EZ ziet rol voor overheid als inkoper bij afbouw afhankelijkheid van big tech VS

De hoogste ambtenaar van het Nederlandse ministerie van Economische Zaken ziet een rol voor de overheid om de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven te verminderen. Ontkoppelen is moeilijk, maar volgens hem op de lange termijn wel mogelijk in EU-verband.

Secretaris-generaal Sandor Gaastra van het ministerie van Economische Zaken stelt dat de technologische afhankelijkheid van onder meer de Verenigde Staten en China een groot risico is. De hoogste ambtenaar van EZ vertelt in een interview met de Volkskrant dat er grote investeringen in innovatie nodig zijn. Daarbij meent hij dat de overheid als grote inkoper van software en clouddiensten een rol heeft om de afhankelijkheid van grote Amerikaanse techbedrijven af te bouwen.

"Onze afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven is zo groot dat ontkoppelen moeilijk is geworden", antwoordt hij op de vraag of de overheid zelf niet strategischer moet kiezen voor non-Amerikaanse alternatieven. Deze vraag komt mede naar aanleiding van de migratie van de Nederlandse Belastingdienst naar Microsoft 365. De fiscus gaf in oktober vorig jaar aan dat er geen Europees alternatief is om realistisch naartoe over te stappen. Ook de benodigde kantoorsoftware on-premises draaien is geen haalbare kaart, aldus de Belastingdienst bij het doorzetten van de cloudmigratie.

Machtsblokken tegenover elkaar

Gaastra stelt in het interview over geopolitiek en economie dat Europese samenwerking nodig is voor 'het optuigen van alternatieven'. Hij voegt meteen daaraan toe dat dat 'een kwestie van de lange adem' is. "De overheid kan daarbij als inkoper van ict wel een bepaalde macht uitoefenen." Terwijl Nederland en de VS lange tijd in hetzelfde machtsblok zaten, in ieder geval in militair opzicht, staan de twee landen economisch gezien 'nu wel heel nadrukkelijk tegenover elkaar'. "De VS hebben Europa economische sancties opgelegd, die Europa weer heeft beantwoord. Wij zitten in het blok Europa."

Reacties (73)

[PeterPluijms]

Ik werk bij een semi-overheid. Ik moet aanbesteden voor een kritieke oplossing en ik wil om. Echter de Europese aanbestedingsregels zijn dermate strict dat elke inkoper of legal die ik tegenkom zegt dat het op het moment onmogelijk is om de keten te beperken tot Europese leveranciers.

Pas de regels aan...

[Reactie gewijzigd door PeterPluijms op 19 januari 2026 15:29]

[Vicje]

Kun je niet iets met eisen doen die meetellen in de weging? Zodat je niet aan de voorkant partijen uitsluit, maar aan de achterkant de weging belangrijk is?

[PeterPluijms]

Lastig, als publieke instelling zou je nog de eis kunnen stellen dat het open source moet zijn want publiek belang. Andere die je kan doen is om de hosting on prem te doen want belang/veiligheid/latency/etc. Maar met die laatste sluit je wel veel partijen uit in de markt omdat SaaS de modus operandi is geworden de laatste jaren.

Dan wordt het complex, ik/we zijn van goede wil, het mag nog iets kosten ook. Maar we kunnen op dit moment geen stappen in de juiste richting zetten omdat de EU Roomser dan de Paus is qua law and order. Aan de ene kant goed, het voorkomt vriendjespolitiek en schimmige deals, maar in dit geopolitieke speelveld komen we klem te zitten.

[l0rien]

De Nationale DigitaliseringsStrategie(NDS) en de NORA geven meer dan genoeg kaders en richtlijnen om Digitale Autonomie, private cloud en open source als belangrijk wegings criteria mee te nemen in aanbestedingen.

Hoewel het schrijven en doorlopen van het proces een drama is, ligt de bal voor de gunning of afwijzing met moverende redenen bij de aanbestedende partij.

[Reactie gewijzigd door l0rien op 20 januari 2026 00:36]

[Mellow Jack]

Hoe voorkom je een opensource oplossing vanuit de big tech binnen die kaders? Niet Europese partijen kunnen je gemakkelijk een private cloud bieden die je digitale autonomie geven m.b.v. opensource

[redniels]

je kan gewoon digitale soevereiniteit als beoordelingspunt toevoegen. Zet het bij je wensen i.p.v. je eisen en geef er een sloot extra punten voor. Niks moeilijks aan. Open source moet je niet als eis doen. Nog niet. Als je erover wil kletsen hoor ik het wel.

[Henk1827]

Is het risico op afhankelijkheid van een in feite fascistische staat een argument?

[AceAceAce]

'Even' wachten op de update van het rijkscloudbeleid, die specifiek is waar de NDS nog vaag (strategisch) blijft

[koppie]

Als het ook maar enigzins als kritieke infrastructuur valt, kan je mogelijk gebruik maken van de ADV. Organisaties zijn nogal terughoudend, maar wettekst geeft best wel een hoop ruimte.

In essentie is het gewoon een voorselectie te maken van bedrijven waar je wel vertrouwen in hebt, en tussen die bedrijven gaat de werkelijke aanbesteding dan lopen.

[arnova]

Ook ik werk bij de semi overheid ( Universiteit Leiden) en ik heb mij er enorm over zitten verbazen dat met alles wat er al gebeurd is, er recent toch overgeschakeld is van voip telefonie naar bellen via Teams. Hetzelfde geldt voor de keuze voor Office 365 en zo zijn er nog wel wat dingen. Raar dat je als Universiteit al je data uit Amerika zoveel mogelijk hierheen haalt maar vervolgens wel massaal voor core infra weer Amerikaanse bigtech kiest.

