Algoritmes en huisbezoeken maken fiscus en politie grootste privacyschenders

De Nederlandse politie en de Belastingdienst zijn de grootste privacyschenders van het jaar. Althans, dat hebben het publiek en de jury van Bits of Freedom bepaald. De twee instanties krijgen een Big Brother Award voor het uitvoeren van huisbezoeken bij demonstranten en het voortdurend gebruiken van algoritmes. BOOS! is juist de beste privacyvoorvechter.

De Nationale Politie van Nederland heeft de beruchte prijs voor grootste privacyschender van het jaar mogen ontvangen. Dat gebeurde op vrijdagavond tijdens de uitreiking van de Big Brother Awards, de prijs die digitaleburgerrechtenorganisatie Bits of Freedom ieder jaar uitreikt. De politie won de publieksprijs, die door publieksstemmen werd bepaald.

De politie kreeg de prijs omdat zij activisten monitorde die bijvoorbeeld van plan waren te demonstreren. De politie volgde hun socialemediagebruik en zocht de demonstranten thuis op. De politie was volgens Bits of Freedom ook erg vaag over het doel en de noodzaak van die huisbezoeken. Zo wisten demonstranten niet zeker of ze ergens van werden verdacht of dat een gesprek juridisch gezien als verhoor gold. "Het gebrek aan bewustzijn van de politie over deze ongelijke machtsverhouding is stuitend", zegt BoF daarover. De organisatie roept de politie ook op te stoppen met dergelijke huisbezoeken.

Belastingdienstalgoritmes

Naast de publieksprijs werd er ook een expertprijs uitgereikt, die werd bepaald door een jury. Die gaat naar de Belastingdienst, vanwege het gebruik van algoritmes. Hoewel de Belastingdienst via twee AVG-boetes eerder al tikken op de vingers heeft gekregen, gebruikt de instantie nog steeds tientallen algoritmes, soms voor risicoprofilering. Bits of Freedom zegt dat die algoritmes niet goed gedocumenteerd zijn en dat de Belastingdienst vooraf niet goed heeft bepaald welke risico's die met zich meebrachten.

Met die overtredingen breekt de Belastingdienst de wet, stelt Bits of Freedom. "Het zorgt ervoor dat de algoritmen en de uitkomsten niet controleerbaar zijn en er een risico bestaat voor discriminatie. Daarnaast is er niet altijd sprake van menselijke tussenkomst." De jury verwijst in een reactie ook naar de toeslagenaffaire, waar risicoprofileringsalgoritmes aan ten grondslag lagen. "Het is shockerend om te zien dat de Belastingdienst – na de enorme ravage van het Toeslagenschandaal – nog steeds onrechtmatig algoritmen inzet", schrijft de jury. "Juist omdat we de ernstige gevolgen kennen van de inzet van discriminerende algoritmen door de Belastingdienst, komt de huidige inzet van dit soort algoritmen over als kwade opzet. Het is hoogst problematisch dat de Belastingdienst niet leert van haar fouten."

Er waren in totaal vijf genomineerden voor de prijs. Ook Clinical Diagnostics werd genomineerd, het laboratorium dat zijn beveiliging niet op orde had en daarop medische informatie lekte over deelnemers aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarnaast kregen Microsoft en de Vereniging van Nederlandse gemeenten een nominatie.

Positieve prijs

Op de prijsavond wordt ook de Felipe Rodriquez Award uitgereikt. Dat is de prijs voor de instantie of persoon die juist veel betekent voor digitale burgerrechten. De prijs gaat dit jaar naar wel vijf instanties, waarvan er overigens nooit genomineerden zijn. Onder andere Bnnvara-programma BOOS! won de prijs voor 'het creëren van bewustwording voor de rechten van kinderen in familievlogs'. Het programma maakte daar een uitzending over. Verder wint techexpert Bert Hubert de prijs voor zijn aandacht voor Amerikaanse techafhankelijkheid, naast The Rights Forum, Plant een Olijfboom en PAX 'voor het voeren van campagne rond het wetsvoorstel om 'verheerlijking van terrorisme' en openbare steunbetuigingen aan zogenoemde terroristische organisaties strafbaar te stellen'. Dat zijn in de praktijk de rodelijndemonstraties die vorig jaar plaatsvonden.

