Nederlandse politiediensten mogen niet zomaar openbare gegevens verzamelen van burgers, waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens. De zogeheten Teams Openbare Orde Inlichtingen bij de korpsen doen dat zonder goede wettelijke grondslag, zegt de privacytoezichthouder. De wet moet worden aangepast of de politie moet ermee stoppen.
De Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwt voor de handelswijze van de politie in een rapport, waarover het schrijft in een brief aan de Tweede Kamer. Het rapport zelf is niet openbaar, omdat daar vertrouwelijke informatie in staat. In de Kamerbrief is de AP niet mals: de politiediensten gaan op dit moment niet altijd even goed om met de gegevens van Nederlandse burgers.
Het gaat dan specifiek om TOOI's, ofwel Teams Openbare Orde Inlichtingen. Die werken bij politieregio's en verzamelen informatie over burgers om de openbare orde te handhaven. Die teams kunnen worden ingezet onder de bevoegdheid van een burgemeester als er vermoedens zijn van ernstige verstoringen van de openbare orde, bijvoorbeeld als er ergens rellen worden verwacht. TOOI's zijn geen Osint-teams die digitale bronnen bekijken, maar teams die met burgerinformanten werken.
Geen grondslag
Er is geen specifieke grondslag om die gegevens zomaar te verzamelen. Daarom verwijst de politie naar artikel 3 van de Politiewet, maar dat is heel breed en algemeen. "De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven", is het enige dat in het artikel staat.
:strip_exif()/i/2007988916.jpeg?f=imagenormal)
De AP concludeert nu dat dat geen goede grondslag is. Het werk van de TOOI-eenheden kan een zeer grote inbreuk op het privéleven van personen zijn, concludeert de AP. "De gegevensverzameling die gepaard gaat met deze TOOI-activiteiten maakt daarmee meer dan een geringe inbreuk op het recht op bescherming van persoonsgegevens en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer van mensen en kan niet met een beroep op artikel 3 van de Politiewet worden gerechtvaardigd."
De TOOI's verzamelen in sommige gevallen ook bijzondere persoonsgegevens, ofwel gegevens die onder de AVG extra bescherming genieten.
Onduidelijke burgemeestersbevoegdheid
Verder hekelt de AP het feit dat het niet altijd duidelijk is hoe de inzet van al die bevoegdheden wordt gecontroleerd. De TOOI's worden door burgemeesters ingezet, maar 'het is vaak niet duidelijk onder het gezag van welke burgemeester een TOOI opereert wanneer het gaat over de beslissing om een TOOI informatie te laten vergaren', zegt de toezichthouder. "Daarnaast wordt het gezag in de praktijk niet in die mate uitgeoefend dat gesproken kan worden van een adequate rechtsstatelijke controle."
Dat heeft ermee te maken dat TOOI's zijn ondergebracht bij politieregio's, maar die politieregio's beslaan een groot gebied met meerdere gemeenten.
De politie en regioburgemeesters hebben vaak wel afspraken en maatregelen, zoals adviescommissies, maar die kunnen 'niet waarborgen dat de burgemeester op betekenisvolle wijze invulling geeft aan zijn gezag over TOOI's'.
:strip_exif()/i/2007988900.jpeg?f=imagenormal)
Betere wetgeving
Zo verzamelt de politie gegevens via burgerinformanten zonder wettelijke toestemming. De AP zegt dat dat niet zomaar mag. De toezichthouder wil dan ook dat de Tweede Kamer optreedt door goede wetgeving te maken, waarmee de privacyinbreuken wel mogen volgens de wet. Als dat niet lukt, moet de politie stoppen met de gegevensverzameling.
Het is niet de eerste keer dat de AP voor een dergelijke privacyinbreuk door de politie waarschuwt. Vorig jaar waarschuwde de AP nog dat de politie data van burgers te lang bewaart. Op basis daarvan werkt het kabinet nu aan een wetsvoorstel. Daarbij gaat het om online dataverzameling, wat iets anders is dan wat er in dit geval gebeurt.