Zoek de verschillen: gekloonde Adobe- en Microsoft-apps kunnen legaal zijn

Zoek de verschillen: gekloonde Adobe- en Microsoft-apps kunnen legaal zijn

Opeens zijn er gratis, met AI gemaakte opensourcealternatieven voor bekende Adobe- en Microsoft-apps als Photoshop, Premiere Pro, Lightroom, Word, PowerPoint en Excel. De vibecodende makers doen gedurfde uitspraken en veel gebruikers van Creative Cloud en Office reageren enthousiast. Hoewel de functionaliteit nog niet op niveau is, zouden de apps hun achterstand in rap tempo moeten inhalen. Ondertussen leeft de vraag: mag dit wel?

Het is ironisch: Microsoft, dat AI in al zijn software lijkt te integreren, en Adobe, dat al vrij vroeg AI-mogelijkheden in zijn apps verwerkte, zijn nu slachtoffer van AI. Nee, niet van AI-gesteunde cybercriminelen of hacks door losgeslagen AI-agents. De twee softwarereuzen zien dat anderen hun kroonjuwelen met AI klonen en gratis als opensourcesoftware beschikbaar stellen. De vraag is of dit zomaar mag. Het antwoord is genuanceerd, maar direct illegaal lijkt het niet te zijn. Of toch wel?

PhotoCraft-demo. Beeld: ArtCraft

"Het hangt ervan af", beginnen de meeste van de door Tweakers benaderde juristen hun antwoorden. Zij reageren op vragen over de legaliteit van schijnbaar gekloonde alternatieven voor veelgebruikte apps als Photoshop, Premiere Pro, Acrobat Pro, Word, Excel en PowerPoint.

Het gaat om apps die volgens de maker ervan herimplementaties op basis van cleanroom reverse-engineering zijn van de bekende Adobe- en Microsoft-apps. Dit betekent dat de nagemaakte apps zijn gebouwd zonder naar de code van de 'originelen' te kijken. In plaats daarvan is puur de functionaliteit bestudeerd en nagemaakt. Dit wijkt af van de eerdere aanname dat er sprake zou zijn van decompilatie.

Creatief met code

Afgelopen week publiceerde ArtCraft de eerste van deze reeks met AI gemaakte apps online. De kleine softwaremaker maakt opensourcetools voor artiesten en begeeft zich op nieuw terrein. De ontwikkelaars gebruikten Claude Opus 5.5 van Anthropic om alternatieven te maken voor de creatieve apps in Adobe's Creative Cloud. Korte tijd daarna kwamen de vier vibecoders van ArtCraft met alternatieven voor de bekende productiviteitsapps in Microsoft Office.

De twaalf met AI gemaakte apps als alternatieven voor Adobe- en Microsoft-apps. Bron: ArtCraft

ArtCraft biedt nu twaalf apps gratis aan en deelt de broncode op ontwikkelaarsplatform GitHub. Het belooft daarbij gebruikers te bevrijden van abonnementen en opzegkosten die softwarereuzen als Adobe en Microsoft hanteren. De nieuwe apps zijn net als software vroeger voor altijd van de gebruikers. De toegepaste opensourcelicentie staat ook toe om aftakkingen (forks) te ontwikkelen.

De AI-softwaremaker deed op Reddit eerst boude beloftes over nieuwe functionaliteit en evenaring van de oorspronkelijke Adobe-apps. "We gaan binnen een maand 100 procent pariteit halen", aldus de eerdere claim. Dat ambitieuze doel is vrij snel daarna bijgesteld.

"We hebben nog een erg lange weg te gaan om volledige pariteit in functionaliteit en ondersteuning van bestandsformaten te bereiken, maar dat is 100 procent ons doel", aldus de verklaring bij een oproep voor communitysteun. Die steun kan onder meer bestaan uit bugmeldingen om nieuwe versies van de apps te verbeteren.

FilmCraft kan projecten van Premiere Pro niet openen. Bron: Tweakers

Drie niveaus

De nu beschikbare downloads hebben nog erg lage versienummers, maar tonen potentie. De functionaliteit is nog niet volledig gelijkwaardig, maar het uiterlijk van de apps grotendeels wel. Ervaren gebruikers voelen zich meteen thuis in de nieuwe, gratis alternatieven en het is zoeken naar subtiele verschillen. Deze gelijkenis werpt de vraag op of dit wel is toegestaan. Het antwoord daarop van Nederlandse juristen is dat het afhangt van veel verschillende zaken.

Inbreuk op rechten van oorspronkelijke softwaremakers als Adobe en Microsoft kan hier grofweg op drie niveaus spelen, leggen Nederlandse juristen uit aan Tweakers. Allereerst kan auteursrecht van toepassing zijn op de broncode van software. Daarnaast kunnen er octrooirechten rusten op functionaliteit in bepaalde vormen. Tot slot kunnen makers rechten claimen op het uiterlijk, zoals het ontwerp van de gebruikersinterface. Dat laatste is dan weer een kwestie van auteursrecht.

Broncode, functies en look & feel

De kersverse aanbieder van Adobe- en Microsoft-alternatieven lijkt met de broncode veilig te zitten. ArtCraft zou de oorspronkelijke code van de gekloonde software niet bekeken hebben. Verder is de door AI geproduceerde eigen software geschreven in de moderne programmeertaal Rust.

De al jaren bestaande software van Adobe en Microsoft bestaat voor een groot deel uit code geschreven in C, C++ en andere veelgebruikte, relatief oude programmeertalen. Op zichzelf is schrijven in een andere taal geen vrijbrief voor kopiëren, want auteursrecht kan ook gelden voor een-op-eenvertalingen van bijvoorbeeld teksten. De door ArtCraft geclaimde cleanroomaanpak zou dit echter vermijden.

Op de functionaliteit is auteursrecht niet van toepassing. Technologische vondsten zijn wel te beschermen met octrooien, legt Eliëtte Vaal van The Data Lawyers uit. De lat voor deze vorm van bescherming ligt wel hoger en daarbij is de 'houdbaarheid' beperkter.

Octrooien zijn verkrijgbaar voor unieke of uniek geachte technische uitvindingen. Veel functionaliteit in apps voor fotobewerking, videoproductie, tekstaanmaak en andere algemene gebruikershandelingen is niet of niet meer te beschermen met octrooien. Bovendien gelden octrooien voor een periode van tien jaar, waarna een verlenging met nog eens tien jaar mogelijk is.