[vickypollard]

Hier een soortgelijke situatie. Er wordt mondjesmaat nagedacht over experimenteren met ideeën over mogelijk iets doen met potentiële Europese alternatieven. Oftewel, we zijn er eigenlijk niet echt mee bezig.

[William_H]

Die heb ik al zo vaak gehoord. En wat blijkt, je kunt gewoon het pakket van eisen zo aanpassen dat er maar een bepaalde set leveranciers overblijft. Zelfs leveranciers die je eerder had en waar je niet tevreden over was, kun je op die manier passeren. Hoe zou je daar anders rekening mee moeten houden. En als een gemeente in Duitsland dit geregeld krijgt, waarom zou jou dat niet lukken. Als er iemand van de regeltjes is, zijn het wel Duitsers.

[oltk]

Bij ons hebben we ook een aanbesteding lopen. Onze inkoper vertelt ook dat het lastig is, want anders discrimineer je / maak je al een vooringenomen keuze. Maar ik geloof dat je wel mag aangeven dat het hoofdkantoor in je eigen land is gevestigd. Of een Europees land ook mag weet ik niet. Ook zijn er opties om soevereiniteit te eisen, maar dan moet je wel boven DEPV (departementaal vertrouwelijk) of al zelfs op STG (staatsgeheim) zitten. Daar is net een nieuwe aanbestedingsregel voor opgetuigd.

[masterfragger]

Jouw wens om US big tech buiten de deur te houden kan prima en transparant o.b.v. bestaande wetgeving.

Neem mee dat je garantie wilt dat de AVG wordt nageleefd. Specifiek:

1) data opslag (incl. gebruiker log & backups) uitsluitend in de eu.

2) de gehele waarde keten transparant laten maken en garanderen dat ieder onderdeel uitsluitend onder EU-jurisdictie valt.

Amerikaanse tech kan die garantie #2 niet afgeven omdat ze juridisch onder de cloud-act en VISA 702 vallen die de US overheid mogelijkheden geeft tot (silent en realtime) monitoring en beschikbaarheid ontzegging (=afsluiten).

chatGPT kan prima helpen met het formuleren van de precieze voorwaarden en het kaart brengen van de "verdedigings strategie" ism inkoop.

[Reactie gewijzigd door masterfragger op 19 januari 2026 16:47]

[Wouterie]

Haha, en dan ChatGPT gebruiken om Amerikaanse bedrijven uit te sluiten

Ik vraag me af hoeveel aanbieders er nog overblijven. Zo kun je bijvoorbeeld geen AWS of Cloudflare gebruiken met deze eisen. Nu kun je AWS vervangen door OVHcloud, Scaleway, IONOS, Hetzner of Exoscale en voor Cloudflare Bunny.net (leuke naam) maar ja, het blijft toch lastig om dat allemaal bij een aanbieder/leverancier te vinden.

[demartijn]

Mistral Le Chat kan dit ook.

[Wouterie]

Mistral gebruikt AWS Bedrock en NVIDIA Grace Blackwell-chips. Weinig EU aan dus. Ze bieden ook EU alternatieven aan, maar dat is behelpen.

[demartijn]

Vandaar dat onze EZ man gelijk heeft en we dit 'behelpen' moeten omzetten in 'serieus investeren'.

[Wouterie]

Ik geloof er geen hol van dat de EU ooit een alternatief kan bieden op Intel, AMD of NVidia en zelfs maar in de buurt kan komen van AWS, Azure en Google Cloud. Alle oplossingen daar bovenop brengen uiteindelijk alsnog geld naar de VS en houden die afhankelijkheid.

Kijk naar China wat als geen ander kan innoveren en produceren en alsnog loopt te klungelen op oude chips en halfbakken eigen spul. Al smijten we er miljarden tegenaan dan nog wordt het niks.

[demartijn]

Als je er vanaf het begin al geen geloof in hebt kom je er inderdaad nooit.

Wij hebben alle techniek die er aan te grondslag ligt uitgevonden in Europa. We liepen honderden jaren lang voor op alles en iedereen. Ik zeg dat gaan we gewoon weer doen en we gaan ze links en rechts voorbij.

We zijn sinds de jaren negentig niet meer ambitieus. Klaar met de slappe hap.

[Reactie gewijzigd door demartijn op 20 januari 2026 19:43]

[J_van_Ekris]

Misschien helpt deze: https://www.mitopics.nl/2013/03/28/patriottisch-aanbesteden/

Dit zijn deels juristen en ze zijn betrokken bij best wat aanbestedingen, dus ze weten waar ze het over hebben.

[drdelta]

Zijn alle Amerikaanse dienstverleners simpelweg vanwege alleen al de CLOUD Act wetgeving niet ongeschikt voor elke vorm van publieke aanbesteding?

[Bartdoek]

Absoluut voorstander van! Ik ben nu zelf bezig met de migratie naar Proton, LibreOffice, Linux, en veel kan ik in mijn persoonlijke leven al omzetten. Maar andere dingen blijven een grote uitdaging. Bijvoorbeeld: wat is een werkbaar alternatief voor de telefoon OS? GrapheneOS?

[DennusB]

Dat is bij Android telefoons nog mogelijk maar de halve wereld loopt met iPhones, die gaan echt niet opeens allemaal de prullenbak in, samen met alle Macbooks, Windows licenties en Android telefoons

[Rino]

de hardware hoeft niet meteen de prullenbak in. Je zou - in sommige gevallen - wel gefaseerd bepaalde kantoorsoftware of hosting kunnen aanpassen.

De alternatieven zijn er, ik weet niet of t ook duurder in licenties is. Sowieso moeten gebruikers wennen aan bijv Nextcloud of libreoffice. Maar waar een wil is...

