Opeens zijn er gratis, met AI gemaakte opensourcealternatieven voor bekende Adobe- en Microsoft-apps als Photoshop, Premiere Pro, Lightroom, Word, PowerPoint en Excel. De vibecodende makers doen gedurfde uitspraken en veel gebruikers van Creative Cloud en Office reageren enthousiast. Hoewel de functionaliteit nog niet op niveau is, zouden de apps hun achterstand in rap tempo moeten inhalen. Ondertussen leeft de vraag: mag dit wel?
Het is ironisch: Microsoft, dat AI in al zijn software lijkt te integreren, en Adobe, dat al vrij vroeg AI-mogelijkheden in zijn apps verwerkte, zijn nu slachtoffer van AI. Nee, niet van AI-gesteunde cybercriminelen of hacks door losgeslagen AI-agents. De twee softwarereuzen zien dat anderen hun kroonjuwelen met AI klonen en gratis als opensourcesoftware beschikbaar stellen. De vraag is of dit zomaar mag. Het antwoord is genuanceerd, maar direct illegaal lijkt het niet te zijn. Of toch wel?
"Het hangt ervan af", beginnen de meeste van de door Tweakers benaderde juristen hun antwoorden. Zij reageren op vragen over de legaliteit van schijnbaar gekloonde alternatieven voor veelgebruikte apps als Photoshop, Premiere Pro, Acrobat Pro, Word, Excel en PowerPoint.
Het gaat om apps die volgens de maker ervan herimplementaties op basis van cleanroom reverse-engineering zijn van de bekende Adobe- en Microsoft-apps. Dit betekent dat de nagemaakte apps zijn gebouwd zonder naar de code van de 'originelen' te kijken. In plaats daarvan is puur de functionaliteit bestudeerd en nagemaakt. Dit wijkt af van de eerdere aanname dat er sprake zou zijn van decompilatie.
Creatief met code
Afgelopen week publiceerde ArtCraft de eerste van deze reeks met AI gemaakte apps online. De kleine softwaremaker maakt opensourcetools voor artiesten en begeeft zich op nieuw terrein. De ontwikkelaars gebruikten Claude Opus 5.5 van Anthropic om alternatieven te maken voor de creatieve apps in Adobe's Creative Cloud. Korte tijd daarna kwamen de vier vibecoders van ArtCraft met alternatieven voor de bekende productiviteitsapps in Microsoft Office.
ArtCraft biedt nu twaalf apps gratis aan en deelt de broncode op ontwikkelaarsplatform GitHub. Het belooft daarbij gebruikers te bevrijden van abonnementen en opzegkosten die softwarereuzen als Adobe en Microsoft hanteren. De nieuwe apps zijn net als software vroeger voor altijd van de gebruikers. De toegepaste opensourcelicentie staat ook toe om aftakkingen (forks) te ontwikkelen.
De AI-softwaremaker deed op Reddit eerst boude beloftes over nieuwe functionaliteit en evenaring van de oorspronkelijke Adobe-apps. "We gaan binnen een maand 100 procent pariteit halen", aldus de eerdere claim. Dat ambitieuze doel is vrij snel daarna bijgesteld.
"We hebben nog een erg lange weg te gaan om volledige pariteit in functionaliteit en ondersteuning van bestandsformaten te bereiken, maar dat is 100 procent ons doel", aldus de verklaring bij een oproep voor communitysteun. Die steun kan onder meer bestaan uit bugmeldingen om nieuwe versies van de apps te verbeteren.
Drie niveaus
De nu beschikbare downloads hebben nog erg lage versienummers, maar tonen potentie. De functionaliteit is nog niet volledig gelijkwaardig, maar het uiterlijk van de apps grotendeels wel. Ervaren gebruikers voelen zich meteen thuis in de nieuwe, gratis alternatieven en het is zoeken naar subtiele verschillen. Deze gelijkenis werpt de vraag op of dit wel is toegestaan. Het antwoord daarop van Nederlandse juristen is dat het afhangt van veel verschillende zaken.