Het uiterlijk is een ander verhaal. Volgens Vaal kan hier wel degelijk sprake zijn van inbreuk op de rechten van Adobe en Microsoft. Terwijl bijvoorbeeld het icoon voor een exportknop op de menubalk een algemeen bekend en herkenbaar beeld is, kan dat wel meespelen in een optelsom van factoren die uitkomt op rechteninbreuk, vertelt Vaal.

Welk venster is van Premiere Pro en welk van FilmCraft? Bron: Tweakers

Onbeschermde werken, zoals een algemene knop, kunnen samen met beschermde werken en de plaatsing daarvan in een gebruikersinterface een eigen geheel vormen. Zo'n geheel kan dan uniek zijn voor de oorspronkelijke maker, die rechten daarop kan claimen. Auteursrechten kunnen van toepassing zijn op de look & feel van een applicatie, zegt Vaal.

Tweesnijdend zwaard van Damocles

Ook Ernst-Jan Louwers van Louwers IP&Tech Advocaten wijst op dit element. De door ArtCraft aangeboden apps vertonen een sterke gelijkenis met de 'originelen' van Adobe en Microsoft. Voor gebruikers is dit een warm bad. Zij hoeven hun persoonlijke voorkeuren en automatische handelingen, zoals muisklikken, sneltoetsen en workflows, niet helemaal om te gooien voor de nieuwe apps. Voor de kwestie van rechteninbreuk, die als zwaard van Damocles boven de ArtCraft-producten hangt, is die gelijkenis een tweesnijdend zwaard.

Jurist Charlotte Meindersma neemt het Word-alternatief van ArtCraft als voorbeeld. "Daar ziet het menu er inderdaad vrijwel hetzelfde uit als bij Word." Meindersma werpt een eerste blik en ziet slechts minimale verschillen in vormgeving. Ook andere elementen lijken volgens haar te veel op die van Word, bijvoorbeeld de keuzes in menuweergave inclusief de volgorde van items daarin. "Dat is duidelijk nagemaakt van Word, terwijl het voor de functionaliteit echt niet nodig is om dat op die manier te doen."

Reviewfunctionaliteit in WordCraft. Bron: ArtCraft

Standaard en snel te corrigeren

Ze voegt toe dat sommige zaken 'natuurlijk gewoon standaard' zijn, of nodig om logische dan wel technische redenen. "Maar dat is zeker niet met alles het geval." Haar eerste indruk is dat dit mogelijk een inbreuk is op het auteursrecht van Microsoft. Dit is echter geen oordeel en er 'moet uiteraard nog beter naar gekeken worden', geeft Meindersma aan. Toch spreekt ze van een risico.

Volgens advocaat Fulco Blokhuis van Boekx zou een partij als Microsoft op dit vlak een sterke zaak hebben. De grote gelijkenis is letterlijk zichtbaar en dus goed aantoonbaar. Tegelijkertijd zou dit ook een zwakte zijn van een eventuele zaak tegen ArtCraft, vervolgt hij. Inbreuk rond de gebruikersinterface is immers relatief eenvoudig en vrij snel te corrigeren. Een knopje verplaatsen of een menu anders indelen is dan afdoende om niet langer inbreuk te plegen. Vaal noemt dit ook in haar uitleg aan Tweakers.

Advocaat Marjolein Driessen van Legaltree benadrukt het onderscheid tussen broncode en gebruikersinterface in deze rechtenkwestie. "Beide kunnen beschermd zijn door het auteursrecht, als er kort gezegd sprake is van vrije en creatieve keuzes."

Dat zijn dus keuzes die ontwikkelaars van Adobe en Microsoft hebben gemaakt voor bepaalde schrijfwijzen in de softwarecode of bepaalde ontwerpen in de grafische gebruikersinterface. Als andere apps zulke zogeheten beschermde elementen overnemen, is er 'in beginsel sprake van inbreuk', geeft zij aan.

Verschilletjes

Meindersma beaamt dat het bij rechten op softwarecode gaat om de creatieve keuzes die ontwikkelaars maken. Een app maken in een andere taal geeft geen vrijwaring, maar kan wel helpen. "Elk verschilletje is een verschilletje." Belangrijk bij zowel broncode als interfaces is wat het bijzonder maakt: wat specifiek is voor de app van een oorspronkelijke maker.

Als een gebruikersinterface deels is overgenomen, is een juridisch struikelblok voor rechtenhouders dat elementen daarin vaak puur functioneel zijn. Zaken als uitklapmenu's en de volgorde van opties vereenvoudigen het gebruik van het programma, legt Driessen uit. "Die functionele elementen zijn niet te beschermen, ook niet als dit betekent dat de programma's daarmee op elkaar lijken. Dit kan pas anders worden als specifiek design – zoals bepaalde icoontjes, logo's of andere vormgeving – is overgenomen dat niet puur functioneel is."

Fluent Design in Microsoft Office-apps. Beeld: Microsoft

Het is volgens haar dus niet zomaar te zeggen of er dan sprake is van ongeoorloofd kopiëren. Dat is ook niet direct duidelijk in dit geval, waarbij de programma's van ArtCraft erg lijken op die van Adobe en Microsoft. Toch blijft volgens Blokhuis die visuele gelijkenis over als aanknopingspunt voor de twee softwarereuzen als ze niet kunnen aantonen dat er code gekopieerd is.

Fundamentele verschuiving

Blokhuis is auteur van een in maart gepubliceerd artikel over het onderwerp dat hier nu aan de orde is: Vibecoding en het probleem van de auteursrechtelijke bescherming van software. Hij belicht daarin de verschuiving van klassiek programmeren naar promptopdrachten geven aan AI-toepassingen. Deze verschuiving brengt fundamentele veranderingen met zich mee voor de juridische bescherming van software.

Traditioneel gaan auteursrechten uit van menselijke creativiteit, die zich uit in softwarecode. "Maar bij vibecoding is de menselijke creativiteit verschoven naar de prompt, terwijl de AI de code schrijft. Dat roept de vraag op: is software nog te beschermen door het auteursrecht?", schrijft hij.

Klassiek programmeren door een mens. Bron: Microsoft

Blokhuis stelt in zijn artikel dat vibecoding geen experimentele trend meer is. Het levert in rap tempo software op die productiewaardig is. AI-gebruik levert in luttele uren of dagen een product op dat op traditionele wijze enkele maanden ontwikkeltijd zou kosten. Sommige ontwikkelaars klagen al dat ze inmiddels niets anders meer doen dan AI-code controleren, aldus de Nederlandse advocaat in zijn artikel over vibecoding.