[Bux666]

De door jou genoemde pakketten Nextcloud en LibreOffice zijn beide zowel Open Source als gratis te gebruiken. Draai je dat op een Linux distributie, dan heb je in totaal € 0 aan licentiekosten.

[supersnathan94]

Uiteindelijk gaat het helemaal niet om de licentiekosten, maar om supportkosten. Die licentie is niet zo interessant, want ook bij Open Source software zoals LibreOffice wordt het via een derde partij geregeld die er dan een supportcontract bij verkoopt.

Bij iets als M365 is MS dat met mogelijk een strategische partner in NL die directe support op locatie kan doen (hardware uitgifte en troubleshooting).

Qua kosten zit het meeste hem vaak in support en de dienst. Bij Nextcloud komt er weer server capaciteit en hostingskosten bij kijken bijvoorbeeld. Dus hoewel de licentie kosteloos is, zit je wel weer met duurdere OPEX op beheer en support.

[Bux666]

Uiteindelijk gaat het helemaal niet om de licentiekosten, maar om supportkosten.

De realiteit zegt toch wel wat anders. Als je er wat naar zoekt, kom je uit dat licentiekosten de pan uit rijzen (vendor lock-in van Microsoft). Dit voorbeeld komt uit een artikel over het vaarwel zeggen van Microsoft door de gemeentes Aarhus en Kopenhagen in Denemarken. "Zo stegen de gemeentelijke uitgaven aan Microsoft-producten (licenties!) in Denemarken van 313 miljoen kronen (€ 41.898.023) naar 538 miljoen kronen (€ 72.016.411) tussen 2018 en 2023.". Dit maakte de zoektocht naar goedkopere alternatieven onvermijdelijk. Want als je per jaar € 72 miljoen kan besparen aan licentiekosten, hoeveel extra support kan je daar wel niet voor inkopen?

Kosten voor support heb je sowieso, of het nou gratis of betaalde software is. Publiek geld moet gewoon altijd eindigen op publiek eigendom software. Daar is in de EU zelfs een wet voor. En Open Source software is het dichtstbijzijnde dat we hebben bij publieke eigendom.
Het voordeel van Open Source software is, dat je als overheid digitaal soeverein blijft. Hoe ontzettend belangrijk dat is blijkt wel uit de huidige tijd, waarbij de VS binnen een jaar van bondgenoot (wat al best meeviel) naar een totale vijand is geschoten. Praktisch alle grote IT-bedrijven zijn Amerikaans, waardoor je dus het risico loopt van chantage en wraakacties (Trump's dingen!) zoals afsluiting, zoals recent bij het Internationaal Strafhof is voorgevallen. Mede om die reden stapt het Internationaal Strafhof over van Microsoft naar Duitse (Open Source!) kantoorsoftware.

Want...je kan je wel blindstaren op licentie- en beheerkosten, maar wat denk je dat het kost als je ineens afgesloten wordt? We zagen recent met de Cloudflare storing hoe het is als je digitaal mank bent. Neem maar een paar weken offline van de Belastingdienst mee als kosten...

[supersnathan94]

De realiteit zegt toch wel wat anders.

Nee dat zegt ie niet. Microsoft verkoop m365 zakelijk namelijk inclusief support. Die licenties zijn niet gescheiden.

Want als je per jaar € 72 miljoen kan besparen aan licentiekosten, hoeveel extra support kan je daar wel niet voor inkopen?

Weinig. Je basis support vervalt namelijk volledig. Je moet er wel rekening mee houden dat dergelijke dingen ook al in die 72 miljoen zitten. Bijvoorbeeld alle datahosting en back-ups ook. Dat alleen al is gigantisch veel waard. Ik ben bezig om het allemaal on premise te trekken bij mezelf en kan dat doen met redelijk goedkope hardware, maar dat vereist nog steeds een upfront investering van €4K om het goed te doen.

Ik ben met je eens dat we het vanuit soevereiniteit gewoon moeten doen, maar het wordt echt niet zo heel veel goedkoper als je kijkt naar TCO. Je kunt niet alleen kijken naar CAPEX en OPEX op de infra (die echt veel duurder wordt) vergeten. Als we daadwerkelijk gaan kijken naar gerealiseerde savings zijn de beelden vaak een stuk minder rooskleurig als de projecties.

High Licensing Costs: The Danish government saw massive increases in Microsoft spending (72% jump in 5 years in some cities) and calculated €4-€5 million in annual savings by switching from Windows/Office 365.

Dat is al een behoorlijke slok minder dan 72 miljoen.

Als je dan gaat kijken wat er dan aan kosten is dan zie je dat ze vooral opkijken tegen het upgraden van windows 10 PCs

quote: https://kramerand.co/digi...eaking-up-with-microsoft/

Schleswig-Holstein expects to save tens of millions of euros by switching to Linux, LibreOffice, and Open-Xchange. Denmark anticipates similar financial benefits, especially by avoiding the expense of updating aging Windows 10 systems.

Die kosten ga je ook hebben bij vervangen naar Linux machines, maar dan iets minder. de hardware kosten zijn vergelijkbaar. Licentiekosten zijn wel lager, maar daar komt wel weer bij dat je extra trainingen moet gaan regelen voor je beheerders en mogelijk je beheertooling moet gaan vervangen, want inTune ga je niet meer gebruiken. Daar zitten ook trainingskosten aan vast.

The French city of Toulouse documented savings of €1.8 million over three years after migrating 90% of its desktops to LibreOffice. Italy’s Ministry of Defense projected savings of up to €29 million by replacing Microsoft Office across its operations.

Jammer dat deze post foutieve getallen gebruikt, het totaal is een stuk kleiner.

quote: https://interoperable-eur...0%9D%20says%20Monthubert.

