Nederland maakt soeverein alternatief voor Windows en Office op basis van Linux

Nederlandse overheid maakt eigen Linux-bundel met soevereine software

De Nederlandse overheid maakt een eigen digitale werkomgeving op basis van de Nederlandse Linux-distributie NixOS. De blauwdruk voor de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid (DAWO) bestaat niet alleen uit een besturingssysteem, maar ook uit een kantoorpakket, samenwerkingsapps, clouddiensten en beheertools. De ontwikkelaars erachter geven Tweakers een kijkje in de keuken.

De eerste pilots lopen al in besloten kring en op kleine schaal bij Nederlandse overheden. Niet alleen Linux-voorstanders, soevereinesoftwarekenners of beveiligingsexperts zijn bezig met NixOS en de bijbehorende software. Zo is er een gemeente waar ook de gemeenteraad meedoet aan een van deze pilotprojecten.

Wie doen er mee?

Via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) doen nu acht gemeenten mee aan een praktijkverkenning van de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid (DAWO). De IT-tak van de VNG, VNG Realisatie, doet zelf ook mee aan de proef. De namen van deelnemende gemeenten en hun bevindingen komen later naar buiten. In april was al bekend dat de gemeenten 's-Hertogenbosch, Zaanstad, Ede en Amsterdam meedoen aan een praktijkverkenning, waar DAWO ook in praktijk wordt gebracht. Sindsdien kijken meer gemeenten naar Linux, DAWO en open source, zoals Groningen.

Gemeenten, ministerie en community

De ontwikkeling van DAWO begon als werk achter de schermen, maar werd in juli een officiële taak. Toen gaf de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst (ICBR) de officiële opdracht voor een gestandaardiseerde digitale werkomgeving die soevereiner moet zijn. De drie grote ict-dienstverleners van het Rijk (SSC-ICT, DICTU en DUO-ICT) voeren deze opdracht uit.

Dit is geen kleine klus, want zo'n platform bestaat uit meer dan alleen een besturingssysteem. Afscheid nemen van Windows heeft ook gevolgen voor de applicaties die erop draaien en de gekoppelde IT-diensten. Denk daarbij aan software voor kantoorwerk en samenwerking tussen werknemers en aan diensten voor onlineopslag, back-up en systeembeheer door IT-afdelingen.

De DAWO-blauwdruk voorziet in een digitale werkomgeving voor overheidsgebruik compleet met al die elementen. Die komt van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Daar werkt innovatiemanager en beveiligingsexpert Victor Gevers, bekend van onder meer het hackersinitiatief Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD).

Hij vormt samen met Rutger Putter en Bram Buijs het kernteam achter de ontwikkeling van DAWO-Core. Buijs begeleidt voor de VNG de praktijkverkenning bij gemeenten. De drie kernontwikkelaars maken deel uit van de bredere community die bijdraagt aan dit ambitieuze opensourceproject.

DAWO, overzicht van ambitieus overheidsproject. Bron: Ministerie van BZK

Daarbij horen aan de ene kant klassieke elementen van open source, zoals open broncode, samenwerking tussen diverse organisaties en individuen, en de verwachting om bij te dragen aan het grotere geheel.

Aan de andere kant wijken de ontwikkelaars af van de klassieke elementen door bijvoorbeeld nadrukkelijk te focussen op toegankelijkheid: voor gewone gebruikers en voor beheerders. Daarnaast pakken ze de sturing en het kernelement openheid relatief los aan.

'Wij zijn geen hardliners'

De aandacht voor toegankelijkheid is dus gericht op beheerders. Zo heeft Buijs een grafische interface gemaakt voor het beheer van NixOS, terwijl hij naar eigen zeggen 'geen gui guy' is. De optie om te beheren via een gui is bedoeld om gewone Windows-beheerders mee te nemen, legt Gevers uit. Dit staat haaks op de soms elitair overkomende verwachting van opensourcefans dat nieuwkomers maar gewoon Linux-commando's moeten leren. Putter zegt het bondig: "Wij zijn geen hardliners."

De relatief losse hand bij sturing komt terug in de overtuiging dat de overheid niet moet opleggen, maar begeleiden. Voor openheid hanteren de ontwikkelaars een vergelijkbare filosofie: meedoen aan de gemeenschap rond NixOS en DAWO brengt geen verplichting om iets terug te geven.

