Nederland maakt soeverein alternatief voor Windows en Office op basis van Linux

Nederlandse overheid maakt eigen Linux-bundel met soevereine software

De Nederlandse overheid maakt een eigen digitale werkomgeving op basis van de Nederlandse Linux-distributie NixOS. De blauwdruk voor de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid (DAWO) bestaat niet alleen uit een besturingssysteem, maar ook uit een kantoorpakket, samenwerkingsapps, clouddiensten en beheertools. De ontwikkelaars erachter geven Tweakers een kijkje in de keuken.

De eerste pilots lopen al in besloten kring en op kleine schaal bij Nederlandse overheden. Niet alleen Linux-voorstanders, soevereinesoftwarekenners of beveiligingsexperts zijn bezig met NixOS en de bijbehorende software. Zo is er een gemeente waar ook de gemeenteraad meedoet aan een van deze pilotprojecten.

Wie doen er mee?

Via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) doen nu acht gemeenten mee aan een praktijkverkenning van de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid (DAWO). De IT-tak van de VNG, VNG Realisatie, doet zelf ook mee aan de proef. De namen van deelnemende gemeenten en hun bevindingen komen later naar buiten, maar in april was al bekend dat de gemeenten 's-Hertogenbosch, Zaanstad, Ede en Amsterdam een praktijkverkenning doen met DAWO. Sindsdien kijken meer gemeenten naar Linux, DAWO en open source, zoals Groningen.

Gemeenten, ministerie en community

De ontwikkeling van DAWO begon als werk achter de schermen, maar werd in juli een officiële taak. Toen gaf de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst (ICBR) de officiële opdracht voor een gestandaardiseerde digitale werkomgeving die soevereiner moet zijn. De drie grote ict-dienstverleners van het Rijk (SSC-ICT, DICTU en DUO-ICT) voeren deze opdracht uit.

Dit is geen kleine klus, want zo'n platform bestaat uit meer dan alleen een besturingssysteem. Afscheid nemen van Windows heeft ook gevolgen voor de applicaties die erop draaien en de gekoppelde IT-diensten. Denk daarbij aan software voor kantoorwerk en samenwerking tussen werknemers en aan diensten voor onlineopslag, back-up en systeembeheer door IT-afdelingen.

De DAWO-blauwdruk voorziet in een digitale werkomgeving voor overheidsgebruik compleet met al die elementen. Die komt van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Daar werkt innovatiemanager en beveiligingsexpert Victor Gevers, bekend van onder meer het hackersinitiatief Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD).

Hij vormt samen met Rutger Putter en Bram Buijs het kernteam achter de ontwikkeling van DAWO-Core. Buijs begeleidt voor de VNG de praktijkverkenning bij gemeenten. De drie kernontwikkelaars maken deel uit van de bredere community die bijdraagt aan dit ambitieuze opensourceproject.

DAWO, overzicht van ambitieus overheidsproject. Bron: Ministerie van BZK

Daarbij horen aan de ene kant klassieke elementen van open source, zoals open broncode, samenwerking tussen diverse organisaties en individuen, en de verwachting om bij te dragen aan het grotere geheel.

Aan de andere kant wijken de ontwikkelaars af van de klassieke elementen door bijvoorbeeld nadrukkelijk te focussen op toegankelijkheid: voor gewone gebruikers en voor beheerders. Daarnaast pakken ze de sturing en het kernelement openheid relatief los aan.

'Wij zijn geen hardliners'

De aandacht voor toegankelijkheid is dus gericht op beheerders. Zo heeft Buijs een grafische interface gemaakt voor het beheer van NixOS, terwijl hij naar eigen zeggen 'geen gui guy' is. De optie om te beheren via een gui is bedoeld om gewone Windows-beheerders mee te nemen, legt Gevers uit. Dit staat haaks op de soms elitair overkomende verwachting van opensourcefans dat nieuwkomers maar gewoon Linux-commando's moeten leren. Putter zegt het bondig: "Wij zijn geen hardliners."

De relatief losse hand bij sturing komt terug in de overtuiging dat de overheid niet moet opleggen, maar begeleiden. Voor openheid hanteren de ontwikkelaars een vergelijkbare filosofie: meedoen aan de gemeenschap rond NixOS en DAWO brengt geen verplichting om iets terug te geven.

"We hópen natuurlijk dat mensen bijdragen, maar het is niet verplicht", vertelt Buijs. Putter vult aan dat sommige organisaties door hen ontwikkelde dingen voor zichzelf willen houden. Dat gaat bijvoorbeeld om gevoelige toepassingen, zoals bij het ministerie van Defensie.

