Ook Nederlandse winkels zijn maandagochtend geraakt door de hack op vries- en koelsystemen bij supermarkten in België, Luxemburg en Zweden. In Nederland gaat het nu, voor zover bekend, niet om grote supermarktketens, maar om 17 buurtwinkels en slagerijen. Dit meldt koelsystemenleverancier Danfoss.

Naast Nederland blijken nu ook Ierland en Estland getroffen te zijn door de aanval waarbij hackers de temperatuur op afstand verhoogden. Dat zegt een woordvoerder van Danfoss tegen de NOS. De Deense leverancier van vries- en koelsystemen was al in beeld bij deze hack van maandagochtend vroeg. Het bedrijf werd namelijk ook in verband gebracht met een soortgelijke hackaanval vorige maand op Franse supermarkten. Die raakte honderden filialen van de supermarktketens Intermarché en Coopérative U.

Advies: loskoppelen en beveiligen

Na die eerdere aanval adviseerde Danfoss Nederlandse klanten om de systemen los te koppelen van het internet. Voor beheer op afstand zouden klanten alleen een beveiligd netwerk moeten gebruiken. "Het merendeel van de winkels heeft toen maatregelen genomen, maar een klein aantal niet", zegt de woordvoerder nu tegen de NOS. Die nalatige klanten 'zijn nu de dupe hiervan'.

De Nederlandse koelsystemen die maandagochtend vroeg zijn aangevallen, stonden namelijk niet op een beveiligd netwerk, verklaart Danfoss. Verder was er voor toegang een standaardwachtwoord ingesteld. Volgens de woordvoerder van de koelsystemenleverancier had de hackaanval voorkomen kunnen worden als klanten wel maatregelen hadden genomen.

Misbruik van legitieme functies

De onlineverbinding van vries- en koelsystemen helpt monteurs om op afstand storingen te bekijken en te verhelpen. Aanvallers hebben de verbinding juist gebruikt om storingen te veroorzaken. Vries- en koelsystemen kunnen de temperatuur tot flink boven het nulpunt verhogen om apparatuur snel te ontdooien voor bijvoorbeeld onderhoudswerk.

Maandag 2 november start een campagne die Nederlandse consumenten waarschuwt voor misleidende verkopers die thuisbatterijen, zonnepanelen, warmtepompen en verduurzamingsadvies aanbieden. Zij misleiden mensen over terugverdientijden en zadelen hen soms op met thuisbatterijen van tienduizenden euro's.

De campagne 'Stop het gesprek. Start je eigen check.' is van toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM), de Consumentenbond, de Fraudehelpdesk, het Juridisch Loket en Vereniging Eigen Huis. Deze maatschappelijke organisaties krijgen steeds meer meldingen van Nederlanders over onbetrouwbare verkopers van onder meer thuisbatterijen, warmtepompen en verduurzamingsadvies. Soms zitten consumenten ineens vast aan een dure thuisbatterij van 20.000 tot wel 50.000 euro, meldt de ACM.

Advies: neem de tijd en doe onderzoek

Deze misleidende verkopers zetten mensen onder druk om snel te beslissen, bijvoorbeeld door te beweren dat een subsidie bijna afloopt. Daarnaast beloven ze dat een thuisbatterij zich snel terugverdient. De voorlichtingscampagne benadrukt dat mensen zelf in alle rust onderzoek moeten doen.

De hackaanval van maandagochtend op vries- en koelsystemen in supermarkten en slagerijen bleef niet beperkt tot België, maar trof ook supermarkten en slagerijen in Luxemburg en Zweden. Koeltemperaturen werden verhoogd in winkels van Delhaize, Carrefour, Spar, ICA en Coop. De schade loopt al in de tonnen.

De hackaanval op diepvriezers en koelsystemen in supermarkten trof niet alleen België. Ook vestigingen van supermarktketen Delhaize in Luxemburg zijn geraakt, meldt de NOS. Daarnaast zijn Zweedse winkels van de grote ketens ICA en Coop getroffen, meldt onder meer de Zweedse krant Dagens Nyheter. Verder kregen in België vijf zelfstandige winkels onder de vlag van Spar te maken met plotseling verhoogde temperaturen in hun diepvriezers en koelkasten.

'Temperatuur ingesteld op 50 graden'

Hackers hadden in een vestiging van het Zweedse ICA de koeltemperatuur ingesteld op 50 graden. Dit meldt die supermarkt zelf in een bericht op Facebook. De opgewarmde voorraden worden nu grotendeels weggegooid. Sommige producten die minder sterk zijn opgewarmd worden nog met korting verkocht.

