Als een donderslag bij heldere hemel vertrekt Xbox-veteraan Phil Spencer plotseling bij Microsoft. Daarmee komt een einde aan een jarenlange en invloedrijke carrière: Spencer voegde zich bijna 25 jaar geleden al bij het consolemerk en is daarmee een Xbox-veteraan van het eerste uur.
In die tijd klom hij door de rangen van Microsofts consoledivisie. Hij was verantwoordelijk voor de huidige Xbox Series-consoles en de release van Xbox Game Pass, speelde een grote rol in de overnames van Bethesda en Activision en vormde Xbox om tot een ecosysteem, waarbij exclusieve games steeds meer op de achtergrond raken.
:strip_exif()/i/2008027592.jpeg?f=imagenormal)
Van stagiair tot Xbox-baas
Phil Spencer kwam in 1988 al binnen bij Microsoft, destijds nog als stagiair, en later fulltime. Hij werkte in die tijd nog samen met teams die software ontwikkelden voor de techgigant uit Redmond, zoals Encarta en Microsoft Money.
Spencer was in die tijd al een gamer; in zijn vroege jaren bij Microsoft was hij bijvoorbeeld veel te vinden in de wereld van Ultima Online, blijkt uit een eerder profiel van The Wall Street Journal. Met de release van de eerste Xbox in 2001, sloot Spencer zich dan ook aan bij Microsofts gamingdivisie.
In de jaren daarop vervulde hij verschillende leidinggevende rollen. In eerste instantie werd hij verantwoordelijk voor de Europese Xbox-studio's, zoals Fable-ontwikkelaar Lionhead en Rare. Hij deed dat tot 2008, toen hij algemeen manager van Microsoft Studios werd, waar hij verantwoordelijk was voor de uitgeverij van alle firstpartygames voor de Xbox.
In 2014 werd Spencer benoemd tot het hoofd van de volledige Xbox-divisie, kort na de release van de Xbox One en het vertrek van de toenmalige Xbox-baas Don Mattrick. In die tijd had Xbox het niet makkelijk. De genoemde Xbox One moest het afleggen tegen de succesvollere PlayStation 4, die met een lagere prijs overtuigend de vorige consolegeneratie wist te winnen.
Xbox maakte juist een valse start, met een verwarrend alwaysonlinebeleid, onnodige multimediafuncties, strenge drm, een meegeleverde Kinect-camera en een prijs die honderd euro hoger lag dan de PS4. Hoewel veel van dat beleid later werd teruggedraaid, was het kwaad al geschied. De Xbox One is naar schatting zo'n 50 tot 60 miljoen keer over de toonbank gegaan, maar wist nooit echt een deuk te slaan in de dominantie van Sony's PS4, die bijna 120 miljoen keer is verkocht.
:strip_exif()/i/1386246548.jpeg?f=imagegallery)
Xbox Game Pass en cloudgaming
In de jaren na zijn promotie tot Xbox-baas begon Spencer met het heruitvinden van het bedrijf. In hetzelfde jaar van zijn promotie benaderde Spencer bijvoorbeeld de ontwikkelaar van het populaire Minecraft; in datzelfde jaar troffen de twee partijen een overeenkomst: Microsoft zou Mojang kopen voor 2,5 miljard dollar.
Tegelijkertijd zag Xbox onder zijn leiding kansen op het gebied van abonnementen. Diensten als Netflix wonnen in deze periode sterk in populariteit: betaal een maandelijks bedrag en krijg toegang tot een groot aanbod aan films en series.
Met Game Pass introduceerde Xbox hetzelfde principe voor gamers: gebruikers konden voortaan Xbox-games spelen als onderdeel van een maandelijks abonnement, zonder ze los te kopen voor 60 euro per stuk. Later werd dat uitgebreid met cloudgaming: door Project xCloud konden Xbox-games via het internet op andere apparaten gespeeld worden, zoals een laptop of smartphone.
Om die abonnementsdiensten van meer (exclusieve) content te voorzien, deed Xbox onder Spencer een reeks grote overnames. Een van de grote voorbeelden daarvan was de onverwachte overname van Zenimax.
In één klap was Microsoft een groot aantal geliefde studio's rijker: Bethesda Softworks (The Elder Scrolls, Fallout), id Software (DOOM), MachineGames (Wolfenstein-reboot, Indiana Jones) en Arkane (Dishonored, Deathloop). Alle games van die ontwikkelaars zouden speelbaar worden via Xbox Game Pass en verschillende titels zouden niet langer naar de PS5 komen, enkele uitzonderingen daargelaten.
Release van de Xbox Series X en S
Die bredere strategie bleef niet beperkt tot diensten en overnames, maar kreeg ook vorm in nieuwe hardware. In 2020 introduceerde Microsoft zijn eerste nieuwe Xbox-consolegeneratie sinds Phil Spencer het roer overnam, ditmaal met twee verschillende modellen: de krachtigere Xbox Series X en de goedkopere Xbox Series S.