Overheidsrepository voor DAWO-NixOS-code. Bron: Ministerie van BZK

Bij DAWO is er een brede blik op wat een digitale werkomgeving zoal moet bieden, samen met het besef dat er een cultuuromslag nodig is. Het volstaat niet om alleen een alternatief te bieden dat functioneel compleet is, technisch op niveau, mogelijk goedkoper en niet afhankelijk van buitenlandse, eventueel monopolistische leveranciers. Het in Europa opgelaaide streven naar digitale soevereiniteit helpt om de benodigde cultuuromslag te realiseren.

Dankzij sancties Trump

Det streven sluimerde al jaren, mede door monopolistische praktijken van grote techleveranciers. Geruchtmakende migraties weg van Microsoft Office en soms ook van Windows kwamen en zagen, maar overwonnen niet altijd.

De tijden zijn inmiddels flink veranderd. Het gaat niet langer alleen om kosten. Software en diensten van bestaande hofleveranciers kunnen duur zijn, net als complexe migratieprojecten naar alternatieven. Tegenwoordig lijken kostenoverwegingen minder belangrijk dan de strategische zorgen over afhankelijkheid en het risico op inperking of zelfs afsluiting.

VS versus EU. Bron: J Studios/DigitalVision/Getty Images

Overheidsproject DAWO ontstond toen die zorgen begin 2025 oplaaiden. Toen legde de Amerikaanse regering gerichte sancties op aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Micosoft sloot bijvoorbeeld de hoofdaanklager af van diensten van het bedrijf, zoals e-mail. Inmiddels zijn er tekenen dat de regering-Trump bredere sancties voor het ICC in de maak heeft.

Toen de eerste beperkingen rond het Internationaal Strafhof (ICC) van kracht werden, realiseerde de Nederlandse overheid zich dat de toegang tot veel essentiële diensten afhankelijk is van de beleidskoers van de Amerikaanse regering, zo vat Gevers het samen.

Digitaal noodpakket voor de overheid

Hij vertelt over de verkenning die toen op gang kwam: wie ziet dit nog meer? Het duurde vervolgens wel een tijdje voordat dit onderwerp echt op de politieke agenda kwam. Sommige mensen bij overheidsorganisaties zagen het probleem van technologische afhankelijkheid en de macht van de Amerikaanse overheid al jaren. Een noodpakket is niet alleen voor burgers belangrijk en gaat over meer dan water, voedsel, brandstof en dat soort fysieke zaken.

Overheidsgebouwen in Den Haag. Bron: Thomas Winz/The Image Bank/Getty Images

Geleidelijk aan kwam het ontwikkelwerk op gang voor een eigen, soevereine digitale werkomgeving voor overheden. Dat systeem gebruikt Linux: eerst openSUSE, toen Fedora en uiteindelijk het Nederlandse NixOS. De twee eerder gebruikte Linux-distributies zijn verbonden aan respectievelijk SUSE en Red Hat. Dat eerste bedrijf wisselde enkele jaren geleden van eigenaar en zou mogelijk weer in de verkoop staan. Het tweede bedrijf is sinds 2018 in handen van de Amerikaanse techreus IBM.

NixOS is niet verbonden aan een commerciële partij. Deze Linux-distributie van Nederlandse bodem is gebouwd rondom de – ook Nederlandse – packagemanager Nix. Een packagemanager is een softwarehulpmiddel om andere software te installeren, updaten en beheren.

Nix is cross-platform en werkt op Linux, Unix, macOS en Microsofts Windows Subsystem for Linux (WSL). Daarnaast heeft Nix enkele eigenschappen die het interessant maken voor grootschalige inzet, beheerdersvriendelijk gebruik en controleerbare beveiliging.

Beheer, bugs en beveiliging

Zo heeft deze packagemanager een eigen zogeheten functionele programmeertaal, die de configuratie van software verzorgt. Daarbij staan geïnstalleerde packages elk in een eigen map, waarvan de inhoud niet te wijzigen is en met digitale ondertekening verifieerbaar is. Dit betekent dat installaties en apps eenvoudigweg te kopiëren zijn voor andere gebruikers en organisaties. "Tachtig tot negentig procent van je Nix-code is herbruikbaar", vertelt Putter.

Daarnaast zorgt de digitale ondertekening ervoor dat er in geval van bugs snel en gemakkelijk te controleren valt welke systemen vatbaar zijn en dus patches of beschermende maatregelen nodig hebben. Dit voorkomt stressvolle zoektochten naar kritieke kwetsbaarheden en beveiligingsbulletins van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), zoals eind 2021 en begin 2022 het geval was bij het Log4j-securitydrama.