"We hópen natuurlijk dat mensen bijdragen, maar het is niet verplicht", vertelt Buijs. Putter vult aan dat sommige organisaties door hen ontwikkelde dingen voor zichzelf willen houden. Dat gaat bijvoorbeeld om gevoelige toepassingen, zoals bij het ministerie van Defensie.

Overheidsrepository voor DAWO-NixOS-code. Bron: Ministerie van BZK

Bij DAWO is er een brede blik op wat een digitale werkomgeving zoal moet bieden, samen met het besef dat er een cultuuromslag nodig is. Het volstaat niet om alleen een alternatief te bieden dat functioneel compleet is, technisch op niveau, mogelijk goedkoper en niet afhankelijk van buitenlandse, eventueel monopolistische leveranciers. Het in Europa opgelaaide streven naar digitale soevereiniteit helpt om de benodigde cultuuromslag te realiseren.

Dankzij sancties Trump

Dit streven sluimerde al jaren, mede door monopolistische praktijken van grote techleveranciers. Geruchtmakende migraties weg van Microsoft Office en soms ook van Windows kwamen en zagen, maar overwonnen niet altijd.

De tijden zijn inmiddels flink veranderd. Het gaat niet langer alleen om kosten. Software en diensten van bestaande hofleveranciers kunnen duur zijn, net als complexe migratieprojecten naar alternatieven. Tegenwoordig lijken kostenoverwegingen minder belangrijk dan de strategische zorgen over afhankelijkheid en het risico op inperking of zelfs afsluiting.

VS versus EU. Bron: J Studios/DigitalVision/Getty Images

Overheidsproject DAWO ontstond toen die zorgen begin 2025 oplaaiden. Toen legde de Amerikaanse regering gerichte sancties op aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Microsoft sloot bijvoorbeeld de hoofdaanklager af van diensten van het bedrijf, zoals e-mail. Inmiddels zijn er tekenen dat de regering-Trump bredere sancties voor het ICC in de maak heeft.

Toen de eerste beperkingen rond het Internationaal Strafhof (ICC) van kracht werden, realiseerde de Nederlandse overheid zich dat de toegang tot veel essentiële diensten afhankelijk is van de beleidskoers van de Amerikaanse regering, zo vat Gevers het samen.

Digitaal noodpakket voor de overheid

Hij vertelt over de verkenning die toen op gang kwam: wie ziet dit nog meer? Het duurde vervolgens wel een tijdje voordat dit onderwerp echt op de politieke agenda kwam. Sommige mensen bij overheidsorganisaties zagen het probleem van technologische afhankelijkheid en de macht van de Amerikaanse overheid al jaren. Een noodpakket is niet alleen voor burgers belangrijk en gaat over meer dan water, voedsel, brandstof en dat soort fysieke zaken.

Overheidsgebouwen in Den Haag. Bron: Thomas Winz/The Image Bank/Getty Images

Geleidelijk aan kwam het ontwikkelwerk op gang voor een eigen, soevereine digitale werkomgeving voor overheden. Dat systeem gebruikt Linux: eerst openSUSE, toen Fedora en uiteindelijk het Nederlandse NixOS. De twee eerder gebruikte Linux-distributies zijn verbonden aan respectievelijk SUSE en Red Hat. Dat eerste bedrijf wisselde enkele jaren geleden van eigenaar en zou mogelijk weer in de verkoop staan. Het tweede bedrijf is sinds 2018 in handen van de Amerikaanse techreus IBM.

NixOS is niet verbonden aan een commerciële partij. Deze Linux-distributie van Nederlandse bodem is gebouwd rondom de – ook Nederlandse – packagemanager Nix. Een packagemanager is een softwarehulpmiddel om andere software te installeren, updaten en beheren.

Nix is cross-platform en werkt op Linux, Unix, macOS en Microsofts Windows Subsystem for Linux (WSL). Daarnaast heeft Nix enkele eigenschappen die het interessant maken voor grootschalige inzet, beheerdersvriendelijk gebruik en controleerbare beveiliging.

Beheer, bugs en beveiliging

Zo heeft deze packagemanager een eigen zogeheten functionele programmeertaal, die de configuratie van software verzorgt. Daarbij staan geïnstalleerde packages elk in een eigen map, waarvan de inhoud niet te wijzigen is en met digitale ondertekening verifieerbaar is. Dit betekent dat installaties en apps eenvoudigweg te kopiëren zijn voor andere gebruikers en organisaties. "Tachtig tot negentig procent van je Nix-code is herbruikbaar", vertelt Putter.