Het bedrijf hanteerde een duidelijk andere strategie dan bij de voorgaande Xbox One, waarbij werd geluisterd naar de fans. De Kinect ging met pensioen, het drm-debacle van de Xbox One werd niet herhaald en de multimediafuncties werden geschrapt: de nieuwe Xbox zou weer gericht worden op gamen. En uiteraard ondersteunden de consoles ook Game Pass en het groeiende aanbod van games.
Bovendien konden de consoles niet alleen overweg met nieuwe games: de Series X en S konden voor het eerst ook overweg met de complete catalogus van oudere consoles, van de eerste Xbox uit 2001 tot de Xbox One. Dat kan met schijfjes, maar ook via het Game Pass-aanbod.
:strip_exif()/i/2003974794.jpeg?f=imagenormal)
De overname van Activision
In de jaren daarop speelde Spencer een grote rol in de grootste Xbox-overname ooit: die van Activision Blizzard. Toen de overname in 2022 werd aangekondigd, verkeerde die studio in de problemen. Het bedrijf werd onderzocht om zijn aanpak van vermeend wangedrag binnen de studio. De aandelenkoers van Activision daalde in de periode daarop met ruim dertig procent.
Toen de beschuldigingen aan het licht kwamen, zei Spencer al tegen zijn personeel dat Xbox zijn relatie met Activision zou heroverwegen. Dat mondde uiteindelijk uit in een overnamebod van bijna 70 miljard dollar. Dat werd geaccepteerd, met veruit de grootste gamingovername ooit als gevolg.
De overname zou van Xbox ook een van de grootste gamingbedrijven ter wereld maken: enkel het Chinese Tencent en PlayStation-eigenaar Sony hebben een hogere jaaromzet. Bovendien zou het bedrijf met de overname weer een aantal populaire franchises in huis krijgen. Naast de populaire shooterserie Call of Duty ging dat ook om franchises als Diablo, (World of) Warcraft, Crash Bandicoot en Candy Crush.
Wat volgde was een ellenlange reeks onderzoeken en rechtszaken van markttoezichthouders, die bang waren dat deze overname de concurrentie zou verstoren. De overname duurde daardoor veel langer dan verwacht. Maar uiteindelijk, bijna twee jaar na de aankondiging en na de nodige concessies, werd de overname afgerond.
:strip_exif()/i/2006174826.jpeg?f=imagegallery)
Bron: @klobrille
Steeds minder exclusives
In de nasleep van deze giga-overname lijkt een steeds grotere koerswijziging bij Xbox zichtbaar. Een van de concessies die Microsoft deed om Activision over te mogen nemen, was de belofte om Call of Duty multiplatform te houden. Het bedrijf sloot een deal met Sony om Call of Duty-games zeker tien jaar lang naar hun consoles te brengen en ze dus niet exclusief voor de Xbox te houden.
Inmiddels gaat dat een stuk verder dan alleen Call of Duty; Microsoft keert de exclusieve game steeds meer de rug toe. Dat begon eerst met een klein aantal voormalige Xbox-exclusives, die ook naar de PS5 en Nintendo Switch zouden komen.
Inmiddels worden vrijwel alle nieuwe Xbox-titels ook naar andere platforms gebracht. Soms direct bij release, soms een tijdje later. DOOM: The Dark Ages, Forza Horizon 5 en Indiana Jones and the Great Circle zijn allemaal speelbaar op de PS5. Ook toekomstige titels als Fable, Forza Horizon 6 en zelfs de aanstaande Halo-remake verschijnen voor dat platform.
Op die manier liet Xbox onder Phil Spencer de consoleoorlog los. Concurrerende platforms als de PlayStation werden niet meer bestreden met exclusieve games, maar juist omarmd om een zo groot mogelijk publiek te bereiken.
:strip_exif()/i/2007860288.jpeg?f=imagegallery)
Jacht op meer winst
Daarbij spelen natuurlijk ook andere belangen: financiële druk. Microsoft zou achter de schermen flink aandringen op meer winst. Volgens Bloomberg wil de techgigant een winstmarge van dertig procent zien. Dat zou een van de drijfveren zijn om Xbox-games ook naar de PlayStation te brengen, maar ook reden om ontslagen door te voeren. En dat deed Xbox de afgelopen jaren op grote schaal. Er gingen de afgelopen paar jaar duizenden banen bij Xbox verloren en er werden meerdere studio's gesloten.
Game Pass is volgens voormalig Xbox-president Sarah Bond weliswaar winstgevend, maar tegelijkertijd dalen de hardwareverkopen van Xbox al tijden. Dat is niet verrassend, aangezien iedere Xbox-game ook op een pc te spelen is en tegenwoordig vaak ook op een PlayStation.