'Open source kost niet minder, maar ánders'

Gevers stipt het concept van de zogeheten 'software bill of materials' (sbom) aan: een stuklijst van alle elementen waaruit programmatuur bestaat. Een goede, complete sbom vergemakkelijkt het beheer en verbetert de beveiliging, wat allebei kan schelen in de kosten. Nix biedt beheerders de keuze uit zo'n 150.000 packages in de onlinerepository. Een deel van die packages bestaat uit standaardsoftware voor andere Linux-distributies, zoals geconverteerde rpm's en flatpaks. Ontwikkelaars hoeven dus niet het wiel opnieuw uit te vinden voor NixOS en DAWO. Dat scheelt ook weer in de kosten.

Ondanks het hogere doel van digitale soevereiniteit heeft het werk aan DAWO wel degelijk oog voor de kosten. Daarbij nemen de drie ontwikkelaars achter DAWO meteen een misvatting weg: "Open source kost niet minder, maar het kost ánders", vertelt Putter. Kostenbesparingen zijn wel mogelijk, maar komen niet neer op simpelweg huidige licentiekosten voor besturingssystemen en softwarepakketten wegstrepen.

Beeld: Getty Images

Ja, een organisatie die overgaat op open source hoeft die betalingen aan techleveranciers niet langer te doen. Maar nee, dat betekent niet dat alles gratis is. De uitgaven verschuiven naar andere vlakken, zoals hosting, salarissen voor eigen beheerders en ontwikkelaars, en steun voor opensourcegemeenschappen die zorgen voor verdere ontwikkeling en bugfixes.

Een voorbeeld uit de praktijk is het beleid van de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein om een deel van zijn miljoenenbudget dat voorheen naar Microsoft ging, te steken in donaties aan open source.

Draaien op afgeschreven laptops

Toch kan open source op sommige vlakken schelen in de kosten. Zo heeft NixOS het klassieke voordeel van Linux ten opzichte van Windows dat het minder eist van hardware. DAWO draait nu in de pilotprojecten op afgeschreven, iets oudere laptops. Budget voor nieuwe of apart ingezette pc's is dus niet nodig. Ook na de pilots kan DAWO goed functioneren op computers die voor Windows 11 niet volstaan.

Behalve hardwarebesparingen geeft dit ook een goed voorbeeld van duurzaamheid. Gevers hoopt hierbij ook op 'de kracht van fomo': de vrees om iets mis te lopen. Als de ene overheidsinstantie een goed werkende, vlot beheerbare werkomgeving op 'afgedankte laptops' gebruikt, kan dat andere instanties over de streep trekken. Mogelijk willen die met hun uitgaven en duurzaamheid niet onderdoen voor de buren.

Zeer oude laptops. Beeld: Getty Images / Zoran Milich

De focus van DAWO ligt nu op de overheid, maar is niet beperkt tot die sector. Gevers geeft aan dat het om veel bredere thema's gaat: de hele maatschappij en economie. Werken aan digitale soevereiniteit en overstappen op open source betekent meer investeringen in eigen land of binnen de unie, in eigen mensen, in eigen onderwijs en daarmee in de eigen economie en digitale toekomst.

Het jaar van Linux op de desktop

Digitale soevereiniteit versterken is een krachtsinspanning die veel tijd kost. Het kan jaren duren om los te komen van commerciële, buitenlandse leveranciers – of van moeilijk te verlaten hofleveranciers die voor buitenlandse techreuzen een overnameprooi kunnen zijn. Toch hoeft het geen jaren te duren voordat Nederland met NixOS en DAWO de eerste stappen zet.

De ontwikkelaars vertellen Tweakers dat er geen formeel tijdspad of implementatieplannen met deadlines zijn. Het is namelijk nog niet bepaald wanneer de digitale werkomgeving klaar is voor algemeen overheidsgebruik. Putter legt uit dat er wel mijlpalen zijn gedefinieerd voor de code, maar dat de gemeenschap op basis van overleg en consensus bepaalt wanneer versie 1.0 uitkomt. "Is dit 1.0-waardig? En zo nee, waarom niet?", licht hij het ontwikkelproces toe.