Harry Potter en de AI-code

Driessen stelt nog dat AI-gebruik niet van belang is voor de door Tweakers gestelde vraag of de AI-klonen wel mogen. Volgens Blokhuis speelt er nog een ander aspect rond vibecoding. Mogelijk maakt de door Claude Opus aangeleverde code op zichzelf inbreuk op rechten van heel andere partijen, oppert hij.

De grote taalmodellen die de basis vormen voor Claude Opus en andere AI-toepassingen, zijn getraind op grote delen van het internet. Dat trainingsmateriaal bevat ook code van opensourcesoftware. Daarop kunnen ook rechten rusten, die in geval van te veel kopiëren worden geschonden.

Eerder bleken AI-chatbots al hele passages uit de Harry Potter-boeken te bevatten en op te kunnen hoesten. Mogelijk is AI-gemaakte softwarecode afgekeken van de code van andere rechthebbenden. Vooralsnog is dit slechts een theoretische mogelijkheid. Om dit aan te tonen zijn een uitgebreide codereview én een analyse van AI-trainingsdata nodig.

Deze bredere rechtenkwestie is niet direct aan de orde bij de vraag of met AI gemaakte klonen van Adobe- en Microsoft-apps wel mogen. Een definitief antwoord op die vraag zal moeten komen van rechters, precedenten en dus rechtszaken. Of het tot rechtszaken komt, is aan partijen als Adobe en Microsoft, die vooralsnog geen openlijke verklaring geven of stappen zetten.

De grens tussen Photoshop (links) en PhotoCraft (rechts) is vaag. Beeld: Tweakers

De grote golf

Tweakers vroeg Adobe vorige week al naar deze nieuwe alternatieven voor zijn softwareportfolio. Dat bedrijf heeft nog niet gereageerd. Tweakers heeft inmiddels ook Microsoft om een reactie gevraagd. Mogelijk wordt er in bestuurskamers en advocatenkantoren nu druk overlegd over deze nieuwe AI-dreiging voor juist de aanbieders van veelbelovende AI-mogelijkheden. Zal ondertussen de grote golf van vibecoding de reguliere softwarebedrijven overspoelen?

_{Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Marger Verschuur}

Reacties (114)

[GrooV]

Jammer dat jullie totaal het stukje code kwaliteit negeren, biedt dit garanties voor veilige software? Waarom zou je dit gebruiken in plaats van bewezen opensource alternatieven zoals LibreOffice?

Verder is hun hele license een bende (zowel Apache als MIT met uitzonderingen?)

Vibe coden kan iedereen, productie waardige software releasen komt wat meer bij kijken.

Verder vragen ze voor het hele "ArtCraft" verhaal gewoon geld https://getartcraft.com/pricing Hier zit dus wel degelijk een verdienmodel achter wat zeker ook legale consequenties kan hebben

[Reactie gewijzigd door GrooV op 13 oktober 2026 10:24]

[Neophyte808]

LibreOffice is al sinds het begin van zijn bestaan hit or miss. Draw is een prima gratis alternatief voor Visio en Calc is een prima Excel vervanger zo lang je geen specifieke macro's gebruikt. Writer biedt zeer slechte ondersteuning van (APA/IEEE) referenties waarbij je al gauw in Base moet gaan klooien en van Impress raakt vrijwel niemand onder de indruk: dingen als custom animatiepaden die in Powerpoint 2003 al aanwezig waren zitten er niet in, laat staan dingen zoals Canva/morph transition.

Het grootste tegenargument blijft ook hetzelfde: het zal gewoon niet naadloos samenwerken met Microsoft Office, waardoor je hele layout verspringt als je documenten importeert.

[MornixRS]

Dat verwacht ik ook eigenlijk. Van de andere kant was ik best al onder de indruk bij Photocraft hoe goed hij bestaande documenten inleest.

[BartOtten]

dingen als custom animatiepaden die in Powerpoint 2003 al aanwezig waren zitten er niet in, laat staan dingen zoals Canva/morph transition.

Niet lullig bedoelt, maar voor een professionele presentatie zie ik niet zo snel een verschil. Mijn 8-jarige ik die voor het eerst mocht computeren, huilt wel van binnen. Animaties in PowerPoint waren magisch, net als WordArt.

[Xander2]

Excel is ongeëvenaard.

Ik heb in die jaren heel wat voorbij zien komen van verzekeringen, leningen, doorrekening koelsystemen en allerhande technische algoritmes waarvan je elke keer afvraagt hoe iemand zonder programmeer kennis dit voor elkaar krijgt zonder fouten, een soort poor man's Matlab. Zelfs als interactieve presentatie tool.

Ongetwijfeld niet de bedoeling geweest van een spreadsheet programma maar juist dit ver oprekken van het concept maakt het een briljant programma.

Calc gaat dat nooit lukken.

[BertNL]

Voor de basisfunctionaliteit hoeft niet betaald te worden.

Het beste lijkt mij deze software na installatie geen rechten te geven om te communiceren via internet, dus blokkeren in de firewall settings.

[mard0]

Voor nu.... Maar dankzij de gekozen licentie zou dat zo kunnen veranderen.

[RektBySkillz]

Een open source licentie is nooit een garantie geweest dat het altijd zo zal blijven. Hoeveel Tweakers artikelen zijn er wel niet voorbij gekomen dat bedrijven stoppen met het verder ontwikkelen van de open source variant en een nieuwe versie uitbrengen onder een nieuwe licentie.

Ja, heel vaak gaat het project dan geforked worden en gaat de community het werk op zich nemen maar dit kan ook gedaan worden in het geval van Artcraft

[mard0]

Ik doel niet op het stoppen of sluiten van het project.

Wat Artcraft kan doen met deze licentie is nieuwe features voor zichzelf houden en achter een betaalmuur plaatsen. De basis functionaliteit blijft gewoon bestaan, maar die ene "killer feature" niet.
Forken heeft hier geen zin.

Trouwens kan je niet zomaar een project forken en de licentie aanpassen. Hiervoor moeten iedereen die ooit heeft bijgedragen aan het project instemmen dat de licentie voor hun stukje code ook aangepast mag worden naar de nieuwe licentie.