Deze supermarkt in de gemeente Sjöbo meldt dat de winkel inmiddels weer open is. Het is niet bekend of dit geldt voor alle getroffen winkels. ICA bevestigt aan de Zweedse krant Aftonbladet dat een 'beperkt aantal winkels' getroffen zijn. Het is niet duidelijk om hoeveel winkels het gaat. Coop meldt dat zes winkels in het midden van Zweden zijn getroffen. Het is niet bekend hoe groot de schade is.

In België loopt de schade al in de honderdduizenden euro's. Dit blijkt uit eerste cijfers die de Belgische krant Het Laatste Nieuws verzamelt in een liveblog over deze cyberaanval. De ene supermarkt heeft al minstens 100.000 euro verlies geleden, de andere zeker 60.000 euro. Deze bedragen zijn nog exclusief de misgelopen inkomsten doordat supermarkten maandagochtend of mogelijk langer gesloten moeten blijven door de hackaanval op hun vries- en koelsystemen.

Makkelijk te raden wachtwoord

De hackaanval begon maandagochtend vroeg. Het brede bereik doet vermoeden dat de aanval niet op een specifiek supermarktconcern is gericht. Mogelijk is de aanval uitgevoerd via een kwetsbaarheid in een veelgebruikt systeem om vries- en koelsystemen op afstand te beheren.

Zo'n kwetsbaarheid kan in gebruikte software zitten, maar kan ook een eenvoudig te raden wachtwoord zijn voor een beheerpagina die via internet toegankelijk is. Dat laatste bleek vorige maand het geval bij koelsystemen van de Deense leverancier Danfoss in Nederlandse winkels. Het is niet bekend welk merk koelsystemen Delhaize, Carrefour, Spar, ICA en Coop gebruiken en of dat hetzelfde merk is.

Aanvallers hebben maandagochtend diepvriezers en koelkasten in Belgische supermarkten van Delhaize en Carrefour gehackt en daarbij de temperaturen verhoogd. Naast zeker 40 winkels van Delhaize en 15 winkels van Carrefour zijn ook slagerijen in België geraakt.

Slagerijgroep De Laet en Van Haver bevestigt aan Het Laatste Nieuws dat de temperaturen van haar koelsystemen plots veranderden. Dit gebeurde op afstand, maar werd op tijd opgemerkt. Daardoor werd voorkomen dat de systemen te hoge temperaturen bereikten.

'Tot wel 70 graden'

Dit zou echter niet zijn gelukt bij Delhaize-supermarkten. Het Laatste Nieuws kreeg bericht dat koelinstallaties tot wel 70 graden waren opgewarmd. De Belgische woordvoerster van Delhaize bevestigde de hackaanval, maar kon de melding over de bereikte temperatuur niet bevestigen. Volgens Het Laatste Nieuws zouden meer Delhaize-winkels dan de genoemde veertig zijn geraakt door de hackaanval op diepvriezers en koelkasten.

Volgens RTL Info stegen de temperaturen plotseling tot gemiddeld 15 graden. De aanval zou vooral diepvriessystemen hebben geraakt. Meerdere supermarkten moeten nu hun voorraad ingevroren en gekoelde producten weggooien, omdat die niet op de juiste temperatuur zijn gebleven.

Vooral bepaalde winkels

RTL Info meldt dat de aanval bij Delhaize vooral bepaalde soorten winkels treft. Dit zijn Shop & Go-winkels die verbonden zijn aan Q8-tankstations, Delhaize-vestigingen die via een tussenpersoon opereren en enkele Delhaize-supermarkten en bedrijven langs snelwegen. Het is nog niet bekend wat deze specifieke winkels gemeen hebben in de manier waarop hun vries- en koelsystemen op afstand kunnen worden bediend.

Naast Delhaize is ook Carrefour getroffen door deze hackaanval, meldt RTL Info. Bij die supermarktketen zijn vries- en koelsystemen bij zeker vijftien Belgische winkels gehackt.

Diverse uitbaters van Delhaize-winkels kregen vannacht om 04.00 uur bericht van het supermarktconcern dat de temperaturen van hun koelsystemen stegen. Bij slagerij De Laet en Van Haver ging vannacht om 03.00 uur het alarm af.

Het luchtalarmsysteem van Oekraïne is zondagavond gehackt, waardoor sirenes ten onrechte afgaan en de officiële luchtalarmapp valse meldingen geeft. De meldingen waarschuwen voor nucleaire en chemische aanvallen en voor straatgevechten in de hoofdstad Kyiv. Dit meldt de Oekraïense luchtmacht.

