De toekomst met volledig zelfrijdende auto's komt steeds dichterbij. Maar hoe zorg je ervoor dat ze veilig gebruikt mogen worden op de Europese wegen? En hoe keur je zo'n autonome auto goed? De VN en de Europese Unie werken nu aan wetgeving om deze vragen te beantwoorden.
Zelfrijdende auto's zijn natuurlijk niet nieuw. In China en zeker de VS rijden ze al een tijdje rond, al is het ook niet zo dat je ze in elke stad tegenkomt. Een belangrijk verschil tussen de VS en Europa is het toezicht op nieuwe voertuigen. In de VS is dat toezicht vooral achteraf en moeten autofabrikanten bij bijvoorbeeld ongelukken zelf maar aantonen dat hun voertuigen veilig zijn en aan de wet voldoen.
In de Europese Unie is het andersom. Vóór je een auto op de markt brengt, moet je kunnen aantonen dat de auto veilig is voor gebruik. Pas dan krijg je toestemming van toezichthouders om je auto (of autosysteem) te verkopen aan consumenten. Dat is een van de redenen waarom zelfrijdende auto's hier nog niet zijn.
Autonome auto's mogen nu al, maar ...
Dat wil niet zeggen dat de EU nu helemaal geen regels voor autonome voertuigen heeft. Die zijn er met uitvoeringsverordening 2022/1426 wel, al zijn deze nog zeer beperkt. Zelfrijdende auto's mogen alleen binnen een vooraf gedefinieerd gebied of langs een vooraf gedefinieerde route rijden, of geautomatiseerd parkeren. O, en je mag maar maximaal 1500 voertuigen van een bepaald model per jaar maken.
Zelfrijdend? Dat is mijn Tesla al!
Met 'zelfrijdende auto's' bedoelen we in dit artikel auto's die volledig zelfstandig kunnen rijden, zonder dat de bestuurder hoeft op te letten. Deze auto's mogen ook zonder stuur verkocht worden. Het gaat hier dus om het hoogste niveau van zelfrijdende auto's, ofwel niveau 5. Tesla's met Full Self-Driving (Supervised) kunnen ook geautomatiseerd rijden, maar hierbij moet de bestuurder altijd kunnen opletten en ingrijpen. Bij niveau 5-auto's hoeft dit niet.
Bedrijven kunnen zo wel de eerste tests uitvoeren, zoals Deutsche Bahn doet in de buurt van Frankfurt. Maar autofabrikanten mogen hier dus niet op grote schaal auto's zonder fysiek stuur uitbrengen die overal zelfstandig naartoe rijden.
En dat is voor autofabrikanten een probleem. Want waarom zou je een autonome auto ontwikkelen voor de Europese markt, als je die daar niet op grote schaal mag verkopen? En hóé ontwikkel je die, als je niet eens weet welke eisen de EU stelt?
Je wil ook niet dat afzonderlijke landen dan zelf maar regels gaan bedenken, omdat autofabrikanten dan met verschillende regels per land rekening moeten houden. Dat is op grote schaal moeilijk te doen en zet daarmee een rem op de zelfrijdende auto.
Verenigde Naties bedenken wereldwijde regels
Hier komt de VN-organisatie Unece om de hoek kijken. Unece staat voor United Nations Economic Commission for Europe. Hier doen – verwarrend genoeg – niet alleen Europese landen aan mee. Ook de VS, Canada, Rusland en Turkije zijn bijvoorbeeld lid van deze organisatie.
De commissie ontwikkelt bijvoorbeeld voertuigregels die andere landen kunnen overnemen. Het idee is dat wetgeving dan internationaal zo 'geharmoniseerd' mogelijk is. Daardoor ontstaat er direct een groter speelveld voor autofabrikanten.
Eind juni nam de Unece haar eerste verordening aan voor volledig zelfrijdende auto's. Dit 'framework' bevat de eerste internationale veiligheidseisen voor autonome auto's en een gemeenschappelijke methode om auto's goed te keuren voor de weg.
'Net zo goed als of beter dan een bekwaam mens'
Volgens de verordening moeten zelfrijdende auto's bijvoorbeeld 'net zo goed zijn als of beter zijn dan een bekwame menselijke bestuurder'. Autofabrikanten moeten dit aantonen met 'robuust ontwerp, validatie, simulaties, testritten op afgesloten testcircuits en op de openbare weg'. Dit proces lijkt op de manier waarop Tesla's Full Self-Driving (FSD) in Nederland werd goedgekeurd. Tweakers schreef eerder een achtergrondartikel over die goedkeuringsprocedure.