Verder valt er na zo'n eerste grote release nog meer ontwikkelwerk te verzetten. De ontwikkelaars hopen om ergens komend jaar versie 1.0 uit te brengen. Putter, Buijs en Gevers laten zich niet door Tweakers verleiden om een maand of periode te noemen. Toch durft Gevers het aan om nu al te zeggen dat 2027 het jaar van Linux op de desktop wordt.

_{Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Marger Verschuur}

Linux-mascotte Tux. Beeld: Larry Ewing, Simon Budig, The GIMP

Reacties (64)

[Rhinosaur]

Ook bij de overheid werken enthousiaste en gedreven mensen die mooie producten kunnen bouwen. Het gaat heel vaak mis bij het managementlaag als het om tijd en kosten gaat die aan de voorkant niet worden gemaakt (want slecht of onrealistisch begroot). Maar daarna ook de Gerda’s, Henkie’s en Beppy’s die na 30 jaar nog steeds niet snappen hoe eenvoudige programma’s als PowerPoint of Adobe werken. Dit soort medewerkers zijn een groter gevaar voor een vendor lock-in dan een Microsoft.

[Cid Highwind]

Dat laatste ligt aan twee zaken:
Niet- of slecht opgeleide mensen. Te complexe software of processen.

Beiden zijn geen Linux-exclusief probleem. Zie ook hoe Windows 8 problemen met zich meebracht, of de ribbon toen deze in Office werd geïntroduceerd.

Ik heb zelf ook nog regelmatig met collega’s te maken die ik geduldig uit kan leggen en bijbreng hoe ze een snelkoppeling naar de desktop maken, omdat alles wat niet daar staat per definitie niet bestaat. Dat is geen ramp, maar wat het ook zeker niet is, is een geldig argument om je gegijzeld te houden binnen een platform.
En managers hebben plat gezegd hun hoofd gewoon af en toe uit hun reet te halen Je bent regelaar, gaat het regelen, of laat je titel veranderen van manager naar obstructor.

Je power users zijn een stuk belangrijker wat dat betreft, die kunnen immers op werkelijke showstoppers stoten. Tevens zijn zij ook vaak aanspreekpunt voor de door jou genoemde collega’s.

[Gemeni]

De uitdaging van IT projecten is niet de software, maar de gebruikers mee krijgen.

Dat de groep hiervan zich bewust is geeft hoop.

Ook ik ben gewend aan mijn vaste gewoontes, verandering is lastig. Hopelijk zien voldoende ambtenaren de noodzaak en is het alternatief ook voldoende compleet.

[John Duh]

Een groot en ambitieus IT project, geïnitieerd en gefaciliteerd door de overheid. Wat kan er mis gaan?

Maar als ik het glas even halfvol giet vraag ik mij ook af of dit niet beter Europees aangepakt kan worden.

[Biermeester]

Dan krijg je een nog groter en ambitieuzer IT project, geïnitieerd en gefaciliteerd door een nog grotere overheid. Wat kan er mis gaan?

[Joab9000]

Of een even groot en even ambitieus project, met een veel grotere doelgroep, en minder versnippering. Tegenwoordig is elke deelstaat aan een eigen project aan het werken, en soms zelfs de lokale overheden ook nog eens. Dat lijkt me geen goede besteding van publiek geld.

[The Zep Man]

Tegenwoordig is elke deelstaat aan een eigen project aan het werken, en soms zelfs de lokale overheden ook nog eens.

Moge de beste winnen.

Dat lijkt me geen goede besteding van publiek geld.

Zolang verbeteringen upstream aangeboden worden hoor je mij niet klagen. Zelfs als het niks met Nix wordt voor de overheid, dan nog kunnen anderen genieten van de verbeteringen. Dat is beter gebruik van publieke middelen dan weer eens een blik consultants opentrekken.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 24 september 2026 07:27]

[i-chat]

of je begint klein leert je lessen en uiteindelijk wordt het groot.

ideal is zo'n ding. het begon klein (in alleen nederland) en nu is het wearo bijna 1op1 overgenomen als standaard voor heel europa...

het kan dus wel.

een eigen computer systeem dat niet onder druk van een buitenlandse overheid op slot kan worden gezet omdat wij hier dingen anders doen dan zij:

Trump: we gaan alle licenties van windows in nederland intrekken totdat ze het internationaal strafhof hebben afgebroken en de mensen daar hebben vermoord.
(als je niet weet waar dit over gaat: lees vaker het nieuws).
<== gelukkig zijn we hier nog niet, maar laten we vast voorbereidingen treffen want het komt inmiddels wel gevaarlijk dichtbij.