"Software licenses for productivity suites cost Toulouse 1.8 million euro every three years. Migration cost us about 800,000 euro, due partly to some developments. One million euro has actually been saved in the first three years. It is a compelling proof in the actual context of local public finance,” says Monthubert.

Exemptions were granted to allow some staff to keep Microsoft Word on their desktops together with LibreOffice for periods of up to several years. It was an “intentionally flexible process”, says Monthubert, although somewhat “constraining” to the speed of the migration.

The exemptions were given because some Word macros and sophisticated Excel files could not be reproduced in LibreOffice or other open source productivity suites. These are examples of what Serp calls “some less mature features” in free software: “When it comes to making some kinds of presentations, for example, there is often a little extra to do [compared to the same process in PowerPoint]. So for some people the process is not so clear, and this can cause adaptability problems in everyday work.”

Daarnaast heeft open source echt nog steeds wel gewoon zijn beperkingen. Dat is helemaal niet erg, dat kost ook tijd. Het is echter vaak veel te voorbarig door te zeggen dat de kosten 1:1 wegvallen. Je mist dan migratie kosten, maar ook gewoon support kosten die je toch echt nodig gaat hebben. Je zult zeker besparen, maar 100% zal het nooit zijn. Mogelijk ook pas na een aantal jaar.

[Bux666]

Dank voor je uitgebreide reactie! Ik denk dat de conclusie dus is dat het qua kostenbesparing wel meevalt. Of zelfs tegenvalt...maar is dat erg? Waarom moet alles altijd alleen maar goedkoper?

De keuze voor onafhankelijkheid van Big Tech en het niet meer "uit te zetten zijn" door Trump & Co. mogen gewoon wat kosten. En hoe meer je in-house regelt, hoe goedkoper dat op termijn gaat zijn door ervaring en best practices die binnen Europa gedeeld worden.

Ik denk dat digitaal soeverein zijn priceless is in die zin.

[supersnathan94]

Mwah. Ik denk dat het op een gegeven moment wel goedkoper moet worden. Dat er initieel wat initiatieven zijn die wat kosten is prima. Je moet ergens beginnen en lessons learned op kunnen doen, maar op een gegeven moment moet je ook snelheid kunne maken en partijen gewoon over de schutting yeeten, wetende dat ze een prima landing krijgen.

Initieel mag dat zeker een investering zijn voor soevereiniteit, maar op een gegeven moment moeten we daar genoeg van geleerd hebben om het goedkoper te kunnen toch?

Uiteindelijk is er wel iets van die licentiekosten die je terug kunt besparen natuurlijk.

Wat veelal vergeten wordt is ook de “cost of giving back”. Denemarken heeft al wat open source software gepubliceerd omdat die er simpelweg nog niet was. Daarmee hebben ze ook gewoon een kostenpost gehad die terugverdiend moet worden. Denemarken zal dit terugvoeren op minder kosten voor overige EU lidstaten en intern voor andere gemeenten als besparing. maar die besparing zie je dus pas als andere gemeentes en landen ook overgaan.

[Martijn.C.V]

Je hebt gelijk, maar dat maakt niet uit voor het doel: Minder Amerikaanse afhankelijkheid. Ik zeg hier altijd: Bovenaan de trap komen doe je niet door er heen te springen, maar door 1 trede tegelijk te nemen.

Stel het exacte voorbeeld (maar ik bedoel m breder) van een alternatief OS: Stel het wordt GrapheneOs, dan gaat daar een groepje mensen naar over. Daardoor ontstaat er een beetje meer inkomen/bestaansrecht. Daardoor wordt het iets beter, daardoor zouden een aantal mensen meer kunnen overstappen, repeat.

Niet de hele wereld moet aan een EV tegelijk, dat zou een ramp zijn. Wat zie je in praktijk: Eerst wat EV puristen, daarna een paar laadpalen, daarna meer EV, daarna meer laadpaal -> repeat. Het net wordt langzaam meer belast, dat kan nu op de knelpunten worden aangepakt (hier zijn de datacentra de grootste boosdoeners, maar dat ter zijde). Als heel NL opnieuw bekabeld wordt is dat onmogelijk, maar 1 kabel tegelijk komt beter in de buurt.

Of van WhatsApp naar iets als Signal: Eerst is er niemand, dan een paar puristen. Daardoor wordt het een klein beetje interessanter en komen er een paar mensen meer. Repeat.
Je merkt hier dat het werkt, want WhatsApp is opeens allemaal features aan het bouwen die daadwerkelijk gunstig zijn.

Zo geld het met de meeste dingen: Je hoeft niet in 1x alles te doen: Ook 1 trede van de trap is meer dan nul :)

[Reactie gewijzigd door Martijn.C.V op 19 januari 2026 15:51]

[Bertje3000]

Ook mijn grote vraag! Ik ben over de loop van 1,5 jaar en veel geduld en gedoe bijna helemaal ontgoogled. Alleen op de vraag wat te doen met mijn telefoon (en het gekoppelde Google account) heb ik nog geen antwoord. Ik ben bang voor alledaags ongemak waardoor ik uiteindelijk toch terugschuif.

[supersnathan94]

Ik wil oprecht nog wel een fairphone met ubuntu touch overwegen, maar het is aan FairPhone om daar dan ook eens serieus in te worden. Leuk die hardware (die af fabriek al niet bleeding edge is verder), maar de software maakt het verhaal. Leuk dat er dan een grappige Android variant op draait, maar juist een echte Linux derivaat zou fijn zijn (of een volledig EU built OS, maar laten we eerlijk zijn, een volledig OS vanaf scratch is eigenlijk onbegonnen werk en niet meer te doen).