De RDW legt na vragen van Tweakers uit dat fabrikanten onder die VN-regels ook een uitgebreide safetycase moeten opstellen waarin ze onderbouwen waarom het systeem veilig is. Bij de virtuele en fysieke tests moeten ze ook incidenten en ongevallen monitoren en rapporteren aan autoriteiten, zoals de RDW.
De autonome auto's mogen ook niet zelfstandig leren tijdens gebruik, legt de RDW uit. Fabrikanten mogen het rijgedrag alleen aanpassen via software-updates die gecontroleerd worden door toezichthouders. Daar pleitte de RDW bij de Unece ook voor.
Lidar of camera? Dat maakt voor de VN niet uit
Een belangrijk detail is dat de Unece-regels niet bepalen welke techniek een fabrikant moet gebruiken. Binnen de autowereld verschillen de meningen namelijk over de beste techniek.
Mercedes' Drive Pilot-systeem, dat op bepaalde Duitse snelwegen al zelfstandig mag rijden, gebruikt een combinatie van lidar, camera's, radar en ultrasone sensoren. Het idee is dat elke sensor eigen voor- en nadelen heeft. Een camera kan bijvoorbeeld verblind worden door de zon en werkt minder goed in het donker. Lidar heeft die nadelen niet.
Tesla zit aan de andere kant van het spectrum en gelooft puur in camera's. Deze fabrikant gebruikt geen andere sensoren om te zien wat er om de auto heen is. Die auto's zijn daarom goedkoper om te maken, maar concurrenten vrezen dat dit ook minder veilig is.
De Unece-regels zijn 'prestatiegericht', legt de RDW uit. Het gaat er vooral om dat bedrijven kunnen aantonen dat het systeem veilig is. "In plaats van voor te schrijven welke techniek moet worden toegepast, moet de fabrikant via de safetycase aantonen dat het systeem veilig functioneert binnen het beoogde gebruiksgebied. De goedkeuringsautoriteit beoordeelt vervolgens deze onderbouwing en voert bevestigende controles uit."
Minder beperkingen dan huidige EU-regels
De regels van de Unece zijn ook een stuk 'neutraler' dan de huidige 2022/1426-verordening. Volgens de huidige regels mag een zelfrijdende auto alleen in bepaalde gebieden gebruikt worden, zoals in een (deel van een) stad. In de nieuwe Unece-regels staat die beperking niet. De Unece-regels stellen ook geen beperking aan het aantal auto's dat fabrikanten mogen maken. Je kan die VN-regels dus zien als een 'volwassenere' versie van de bestaande wet.
De RDW vindt het niet wenselijk als die Unece-regels straks náást die 2022/1426-verordening komen te bestaan. Dan heb je dus twee Europese goedkeuringsroutes die min of meer hetzelfde doen. "Dat kan leiden tot extra complexiteit en ongelijkheid tussen fabrikanten. De RDW ziet daarom liever één geharmoniseerd systeem."
EU voert de regels misschien al over een half jaar in
Uiteindelijk bepaalt niet de VN welke regels gelden. Afzonderlijke landen en instanties zoals de EU voeren ze in. Grote markten zoals Canada, China, de EU en de VS hebben meegewerkt aan de VN-regels en steunen ze, zegt de Unece tegen Tweakers. De VN-commissie verwacht dan ook dat landen wereldwijd de regels overnemen.
"Begin 2027 zien we misschien al dat zelfrijdende systemen zoals robotaxi's die nu in Europese steden getest worden, op grotere schaal worden goedgekeurd." Naast Deutsche Bahn willen bedrijven als Stellantis, Pony.ai, Baidu en Waymo robotaxidiensten aanbieden in Europa.
Ook de Europese Commissie verwacht de Unece-regels begin 2027 te kunnen aannemen, zegt de RDW op basis van recente overleggen.
De Unece-regels zijn niet exclusief voor taxi's. Autofabrikanten kunnen hiermee ook andere soorten autonome auto's uitbrengen, zoals zelfrijdende voertuigen die mensen zelf kunnen kopen. De regels gelden ook voor voertuigen die goederen vervoeren, zoals zelfrijdende bestelbusjes of misschien zelfs vrachtwagens.