[Roberto4646]

In de testfase is het juist een hele goede projectmatige keuze om meerdere kanten op te gaan.Concurrentie binnen afdelingen zorgt ervoor dat het product uiteindelijk beter wordt. Daar is helemaal niets mis mee. Uiteindelijk wordt er voor een systeem gekozen.

[tw_gotcha]

Als de IT bedrijven zich nou een keer gedragen en niet de overheid proberen op te lichten door eerst onder te bieden en dan grof over het budget te gaan, en eerlijke diensten te leveren dan kan er niet zoveel mis gaan. Van de overheid hoef je niet te verwachten dat ze dit helemaal begrijpen, je moet iemand hebben die de IT bedrijven boetes oplegt als ze zich niet aan de afspraken houden. Net als aannemers en bouwprojecten.
Dit kan niet Europees aangepakt worden want dat duurt veel te lang en de landen zijn het niet met elkaar eens. Sowieso wordt een klus van deze omvang internationaal aanbesteedt.

[ApexAlpha]

Denken dat IT iets is waarbij je eens in de 4 jaar je requirements kan laten opstellen door een advocaat met "affiniteit met IT" is echt 2003 niveau.

IT is het tegenwoordig het volledige skelet van je organisatie. Zonder werkt niks meer, met een kut skelet loop je permanent krom.

Haal die IT kennis intern. Op zijn MINST zet een IT'er tegenover de bedrijven die je inhuurt en geen Bestuurskundige die zich voor de 7e keer iets laat verkopen wat gratis op github.com staat.

[MeTheOne2008]

haha, ja , zo waar als een koe

En veel van ons belastinggeld verdwijnt in bodemloze putten daardoor . (of strijkstokken )

[Reactie gewijzigd door MeTheOne2008 op 24 september 2026 08:18]

[Zwarte_os]

Iemand met een IT achtergrond heeft niet direct een goede kwalificatie om grote software aankopen te doen, net als dat een bestuurder geen goede kwalificaties heeft. Bij een beetje organisatie zorgen we dat de grote dingen in stuurgroepen opgepakt worden, zodat de kans kleiner is dat je iets over het hoofd ziet of je je laat leiden door persoonlijke voorkeuren.

[Mellow Jack]

Hahaha uit ervaring helemaal met je eens. Heb meerdere contracten langs zien komen die juridisch, privacy en security wise heel goed in elkaar zitten. Alleen de belangrijkste componenten misten waardoor het geheel 1 wassen neus was

[bzzzt]

Als de politiek zich nou eens een keer gedraagt en niet iedere 4 jaar (of veel vaker tegenwoordig) alles over een andere boeg wil gooien waardoor duur gebouwde systemen weer vervangen moeten worden kan het een stuk goedkoper.

Je aannemer de schuld geven over budget te gaan omdat je je tijdens de verbouwing 3x bedenkt is ook niet eerlijk met je dienstverlener omgaan.

[tw_gotcha]

Dit soort plannen,zijn helemaal niet zo afhankelijk van politiek. Ministeries voeren dit uit, niet de tweede kamer of zo. Ik geloof best dat de opdrachtgever niet duidelijk is in wat ze willen maar de rol van IT bedrijven is dat ze duidelijk zijn en geen gouden bergen verkopen.

"Kunt U ook deze feature erin maken".antwoord: ja hoor dat kan. Echte antwoord: "die feature bestaat nog niet dus het kan wel maar duurt 2 jaar om te bouwen en testen en kost een half miljoen extra."

[Reactie gewijzigd door tw_gotcha op 24 september 2026 08:19]

[Mellow Jack]

Van de overheid hoef je niet te verwachten dat ze dit helemaal begrijpen, je moet iemand hebben die de IT bedrijven boetes oplegt als ze zich niet aan de afspraken houden.

Half mee eens. Het fundament van het geheel mag naar mijn mening best vanuit de overheid opgezet worden. Liever dat alle (semi) overheden mensen doneren voor dit grotere doel dan dat we gaan aanbesteden. Dat je voor SaaS applicaties jou strategie hanteert kan ik me nog iets bij voorstellen

[HSG]

Je moet ergens beginnen toch? Overigens ben ik het met je eens dat dit beter op Europees niveau aangepakt kan worden.

[RielN]

Ook de Franse overheid is hiermee bezig:

https://discourse.nixos.org/t/dinum-france-is-switching-to-nixos/77558

Sowieso is er al langer een Europees-brede samenwerking gaande, via Mijn Bureau/La Suite.

