd op X, schrijft The Guardian.

Update, 09.13 uur – De aanpassing van xAI aan Groks beeldgenererende mogelijkheden betreft een geoblokkade.