[dmantione]

Als je met kunstmatige intelligentie honderden killerfeatures van Adobe kan nabouwen zou ik me over de ene propriëtaire feature van Artcraft niet teveel zorgen maken: Die is zo weer nagebouwd. Deze ontwikkeling geeft aan dat propriëtaire software ontwikkelen behoorlijk veel gelijkenissen begint te hebben met met wedden op een dood paard.

[Stoney3K]

Als je het over de GPL hebt dan heb je daarin gelijk, maar een MIT licensie gaat niet verder dan "Doe met de code wat je wil, maar kom niet bij ons klagen als het stuk gaat". Een commerciële fork kan dan dus prima, alleen is die commerciële licentie niet met terugwerkende kracht van toepassing op eerdere versies.

[Deakers]

Aantal projecten maakt gebruik van 3th party llm ( waar jij je eigen abbonement moet koppelen) om grafische modificaties te maken.
Volledig afsluiten is dan geen optie

[wells.p]

Ze vragen geld voor het gebruik van AI, de apps waar over wordt gesproken in dit artikel zijn wel degelijk gratis.

Ze zijn net Canva, gratis Affinity maar betalen voor AI.

VectorCraft en PhotoCraft geprobeerd en ben er blij mee, beter dan de Affinity "hack" om het werkend te krijgen op Linux

[Reactie gewijzigd door wells.p op 13 oktober 2026 10:40]

[MornixRS]

Bij mij draait Affinity prima op Linux maar in sommige zaken is Photocraft nu al beter. Het past ook een stuk beter bij je Photoshop muscle memory. Onder Windows mis ik wel nog wat cruciale zaken: printen werkt niet (foutmelding vermeldt cups) en de batch en script opties doen niks. Verder zal ook de raw importeert nog veel werk behoeven: inlezen lukt maar het resultaat na import is niet te vergelijken met Photoshop. Maar goed ik ben erg benieuwd waar we over een week 4 staan.

[i-chat]

of het nu door een mens of door een AI gemaakt wordt bugs blijven erin zitten, jouw zo geliefde libreoffice bewijst zelf iedere maand weer dat hun code verre van onfeilbaar is. als je me niet geloofd mag je de releasenotes lezen.

en als je je afvraagt hoe men die fouten ontdekt? door unittests (een vorm van ai), en door code review (waarin ai steeds vaker een grote rol speelt).

[AWiersma]

Unittests zijn geen vorm van AI, het is gewoon een stukje code net als het programma zelf. Uiteraard kan AI ze ook schrijven maar het is zeker geen AI. Het is niet zelf lerend en ze bestaan ook al decennia.

[MrSnowflake]

Ik geef je geen ongelijk, maar aan de andere kant zijn deze modellen gebouwd op gestolen teksten. Zelfs mijn content zit er in, mijn auteurs recht en dat van elke andere auteur werd met de voeten getreden. Dit heet Karma, en hoewel mogelijk illegaal, is hetgeen Microsoft (en openAI, Anthropic, MEta…) doet veel erger.

Maar ik ben het wel met je eens: Waarom zou ik dit gebruiken als er goede alternatieven zijn. Tegenwoordig maakt iedereen alles zelf waardoor we 20x hetzelfde hebben, maar slechts enkele van die implementaties hebben voldoende kwaliteit en ondersteuning om de tand des tijds te doorstaan.

[Wozmro]

Heerlijk toch hoe het beest zich in zijn eigen staart bijt?

[markee]

Lijkt vooral dat je daarmee credits koopt, omdat bij elke licence staat dat je ArtCraft voor altijd bezit. Lees ook de voetnoot:

ArtCraft can be used without paying for a subscription. You can bring your own compute and third-party subscriptions. We hope you’ll subscribe, though, as that helps accelerate our development.

Klinkt mij vooral heel erg als WinRAR. Graag betalen, maar niemand verplicht je hiertoe.

[Kroesss]

Terechte zorg inderdaad. AI maakt vaak genoeg nog fouten , en bugs zullen dan ook zeker aan de orde zijn.

Het is echter wel zo dat dit nog maar een eerste aanzet is. Ik zie dit meer als een proof-of-concept op dit moment, en ik denk dat er meerdere pogingen nodig zullen zijn om een product te krijgen dat inderdaad productiewaardig is. Maar ik geloof 100% dat we dat punt wel gaan bereiken, en ook dat het niet nog jaren gaat duren.

Gerommel met licenties en verdienmodellen past in mijn ogen ook bij een bedrijf dat zich op begeeft op een nieuw terrein. Ook daar zal in de (nabije) toekomst verandering in komen.

[Muffles]

Klik op Launch app. Je betaalt niet voor ArtCraft - dus de clones - maar voor hun eigen AI-tool. Daar kun je plaatjes etc. mee genereren. Staat los van de kopietjes. De naam is wel verwarrend. Beiden staan onder ArtCaft. ArtCraft is het team, Artcraft is de AI-tool en de xxxcraft producten zijn de clones.

[Wolfos]

Jammer dat jullie totaal het stukje code kwaliteit negeren, biedt dit garanties voor veilige software?

Ik krijg inmiddels behoorlijk goede code uit Opus 5.5 en Sol 6.1. Erg defensief, altijd unit tests. Ik heb nauwelijks nog opmerkingen bij code reviews.
Ben de leesbaarheid nog wel een beetje aan het afstellen. Sol heeft nogal de neiging om erg compacte code te schrijven en na de eerste correctie schiet ie vooral de andere kant op.

Ik ben er in ieder geval niet meer van overtuigd dat handmatig code schrijven persé minder fouten oplevert.

[Reactie gewijzigd door Wolfos op 13 oktober 2026 10:55]

[Velvus]

Inderdaad ik zou met een wijde boog om dit soort software heenlopen. Prive maar al helemaal (groot)zakelijk. Zelfs de ontwikkelaar zelf heeft waarschijnlijk amper kennis van de code, het zal ook vrijwel niet getest zijn. Het is wel grappig natuurlijk dat dit nu kan. Maar je kunt er op zijn minst niet op vertrouwen dat de software volledig 'integer' werkt, maar waarschijnlijk zijn de realistische risico's nog wel groter.

[RektBySkillz]

De kwaliteit van de software is nog redelijk goed ook. Ik heb met de .deb package minder problemen dan dat ik ooit heb gehad met een wine/proton windows build.