[Miki]

Flauwe opmerking, de meeste ICT-projecten bij de overheid worden juist door externe IT-partijen gerund en waar allerlei dure externe ZZP’ers worden ingevlogen. Dus als er gewezen moet worden dan gaat die wijsvinger niet alleen naar de overheid.

Het is dus juist nu mooi om te zien dat de overheid zelf het initiatief heeft genomen en in-house zelf een volledige omgeving aan het ontwikkelen is. Ik kijk er in ieder geval naar uit om het te mogen gebruiken

[Roberto4646]

Als ze niets doen is het niet goed, pakken ze het goed aan is het niet goed, heerlijk makkelijk inderdaad langs de zijlijn. En uiteindelijk heb je altijd gelijk, lekker toch.

De Franse overheid gaat volledig van alle US software af in 2027, is zelfs in de wet vastgelegd. Natuurlijk gaat het niet in 1 keer goed, maar ze durven wel te beginnen en doen het gewoon.

[RielN]

En ook met NixOS.

[Terracotta]

Als je alles centraliseert dan neem je de nadelen van closed source binnen enontdoe je je van de voordelen van open source: De pakketten en software waar ze gebruik van maken zijn per software al georganiseerd en verbeteringen aangebracht door één land zijn bruikbaar voor andere landen zonder dat er commerciële barrières geschreven worden.

Er zijn genoeg distributies die op zeer beperkte resources draaien, dat elk land zijn eigen distro zou maken is de kost niet. Ik zou zelfs durven beweren dat het goedkoper en vooral sneller is als elk land (of elke regio) zijn eigen distro had. Op broncode niveau is er genoeg samenwerking, zolang de producten (docs etc...) met elkaar compatibel zijn, is er geen probleem.

[FranzFerdiNaN]

Ik werk voor een heel groot privaat bedrijf en hier gaan grote IT projecten ook geregeld mis, of lopen de kosten gigantisch de pan uit. Ik denk dat mensen vaak 'overheid' verwarren voor 'heel grote organisatie'.

[ShadLink]

Alleen vergeten ze even dat Linux gewoon net zo Amerikaans is als Windows. Uiteindelijk wordt de kernel vanuit Amerika beheert namelijk. Dus echt "soeverein" kan ik dit niet noemen.

[bzzzt]

Niemand wordt een strobreed in de weg gelegd een fork te maken en die in de EU te beheren. Ik zou me eerder druk maken over de CPUs waar Linux op draait, daar hebben we echt geen alternatief voor.

[xxs]

ARM is toch Engels ....

Maar het is een illusie om te denken dat we echt helemaal zonder Amerika zouden kunnen maar we kunnen ons wel minder afhankelijk maken van o.a. de US en China.

[xxs]

Opensource, als de Amerikanen het strafhof alle US software ontnemen kunnen ze theoretisch verder.

[kdekker]

Als de lat op 100% souverein moet liggen duurt het nog 100 jaar voordat we zover zijn. De reis naar souvereiniteit begint met de eerste stap (nu ja, er zijn eerdere initiatieven geweest in Duitsland). En dan is dit een goede. Het idee erachter bevalt me wel. Aandacht voor beheer en de eindgebruiker. Hopelijk wordt dit wat.

In Windows land 'betalen' we ook nog een vermogen aan verspilde resources, bijv virusscanners (op iedere pc, iedere (file) server. Elke file tig keer scannen kost veel stroom, cpu ticks, zwaarder-dan-nodig systemen). Ik denk dat met de overstap op Linux nog wel wat andere verborgen voordelen zouden kunnen voordoen.

Ps SuSE was altijd Duits.

[Reactie gewijzigd door kdekker op 24 september 2026 08:33]

[The Zep Man]

Het jaar van Linux op de desktop

Dit is meer een meme dan werkelijkheid. Linuxgebruik groeit, maar het gaat geleidelijk. Er zal niet een groot omslagpunt zijn. Het versnelt mogelijk wel, maar ook dat zal niet plots gaan.

Putter legt uit dat er wel mijlpalen zijn gedefinieerd voor de code, maar dat de gemeenschap op basis van overleg en consensus bepaalt wanneer versie 1.0 uitkomt. "Is dit 1.0-waardig? En zo nee, waarom niet?", licht hij het ontwikkelproces toe.

Gewoon versienummers gebruiken gebaseerd op jaar en maand. Veel makkelijker om te interpreteren en vereist geen harde beslismomenten.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 24 september 2026 08:00]

[Spuugvuur]

Maar dat zegt toch niets over wat versie 1.0 is? Ofwel, de versie die breed gebruikt kan worden omdat hij voldoende functionaliteit biedt om het werk effectief en efficiënt uit te voeren - los van de training benodigd voor het nieuwe systeem. Mijns inziens is dat wat ze in de context van het artikel bedoelen met versie 1.0.