[S-1-5-7]

Voor GrapheneOS is (nu nog) een Pixel-telefoon nodig.
/e/OS is bijvoorbeeld ook nog een alternatief

[slagermvd]

Ik maak sinds een maand of 9 gebruik van een Fairphone met /e/os/.

De meeste apps werken bij mij, maar er zijn helaas altijd enkele uitzonderingen:

- Eventim app (crasht bij opstarten)

- Campercontact (crasht)

Qua bank en overheids apps werkt alles. Met een beetje moeite kan het dus, maar soms moet je accepteren dat iets niet werkt.

Ik doe dat, maar zou graag zien dat we in Europa een verplichting krijgen dat apps verplicht support voor open source android moeten hebben..

[batteries4ever]

Dat zou sowieso gebeuren als Europa geen (of b.v. met 100% heffing) nieuwe Android mobieltjes meer toelaat.

[drdelta]

Sailfish, of AOSP (of een fork daar van, zoals /e/OS)?

[Zezura]

Niet te doen is echt onzin. Tuurlijk is het wel te doen.

Je kan prima software on-premise draaien. Zeker als je een overheid bent. Dan kan je ook gewoon talent inhuren. Daarnaast kan je bestaande cloudproviders vragen in Europa, als je zonodig het wil uitbesteden.

[DennusB]

Het grote probleem met bestaande cloudproviders in Europa is dat ze vergeleken met de providers in andere delen van de wereld vaak enorm achterlopen. Als je dan als bedrijf al vol hebt geinvesteerd in een serverless applicatie design op basis van GCP, Azure of AWS dan kan je alles weer opnieuw doen = duur = slechte investering. De Europese cloud providers zullen eerst echt zeer hard moeten investeren om een beetje op het niveau te komen.

Met wat simpele VM's en object storage red je het niet meer in 2026.

[timtwist]

Jouw mindset is nou precies de redem waarom we vastzitten aan Amerikaanse software.

Ja, europese alternativen lopen achter en dat is waarschijnlijk een kwestie vam geld. Als wij als europa inzetten op europese software komt er ook een hele hoop meer geld beachikbaar voor die bedrijven om r&d te doen en hun productenverder te ontikkelen.

Met alles wat de afgelopen tijd is gebeurd in de wereld is het ongelooflijk belangrijk voor ons om te zorgen dat we ons zo veel mogelijk los koppelen van voornamelijkUSA en China en meer gebruik maken van produken en services uit europa.

We zijn te kwetsbaar en chantabel op dit moment. En dat breek ons in europa op.

Ja, het gaat pijn doen en geld kosten om van usa en China los te komen, maar liever gister dam vandaag. Wij als europa moeten onze eogen broek op kunnen houden, anders kost het ons uiteindelijk veel meer in o.a. afhankelijkheid en heffingen.

[Craelis]

Heb zelf een tijdje als raadslid gewerkt bij een gemeente die van z’n eigen on premise overstapte naar o.a. 365. Iedereen vond het jammer maar:

- er waren geen mensen te huur om het te onderhouden. De oude garde die het had ontwikkeld begon langzaam met pensioen te gaan.

- de mensen die er waren, waren veelste duur en veel duurder vergeleken met 365.

- Dat pakket was bovendien uitgebreider en er zat veel meer hulp van bovenaf bij. Bovendien is het voor iedereen duidelijk als alles in 1 systeem zit.

- er zijn met bedrijven zoals microsoft aparte afspraken om alles aan avg / EU wetgeving te laten voldoen. Ook iets waar we zelf niet altijd de expertise voor hadden.

Uiteindelijk is de hoop natuurlijk dat er met zulke bedrijven als MS en Google aparte afspraken gemaakt kunnen worden mocht er echt stront aan de knikker zijn. Idealen zijn leuk, totdat je miljoenen extra publiek geld er tegenaan gaat smijten. Kan ook uitgegeven worden aan schoolmaaltijden, het bouwen van huizen of onderdak voor daklozen etc. Zeg jij het maar.

[Robinio010]

Het moet dan ook niet op gemeentelijk niveau geregeld worden. Het is sowieso van de zotte dat elke Nederlandse gemeente een eigen systeem er op nahoudt.

Maar dat is wellicht een inherent nadeel aan democratie: een lange termijn visie wordt niet electoraal beloond. Dus wordt er enkel naar kosten gekeken.

[killercow]

Een partij als OVH is best veel verder dan vm's en s3 storage, en ook de lidl cloud is echt wel een behoorlijk eind competenter.

Maarja, als je je in een hoekje laat duwen door een leverancier, dan kan dat bij uitstek ook met cloud leveranciers. Iedereen heeft zo z'n eigen sausje van diensten die alleen zij je kunnen aanbieden. Dat is niet nieuw, dat is al van alle dagen. En zo'n 25 jaar terug zeiden we daarom: Open standaarden, en open source. Dat nu elke middelmatige beheerder voor de 'explain' route kiest zodat ze alsnog lekker kunnen dubbelklikken is hun probleem.

[laurxp]

De vraag is natuurlijk of je wel van al die "innovatie" gebruik wil maken. In de praktijk is het namelijk snel een enorme vendor lock-in!

Willen we als land onszelf vast laten groeien aan één specifieke cloudprovider, of willen we de mogelijkheid houden om bij toekomstige ellende (woekerprijs, overname door een vijandig land, failliesement, terugkerende kritieke veiligheidslekken) naar een andere te switchen?

Leuk dat je voor een serverless applicatie design wil gaan, maar kan dat dan niet gewoon op een standaard Kubernetes cluster - al dan niet cloud-managed?

[supersnathan94]

in de praktijk is het namelijk snel een enorme vendor lock-in!

Die specifieke implementaties zijn hoe dan ook een vendor lock-in, maar wel eentje die je binnen no-time terugverdiend.