Daarnaast zorgt de digitale ondertekening ervoor dat er in geval van bugs snel en gemakkelijk te controleren valt welke systemen vatbaar zijn en dus patches of beschermende maatregelen nodig hebben. Dit voorkomt stressvolle zoektochten naar kritieke kwetsbaarheden en beveiligingsbulletins van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), zoals eind 2021 en begin 2022 het geval was bij het Log4j-securitydrama.

'Open source kost niet minder, maar ánders'

Gevers stipt het concept van de zogeheten 'software bill of materials' (sbom) aan: een stuklijst van alle elementen waaruit programmatuur bestaat. Een goede, complete sbom vergemakkelijkt het beheer en verbetert de beveiliging, wat allebei kan schelen in de kosten. Nix biedt beheerders de keuze uit zo'n 150.000 packages in de onlinerepository. Een deel van die packages bestaat uit standaardsoftware voor andere Linux-distributies, zoals geconverteerde rpm's en flatpaks. Ontwikkelaars hoeven dus niet het wiel opnieuw uit te vinden voor NixOS en DAWO. Dat scheelt ook weer in de kosten.

Ondanks het hogere doel van digitale soevereiniteit heeft het werk aan DAWO wel degelijk oog voor de kosten. Daarbij nemen de drie ontwikkelaars achter DAWO meteen een misvatting weg: "Open source kost niet minder, maar het kost ánders", vertelt Putter. Kostenbesparingen zijn wel mogelijk, maar komen niet neer op simpelweg huidige licentiekosten voor besturingssystemen en softwarepakketten wegstrepen.

Beeld: Getty Images

Ja, een organisatie die overgaat op open source hoeft die betalingen aan techleveranciers niet langer te doen. Maar nee, dat betekent niet dat alles gratis is. De uitgaven verschuiven naar andere vlakken, zoals hosting, salarissen voor eigen beheerders en ontwikkelaars, en steun voor opensourcegemeenschappen die zorgen voor verdere ontwikkeling en bugfixes.

Een voorbeeld uit de praktijk is het beleid van de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein om een deel van zijn miljoenenbudget dat voorheen naar Microsoft ging, te steken in donaties aan open source.

Draaien op afgeschreven laptops

Toch kan open source op sommige vlakken schelen in de kosten. Zo heeft NixOS het klassieke voordeel van Linux ten opzichte van Windows dat het minder eist van hardware. DAWO draait nu in de pilotprojecten op afgeschreven, iets oudere laptops. Budget voor nieuwe of apart ingezette pc's is dus niet nodig. Ook na de pilots kan DAWO goed functioneren op computers die voor Windows 11 niet volstaan.

Behalve hardwarebesparingen geeft dit ook een goed voorbeeld van duurzaamheid. Gevers hoopt hierbij ook op 'de kracht van fomo': de vrees om iets mis te lopen. Als de ene overheidsinstantie een goed werkende, vlot beheerbare werkomgeving op 'afgedankte laptops' gebruikt, kan dat andere instanties over de streep trekken. Mogelijk willen die met hun uitgaven en duurzaamheid niet onderdoen voor de buren.

Zeer oude laptops. Beeld: Getty Images / Zoran Milich

De focus van DAWO ligt nu op de overheid, maar is niet beperkt tot die sector. Gevers geeft aan dat het om veel bredere thema's gaat: de hele maatschappij en economie. Werken aan digitale soevereiniteit en overstappen op open source betekent meer investeringen in eigen land of binnen de unie, in eigen mensen, in eigen onderwijs en daarmee in de eigen economie en digitale toekomst.

Het jaar van Linux op de desktop

Digitale soevereiniteit versterken is een krachtsinspanning die veel tijd kost. Het kan jaren duren om los te komen van commerciële, buitenlandse leveranciers – of van moeilijk te verlaten hofleveranciers die voor buitenlandse techreuzen een overnameprooi kunnen zijn. Toch hoeft het geen jaren te duren voordat Nederland met NixOS en DAWO de eerste stappen zet.

De ontwikkelaars vertellen Tweakers dat er geen formeel tijdspad of implementatieplannen met deadlines zijn. Het is namelijk nog niet bepaald wanneer de digitale werkomgeving klaar is voor algemeen overheidsgebruik. Putter legt uit dat er wel mijlpalen zijn gedefinieerd voor de code, maar dat de gemeenschap op basis van overleg en consensus bepaalt wanneer versie 1.0 uitkomt. "Is dit 1.0-waardig? En zo nee, waarom niet?", licht hij het ontwikkelproces toe.