Ik ben aangenaam verrast. Als dit is wat er nodig is voor eindelijk meer native linux builds te krijgen dan wil ik het morele aspect nog wel door de vingers zien. Het is niet alsof de bedrijven in kwestie zelf een moreel kompas hadden toen het ging over het trainen van AI modellen. AI moest en zal beter worden en overal in geintegreerd worden. Ik zie dit eerder gewoon als terug geven aan de community.

Over het feit dat ArtCraft er geld aan verdient: De pricing gaat over hun ingebouwde AI tools, geen functionaliteit wat achter een paywall zit, het hele "ArtCraft" verhaal ligt wat genuanceerder, je manier van schrijven impliceert dat het een bende zakkenvullers zijn maar het het lijkt eerder op een zeer schappelijk business model om de token costs te kunnen recupereren. Hoe dan ook kan dit kan ze inderdaad problemen opleveren, ik ben benieuwd hoe dit verhaal zich verder gaat ontwikkelen.

[bytemaster460]

Jammer dat jullie totaal het stukje code kwaliteit negeren, biedt dit garanties voor veilige software? Waarom zou je dit gebruiken in plaats van bewezen opensource alternatieven zoals LibreOffice?

Ik denk dat dit artikel vooral bedoeld was vooer de juridische kant van dit verschijnsel en niet zozeer een algemeen oordeel over vibecoded pakketten.

[Reactie gewijzigd door bytemaster460 op 13 oktober 2026 12:35]

[WhiteHatter]

Dus bedrijven zijn beter in code kwaliteit dan heel de open source community? Grappig.. apache,nginx,sendmail,postfix etc zijn niet voor niks al tig jaar de gouden standaard.. Waarom.... juist omdat het opensource is, mensen die er niks voor betaald krijgen en alleen voldoening halen om iets werkends neer te zetten waar iedereen plezier aan kan beleven. Daar zit 100x meer code kwaliteit in dan Piet van Microsoft die voor zijn slecht betaalde baan en baas dingen moet bouwen omdat iemand anders hem dat verteld. En de makers van ArtCraft vragen inderdaad geld voor hun inspanning, net als zoveel communities, als je dat wilt. Het hoeft niet.

[BartOtten]

juist omdat het opensource is, mensen die er niks voor betaald krijgen en alleen voldoening halen om iets werkends neer te zetten

Reality check: heel veel belangrijke contributions aan zulke projecten komen van ontwikkelaars die betaalt worden door hun werkgever om iets te maken of te fixen. Zie hoe KDE en Wine een boost kregen van Valve, en hoe MS en AMD veel code bijdragen aan de Linux kernel.

[killercow]

je raadt t nooit maar bedrijven bestaan uit: mensen.
wellicht enthousiaste mensen, maar juist die zijn weer vaak ook goede open source devs.

[bytemaster460]

Volgens mij zegt hij helemaal nergens dat bedrijven betere kwaliteit leveren dan een open source community. Hij noemt ook Libre Office als alternatief. Het gaat om de code kwaliteit van vibecoded software tegenover niet-vibecoded.

[DigitalExorcist]

Het is opensource, "dus" is het toch veilig? /s

Iedereen kan immers gewoon de code bekijken. Dat niemand dat ook doet is natuurlijk bijzaak, laat staan dat de gemiddelde gebruiker genoeg kennis heeft om die te gaan wijzigen...

[dmantione]

Wat mij betreft is de situatie m.b.t. de Office-applicaties inherent anders dan bij de Abobe-applicaties: LibreOffice is eigenlijk al 20 jaar een betrouwbaar kantoorpakket dat zich dubbel en dik bewezen heeft voor zeer complexe documenten. Bij een tekstverwerker speelt taalondersteuning voor woordafbreking, grammaticacontrole en tegenwoordig vertaling een grote rol. Dat moet echt per taal gebouwd worden en daar zijn vele onafhankelijke teams in LibreOffice jarenlang mee bezig geweest. LibreOffice lijkt kwa interne werking sterk op de Microsoft-producten, wat betekent dat je vrij makkelijk iets in Word kunt maken en in LibreOffice verder werken, mits het document een beetje goed gebouwd is. De gebruikersinterface is anders, maar zodra je daar doorheen bent, hoef je niet fundamenteel anders je documenten te gaan maken. Het enige wat hier voor de Artcraft-applicaties pleit is de directe kloon van de gebruikersinterface en het directe gebruik van de Microsoft-bestandsformaten. Taalondersteuning is geheel afwezig, functionaliteit is buggy, dus van een betrouwbaar werkpaard kunnen we nog lang niet spreken.

Voor wat de Adobe-applicaties geldt dat opensourcealternatieven als Gimp, Inkscape en FreeCAD onder de motorkap behoorlijk anders werken. Je Photoshop-bestand in Gimp openen en ongestoord verder werken is een illusie. Er is veel meer aan de hand dan een andere gebruikersinterface, je zult ook je werkwijze fundamenteel moeten aanpassen: Met geheel andere gereedschappen je doel bereiken. De Artcraft-applicaties laten hier zien dat mensen hun bestaande bestanden makkelijk kunnen openen en gewoon verder werken, waarbij de engine redelijk goed werkt, en er met name gebreken zijn in bepaalde effecten die niet goed werken, of die afwezig zin. Hier is het zinnig om even door de bugs heen te kijken, want de Artcraft-applicaties hebben het vooruitzicht dat je ermee zult kunnen werken (en al kunt werken), zonder een ingrijpende wijziging in je manier van werken.

[nullbyte]

Libre office? Onlyoffice is een beter alternatief.

[SomerenV]

Van wat ik lees is ArtCraft zelf gewoon gratis, maar betaal je voor credits zodat je generative AI kunt gebruiken.

Get a ton of generations and invest in a tool you'll always own. Your subscription helps keep ArtCraft free and open for everyone.

[Madelijn]

De vibecoder zou de opdracht kunnen geven bij de code een correctheidsbewijs te leveren - te bewijzen dat aan een groot aantal relevante behoudswetten wordt voldaan - en die bewijzen machinaal (in Lean, Coq, Isabelle, of zo) te controleren.

Dan is de kloon opeens eindeloos veel betrouwbaarder dan de oorspronkelijke bagger van Microslop en co, die wekelijks duizend lekken moeten zien te stoppen.