[The Zep Man]

Maar dat zegt toch niets over wat versie 1.0 is? Ofwel, de versie die breed gebruikt kan worden omdat hij voldoende functionaliteit biedt om het werk effectief en efficiënt uit te voeren

Vaak zijn dit soort projecten zo breed dat het juist gevaarlijk is om met zo'n claim te komen. Volwassen FLOSS-producten werken daarom niet met versienummers, maar met verwachtingen. "<Project> wordt gezien als stabiel voor dagelijks gebruik voor <doeleinden>", gecombineerd met een roadmap voor andere doeleinden. Daar heb je veel meer aan dan "het is stabiel", om erachter te komen dat het niet stabiel is voor een bepaalde use case. Je hebt daarmee geen V1.0 nodig. Natuurlijk kan je wel milestones hebben. "Versie 2026.09 wordt eindelijk als stabiel gezien voor <use case>. Ook werken we verder aan <use case>.".

Verwachtingsmanagement is belangrijk. Een slechte ervaring weegt zwaarder dan een goede ervaring. Slechte ervaringen voorkomen door van te voren aan te kondigen wat men nu en later kan verwachten werkt beter dan een magische V1.0.

[Giga_]

Gedreven door angst voor Trump en het verlies van Amerikaanse BigTech? Opzich snap ik dat. Wat je ook van het politieke landschap vind op het moment; ik denk dat we al een tijdje geleden een kant (die van BigTech) op zijn gegaan waar je echt niet zomaar meer onderuit komt. Nobel om dan als Nederlandse overheid wat nieuws te gaan bouwen omdat je principes hebt maar kom op.... Hoe realistisch ben je?? Moet dit van onze centen? We hebben amper nog stabiele bruggen waar je overheen kan rijden.

Ik vraag me ook altijd wel af hoe groot ons risico nou echt is. Op kleine schaal zie ik echt wel risico. Medewerker van het ICC die wordt geboycot etc. Maar dat is toch al prima op te lossen? Daar hoef je toch niet een heel landschap voor te bouwen.

EDIT en dit hele artikel leest ook alsof het geschreven is door die ontwikkelaar op je werk die alles overengineered en van elke mug een olifant maakt...

Om positief te eindigen; anderzijds wel lef om het gewoon te gaan doen.

[Reactie gewijzigd door Giga_ op 24 september 2026 07:32]

[Transportman]

Wie moet het dan gaan doen en betalen? De Nederlandse overheid heeft zich gerealiseerd dat digitale soevereiniteit ook wat waard is, en als we dat niet voor gaan hebben we wel een groter probleem dan wat onstabiele bruggen als een Trump of big tech opeens echt dwars gaan liggen, zonder IT komt tegenwoordig een groot deel van de overheid simpelweg stil te liggen, het ontbreken van digitale soevereiniteit is een gigantisch risico.

Edit op jouw edit: het risico is groter dan je denkt. Een irrationele president in de USA, big tech straffen op Europees niveau, onze afhankelijkheid van hun heeft ze macht over ons een onze besluitvorming.

[Reactie gewijzigd door Transportman op 24 september 2026 07:36]

[Giga_]

Ja maar dit los onze digitale soevereiniteit in de verste verte niet op. Zelfs al heb je dit liggen dan is de infrastructuur waarop het draait nog steeds afhankelijk van niet Nederlandse machten; gaan we ook routers/switches etc maken? Gooien we al onze Chinese masten eruit, vervangen we ze door apparatuur van een ander dubieus land... Digitale soevereiniteit is alleen haalbaar als je de definitie versoepelt.

[Roberto4646]

Zeker, helemaal gelijk. Maar je moet de problemen afpellen en stuk voor stuk aanpakken. De Chinese masten van Huawei bijvoorbeeld? Die worden uitgefaseerd en over 5 jaar zijn het er null. Niet alls kan direct.

[Giga_]

Eens. Maar we vervangen ze met tech van een andere grootmacht die we, volgens sommige mensen die ook vinden dat we digitaal soeverein moeten worden, moeten scharen in dezelfde categorie als China

[Roberto4646]

Op dit moment zijn het bijvoorbeeld allemaal masten van Europese bodem, Ericsson. Maar inderdaad we moeten keuzes maken en ergens blijf je altijd afhankelijk. Je moet het alleen minimaliseren en op dit moment zijn we maximaal afhankelijk. Dat is natuurlijk de verkeerde kant op.