Daarbij geldt dat Game Pass winstgevend mag zijn, maar het is onduidelijk hoeveel abonnees Game Pass daadwerkelijk heeft. In februari 2024 zei Microsoft nog dat de dienst 34 miljoen abonnees had, maar sindsdien heeft het geen updates meer gegeven. In de tussentijd heeft Xbox ook de prijs van Game Pass fors verhoogd. De prijs van Game Pass Ultimate ging van 18 euro naar 27 euro per maand, en ook de andere tiers werden duurder.
Veel gamers gaven destijds boos aan dat ze hun abonnement zouden opzeggen, uit protest tegen de gestegen prijzen. De prijsverhoging is gebleven, maar hoeveel gebruikers daadwerkelijk hebben opgezegd, is vanwege het gebrek aan actuele cijfers niet duidelijk.
:strip_exif()/i/2007816556.jpeg?f=imagegallery)
De toekomst van de Xbox-console
Hoe dan ook ligt de toekomst van Xbox aan de softwarekant. Dat wil niet zeggen dat de hardware zal verdwijnen. Onlangs kwam Microsoft nog met een soort Xbox-handheld in samenwerking met ASUS. De techgigant heeft bovendien bevestigd dat de volgende Xbox-console eraan komt, hoewel die een flink andere opbouw zal krijgen dan zijn voorgangers.
De volgende Xbox wordt 'open' en zit niet vast aan één platform. De console zou gepositioneerd worden als een soort pc, die naast de Xbox Store en Game Pass ook overweg kan met andere pc-platforms en -winkels, zoals Steam.
Volgens geruchten zal het apparaat Windows draaien en daarmee ook gewone pc-apps ondersteunen. Aan de multiplayerpaywall, die al sinds de vroege Xbox Live-dagen bestaat binnen het consoleplatform, zou dan ook een einde komen. De grens tussen een Xbox-console en andere hardware zou daarmee nog verder vervagen.
Vermoedelijk zal dat ook gepaard gaan met een andere prijsklasse. Xbox-president Sarah Bond, die samen met Spencer Microsoft verlaat, hintte al dat de volgende console een 'premiumervaring' zal bieden, waarmee ze leek te doelen op een hogere prijs.
:strip_exif()/i/2007843880.jpeg?f=imagegallery)
Xbox gaat door
Phil Spencer heeft tijdens zijn ambtstermijn dus een flinke stempel op de Xbox gedrukt. Onder zijn leiding is het consolemerk heruitgevonden tot een 'ecosysteem', waarbij ieder scherm een Xbox moet zijn en met een grotere focus op abonnementen en crossplatformreleases.
Het is de vraag hoe Xbox zich verder zal ontwikkelen onder de volgende Microsoft Gaming-ceo, Asha Sharma. De topvrouw werkt pas zeer kort bij Microsoft; in 2024 begon zij als president van de Core AI-afdeling van de techgigant. Zij was daar verantwoordelijk voor de AI-systemen binnen Microsofts diensten.
In haar eerste memo aan Xbox-medewerkers schrijft ze dat games altijd 'kunst gemaakt door mensen' zullen blijven en dat Xbox 'niet ons ecosysteem zal overvloeden met zielloze AI-slop'. Daarbij belooft ze een 'vernieuwde toewijding aan Xbox, beginnend met de console', maar zal ze niet terugkeren naar de Xbox als enkel een fysieke console; de Xbox zal blijven uitbreiden op 'pc, mobiel en de cloud'. Vooralsnog lijkt er nog geen grote wenteling op komst, maar de tijd zal het leren.
Redactie: Daan van Monsjou • Eindredactie: Monique van den Boomen • Headerafbeelding: Christian Petersen / Getty Images
:strip_exif()/i/2008032828.jpeg?f=imagegallery)
:fill(white):strip_exif()/i/2003242344.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2003852206.png?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2007895666.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/i/2006450032.jpeg?f=fpa)
/u/266273/crop6989a0a0d22e9_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/155080/ViceCityFan.jpg?f=community)
:strip_exif()/i/2004972224.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/i/2006189750.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/i/2004677808.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/i/2005169904.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/i/2004885262.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/u/44074/avatar001.gif?f=community){kind=avatar}
/u/381607/have%2520a%2520nice%2520day%2520-%2520small.png?f=community){kind=small}
/u/627287/crop5f8ef98351ddc_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/539153/crop68967b3c32c24_cropped.jpg?f=community){kind=small}
/u/441310/crop57949f5d0029b_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/41502/breezah.jpg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/284473/crop598caffe294d9.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/433460/crop55cda835c695c_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/71761/NYSoMFOKMJ.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/448553/crop5a3b5c7dd79f3_cropped.jpeg?f=community){kind=small}