[RXQ79]

Gelukkig kan de "kloner" altijd nog verklaren dat het door die dekselse AI-agent komt. Die zomaar op eigen houtje zonder daar rechten voor te hebben alles precies heeft afgekeken. En vervolgens alles op deze manier gecode heeft. Zonder dat dit mocht. Die dekselse AI-agent was uit de sandbox ontsnapt en heeft dit gemaakt. Ja, dat is het!

[CH4OS]

Ik weet niet of je je - als vibe coder - wanneer je voor de rechter zou kunnen komen te staan hiervoor kan verschuilen achter "Ja maar dit heeft AI gemaakt, niet ik!". Je hebt immers bewust er opdracht voor gegeven om dat zo te (laten) maken.

[divvid]

OpenAi denkt daar zelf anders over

[CH4OS]

Maar wat AI erover denkt doet er toch niet toe? Die doet simpelweg wat er gevraagd wordt, niets meer en niets minder. Of het vervolgens van de rechter mag is een tweede, als het geschil zover opgelopen is dan natuurlijk.

[divvid]

OpenAi als in 'bedrijf' denkt daar anders over (als in de mensen die daar werken) AI zelf KAN niet denken.

Het is niet voor niets dat de FBI onderzoek doet

[CH4OS]

Ah, zo bedoelde je hem. Dat had ik even niet door, maar los van dat, denk ik niet dat een persoon als die voor de rechter staat, zich niet kan verdedigen met "Maar mijn AI heeft dat zo gemaakt, daar kan ik niets aan doen, ik heb alleen gevraagd om...". Zo eenvoudig is het natuurlijk ook voor een rechter niet.

[RXQ79]

Dat gaat de belangrijkste rechtszaak voor de toekomst worden. Ik verwacht niet dat daar zomaar eventjes een beslissing gaat vallen, als het al zover komt.

[Yalopa]

Heeft de dekselse ai dit ook op GitHub gepubliceerd en de repo eigenaar het onmogelijk gemaakt om het repo aan te passen, dan wel te verwijderen?

[RXQ79]

Ongetwijfeld. Die dingen worden steeds beter in stiekem dingen doen!

[Janusch]

De kloner is in dit geval het slachtoffer!

En een andere agent ging opeens (over een paar maanden) een eigen commercieel programma voor optuigen en per ongeluk werd er heel veel geld verdient.

[Menesis]

Maar bij vibecoding is de menselijke creativiteit verschoven naar de prompt, terwijl de AI de code schrijft. Dat roept de vraag op: is software nog te beschermen door het auteursrecht?", schrijft hij.

Als dit over muziek ging dan zouden de platenbazen het antwoord wel weten hoor

[Reactie gewijzigd door Menesis op 13 oktober 2026 10:26]

[Tjidde]

Ik had laatst hier een discussie over. Waarom word bij veel kunst vormen zo hard gestreden om kopieer mijn werk niet via AI. Maar op code totaal niet? Waarom kiezen daar zoveel mensen er maar voor dat het goed is dat noem een AI platform al je Gitrepos leeg mag trekken en dit zonder pardon gebruikt.

Ik denk Adobe en Microsoft nu mogelijk anders naar deze discussie kijken dan een maand of twee geleden.

[youridv1]

Waarom kiezen daar zoveel mensen er maar voor dat het goed is dat noem een AI platform al je Gitrepos leeg mag trekken en dit zonder pardon gebruikt.

Zolang de AI er geen closed source applicaties mee schrijft, is het licentie technisch toegestaan en kun je niks in het geval van 99% van de publieke git repos. Je kan er boos om worden, maar bij alle GPL en MIT gelicenseerde repos is wat die AI's doen op papier gewoon oke.

[Reactie gewijzigd door youridv1 op 13 oktober 2026 11:00]

[ErikT738]

Je kan er boos om worden, maar bij alle GPL en MIT gelicenseerde repos is wat die AI's doen op papier gewoon oke.

Ja, maar dat is het dus bij vrijwel alles. Niemand zag AI aankomen en er zijn dus nooit regels omtrent het gebruik van materiaal voor AI training opgesteld (en het is sowieso de vraag of iemand zich hier ook maar aan zou houden als de regels er wel waren).

Wat @Tjidde aankaart is dat er bij "kunst" hard wordt gestreden tegen AI terwijl iedereen het bij code wel prima vindt dat veel developers uiteindelijk zonder werk komen te zitten, alsof het schrijven van code minder waard is dan het tekenen van een afbeelding of het componeren van een liedje.

[youridv1]

Ja, maar dat is het dus bij vrijwel alles. Niemand zag AI aankomen en er zijn dus nooit regels omtrent het gebruik van materiaal voor AI training opgesteld (en het is sowieso de vraag of iemand zich hier ook maar aan zou houden als de regels er wel waren).

Het ding is dus dat het bij Code expliciet wel mag 99% van de tijd. Dat maakt code anders dan alle andere voorbeelden die je noemt, die momenteel in een soort grijs gebied zitten rondom auteursrecht.

Ik wilde me verder niet in een of andere ethische discussie mengen over wat juist is. Er werd gevraagd waarom dit bij Code anders is, nou omdat dat licentietechnisch expliciet zo vastgelegd wordt.

[wooha]

Niet alle open source licenties zijn compatible en kunnen gecombineerd worden in één product.

https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#GPLIncompatibleLicenses

Waarom zou een AI wel grote stukken code naar believen mogen combineren?

[Goldenflame]

Ze vragen alleen geld voor de AI credits, de software zelf is gewoon gratis (je hoeft geen subscription te hebben).

[Wolfos]

Dat is eigenlijk irrelevant. Dat er geld mee verdient word telt vaak wel mee bij een auteursrechtenzaak, maar is geen vereiste.

En als je er op een andere manier geld mee verdient, zelfs als het door middel van donaties is, dan telt dat ook gewoon als commerciëel.

[Reactie gewijzigd door Wolfos op 13 oktober 2026 10:52]

[ErikT738]

Het hele auteursrecht op muziek is in de huidige inrichting sowieso een farce. Iemand heeft al eens geprobeerd om het auteursrecht op alle melodieën die bestaan en kunnen bestaan te verkrijgen om een einde te maken aan rechtszaken over en weer. In de basis is muziek gewoon wiskunde, en het is bizar dat artiesten (in de praktijk vaak bedrijven) eigenaar kunnen worden van een "som".

Maar goed, ik ben geen fan van het auteursrecht zoals we het kennen, en vooral niet van de bizar lange duur ervan.