[The Zep Man]

Ja maar dit los onze digitale soevereiniteit in de verste verte niet op.

Laat perfect niet in de weg staan van continue verbeteren. Eén stap tegelijk.

[jpfx]

Met Trump is het wel een mug met Malaria. Zou ik mij wel zorgen om maken. Hij stopt niet met een enkel persoon. Voor hem is de US big tech gewoon een wapen.

[Roberto4646]

Als wij de software niet kunnen gebruiken dan draait er niets meer in Nederland. En de gekke Amerikanen hebben zelfs al Europese rechters verstoten van Office 365 en Amerikaanse betaalsystemen. In de Franse wetgeving is nu vastgelegd dat alle overheidsinstanties van alle US software afstappen in 2027. Er is geen weg terug meer, dit is de werkelijkheid.

[Reactie gewijzigd door Roberto4646 op 24 september 2026 07:57]

[Tubby]

Dit heeft de potentie om naar europees op te schalen ja. Maar het is gezond om hier gewoon vast aan te beginnen. #trots

[trayracing]

Superinteressante en positieve beweging

Wel een enorm complex in het overheidslandschap, dat te dealen heeft met kilometers aan regeltjes, toenemde eisen en verplichtingen die capaciteit kosten (terwijl de geldkraan steeds verder dicht wordt gedraaid), de winkel moet open blijven tijdens de verbouwing, combi van nieuwe én legacy producten/diensten móeten leveren aan inwoners/bedrijven (en de daarbij gepaarde potpourri van ICT-landschap), ondertussen transparant moeten zijn over de dienstverlening, en (net als bij alle andere organisaties) collega's met weerstand en veranderfobie

Maar ik kan het alleen maar aanmoedigen. Privé ben ik al helemaal over op Linux, geen centje pijn. Het feit dat ook gaming steeds meer inzet op Linux, en natuurlijk onze oranje 'vriend' uit de VS die onbedoeld een handje meehelpt om bewustzijn en enthousiasme voor soevereiniteit te vegroten...

Mjah. Het zal ongetwijfeld nog wel even duren, maar ik kan 't alleen maar aanmoedigen!

[swhnld]

Je ziet overal in Europa dat overheden wakker worden en in deze richting bezig zijn. Alleen mis ik een ding, namelijk interoperabiliteit. Hoe communiceer je onderling als elk EU land zijn eigen vergadersoftware heeft? Ik krijg een Covid deja vu met toen Webex, Jitsi, Zoom, Skype for Business, GoTo, Slack, Teams, etc allemaal op systemen die vervolgens uiteraard niet automatisch geupdate werden en lek raakten. Dus spreek alsjeblieft een protocol af wat al die vergadering applicaties moeten spreken binnen Europa waarop we standaardiseren?

[Tlamain]

Ik denk dat de discussie Linux versus Windows eigenlijk te beperkt is. Het interessante aan DAWO is niet of iedere ambtenaar straks NixOS gebruikt, maar of de overheid een alternatief achter de hand krijgt.

Digitale soevereiniteit betekent wat mij betreft ook niet dat alles Nederlands of Europees moet zijn. Het betekent vooral dat je kunt overstappen zonder dat je organisatie tot stilstand komt. Daarvoor zijn open documentformaten, interoperabiliteit, dataexport mogelijkheden net zo belangrijker als het OS.

[teek2]

Fantastisch! En goed dat ze het niet presenteren als een manier om te besparen, want dan zijn ze wel heel gevoelig voor MS die straks met wat "sweet deals" zal komen. Het is investeren, en misschien verdien je het idd terug (zeker als je kosten van icc sancties etc meeneemt). Maar het uitgangspunt moet soevereiniteit en controle zijn.

Als iemand die al zijn werk als jaren doet op NixOS (ook al switch ik voor klanten tussen meerdere MS365 tenants) denk ik dat het een goede keuze is. Al ben ik soms wat huiverig over de supply chain, maar waar heb je dat niet tegenwoordig... Bij Nix is het iig goed te traceren wat je draait (en makkelijk een cache te bouwen waar je dingen test.

Email enz (en sinds kort ook videoconferencing!) doe ik al jaren bij Proton, bevalt ook heel goed. Maar ik houdt Euro Office goed in de gaten (NextCloud draai ik als sinds Owncloud voor de familie en met EuroOffice wordt het ook zakelijk heel interessant.)

[Reactie gewijzigd door teek2 op 24 september 2026 07:57]