Taxichauffeurs hoeven nog geen ander werk te zoeken
Begin 2027 is al snel, maar verwacht niet dat er begin volgend jaar direct overal zelfrijdende taxi's en bestelbusjes zijn. Zelfs in de VS, waar de regels minder streng zijn, blijven de zelfrijdende taxi's beperkt tot een klein aantal staten en steden. Het testen en ontwikkelen van autonome auto's is bijzonder complex en dat werk moet in Europa gedeeltelijk opnieuw beginnen. De wegen, borden en regels zijn hier natuurlijk anders dan in Amerika, om maar wat te noemen.
Doordat de huidige tests nog kleinschalig zijn, is het lastig om in te schatten hoe winstgevend autonome taxi's zijn en of het publiek hier wel op zit te wachten. Daarnaast is het nog niet helemaal duidelijk hoe het zit met verantwoordelijkheid en verzekeringen. Nu ligt de verantwoordelijkheid voor ongevallen bij de bestuurder of eigenaar van een auto, maar hoe zit dat met auto's zonder stuur?
De Europese Commissie zei eerder tegen Tweakers dat dit de verantwoordelijkheid is van lidstaten en dat dit dus per land kan verschillen. Ook bij Mercedes Drive Pilot – een van de weinige voorbeelden van een volledig autonoom systeem in Europa – waren de juridische gevolgen vaag. De autofabrikant zei alleen dat de kans dat er een ongeluk zou gebeuren 'zeer klein' was.
De Unece-regels geven dus antwoord op een paar belangrijke vragen, maar andere grote vraagstukken blijven nog onbeantwoord. Ga er maar van uit dat je taxi ook de komende jaren nog een mens achter het stuur heeft zitten.
Redactie: Hayte Hugo • Eindredactie: Monique van den Boomen • Bannerafbeelding: Just_Super / Getty Images
:strip_exif()/i/2006992886.jpeg?f=imagenormal)
:strip_exif()/u/4143/crop673c629560e43_cropped.gif?f=community)
/u/122874/crop5e26d7a209cd1_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/140051/BSOD.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/46692/wiegel.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/789283/crop65b0dfe4af024_cropped.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/31989/skelet_1_60.jpg?f=community)
/u/316174/crop5b26bc86bda66_cropped.png?f=community)
/u/348138/crop5dde89a7c37c4_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/1897390/crop66f01cc72c09a_cropped.jpg?f=community)
/u/286795/crop5b1a42cd59dfd_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/586355/crop566295f1bdd69_cropped.jpeg?f=community)
/u/354554/crop59254ef661a81_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/754847/crop56fe1867da003_cropped.jpeg?f=community)
/u/357567/crop5dfcfaa04d0e8_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/705488/crop58a57e1c51e2e_cropped.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/151537/crop5db7498ca4eda_cropped.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/112202/lighthouse.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/77369/crop5c9e19bb76f02_cropped.gif?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/18872/crop643c23a7a7810_cropped.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/528540/crop659695f6c5eae_cropped.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/467778/crop5d7a5dd1f296a.gif?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/332140/crop5b6bf53b16f97_cropped.jpeg?f=community)
:strip_exif()/u/27186/got.gif?f=community)
/u/115333/crop5f45784fcadad_cropped.png?f=community)
/u/114315/crop55df3bff7ac1f_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/190738/crop61bc4cfa60500_cropped.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/5364/drillingforbrains_60x60.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/33880/crop5ec3d2d5f2541_cropped.jpeg?f=community)
/u/40481/crop63f777c898038_cropped.png?f=community)
/u/463361/crop5c5017eed16bd_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/1470316/crop6746d52637e96_cropped.jpg?f=community)
/u/152942/crop687206d7bca78.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/408629/crop695986d4cf3b8_cropped.jpg?f=community)
/u/409651/crop57e24806d66fa_cropped.png?f=community)
/u/375226/crop62effc38c6e6e.png?f=community)
/u/1512562/crop5fc4c0241b06d_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/99162/crop5fbeb65712858_cropped.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/312772/crop63d3a8d18ee78_cropped.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/57655/SuperTeamLogo.jpg?f=community)
/u/325497/crop67e6555d2aafc_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/418364/crop56797208c4b71.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/463744/crop56ae43db0d1db_cropped.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/2467046/crop69a2d73218b86_cropped.jpg?f=community)