Verder valt er na zo'n eerste grote release nog meer ontwikkelwerk te verzetten. De ontwikkelaars hopen om ergens komend jaar versie 1.0 uit te brengen. Putter, Buijs en Gevers laten zich niet door Tweakers verleiden om een maand of periode te noemen. Toch durft Gevers het aan om nu al te zeggen dat 2027 het jaar van Linux op de desktop wordt.

_{Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Marger Verschuur}

Linux-mascotte Tux. Beeld: Larry Ewing, Simon Budig, The GIMP

Reacties (397)

[Rhinosaur]

Ook bij de overheid werken enthousiaste en gedreven mensen die mooie producten kunnen bouwen. Het gaat heel vaak mis bij het managementlaag als het om tijd en kosten gaat die aan de voorkant niet worden gemaakt (want slecht of onrealistisch begroot). Maar daarna ook de Gerda’s, Henkie’s en Beppy’s die na 30 jaar nog steeds niet snappen hoe eenvoudige programma’s als PowerPoint of Adobe werken. Dit soort medewerkers zijn een groter gevaar voor een vendor lock-in dan een Microsoft.

[Polydeukes]

Maar daarna ook de Gerda’s, Henkie’s en Beppy’s die na 30 jaar nog steeds niet snappen hoe eenvoudige programma’s als PowerPoint of Adobe werken. Dit soort medewerkers zijn een groter gevaar voor een vendor lock-in dan een Microsoft.

Ik vind dat we soms best wat milder mogen zijn voor de mensen die niet zo digitaal vaardig zijn. Er wordt vaak neerbuigend over ze gesproken, maar realiseer je dat het voor veel van hen helemaal geen keuze is om "niet goed met computers" te zijn. Niet iedereen kan de ontwikkelingen en het tempo volgen, zeker niet als je het gewoon niet zo interessant vindt. Het tempo waarmee UI's tegenwoordig wijzigen en functies worden toegevoegd en verwijderd, is voor een gevorderde gebruiker soms al lastig te volgen. Mensen die al "30 jaar" kantwoorwerk doen hebben zo ongelooflijk veel verandering moeten verwerken, dat is niet iedereen gegeven. Die willen gewoon dat wat werkt zo blijft werken. Geen verandering omwille van verandering wat tegenwoordig de norm lijkt te zijn.

Daarnaast heb je ook gewoon te maken met een grote groep die bijvoorbeeld vanwege congnitieve beperkingen niet digitaal vaardig zijn. Ongeveer 20% (ruim 3 miljoen Nederlanders) heeft nog altijd beperkte of onvoldoende digitale vaardigheden. Digitalisering vergroot de kwetsbaarheid van groepen zoals ouderen, mensen met een lage geletterdheid of laag inkomen, omdat zij minder profiteren van digitale vernieuwingen en minder goed mee kunnen. Dat zijn geen minderwaardige mensen.

[Cergorach]

Laat ik heel hard zijn:

Nucance: Er is een groot verschil tussen niet goed zijn met computers en het niet willen zijn. Daarnaast is er ook een heel groot verschil tussen 'ik ben niet zo goed met computers' en 'zodra ik aan een computer zit zonder supervisie is er een grote kans dat er iets stuk gaat'.

Maar als je absoluut niet om kan gaan met computers en een groot deel van je werk vereist computer gebruik, wellicht dat je dan niet op die functie moet zitten. En als er geen functie is binnen het bedrijf waar je wel voor geschikt bent, dan heb je er überhaupt niets te zoeken. Ik heb bij een bedrijf gewerkt waarbij dit soort types werden 'gedumpt' up de (IT) servicedesk, je kan je enigszins voorstellen wat voor puinhoop dat was...

Maar zelfs voor beroepen waarbij een computer bedienen slechts een heel kleine neven activiteit is, zoals een loodgieter die via een handcomputer/tablet/smartphone z'n opdracht moet loggen. Is het in bepaalde gevallen heel erg duidelijk dat zodra iets niet precies is zoals deze het verwacht het een issue is, daar kan geen UI tegenop. En dan vraag ik me af hoe dat werkt bij diens loodgieter taken, mijn ervaring is dan dat het ook geen goede loodgieter is. Mensen die niet flexibel zijn in denken, zijn imho gewoon geen goed personeel.