De officiële Air Alert-app is volgens de Oekraïense luchtmacht laat op de avond van 1 november gehackt, meldt de Kyiv Independent. Gebruikers van de app, onder wie journalisten van die Oekraïense nieuwssite, kregen valse meldingen over dreigende aanvallen en over gevechten in de straten van Kyiv. Door het hele land gingen alarmsirenes af. Het alarmsysteem zou nu weer in orde zijn.

Advies luchtmacht: volg ons Telegram-kanaal

De Oekraïense luchtmacht verklaart in een post op het sociale netwerk Telegram dat er geen stralingsgevaar is. Ze verzoekt mensen om het officiële Telegram-kanaal te volgen voor nieuws en updates. Autoriteiten in het door Rusland aangevallen land waarschuwen voor mogelijke phishingacties die kunnen volgen op de hackaanval op het luchtalarmsysteem.

De Air Alert-app van Oekraïne is beschikbaar voor iOS en voor Android. Het ministerie van Digitale Transformatie en beveiligingsbedrijf Ajax Systems maakten samen de luchtalarmapp. Het is niet bekend hoe het luchtalarmsysteem, met zowel de app als de fysieke sirenes, is gehackt. Ook is het officieel onbekend wie er achter deze cyberaanval zit, maar de Oekraïense luchtmacht spreekt van 'de vijand'. Daarmee zou ze Rusland bedoelen.

OpenAI telt ChatGPT-gebruik vanaf december mee voor de gebruikslimieten van zijn programmeerhulp Codex. Daarnaast stelt het grenzen aan het aantal betaalde ChatGPT-accounts per apparaat en per betaalkaart. Gebruikers kunnen extra tegoed kopen voor bestaande accounts.

OpenAI stuurt met meerdere wijzigingen in zijn gebruiksvoorwaarden aan op meer betaald gebruik van zijn AI-diensten. Het samenvoegen van de gebruikslimieten voor ChatGPT en Codex betekent dat gesprekken met de AI-chatbot voortaan meetellen voor de tokenlimiet van de AI-programmeeragent. OpenAI meldt dit in een aanpassing van zijn helpdocument over gebruikslimieten van ChatGPT en Codex.

ChatGPT en Codex krijgen gedeelde gebruikslimiet

Tot op heden hanteert OpenAI aparte gebruikslimieten met elk een eigen resettijd voor uiteenlopende gebruiksvormen van zijn AI-aanbod. Dit geldt bijvoorbeeld voor afbeeldingen, spraak en bestandsuploads. Vanaf december is dit niet langer het geval: dan geldt één gedeelde gebruikslimiet op basis van tokens. Chatten met het AI-model Instant, dat sneller en meer gepersonaliseerd is, telt niet mee voor de gecombineerde gebruikslimiet.

Deze samenvoeging van gebruikslimieten geldt voor betalende gebruikers met een Plus-, Pro- of Business-abonnement. OpenAI maakt nog niet bekend hoe groot het totale, gedeelde tegoed is per abonnement.

Accountlimieten verschillen per abonnement

Verder stelt het AI-bedrijf beperkingen in voor het aantal betaalde ChatGPT-accounts dat gebruikers per apparaat en per betaalkaart mogen gebruiken. Het meldt dit in het helpdocument over betaalkaart- en apparaatlimieten. Deze verandering geldt voor betalende klanten met een Go-, Plus-, Pro 100-, Pro 200- of Pro 500-abonnement. Deze beperking geldt niet voor de Free-, Business-, Enterprise- en Edu-abonnementen.

Zodra gebruikers tegen het nieuwe maximumaantal accounts aanlopen, krijgen ze een melding en kunnen ze dat ChatGPT-account niet meer gebruiken op dat apparaat. Ook na uitloggen kunnen gebruikers het apparaat niet met een ander ChatGPT-account gebruiken. De limiet op het aantal toegestane accounts per apparaat staat los van die per betaalkaart.

Extra tegoed omzeilt accountlimieten niet

Gebruikers die één betaalkaart gebruiken voor meerdere ChatGPT-abonnementen kunnen tegen de nieuwe betaalkaartlimiet aanlopen. Ze kunnen dan geen nieuw abonnement meer afsluiten met die betaalkaart. OpenAI adviseert gebruikers om dan voor bestaande accounts extra tegoed te kopen of om gebruikslimieten te resetten. Daarmee kunnen klanten echter niet alsnog meer accounts op een apparaat of met een betaalkaart gebruiken.

OpenAI maakt niet duidelijk wat het nieuwe maximumaantal accounts per apparaat en per betaalkaart is. Het bedrijf zegt deze veranderingen door te voeren om privacy- en beveiligingsredenen.