Het helemaal niet gebruik van Lambdas is bijvoorbeeld ontzettend dom als je veel onregelmatige ETL processen hebt (shit die alleen 's nachts draait bijvoorbeeld, wat zo'n beetje alles van de overheid is, zodat het de dag erna weer lekker up to date is). Kost ontzettend veel geld om daar dan 50% van de tijd een geschaald K8S cluster voor te hebben draaien met de juiste scaling triggers en spin ups.

Een cloud wissel is sowieso een gigantische wissel die je niet even in 2 weken doet. Dus in je exit strategie kun je mooi die extra kosten opnemen. Uiteindelijk zul je dan zien dat de business logica ongewijzigd blijft, maar het vooral de wiring is.

En laten we eerlijk zijn, zelfs met IaC mag je dan je hele infra stack gewoon vervangen. Niks werkt namelijk meer zoals het deed. Hoogstens wat K8S specifieke dingen, maar veel operators die je daar op hebt draaien (External secret sync bijvoorbeeld) zijn ook weer vendor specifiek.

Tegenwoordig zie je wel steeds meer platformen die zaken weg abstraheren zodat je wel gewoon veel meer op basis van hybridcomputing aan de gang kunt gaan ongeacht welke clouds je zou willen gebruiken. Dat is op zich wel vet, maar staat nog wel redelijk aan het begin van de lifecycle.

[watercoolertje]

Je zegt optie a kan niet want kost geld om vervolgens met optie b te komen die ook geld kost. Imo gaan optie a en b hand in hand overigens, de overheid zal in beide moeten investeren.

[DennusB]

Ja maar iets Europees werkt alleen met voor investeren. Klanten gaan niet overstappen als je ecosysteem crap is of vol kinderziektes zit. Zeker geen enterprises. Die gaan dus ook nog betalen. Vandaar voorfinancieren, door iemand.

[oltk]

Wat @timtwist zegt is precies wat ik intern overheid verkondig aan wie het niet wil weten: soevereiniteit heeft een prijs. Want je bent aan het begin inderdaad een paar jaar terug in de tijd. Maar als we dat doen, kunnen de Europese bedrijven met de inkomsten investeren en concurrerender worden. En wellicht inventiever. Amerikaanse cloudoplossingen zijn soms heel dom en brute force in elkaar gezet. Als je dat zou redesignen zou het de efficiency ten goede komen.

Wat een van de problemen is, is de risicoreflex van bestuurders. Die willen niet de stap zetten dat er risico's zijn in de business continuïty door alternatieve oplossingen aan te schaffen. We moeten bestuurders niet alleen een cybersecuritycursus geven, maar ook een soevereiniteitscursus

[cdwave]

.. Zeker als je een overheid bent. Dan kan je ook gewoon talent inhuren...

Nou, meestal is "pay peanuts get monkeys" het devies bij overheden.

De praktijk is dat Talent niet gewaardeerd wordt bij de overheid en elders zijn of haar heil gaat zoeken. Meestal werkt Talent dan bij een of ander detacheringsbureau, waar de overheid dan een aanbesteding kan doen. Omdat Talent zo'n goede indruk maakte bij de eerste gesprekken en de beginfase van het project, is de aanbesteding snel in de pocket. Het detacheringsbureau schuift vervolgens een paar grasgroene nieuwelingen het project in om het leeuwendeel van het werk te doen, want Talent is nodig om het volgende grote project binnen te halen. En nu zonder Talent maken Gras en Groen er een potje van en ontspoort het project gigantisch. Dus gaat de overheid maar een nieuwe aanbesteding doen om die puinhoop weer op te ruimen, en gelukkig heeft een van de aanbestedende partijen een echt Talent die een uitstekende eerste indruk maakte...

[Lord Anubis]

Het probleem is dat Europa op een hoge ladder staat van de VS, maar de treden naar beneden zijn doorgezaagd. De EU durft de ladder niet af te dalen om op een nieuwe, eigen ladder over te stappen – en springen is geen optie. Zoals anderen hier ook zeggen: begin met EU-fondsen om een stevige basis te bouwen, en probeer niet meteen alle mogelijke extra’s erin te proppen. Veel van die features zijn helemaal niet nodig, maar worden ons door externe partijen of architecten door de strot geduwd. Het zijn juist die toevoegingen die voor overhead zorgen en de kosten opblazen.

Ook de EU-manier van openbare aanbesteding moet op de schop. Er moet ruimte komen om aanbiedingen van buiten de EU te kunnen weigeren.

En En inderdaad: huur talent in en laat ze hun werk doen, zonder de bemoeienis van managers die vooral zijn opgeklommen dankzij oude pc-privécursussen. Ja, die zijn er nog steeds – velen komen qua kennis niet verder dan deze opleiding. Geef de Europese taskforce een blanco cheque en hou de politiek erbuiten. Begin alvast met het bouwen van datacenters op verschillende locaties: één ontwerp, vijf kopieën. Laat het bedrijfsleven meeinvesteren en de producten en talent leveren. Maar onder toezicht van de EU.

Just my 2 bytes.

[michelb76]

Zou graag een werkbare case zien voor een MKB van ±20-40 mensen, die jarenlang gebruik hebben gemaakt van MS Office 365, en diep in tools als Teams en Sharepoint zitten. Waar zouden die, desnoods op termijn, op over kunnen, hoe en met welke kosten? Dat is een ongelofelijke grote groep die economisch afhankelijk zijn van big tech.

Overheden hebben een veel groter probleem, maar voor MKB zou er een eenvoudige oplossing moeten komen zodat er tenminste een economische keuze is.