Inbreuk op rechten van oorspronkelijke softwaremakers als Adobe en Microsoft kan hier grofweg op drie niveaus spelen, leggen Nederlandse juristen uit aan Tweakers. Allereerst kan auteursrecht van toepassing zijn op de broncode van software. Daarnaast kunnen er octrooirechten rusten op functionaliteit in bepaalde vormen. Tot slot kunnen makers rechten claimen op het uiterlijk, zoals het ontwerp van de gebruikersinterface. Dat laatste is dan weer een kwestie van auteursrecht.
Broncode, functies en look & feel
De kersverse aanbieder van Adobe- en Microsoft-alternatieven lijkt met de broncode veilig te zitten. ArtCraft zou de oorspronkelijke code van de gekloonde software niet bekeken hebben. Verder is de door AI geproduceerde eigen software geschreven in de moderne programmeertaal Rust.
De al jaren bestaande software van Adobe en Microsoft bestaat voor een groot deel uit code geschreven in C, C++ en andere veelgebruikte, relatief oude programmeertalen. Op zichzelf is schrijven in een andere taal geen vrijbrief voor kopiëren, want auteursrecht kan ook gelden voor een-op-eenvertalingen van bijvoorbeeld teksten. De door ArtCraft geclaimde cleanroomaanpak zou dit echter vermijden.
Op de functionaliteit is auteursrecht niet van toepassing. Technologische vondsten zijn wel te beschermen met octrooien, legt Eliëtte Vaal van The Data Lawyers uit. De lat voor deze vorm van bescherming ligt wel hoger en daarbij is de 'houdbaarheid' beperkter.
Octrooien zijn verkrijgbaar voor unieke of uniek geachte technische uitvindingen. Veel functionaliteit in apps voor fotobewerking, videoproductie, tekstaanmaak en andere algemene gebruikershandelingen is niet of niet meer te beschermen met octrooien. Bovendien gelden octrooien voor een periode van tien jaar, waarna een verlenging met nog eens tien jaar mogelijk is.
Het uiterlijk is een ander verhaal. Volgens Vaal kan hier wel degelijk sprake zijn van inbreuk op de rechten van Adobe en Microsoft. Terwijl bijvoorbeeld het icoon voor een exportknop op de menubalk een algemeen bekend en herkenbaar beeld is, kan dat wel meespelen in een optelsom van factoren die uitkomt op rechteninbreuk, vertelt Vaal.
Onbeschermde werken, zoals een algemene knop, kunnen samen met beschermde werken en de plaatsing daarvan in een gebruikersinterface een eigen geheel vormen. Zo'n geheel kan dan uniek zijn voor de oorspronkelijke maker, die rechten daarop kan claimen. Auteursrechten kunnen van toepassing zijn op de look & feel van een applicatie, zegt Vaal.
Tweesnijdend zwaard van Damocles
Ook Ernst-Jan Louwers van Louwers IP&Tech Advocaten wijst op dit element. De door ArtCraft aangeboden apps vertonen een sterke gelijkenis met de 'originelen' van Adobe en Microsoft. Voor gebruikers is dit een warm bad. Zij hoeven hun persoonlijke voorkeuren en automatische handelingen, zoals muisklikken, sneltoetsen en workflows, niet helemaal om te gooien voor de nieuwe apps. Voor de kwestie van rechteninbreuk, die als zwaard van Damocles boven de ArtCraft-producten hangt, is die gelijkenis een tweesnijdend zwaard.
Jurist Charlotte Meindersma neemt het Word-alternatief van ArtCraft als voorbeeld. "Daar ziet het menu er inderdaad vrijwel hetzelfde uit als bij Word." Meindersma werpt een eerste blik en ziet slechts minimale verschillen in vormgeving. Ook andere elementen lijken volgens haar te veel op die van Word, bijvoorbeeld de keuzes in menuweergave inclusief de volgorde van items daarin. "Dat is duidelijk nagemaakt van Word, terwijl het voor de functionaliteit echt niet nodig is om dat op die manier te doen."