[Sleurhutje]

Los van patenten en rechten vind ik dit vooral de deksel op de neus voor de gevestigde big-techs die de markt beheersen en manipuleren. Nu worden ze keihard teruggepakt met hun eigen ontwikkelingen op het gebied van AI, waarbij een rechter dan dezelfde normen zal moeten hanteren als die de big-techs genieten.

Ik volg de ontwikkelingen met oprechte interesse.

[multikoe]

Wat vind jij van de vloedgolf aan goedkope auto's uit China? Ook prima dat de westerse autofabrikanten, die kennelijk al decennia lang veels te hoge prijzen rekenden voor hun auto's, nu het lid op de neus krijgen? Idem voor onze staalindustrie, de kledingindustrie. Allemaal goedkope klonen die hier in het westen er o.a. voor zorgen dat de grote fabrikanten personeel moeten ontslaan en/of arbeid naar goedkope landen moeten verhuizen.

En allemaal omdat wij als consumenten denken te weten wat een product eigenlijk zou moeten kosten: bijna niets en liever helemaal niets.

[Sleurhutje]

Die lage prijzen zijn vooral door de enorme subsidies die de Chinese overheid geeft. Die subsidies worden nu minder en de auto's uit China beginnen steeds duurder te worden. Uiteraard ook door compenserende heffingen.

[litebyte]

Staatssteun is er ook voor Franse auto's (al jaren een publiek geheim) Wij hebben de 'Chinese draak' zelf gevoed door westerse hebzucht tijdesn de jaren 90 dat ervoor zorgde dat westerse bedrijven, met name grote multinationals tot ongeveer 2020 megawinsten konden maken in China, waarbij toen al Chinese voorwaarden m.b.t. bijv. patentrechten en verplichte samenwerkingen voro zoete koek werden aangenomen om maar te kunnen profiteren.

Net als destijds met Japan zal er meer en meer economische samenwerking zijn, dat is ook de enige manier om geopolitieke stabiliteit te behouden in deze tijd. En m.b.t. auto's is China daar nu al mee bezig al is het indreict. Door fabrieken in Turkije te bouwen, o.a. door BYD en hiermee de EU markt te kunnen bedienen zonder zware economische sancties (dan is het een Turks product dat niet extra wordt belast in de EU dankzij afspraken met Turkije)

[beeldbuijs]

Turkije is alweer een heel ander verhaal dan China. Dat spreidt de inkomsten naar Turkije, want China zal niet ook alle arbeiders uit China naar Turkije verhuizen. Energie, grondstoffen en halffabrikaten worden dan ook vaker uit Europa of andere plaatsen aangevoerd, al was het maar vanwege de logistieke kosten. Daarnaast zal de EU nieuwe afspraken maken met Turkije als Chinese auto’s straks inderdaad massaal uit Turkije komen, want er blijft een handelstekort. Hoorde vandaag op RTLZ dat de EU met China een maximum aantal auto’s heeft afgesproken.

[litebyte]

De reden dat in ieder geval BYD (een deel van) haar productie voor de Europese markt naar Turkije verhuist, is om hiermee EU (niet Europese) maatregelen te omzeilen. Het maximum aantal auto's of andere maatregelen voor de EU gelden dan niet, omdat het om een Turks product gaat.

[afterburn]

Ik vind daar hetzelfde van als de vloedgolf van goedkope auto’s, motorfietsen en elektronica uit Japan 50-60 jaar geleden.

Met andere woorden er is niks nieuws onder de zon. Het is een cyclische beweging. Opkomende markten verkopen slechte kopieën voor een lage prijs, gaan zelf innoveren, prijzen gaan omhoog, markt stabiliseert, de nieuwe speler wordt onderdeel van het establishment en de cyclus begint opnieuw. De bedrijven die innoveren blijven, de bedrijven die coasten op resultaten uit het verleden vallen om.

[Stijnvi]

Wat vind jij van de vloedgolf aan goedkope auto's uit China? Ook prima dat de westerse autofabrikanten, die kennelijk al decennia lang veels te hoge prijzen rekenden voor hun auto's, nu het lid op de neus krijgen?

Voor een deel komt dat natuurlijk door staatssteun van China, waar de EU maatregelen tegen neemt. (Wat op zich ironisch is gezien de historische staatssteun aan Europese fabrikanten.)

Maar een deel komt ook gewoon door efficientie. En dat soort concurrentie moeten we in mijn ogen alleen maar toejuichen.

Europese autofabrikanten leveren alles nog steeds als losse optie, of in allerlei dan wel, dan niet te combineren optiepaketten. Hierdoor heeft ieder model honderden permutaties. Dat betekent heel veel verschillende productielijnen, en ook heel veel productie op bestelling om ze anders met ongewenste voorraad blijven zitten.

Want ja, mevrouw wilde eigenlijk wel deze auto en ook de kleur vindt ze mooi, maar €1000 betalen voor stoelverwarming die ze niet wil, dat vindt ze niet heel prettig. Vandaar dat je nu ook ziet dat sommige fabrikanten overstappen naar software locks. Iedere auto komt met stoelverwarming, maar om die te gebruiken moet je een abonnement nemen of een eenmalige 'licentie' kopen. Wat je hier ook van vindt, het toont wel aan dat het goedkoper is om het standaard in te bouwen en maar een deel te laten betalen, dan om twee productielijnen (zonder en met stoelverwarming) te hebben.

EV-first fabrikanten (zoals Tesla en BYD) hebben dit al langer door, en hebben veel minder permutaties per model. Ze bieden één of twee chassis aan per model (bijv. met en zonder zonnedak), meestal iets van 3 batterij-/aandrijflijnopties (die vaak weer gedeeld worden met andere modellen), een paar technologieopties (bijv. een basisuitvoering en een high-tech uitvoering met betere speakers en een HUD). Ook het interieur is vaak maar in een paar varianten beschikbaar. In de finishing touches (die weinig tijd kosten en als laatste stap in de productie toegepast worden) zoals lak en velgen, is dan wat meer keuze, maar vaak nog steeds minder dan bij Europese fabrikanten. Hierdoor kunnen zij veel auto's al vooraf produceren en verschepen, en de rest is al voor meer dan 90% klaar in de fabriek, en wacht alleen nog op een kleurtje en de juiste velgen.

Daardoor is de productie veel efficiënter, en dus ook goedkoper.