[segil]

Mensen die niet flexibel zijn in denken, zijn imho gewoon geen goed personeel.

Dit vind ik veel te kort door de bocht. Niet iedereen kan zomaar ff een nieuwe vaardigheid aanleren. Ik ben technisch onderlegd, maar laat mij geen talen leren, want dat gaat mij echt moeizaam af. Als ik jouw redenatie moet geloven en mijn werkgever besluit voortaan Duits als voertaal te gebruiken, dan moet ik maar meegaan, en anders ben ik niet flexibel genoeg? Kom op zeg.

Houd je ook rekening met mensen die al langere tijd in een bedrijf werken en nog stammen uit de tijd waar de pc niet de standaard tooling was? Iemand van 50-60 jaar? Die wordt geacht om met een computer te werken, daarna een muis erbij, een nieuwe versie van het OS, dan komt een cardreader erbij, MFA op je prive toestel, niet klikken op phishing links, nieuwe software versies, alles opslaan op een netwerk share, dan ineens alles opslaan op Sharepoint. "Oen, waarom heb je geen tags gebruikt, nu kunnen we geen documenten terugvinden". Etc, etc, etc.

De computer en technologie moet de werknemer dienen, niet andersom.

[Reactie gewijzigd door segil op 24 september 2026 10:52]

[RektBySkillz]

Als ik jouw redenatie moet geloven en mijn werkgever besluit voortaan Duits als voertaal te gebruiken, dan moet ik maar meegaan, en anders ben ik niet flexibel genoeg? Kom op zeg.

Ik vind dit een slechte analogie. Als we dit willen vergelijken vind ik het eerlijker om het volgende te stellen:
De werkgever beslist ineens om handel te drijven met duitsers, daarvoor worden er nieuwe labels gemaakt in het duits. Er word nu van jou verwacht om te snappen hoe deze nieuwe labels werken en wat je waar moet invullen. Er wordt niet verwacht vloeiend duits te spreken maar enkel hetgene wat nodig is voor je werk uit te voeren.

Jouw analogie zou in mijn ogen correct geweest zijn mochten we verwachten dat ineens iedereen alle computerproblemen moest kunnen oplossen zonder hulp. Om alle tools te kunnen gebruiken zonder handleiding en soepel met IT systemen om te kunnen gaan. Dat wordt dus absoluut niet verwacht. Het gaat immers om het bedienen van een computer gelimiteerd tot de functie waarin je werkt.

[segil]

in het voorbeeld van Cergorach moet een loodgieter overweg kunnen met een tablet, want anders niet flexibel. Weken met computers is niet de core functionaliteit van een loodgieter (of een schoonmaker of een gebarentolk, krantenbezorger, etc). Net zo goed een andere taal leren niet hoort bij de kerntaken van een IT-er.

[RektBySkillz]

Maar je werk is niet uitsluitend kerntaken, als je functieomschrijving loodgieter is dan is rapporteren niet direct een kerntaak. Maar je kan toch niet verwachten dat een loodgieter enkel, even kort door de bocht genomen, leidingen repareert. Het zou me best gek lijken dat de loodgieter in kwestie weigert te spreken met zijn baas of klant aangezien dit niet zijn kerntaak zou zijn.

Of een bedrijf nu vraagt om de rapportage te maken op een tablet, papier of gewoon mondeling zou toch niet een expliciete vereiste functieomschrijving moeten zijn maar mag toch verwacht worden dat iedereen die naar de lagere school gegaan is deze soft-skill bevat.

Dit gaat dan niet meer over een computertechneut te moeten zijn omdat er gevraagd word om verslag te doen digitaal. Dit gaat dan meestal over principieel weigeren het te willen doen. Vaak gebeurd dit onder het excuus "Ik ben geen computer persoon" zoals Cergorach aanhaalde.

En dan wilt dit nog niet zeggen dat dit reden zou moeten zijn voor ontslag maar de claim dat deze werknemers minder flexibel zijn is niet meer dan terecht. Je mag gerust je collegas of als baas zijnde je werknemers verantwoordelijk houden en onder een vorm van sociale druk aansturen om het toch te leren. Er wordt niet gevraagd voor een gigantische inspanning te leveren want dan refereer ik terug naar het voorbeeld wat je aanhaalde met talen. Er wordt in de analogie niet gevraagd voor een taal vloeiend te leren spreken, enkel voor een paar woordjes te onthouden.