Standaard en snel te corrigeren
Ze voegt toe dat sommige zaken 'natuurlijk gewoon standaard' zijn, of nodig om logische dan wel technische redenen. "Maar dat is zeker niet met alles het geval." Haar eerste indruk is dat dit mogelijk een inbreuk is op het auteursrecht van Microsoft. Dit is echter geen oordeel en er 'moet uiteraard nog beter naar gekeken worden', geeft Meindersma aan. Toch spreekt ze van een risico.
Volgens advocaat Fulco Blokhuis van Boekx zou een partij als Microsoft op dit vlak een sterke zaak hebben. De grote gelijkenis is letterlijk zichtbaar en dus goed aantoonbaar. Tegelijkertijd zou dit ook een zwakte zijn van een eventuele zaak tegen ArtCraft, vervolgt hij. Inbreuk rond de gebruikersinterface is immers relatief eenvoudig en vrij snel te corrigeren. Een knopje verplaatsen of een menu anders indelen is dan afdoende om niet langer inbreuk te plegen. Vaal noemt dit ook in haar uitleg aan Tweakers.
Advocaat Marjolein Driessen van Legaltree benadrukt het onderscheid tussen broncode en gebruikersinterface in deze rechtenkwestie. "Beide kunnen beschermd zijn door het auteursrecht, als er kort gezegd sprake is van vrije en creatieve keuzes."
Dat zijn dus keuzes die ontwikkelaars van Adobe en Microsoft hebben gemaakt voor bepaalde schrijfwijzen in de softwarecode of bepaalde ontwerpen in de grafische gebruikersinterface. Als andere apps zulke zogeheten beschermde elementen overnemen, is er 'in beginsel sprake van inbreuk', geeft zij aan.
Verschilletjes
Meindersma beaamt dat het bij rechten op softwarecode gaat om de creatieve keuzes die ontwikkelaars maken. Een app maken in een andere taal geeft geen vrijwaring, maar kan wel helpen. "Elk verschilletje is een verschilletje." Belangrijk bij zowel broncode als interfaces is wat het bijzonder maakt: wat specifiek is voor de app van een oorspronkelijke maker.
Als een gebruikersinterface deels is overgenomen, is een juridisch struikelblok voor rechtenhouders dat elementen daarin vaak puur functioneel zijn. Zaken als uitklapmenu's en de volgorde van opties vereenvoudigen het gebruik van het programma, legt Driessen uit. "Die functionele elementen zijn niet te beschermen, ook niet als dit betekent dat de programma's daarmee op elkaar lijken. Dit kan pas anders worden als specifiek design – zoals bepaalde icoontjes, logo's of andere vormgeving – is overgenomen dat niet puur functioneel is."
Het is volgens haar dus niet zomaar te zeggen of er dan sprake is van ongeoorloofd kopiëren. Dat is ook niet direct duidelijk in dit geval, waarbij de programma's van ArtCraft erg lijken op die van Adobe en Microsoft. Toch blijft volgens Blokhuis die visuele gelijkenis over als aanknopingspunt voor de twee softwarereuzen als ze niet kunnen aantonen dat er code gekopieerd is.
Fundamentele verschuiving
Blokhuis is auteur van een in maart gepubliceerd artikel over het onderwerp dat hier nu aan de orde is: Vibecoding en het probleem van de auteursrechtelijke bescherming van software. Hij belicht daarin de verschuiving van klassiek programmeren naar promptopdrachten geven aan AI-toepassingen. Deze verschuiving brengt fundamentele veranderingen met zich mee voor de juridische bescherming van software.
Traditioneel gaan auteursrechten uit van menselijke creativiteit, die zich uit in softwarecode. "Maar bij vibecoding is de menselijke creativiteit verschoven naar de prompt, terwijl de AI de code schrijft. Dat roept de vraag op: is software nog te beschermen door het auteursrecht?", schrijft hij.