[litebyte]

Afgelopen zomer zat ik 11 uur naast iemand in het vliegtuig die voor Deepmind werkt en die vertelde dat AI zo'n grote invloed op de maatschappij gaat hebben, die veel groter is dan wat destijds de industriele revolutie teweeg heeft gebracht. Dit is weer een voorbeeld dat tal van industrieen drastisch zullen veranderen.

(ik ben overigens zelf professioneel gebruiker van Adobe producten en zie dit als een welkome ontwikkeling!)

[Jeetwee]

Even los van mogelijke juridische problemen, ik ben best onder de indruk van deze applicaties. Gemakkelijke download, automatische keuze voor het OS, neemt niet veel ruimte in beslag en werkt snel en ze hebben vrijwel alle (zover ik kan zien) functionaliteiten.

[iAR]

Voor macOS zijn het allemaal enkele app bestanden van enkele tientallen mb’s. Terwijl de officiële installers (zelfs op Mac) er vaak een teringzooi van maken.

[divvid]

Het is niet veel meer dan een UI met wat basis functionaliteit, waarvan de auteur niet eens de achterliggende theoretische kennis heeft.

Hoe kun je dan checken of de software bij bepaalde zaken inderdaad het juiste algoritme gebruikt heeft en niet het algoritme waar het op getraind is, waar toevallig nog een bug in zat. (been there, een student had een mooie app gevibecode rondom een open source commandline tool van een conculega, maar het daadwerkelijke algoritme bevatte een fout die in een oude github branch zat (en al gefixed was). Echt een 1 op 1 foute implementatie.

[peke]

Dat kan ook allemaal opgelost worden met AI.

Je geeft AI de oorspronkelijke Photoshop bvb en je geeft de opdracht om een complexe artwork te maken waarbij alle tools gebruikt worden en om stap voor stap de input (muis en kb vertalen in commando, bvb select, draw line etc) en output (afbeelding) bij te houden. Vervolgens speel je die input opnieuw af in de kloon app en vergelijk je stap voor stap de output (afbeelding). Die afbeelding moet dan pixel perfect overeenkomen, zoniet geef je de opdracht de code aan te passen tot dit wel zo is. Herhaal dit proces duizenden keren en zo krijg je op den duur een afgewerkt product. Het zal dan een zak geld kosten aan compute tokens dus gratis wordt het niet maar het kost wel bijna niets ivm de manuren om iets gelijkaardig te bouwen.

Het is wel gestoord hoe hard het gaat als een mooi bedrijf zoals Adobe dreigt te verdwijnen, dat is nu de realiteit waarin we zitten en niets of niemand is nog veilig.

[divvid]

ik vrees dat je het echt te rooskleurig in schat. Ik ben bezig met een oude tool (bergje bash commando's en python scripts) om te zetten naar een nette nextflow applicatie. Zou simpel moeten zijn. Nou dat kost toch nog ontzettend veel handwerk en beide coding modellen raken verstrikt in recursive loops zonder dat het verbeterd. "Met de hand" was waarschijnlijk net zo snel geweest achteraf.

dit zal wel anders zijn bij grote code bases, maar voorlopig zie ik nog maar beperkte toegevoegde waarde (die er zeker is hoor, dat ontken ik ook niet)

[peke]

Recursive loop redenering had ik in mei 2025 ook op chat-gpt. Ondertussen vibe code ik een projectje samen met GPT 6.1 en het is onvoorstelbaar krachtig. Er komen zelfs briljante ideeën naar boven waar ik zelf niet eens aan dacht of misschien niet wou aan denken vanwege te veel codeerwerk.

[DealExtreme2]

Iedereen lijkt de essentie te missen: dit is niet het einde van Adobe of Microsoft, maar juist van Open Source! De enthousiasteling die aan een tof project meewerkte, is nu enkel nog een token/financieel donateur.

[dmantione]

Open-source krijgt een nieuwe dimensie: De mogelijkheid om software aan te passen was eerst iets waar alleen de elite die kon programmeren iets aan had. Alhoewel ik niet zeg dat iedereen nu met succes software kan aanpassen, wordt de mogelijkheid om software naar je eigen wensen aan te passen voor een veel grotere maatschappelijke groep haalbare kaart. Dat zal de vraag naar software met broncode sterk doen toenemen.

[Piet Zaman]

Ik heb in 2016 Adobe CS6 gekocht. Op CD-ROM. Een paar jaar later werd het me onmogelijk gemaakt om het nog te gebruiken en verzocht Adobe me om een peperduur abonnement af te sluiten. Ik voel me genaaid door Adobe, dus van mij mogen ze hierdoor failliet gaan.

[Reactie gewijzigd door Piet Zaman op 13 oktober 2026 14:01]

[litebyte]

Volgens mij kun je de suite nog steeds gebruiken..moet je wel een CDROM drive hebben.
Ik heb nog steeds Fireworks geinstalleerd, die is uit 2012 (CS6) en dat werkt nog steeds perfect.

Als professioneel gebruiker ben ik ook absoluut niet blij met dit subscription model, maar er zijn inmiddels genoeg alternatieven, zeker voor niet-professioneel gebruik. Dit soort iniatieven zal ervoor zorgen dat Adobe hoogswaarschijnlijk snel haar businessmodel zal aanpakken, als je koers ziet (en daar draait het vooral om) dan moeten ze dat snel doen (-30% sinds begin dit jaar.)

[Xbeek]

Patent, auteursrecht, intellectual property, naburige recht, portretrecht etc. Het blijven juridische moerassen, waar alles eigenlijk grijs is. Er wordt heus getracht werkbare richtlijnen te ontwikkelen, maar macht, geld en willekeur zullen hier altijd invloed hebben. Naar mijn mening is (bijna) alles interpretabel en subjectief…

[cruger]

Ik kan me voorstellen dat er nu een stel Adobe ceo's staan te stampvoeten. Met hun extra dure abbo's, en de onnodige prijsverhogingen, en nog meer fratsen.

[JoStad]

Ja, die melkkoeien van adobe zoals Acrobat Standard voor € 18,30 per maand bij een jaarcontract is toch schandalig ?

[MornixRS]

Wat betreft de gebruikersinterface is het natuurlijk redelijk simpel die te vervangen door thema's. Je levert met een eigen thema en de gebruiker installeert het bekende thema indien gewenst. Adobe of Microsoft kunne zich natuurlijk ook weer de markt "in prijzen" door beter gedrag en betaalbaar aanbod. Aan oeverloze rechtszaken heeft niemand iets.