[Wim Cossement]

Je hebt overschot van gelijk, en het zijn dan meestal de boomers die 'te oud zijn om dat nog te begrijpen' en andere lulkoek die ze je proberen te verkopen om een stuk werk en/of verantwoordelijkheid te ontlopen.

Ze zijn wel perfect op de hoogte van hun rechten als het er op aankomt, de regels en procedures omtrent verloning, verlof en pensioen kennen ze maar al te goed, want dat komt goed uit.
De snufjes in hun nieuwste auto hebben ze ook onder de knie, net als hoe ze online van alles bestellen (troep bij Shein maar ook een nieuwe airco of TV bij bv. bol.com), foto's nemen met hun gsm, die afdrukken via een wolk dienst en betalen met een app. Net als WhatsAppen, ouwehoeren met de familie in een bijhorende groep of 'Vind de katten' installeren op hun tablet.

Maar onthouden dat ze meestal letterlijk wat instructies uit een document of van op het scherm moeten lezen is te ingewikkeld, net zoals het verschil tussen afsluiten, herstarten of uitloggen leren en er dan nog over liegen (Ik heb mijn pc herstart en moet nu opnieuw updates installeren, stomme Windows… Terwijl we gewoon in Taakbeheer zien hoe lang de machine al aanstaat).

En ja, deze tekst bevat wat overdrijvingen...

[Honza63]

Windows is toch ook gewoon stom ?
Eerst gaat ie updates downloaden als je aan het werk bent (= computer wordt merkbaar en irriterend traag), na het downloaden dan nog installeren, configureren en dan maar hopen dat er geen bug in zit...
Ben blij dat ik er vanaf ben....

[Wim Cossement]

Ben je 63? Of wil dat cijfer niets zeggen?

Maar hoe Windows in elkaar zit, want ik vind het ook soms stom, onlogisch en nodeloos complex, maar dat doet hier niet veel ter zake.
Een dagelijkse taak, zoals het selecteren van wat gesorteerde cellen in Excel, ze in een Word-document plakken, eventueel wat commentaar toevoegen en ze opslaan of afdrukken.
Of een rekenblad binnentrekken via een bestaande snelkoppeling koppeling, en het van CSV naar een ander formaat converteren en opslaan in de juiste map met de juiste bestandsnaam, daar is documentatie voor als je dat al te ingewikkeld smurft. En dat is gewoon, al dan niet via snelkoppelingen of de rechterklik, bol te werken en zeer simpel.

En als je met Linux kunt werken, kan je zeker de MS-betutteling aan.

apt update && apt upgrade zijn inderdaad honderden malen sneller dan Get-WindowsUpdate en de opvolgcommando's, maar dat hoef je maar 1 keer per week te doen.

Mijn pc van 10 jaar oud kan trouwens nog perfect beide aan, bijwerken en surfen en wat kantoorshit en zo, misschien moet je systeem restore en vorige versies uitzetten want het lost meestal niks, geeft je valse hoop op en vertraagt de boel wezenlijk.

[Reactie gewijzigd door Wim Cossement op 25 september 2026 23:17]

[Ceaus]

Als dit bericht een afspiegeling is van hoe jou hoofd werkt, wat ben jij dan een naar mens.

[Wim Cossement]

Dat maakt me een naar mens?
Hoe denk jij dat je weet hoe mijn hoofd werkt?

[Ansharus]

Sorry hoor, iemand van 50-60 jaar was 20-30 jaar op de moment dat computers al minstens 10 jaar ingeburgerd waren op quasi elke werkvloer. Op die leeftijd had je tijd genoeg om je er in te bekwamen.

[LievenD]

Sorry, maar zoals je het nu schrijft, waren computers al in 1986 ingeburgerd op de werkvloer. Dat zal zeker niet overal het geval zijn. Daarbij komt nog dat het internet in 1986 zo goed als onbestaande was, de doorbraak van het internet kwam er pas echt in 1998.

[Ansharus]

Iemand die nu 50 is, was er 24 in 2000. Iemand van 60 was toen 34. Ik denk toch echt niet dat er nog veel werkplaatsen waren waar men nog met de typmachine werkte in die tijd, toch?
Internet brak inderdaad maar echt door eind jaren 90, maar werken met computers was tegen die tijd toch al een hele tijd ingeburgerd. Dat je dan in die 20-30 jaar nooit mee bent geraakt, terwijl computers nu deel uitmaken van zowat ieder facet van het dagelijks leven, dat is toch gewoon pure onwil?