Blokhuis stelt in zijn artikel dat vibecoding geen experimentele trend meer is. Het levert in rap tempo software op die productiewaardig is. AI-gebruik levert in luttele uren of dagen een product op dat op traditionele wijze enkele maanden ontwikkeltijd zou kosten. Sommige ontwikkelaars klagen al dat ze inmiddels niets anders meer doen dan AI-code controleren, aldus de Nederlandse advocaat in zijn artikel over vibecoding.
Harry Potter en de AI-code
Driessen stelt nog dat AI-gebruik niet van belang is voor de door Tweakers gestelde vraag of de AI-klonen wel mogen. Volgens Blokhuis speelt er nog een ander aspect rond vibecoding. Mogelijk maakt de door Claude Opus aangeleverde code op zichzelf inbreuk op rechten van heel andere partijen, oppert hij.
De grote taalmodellen die de basis vormen voor Claude Opus en andere AI-toepassingen, zijn getraind op grote delen van het internet. Dat trainingsmateriaal bevat ook code van opensourcesoftware. Daarop kunnen ook rechten rusten, die in geval van te veel kopiëren worden geschonden.
Eerder bleken AI-chatbots al hele passages uit de Harry Potter-boeken te bevatten en op te kunnen hoesten. Mogelijk is AI-gemaakte softwarecode afgekeken van de code van andere rechthebbenden. Vooralsnog is dit slechts een theoretische mogelijkheid. Om dit aan te tonen zijn een uitgebreide codereview én een analyse van AI-trainingsdata nodig.
Deze bredere rechtenkwestie is niet direct aan de orde bij de vraag of met AI gemaakte klonen van Adobe- en Microsoft-apps wel mogen. Een definitief antwoord op die vraag zal moeten komen van rechters, precedenten en dus rechtszaken. Of het tot rechtszaken komt, is aan partijen als Adobe en Microsoft, die vooralsnog geen openlijke verklaring geven of stappen zetten.
De grote golf
Tweakers vroeg Adobe vorige week al naar deze nieuwe alternatieven voor zijn softwareportfolio. Dat bedrijf heeft nog niet gereageerd. Tweakers heeft inmiddels ook Microsoft om een reactie gevraagd. Mogelijk wordt er in bestuurskamers en advocatenkantoren nu druk overlegd over deze nieuwe AI-dreiging voor juist de aanbieders van veelbelovende AI-mogelijkheden. Zal ondertussen de grote golf van vibecoding de reguliere softwarebedrijven overspoelen?
Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Marger Verschuur
:strip_exif()/i/2008453822.jpeg?f=imagenormal)
/i/2008453824.png?f=imagenormal)
/i/2008453826.png?f=imagenormal)
/i/2008453828.png?f=imagenormal)
/i/2008453830.png?f=imagenormal)
/i/2008454156.png?f=imagenormal)
/i/2008101284.png?f=imagenormal)
/i/2008453820.png?f=imagenormal)
/u/122874/crop5e26d7a209cd1_cropped.png?f=community)
:strip_exif()/u/404881/crop6757027e6a392_cropped.webp?f=community)
/u/443225/wc.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/1493414/crop614b02975caa1_cropped.jpg?f=community)
/u/252888/crop601a1d83cafa3_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/140051/BSOD.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/452485/crop6538dbb4a8039_cropped.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/645208/crop63e228621fd33_cropped.webp?f=community)
/u/381607/have%2520a%2520nice%2520day%2520-%2520small.png?f=community)
:strip_exif()/u/53522/crop583d477015a24.gif?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/50542/alice.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/112202/lighthouse.jpg?f=community)
/u/627287/crop5f8ef98351ddc_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/226655/defaultwin.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/383551/crop6a9047658bcf1.gif?f=community)
/u/360863/crop682dea1318315.png?f=community)