Reacties (22)

[RoestVrijStaal]

In het nominatierapport wordt er helemaal niets geschreven over huiszoekingen. Wel huisbezoekingen.

Het verschil is dat bij huiszoekingen de politie met een huiszoekingsbevel, zonder toestemming van eigenaar/inwonen binnen mogen treden (al dan niet met geweld) en alles binnenstebuiten mag keren. Bij huisbebezoek is enkel tot aan de deur. Eventueel binnentreding met toestemming.

[Ramoncito]

Ik heb op TV een stuk gezien over die huisbezoeken, en ik heb ook het een en ander gelezen en gezien over de schimmige wereld van bepaalde groepen demonstranten. Vroeger noemden we ze anti-globalisten, milieu- of dierenactivisten of anarchisten. Er zitten soms de meest "eigenaardige" (ik zeg het maar netjes) figuren bij, die in vroegere tijden gedwongen opgenomen werden, en mensen die niet vooraan stonden toen intelligentie werd uitgedeeld...Er zitten ook mensen bij die op de een of andere manier in een rare bubbel zijn beland zonder realiteitszin (die mensen hoor je dan later in de rechtbank verklaren dat ze pas na hun arrestatie en een paar maandjes cel tot bezinning zijn gekomen. Denk dan aan mensen die 5g netwerkmasten in de fik zetten).


Daarnaast heb je een paar clubjes mensen die gewoon geld verdienen aan demonstreren. Ze richten dan een stichting op, krijgen staatssubsidies (belastinggeld dus) en gebruiken dat geld dan legaal om te demonstreren, busvervoer te huren, pamfletten ed te laten drukken, en als extra inkomsten... Die mensen wonen dan in kleine woongemeenschappen en lijken zich niet echt thuis te voelen in de gewone samenleving.

En de automobilist dan maar weer in de file staan, omdat de snelweg weer vol staat met dit soort samenlevingsontwrichtende mensen die heel sluw en georganiseerd de boel afzetten...

[Clu3M0r3]

https://www.ambtadvocaten.nl/kennisbank/huiszoeking/

Wel interessant.

[hoosterb]

Ik vind het maar raar woordgebruik. Een huiszoeking is inderdaad iets met een huiszoekingsbevel. Een huisbezoek is een bezoek, dus tot aan de voordeur. En een bezoeking is iets héél anders, meer vergelijkbaar in betekenis met het woord plaag. Dat een huisbezoek als een bezoeking ervaren wordt is dan weer iets anders... :-)

[zombie]

Aanvullend op @RoestVrijStaal:

Voor mij leest huisbezoeken fijner dan huisbezoekingen. Het leest nu als een verkeerde samentrekking van huisbezoek en huiszoeking.

[vanstra]

De prijs voor Bert Hubert vind ik zeer terecht.

[AOC]

Terugkerend iets Niks nieuws, dit speelt al sinds social media er is, misschien wel eerder. Volgens mij is het in de UK nog een slag erger

1999 twitcident, waar de Belgische politie gebruik van maakte https://www.engineersonli...rt-filtert-en-analyseert/

Twitcident is overgegaan in publicsonar en nu dan maltego (osint)


In 2011 BitsOfFreedom
"De politie volgt al sinds 2011 alle Nederlandse Twitteraars. Dat weten we uit een rapport (pdf) die we boven tafel kregen na een Wob-verzoek"
https://www.bitsoffreedom...-op-twitter-dan-je-denkt/

Of t.net artikel.
nieuws: Bedrijf verkocht feeds Facebook, Twitter en Instagram door aan politi...

Of politie aan de deur ivm online belediging
https://x.com/POL_Schiedam/status/638294759342219264

Nog een t.net topic over dat politie kritische twitteraars op het matje roept: Nederlandse politie roept kritische twitteraars op het matje

Of politie onderzoek 200 dreigtweets per dag
https://www.nu.nl/tech/36...-dreigtweets-per-dag.html

[Reactie gewijzigd door AOC op 21 februari 2026 10:29]

[ET]

Twitter is in 2006 opgericht, dus de datum van TwitCident zal waarschijnlijk pas daarna zijn, en dus niet al in 1999.

