Cookies op Tweakers

Tweakers is onderdeel van DPG Media en maakt gebruik van cookies, JavaScript en vergelijkbare technologie om je onder andere een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kan Tweakers hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Cookies accepteren' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt? Bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door Joris Jansen en Sander van Voorst

Linkbelasting en uploadfilters?

Europees auteursrecht gaat op de schop

Verplichte filters in de praktijk?

In een advies van de Commissie interne markt en consumentenbescherming wijst rapporteur Catherine Stihler van het Europarlement filters niet categorisch af, maar stelt ze wel dat filters de belangen van gebruikers kunnen schaden, aangezien 'veel legitieme gebruiksvormen van auteursrechtelijk beschermde inhoud niet door de onvoldoende geavanceerde filtertechnologieën kunnen worden beheerd'. De rapporteur erkent daarmee dat filters onvoldoende geavanceerd zijn om te voorkomen dat werken die niet auteursrechtelijk zijn beschermd, in de praktijk toch geblokkeerd zullen worden.

Deze praktijk wordt ook wel overblocking genoemd; filters die niet alleen het auteursrechtelijk beschermde materiaal wegfilteren, maar ook bijvoorbeeld humoristisch bedoelde parodieën. De vrees dat dergelijke parodieën of memes worden geblokkeerd, is volgens Axel Voss ongegrond. Hij zegt dat de voorstellen niet zullen leiden tot geautomatiseerde filtersystemen die routinematig content blokkeren. "Ik zie niet waarom ons voorstel tot het censureren van memes zal leiden. Het legitieme gebruik van memes wordt niet beheerd door artikel 13, maar wordt geregeld door het auteursrecht. Als in het auteursrecht een uitzondering bestaat voor het maken van memes, kunnen die gewoon geüpload worden. Er is dan niets dat dat zou moeten verhinderen".

Smaken verschillen

Het is echter niet zo dat elke lidstaat in zijn nationale wetten een bepaling heeft opgenomen waardoor parodieën als uitzondering op het auteursrecht gelden. Nederland heeft, op basis van een Europese richtlijn uit 2001, sinds 2004 een dergelijke algemene uitzondering in de Auteurswet. Dat geldt bijvoorbeeld niet voor Duitsland. Daar zijn wel een zekere wettelijke bepaling en nadere rechterlijke uitspraken op basis waarvan parodieën zijn toegestaan als ze onder 'vrij gebruik' vallen, maar dat gaat minder ver dan een algemene, specifieke parodie-uitzondering. Volgens Europarlementariër Marietje Schaake van D66 is de uitzondering voor parodieën in negentien EU-lidstaten nog niet geïmplementeerd. Ook zijn er volgens haar beperkingen bij de uitzonderingen voor citaten. "Die zijn in veel gevallen beperkt tot tekst. Een clip van drie seconden zou bijvoorbeeld niet gedekt zijn door die uitzonderingen. In veel gevallen zijn memes dus nu al problematisch volgens de letter van de wet. Daarom pleiten wij voor een duidelijke uitzondering voor user generated content, inclusief memes, om daar ook meer rechtszekerheid te creëren."

Van Eechoud ziet dit gebrek aan uniformiteit in de EU als een probleem. Volgens haar is de richtlijn uit 2001 'een keuzemenu geworden waarbij lidstaten uit de uitzonderingen op het auteursrecht kunnen kiezen'. Van Eechoud: "Als onder Nederlands recht een bepaald gebruik is toegestaan op basis van een uitzondering, wil dat niet zeggen dat dat in Duitsland ook zo is. Als er straks gefilterd gaat worden en licenties worden verleend, dan gebeurt dat op basis van een combinatie van het strengste regime van hoe het in alle lidstaten zit. Dus als iets in Duitsland niet mag, dan mag het in heel Europa niet. Dat leidt tot de sterkst mogelijke bescherming voor de rechthebbenden en de minste rechten voor de gebruikers. Dat is een logische ontwikkeling als je ervan uitgaat dat de partijen die aan tafel zitten, commercieel gedreven zijn. Dan zijn de privileges van gebruikers de eerste die het raam uitgaan."

Daar komt bij dat artikel 13 onderdeel is van een richtlijn die in elke lidstaat moet worden omgezet in nationale wetgeving. Afhankelijk van het onderhandelingsresultaat kunnen de bepalingen in een richtlijn een soort minimumniveau vormen, dat ook in strengere vorm mag worden omgezet. Daarbij komt volgens Van Eechoud nog een ander probleem, namelijk hoe moet je het precies interpreteren en dus omzetten in nationale wetten? "Je bent al snel tien tot twaalf jaar verder voordat de hoogste EU-rechter een duidelijke uitspraak heeft gedaan over hoe iets moet worden uitgelegd. Dus het duurt heel lang voordat die onzekerheid afneemt. Nog los van het feit dat we niet weten hoe technieken en markten zich ontwikkelen en welke complicaties dat weer oplevert voor de uitleg van de wetten. Het verleden heeft ons geleerd dat er nieuwe complicaties komen."

Op basis van dit gebrek aan harmonisatie oordeelde de hoogste EU-rechter in 2012 dat een verplichte filtering niet kan worden opgelegd aan internetplatforms. Het Hof van Justitie stipte ook aan dat een verplicht filter in conflict kan komen met de vrijheid van ondernemerschap van het internetplatform. Ook kan de vrijheid van informatie onder druk komen te staan doordat een filter ook legale communicatie kan blokkeren. Bovendien kan volgens de rechter het grondrecht van de bescherming van persoonsgegevens in het geding komen, omdat een filtersysteem op een sociaal medium de informatie op gebruikersprofielen zal identificeren en verwerken. Deze profielinformatie maakt het in principe mogelijk gebruikersinformatie te identificeren, en dus gaat het om beschermde persoonsgegevens. In de praktijk kan dat strijd met de algemene verordening gegevensbescherming opleveren.