[Pietervs]

Ik ben 58. En heb de eerste PC-achtige computer nog de werkvloer op zien komen. Dat was er 1 op een afdeling van een man of 12.
De rest werkte allemaal op terminals. Bij een dochterbedrijf van een hele grote fabrikant.

Dat was in 1990. Dus 36 jaar geleden. Dus de opmerking “iemand van 50-60 jaar was 20-30 jaar op de moment dat computers al minstens 10 jaar ingeburgerd waren” is wel heel kort door de bocht.

[greensocks]

Maar als er dus al wel terminals waren moest daar toch ook mee gewerkt worden. Aan de andere kant van de terminal zat toch echt een computer.

Bij mijn eerste werk (Rabobank) kwam toen ik daar net begon (1988) de eerste viditel terminal binnen. Geschikt voor particulier gebruik. De ban zelf werkte toe nog met terminals op een mini computer van de firma Digital.

Het gaat hier volgens mij niet om of het een computer is maar kan je een apparaat met een toestenbord of met een touchscreen bedienen

[Pietervs]

Jawel, maar terminals zijn echt wat anders dan computers: het is allemaal strak geregisseerd met slechts enkele programma’s die gestart kunnen worden.
Door die beperkingen wordt het gebruik enorm versimpeld: je drukt op het cijfer 1 en het programma start, binnen dat programma heb je zeer beperkte keuzes wat je kan en mag doen. Inhoudelijk kun je dan nog steeds gigantisch veel verklungelen, maar niet wat betreft de werking of bediening van de terminal.

[greensocks]

Kijk daar ben ik het helemaal mee eens. Wellicht moeten we voor de functies waar die computer een bijzaak is het gewoon weer zo maken zoals op die terminals.

Ontwerp en bou weer programma's die gebruikersvriendelijk zijn voor de doelgroep!

[Rene Evertsen]

Verplaats jezelf eens buiten het hokje kantoorvloer en de beperkte kennis hoe het er buiten een kantoor werkt.

[greensocks]

Ik had hier laatst een CV monteur op bezoek voor ketelcontrole. Op zijn tablet had hij alleen het programma staan dat hij nodig had. Die leidde hem door alle stappen heen die hij voor de controle moest invullen.

Soms maken we dingen ook onnodig moeilijk. Wellicht ligt daar meer de oplossing dan altijd maar zeggen dat je niets met computers hebt.

[Omnicron]

Inderdaad, tegenwoordig pleur je eerst 10 keer de autoportie dicht voordat ej de motor start.
allemaal on nodig moeijlijk. Kijk maar eens naar die smartwatches, dat zijn tegenwoordig complete enkelbanden die continue date over je vergaren, net zoals je telefoon.

Dat is tegenwoordig wel normaal. Lekker laten kletsen !

[Ansharus]

Men werkte toch al op terminals? En als ik goed reken was je 22 op de moment dat de eerste PC's op de werkvloer kwamen. Dan was je toch ideaal geplaatst om vanaf het prille begin met die dingen te leren werken? Tegen dat ze ingeburgerd waren (dus rond 2000) was je 32.
Dan klopt m'n bewering toch dat iemand van 50-60 jaar eigenlijk de introductie van computers heeft meegemaakt toen hij rond de 20 was, en dat ze ingeburgerd waren toen hij rond de 30 was?

[Pietervs]

iemand van 50-60 jaar was 20-30 jaar op de moment dat computers al minstens 10 jaar ingeburgerd waren
Ik lees dit toch anders: ik begreep dat je bedoelde dat iemand van 50-60 al een jaar of 10 met computers kon werken toen die 20-30 waren.
Computers zijn niet hetzelfde als terminals, naar mijn mening. Ja, ze hebben allebei een toetsenbord en scherm, maar daar houdt het wel een beetje mee op.

[Omnicron]

Da's een klein verschil. tussen het zijn van ene user lees gebruiker die een kunstje krijgt aangeleerd, omdat het programma je door de instructies heen loost. Tegenwoordig werkt dat net zo. Het is in mijn ogen iets anders als je ze zelf bouwt, installeert en tweakt.