[Reactie gewijzigd door michelb76 op 19 januari 2026 15:34]

[killercow]

Begin eens met minder afhankelijk worden op de plekken die wel makkelijk zijn? Ga over op thunderbird, of proton mail, ga over op libreoffice (ja echt, het kan, en wellicht is het wennen, maar dat was office de afgelopen 10 jaar ook elke release).
Diep in iets zitten is een keuze, en die kun je op elke gewenst moment omdraaien.

[Mjappio]

Precies. Overal lees ik dat het allemaal zo moeilijk of zelfs onmogelijk is maar dan heb je het over de totale oplossing. Er zijn een hoop stappen te maken die helemaal niet moeilijk zijn, Proton is gewoon top voor mail, pass, drive, authenticator...daar kan (bijna) iedereen gewoon stappen zetten als ze dat willen.

[Craelis]

Overstappen op Libre heb ik persoonlijk geprobeerd. Nadat ik met collega’s samenwerkte aan een ietwat complex word document ben ik gestopt. Alles verschoven en uit balans. Idem met PP. Heb nog minder compatibility issues gehad met office-> google workspace.

pas als iedereen overstapt naar .odt gaat ‘t lukken.

[vickypollard]

Nu komt er iemand die je gaat vertellen dat dat komt doordat Microsoft zich niet aan z'n eigen standaard houdt Maar ja, dat zal Microsoft een wordt wezen en de ondersteuning wordt niet ineens beter als je dat weet.

[michelb76]

Ik werk nu freelance bij een bedrijf dat dus in zo'n geschetste situatie zit. Mail ergens anders naartoe is een eitje. Libreoffice is echt ruk zodra je daadwerkelijk flink met documenten(ook van externen) gaat werken. Dat is nog lang niet zover dat het klaar is voor het bedrijfsleven waar ook niet-libreoffice gebruikt wordt. zal voor een overheid makkelijker zijn gok ik.

Er is nog een sharepoint installatie met wat meuk, die files kunnen eenvoudig naar een externe server gok ik.

Er zijn hier ±60 Teams kanalen die actief gebruikt worden/zijn, dus veel historie, bestanden, takenborden, you name it. Dit kun je gaan afbouwen natuurlijk, maar dat gaat jaren kosten. En waar ga je mee werken? Ik ken geen goed slack/teams alternatief waar kantoormensen (lees: niet-nerds) prettig mee kunnen werken. Er blijft uiteraard op Windows en MacOS gewerkt worden, maar in theorie zou een klein deel van het bedrijf naar een gebruiksvriendelijke Linux install over kunnen.

Canva wordt ook veel gebruikt. Superhandig, veel features en heel eenvoudig in gebruik. Impress lijkt daarbij op een proof of concept.

Dus ja, ik kan mijn browser en mail eenvoudig wisselen, ik kan de cloudstorage naar een Europese provider gooien. Maar dan? Ik heb er niet actief naar gezocht natuurlijk. Op https://european-alternatives.eu vind ik wel wat, maar dat staat er allemaal niet zo best voor nog. Ik hoop dat hier de komende 10 jaar erg hard aan gewerkt gaat worden. Nog even afgezien van de forse switching-costs (inclusief data-migratie (met de hand?)) die veel MKB'ers echt niet even kunnen betalen. Er komen geen techneuten in het bedrijf natuurlijk, dus alles ligt extern, als je tenminste mensen met die kennis nog kunt vinden.

[Tjahneee]

ik ben hier momenteel actief mee bezig. De proof of concept is vrijwel afgerond en op korte termijn starten we een pilot met meerdere organisaties om de oplossing verder te valideren.

Binnen vijftien klikken, invoeren van adres- en creditcardgegevens, beschik je over een volledig werkend MS365 omgeving voor je bedrijf.

Maar de kern van het probleem is dat het uitstappen totaal anders is, zelfs voor een kleine organisatie kost dit al snel meerdere weken tot maanden. Mail, agenda's en bestanden zijn overal met elkaar geïntegreerd in het platform zonder een simpele export optie. Je bent zo dus snel aangewezen op allemaal zelfgemaakte tooltjes/scripts om überhaupt je data daar weg te krijgen.

[Reactie gewijzigd door Tjahneee op 19 januari 2026 16:39]

[kozue]

Bedrijven moeten eigenlijk voor zichzelf maar uitvogelen wat ze willen doen. Als ze een verkeerde beslissing maken gaan ze failliet, en dat zal de meeste mensen worst wezen (geen enkel bedrijf is onmisbaar). Maar met overheden zit dat anders. Die besturen een heel land. Die móeten gewoon weg bij Big Tech, anders lopen we het risico het hele land in de afgrond te storten.

[Toppe]

Niet alleen de MKB’ers hoor. Wij zitten met 2 man op kantoor en iedereen om ons heen gebruikt M365. Wij zitten nog ouderwets op IMAP. Enerzijds omdat ‘het werkt’ (lees: nog nooit met een alternatief gewerkt) anderzijds omdat de licentie kosten de pan uitrijzen.

Elke keer prijs verhoging na prijsverhoging. Daarbij willen we niet/minder afhankelijk zijn van Microsoft/VS.

Probeer dan maar eens een alternatief te vinden

[HectorMalot]

Mailbox.org? Is een Duitse partij, volgens mij een redelijk soepele experience. de apps zijn op basis van open-xchange. Dus zelfs daarvan is de ontwikkeling EU based. En een stuk goedkoper dan Office365.