Slimme filters

Ook als er een duidelijke wettelijke uitzondering is voor parodieën, kan het nog misgaan. Want zijn filters wel geavanceerd genoeg om memes, waarin vaak deels auteursrechtelijk beschermd materiaal wordt gebruikt, te onderscheiden van evidente kopieën van werken?

Volgens onder andere Nick Feamster, een Amerikaanse Princeton-hoogleraar in de computerwetenschappen, zijn geautomatiseerde filtersystemen nog lang niet geavanceerd en verfijnd genoeg om in te spelen op de juridische finesses en daarbij op correcte wijze onderscheid te maken tussen verschillende categorieën. Dergelijke systemen leiden volgens hem tot nogal wat false positives en onbedoelde uitkomsten, zoals parodieën die ondanks een eventuele uitzonderingspositie toch worden geblokkeerd. Filtering op basis van het analyseren van de metadata, fingerprint-mechanismes of hashes van het geüploade materiaal is volgens hem evenmin effectief, omdat het te omzeilen is door de bestanden te manipuleren. Feamster stelt ook dat een verplichte filtering een minimale impact heeft op de schendingen van het auteursrecht en hij voorziet dat kleine partijen geen geld hebben om zulke systemen te implementeren. Deze kleinere partijen rest dan niets anders dan te stoppen met hun activiteiten, waarmee een deel van de concurrentie voor grote partijen zou kunnen wegvallen en de grote technologiebedrijven nog steviger in het zadel komen te zitten.

De concept-wetteksten spreken niet over verplichte geautomatiseerde filtersystemen; alternatieven zijn dus mogelijk. Een alternatief is een handmatige filtering van al het geüploade materiaal, maar dat zal in de praktijk door de veelheid aan uploads, zeker voor de grotere platforms, bijna niet te doen zijn. Dan blijft het alternatief van licentieovereenkomsten over. De Nederlandse hoogleraar auteursrecht Martin Senftleben gelooft echter niet in de effectiviteit daarvan. Hierbij moeten platforms licenties afsluiten met elke rechthebbende en die licenties moeten de grote variëteit aan geüploade werken dekken. Voor gebruikers is dit goed nieuws, stelt Senftleben, omdat zij ervan verzekerd zijn dat hun user generated content binnen de licentie valt en met het uploaden geen inbreuk wordt gemaakt. Maar voor de platforms betekent het verkrijgen van zulke paraplu-licenties die in de hele EU werken en alle soorten werken beslaan, een enorme last. Senftleben stelt dan ook dat dit simpelweg niet haalbaar of realistisch is. Aldus lijkt artikel 13 in de praktijk uit te draaien op een situatie waarin 'uploadfilters' flink zullen oprukken.

Internetplatforms, en zeker de kleinere, zullen ook wel moeten. Want als ze niet het zekere voor het onzekere nemen, ligt aansprakelijkheid op de loer. Van Eechoud legt uit dat de situatie na pakweg honderd jaar ingrijpend gaat veranderen, omdat platforms straks verantwoordelijk worden voor wat hun gebruikers doen. "Nu is het nog zo dat platforms indirect aansprakelijk gesteld kunnen worden. Straks worden ze direct verantwoordelijk, ook zonder waarschuwing, om bepaalde content te verwijderden. Alle content waar de platforms en de gebruikers geen voorafgaande toestemming voor hebben geregeld, moet worden tegengehouden." Doen ze dat niet, dan lopen ze het risico aansprakelijk gesteld te worden.

Arno Lodder, hoogleraar internet governance, vindt dit ongewenst en acht het auteursrecht 'totaal ongeschikt' voor deze problematiek. "Er worden al snel hoge claims neergelegd als een inbreuk wordt geconstateerd", zegt Lodder. "In tegenstelling tot een normale vordering kun je bij een proces over inbreuk op het auteursrecht worden veroordeeld tot het betalen van de werkelijke advocatenkosten. Normaal ben je maximaal een paar duizend euro kwijt, maar als een Zuidas-kantoor voor vijfhonderd euro per uur ermee bezig is geweest, dan kan het in de tien- of honderdduizenden euro's lopen. Bovendien is het mechanisme niet geschikt, omdat het auteursrecht een verbodsrecht is. Daarmee is er ook nauwelijks nog discussie over mogelijk. Het is gewoon een inbreuk, punt. Het is hiervoor een veel te lomp instrument." Lodder is ook niet blij met het feit dat straks de verantwoordelijkheid bij 'de verkeerde partij' wordt neergelegd. "Bij platforms als YouTube, die er veel geld mee verdienen, valt er nog wel wat voor te zeggen en dat is ook de reden dat YouTube het al uit zichzelf doet. Maar kleinere partijen kunnen dat nooit realiseren. Zij kunnen zich het risico niet veroorloven en daarvan zullen er dan ook een hoop verdwijnen."

Wat vind je van dit artikel?

Geef je mening in het Geachte Redactie-forum.

Lees meer


Nintendo Switch (OLED model) Apple iPhone 13 LG G1 Google Pixel 6 Call of Duty: Vanguard Samsung Galaxy S21 5G Apple iPad Pro (2021) 11" Wi-Fi, 8GB ram Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2021 Hosting door True