[AOC]

Twijfelde ook al bij het zien van '99 maar het kwartje viel niet hehe. Geen idee waarom het in het artikel staat, denk eerder 2011/12 mbt twitcident

[ocn]

Nah, de politiek (gekozen door de burgers) kiest meestal voor quick wins, snel scoren, en neemt fraudegevoeligheid dan op de koop toe. Helaas zijn wij mensen ontwikkeld met een drive om geluk na te streven. In onze moderne maatschappij denken we dat geluk te koop is, dus doen we alles om meer geld te accumuleren, en sommigen van ons zijn daarvoor bereid tot fraude. Meestal zijn het kleine gevallen, maar soms een uitwas zoals de Bulgarenfraude. Hoe dan ook, zo waren (financiële) voorzieningen van de overheid (of eigenlijk van ons, burgers, voor andere burgers) niet bedoeld. Dus moeten we die fraude weer bestrijden om het niet teveel te normaliseren. Jouw winst argument slaat als een tang op een varken, immers zijn ambtenaren gewoon gebonden aan de Wet normering topinkomens. Wat er gebeurd met extra opbrengsten, boven wat begroot is, mag het kabinet, de politiek dus (gekozen door ons burgers), over besluiten.

[Alex3]

Het gebruik van algoritmen is onvermijdelijk, al was het maar om uit te rekenen hoeveel belasting je moet betalen. Ieder computerprogramma bevat algoritmen. Waar het om gaat zijn discriminerende algoritmen.

[Luchtbakker]

Ach, en de politiek doet al tig jaren of de fiscus een heilige koe is waar we geen klappen aan durven uitdelen. Want hoe zwaar ze ook in de problemen komen, er is echt niemand dat de discus durft aan te pakken. Het interesseert de politiek ongetwijfeld iets, maar ongeacht hoe groot de schade is durft helemaal niemand met concrete oplossingen te komen dat voor oplossingen zorgt.

Dus tja, wat zou jij als directeur van de fiscus doen? Gewoon doen wat je gevraagd wordt, en jij zorgt er voor dat het op de meest efficiënte manier gebeurt ongeacht hoe erg je de privacy schend.

[AnonymousGerbil]

Geen klappen? De huidige problemen zijn juist terug te voeren op bezuinigingen door verscheidene kabinetten uit het vorige decennium.

[CivLord]

De fiscus wordt juist continu aangepakt.

Elke regeerperiode opnieuw extra taken en extra bezuinigingen. En tussendoor nog extra wensen.

Huur-, zorg, en kinderopvangtoeslag moest naar de Belastingdienst. Maar het was een bezuinigingsmaatregel, dus het opzetten van de nieuwe organisatie die dat moest doen moest zo weinig mogelijk kosten. Alle aanvragen automatisch goedkeuren en achteraf controleren en corrigeren.
Alle aanvragen goedkeuren en achteraf pas controleren bleek de kat op het spek binden voor fraudeurs, waardoor er dus ook op grote schaal gefraudeerd werd.
Die fraude moest een halt toegeroepen worden, door toch vooraf alles te contoleren. Maar omdat er vrijwel geen geen budget voor werd vrijgemaakt, moest dat allemaal automatisch, met algoritmen, en het liefst gisteren.
Die algoritmen werden gevoed met van alles dat bekend was over bestaande fraudegevallen en omdat een paar 'handige' bureautjes in Nederland misbruik hadden gemaakt van gegevens van buitenlandse werknemers (het heette ten slotte niet voor niets de Bulgarenfraude) was buitenlandse afkomst een automatische trigger.

En iedere keer dat er negatief nieuws naar buiten komt wordt de desbetreffende afdeling gereorganiseerd, opgeheven of opgesplitst, omdat de minister moet laten zien dat er 'iets' gebeurt. Zulke reorganisaties kosten geld, maar daar wordt geen budget voor beschikbaar gesteld, waardoor er nog meer bezuinigd moet worden bij andere afdelingen, die daardoor nog meer moeten automatiseren met systemen die daar niet goed geschikt voor zijn of die te snel worden opgezet.

[Rnej]

Snap ik, goede onderbouwing

Als het gaat om privacy was dat Boos! Item heel sterk. Maar iets zegt me dat je het niet gezien hebt...