[jb044]

Bizar eigenlijk dat men hier nu pas wakker schrikt nu Trump niet alleen blijkt te roepen maar ook te doen. IT is steeds belangrijker voor de economie, dat is niet iets van de laatste jaren maar speelt al decennia. En als er dan structureel het grootste deel van de taart naar andere economieën verdwijnt dan doe je iets gewoon niet goed. Ik zal niet roepen dat de vrij handelen dus slecht is of dat anderszins het enige dat nog kan helpen zeer draconische maatregelen zijn, maar we mogen toch van degene die ons leiden verwachten dat zij zulke ontwikkelingen ook zien en er oplossingen voor proberen te creëren. Al was het maar omdat als je te lang aan de zijlijn blijft staan wachten en kijken je gewoon irrelevant wordt, zo werkt dat en zo heeft het altijd gewerkt!

[oltk]

Bij bestuurders wordt niet naar een toekomst gekeken, maar naar de komende maanden tot een jaar. En dan volgens de formule risico = kans x gevolg. Als je deze goed toepast moet je handelen als ófwel de kans onacceptabel hoog is ófwel als de gevolgen onacceptabel zijn (ongeacht de kans). Maar vaak zie je dat alleen naar de kans wordt gekeken. Kleine kans? ohh. dan kunnen we gewoon 365 doen.

[beerten]

https://european-alternatives.eu/

Mooie bron voor inspiratie ;)

[dmantione]

In het licht van de laatste geopolitieke ontwikkelingen, is migratie van de Belastingdienst mijn inziens geen optie meer. Het was überhaupt al een slecht idee, maar destijds kon nog gezegd worden dat het risico van Amerikaanse grapjes te overzien was. Inmiddels we een aantal Amerikaanse grapjes verder en kan er zo een economische oorlog losbarsten.

Spijt mij voor de Belastingdienst dat MS 365 de enige realistische optie is, die optie is wat mij betreft niet realistisch meer.

[Reactie gewijzigd door dmantione op 20 januari 2026 12:20]

[NoTechSupport]

Vaak zijn diegene die advies geven en eisen stellen mensen die al jaren met MS werken. Die kunnen niet betrouwbaar inschatten wat de limieten zijn van andere pakketten want ze hebben amper/geen kennis van alternatieven en ze willen niet al hun opgebouwde kennis verliezen.

[MrGerbie]

Grappig dat je denkt dat het 'angst voor kennisverlies' is. Als engineer leer ik elke dag nieuwe technieken bij; dat is m'n vak. Het punt is dat ik de 'alternatieven' juist wél ken en zie dat ze op enterprise-niveau simpelweg door de mand vallen.

Het is makkelijk praten vanaf de zijlijn als je niet verantwoordelijk bent voor de uptime van 30.000 werkplekken op een maandagochtend. Terwijl de open-source puristen nog aan het knutselen zijn met hun eigen gehoste repository's, heeft Microsoft de EU Data Boundary (2025) al lang afgetikt en worden Russische zero-days real-time geblokkeerd door een security-budget waar de hele open-source community alleen van kan dromen.

Soevereiniteit is een prachtig ideaal, maar als je 15-30 minuten productiviteit per dag per ambtenaar opoffert voor een inferieur pakket (zoals de Belastingdienst vorig jaar becijferde), dan ben je niet soeverein, dan ben je dief van je eigen portemonnee. Engineering gaat over wat werkt op schaal, niet over wat leuk staat in een ideologisch manifest.

[Rhaegar1]

Ik snap dat iedereen hierin naar 'de overheid', zijn ICT-dienst etc. kijkt maar hier is toch primair de politiek aan zet. Het is vanuit aanbestedingsregels etc. echt behoorlijk ingewikkeld om hier echt de juiste keuzes in te maken terwijl volgens mij de oplossing simpel is.

Een wet opstellen die overheden verbied om ICT services af te sluiten die niet waterdicht beschermd zijn tegen DAT wat we niet willen. De DAT kun je dan vrij simpel invullen door exact de Amerikaanse wetten te pakken die de overheid van de VS de mogelijkheden geven om toegang tot server gegeven van Amerikaanse bedrijven af te dwingen, dit ook geheim te mogen doen en eventueel zelfs te manipuleren.

Je kan letterlijk de teksten uit hun wetgeving kopiëren om dat uit te sluiten.

Deze aanvliegroute levert een aantal uitdagingen op, sommige groot maar andere kleiner dus je zou voor specifieke toepassingen nog een periodes van 5 tot 10 jaar aan implementatietermijnen kunnen opleggen.

[vDorst]

Ik zie ze niet zo vaak in het nieuws maar ik hoop meer succes-verhalen te gaan zien. Er zijn bedrijven die wel op opensource software draaien en alternatief gebruiken.

Volgens mij wordt Linux ook gebruik bij Google. Hoe gaan hun om met een AD-achtige omgeving?

[kodak]

Onze afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven is zo groot dat ontkoppelen moeilijk is geworden.

Hij voegt meteen daaraan toe dat dat 'een kwestie van de lange adem' is. "

Het was al 'een kwestie van de lange adem' om zwaar afhankelijk te worden. Als men bij de overheid dan stelt verantwoordelijkheid te hebben om niet te zwaar afhankelijk te zijn van de buitenlandse bigtech is de eerste vraag waarom men nu plotseling wel verantwoordelijkheid neemt.

Het antwoord kan niet zijn dat het nu pas duidelijk is dat een land buiten de EU niet zomaar mee werkt. Dat is namelijk een van de redenen waarom we de EU gevormd hebben. Omdat we eigen normen en waarden hebben die vaak nogal verschil met die van landen als de VS. Maar die kenmerken en waarschuwen zijn jaren gebagatelliseerd om handel belangrijker te vinden. De strategie lijkt te zijn om pas te willen wijzigen als het al (bijna) te laat is. Wat haaks staat op het op lange termijn zekerheid bieden. Dat gaat eerder om gemakzucht en gemakkelijke 'winst'. Wat vooral werkt als niemand voor eigen beslissingen verantwoordelijlheid hoeft te nemen als het mis gaat.