[Omnicron]

Zo is dat, Wij hadden bij Philips al heel snel door hoer je de coax terminal aan de ander kant van de toko al kon aansturen en met CRTL-G daar de bel eindeloos kon laten rinkelen, Hacken was dus toendertijd ook al aan de orde.
Ik he de introductie van het internet meegemaakt, zelf bijgedragen aan de totstandkoming van de hele semicon, was destijds in 81 al werkzaam in die industrie.
EN met mij waren er velen. collega's die bere goed waren in hun vak, de techneuten van de opkomende It bedrijven zoals Atos Origin. Apple zat nog in zn luiers, en microsoft scheet zn luiers nog vol. EN moet je nu horen. de experts.... Is wel dankzij ons werk...
met groeten de pioneers ! :-)

[Pietervs]

[segil]

Mijn opsomming laat zien dat het niet slechts gaat om te leren omgaan met een pc, maar ook alle technologie die erna komt. De snelheid waarmee alles gaat tegenwoordig is ongekend, in vergelijking tot eind vorige eeuw. Iemand die nu 60 jaar is, heeft de eerste 40 jaar van zijn leven in een wereld geleefd waar alles een vergelijkbaar tempo had qua ontwikkeling. Dat zijn de jaren waar je nog veel leert en je makkelijk nieuwe informatie opneemt. Vervolgens komt er een periode van 20-25 jaar waar de ontwikkeling in technologie steeds sneller gaat (wat ik ook opsomde: meer os versies, andere hardware, mobiele telefoon*, MFA, andere manier van opslaan. Maar ook prive iets als Facebook, Tiktok, nu weer AI, etc, etc). Dan wordt het wel moeilijker om je dat allemaal te blijven aanleren. En dan vind ik het een beetje kort door de bocht om te stellen dat je maar mee moet gaan, want anders ben je niet flexibel genoeg.

* realiseer je je dat de eerste bekende smartphone, iphone, pas 18 jaar geleden op de markt kwam. Kijk eens wat er wel niet is veranderd sindsdien! Facebook, youtube, AI, TikTok, Insta, Whatsapp... allemaal producten van de laatste < 18 jaar)

[Reactie gewijzigd door segil op 24 september 2026 11:43]

[Zenow]

Het excuus 'het is de leeftijd' kun je maar beperkt gebruiken, denk ik. En in elk geval niet voor basisvaardigheden met de computer. Kom op zeg, het is al een tijdje geen jaren '90 meer.
Ik ben bijna 56 en zit al sinds 1982 achter de computer. OK, nerds als ik waren toen eerder de uitzondering, maar ook al mijn leeftijdsgenoten zagen de computer opkomen; op de middelbare school werd na een paar jaar een computerlokaal ingericht. Echt niemand van mijn leeftijd heeft een excuus om nog zijn/haar voor werk te zeggen 'nee, die computers, dat hoef ik niet te kennen'. Als persoonlijke voorkeur/afkeer, tuurlijk. Maar het was toen ook al overduidelijk dat computers de toekomst waren en dat je moést leren ermee om te gaan. Wie nu nog geen digitale basisvaardigheid heeft, ongeacht de leeftijd, die heeft echt zelf een probleem. En ja, dit mag ook verwacht worden van de loodgieter. Vanochtend nog de CV-monteur hier gehad: die moet gewoon met zijn tablet foto's maken en zijn verslag intikken van wat hij doet. Dat kan iedereen leren, ongeacht de leeftijd. Vertik je dat, dan moet je inderdaad maar zelf een baan gaan zoeken waar je dat niet nodig hebt. En die hele ontwikkeling van meer OS versies, hardwaren, mobi, MFA, socials, dat stelt allemaal niks voor en hoort ook de huidige 50'er aan te kunnen - we zijn opgegroeid met die ontwikkeling, en tenzij je de kop in het zand gestoken hebt, heeft iedereen tijd genoeg gehad zich dit eigen te maken. Wij zijn GenX en wíj́ waren de eerste echte digitale generatie.

Maar ik ben het met je eens dat er een lijn is, een moment waarna de ontwikkeling moeilijker te volgen is, of minder wenselijk - want 'het is toch goed zoals het was'. Die lijn trek ik eerder bij AI. Ik herinner me hoe computers bij mijn vader op het werk werden ingevoerd - toen zag je inderdaad hele kuddes die het niks vonden en liever met de hand werkten - en dan ook graag vroeg met pensioen gingen. Voor de generatie 50'ers is AI denk ik een vergelijkbare ontwikkeling. Misschien mede omdat de weerstand tegen invoering van AI op de werkplek niet alleen gaat over de digitale vaardigheid, maar ook over de wenselijkheid van AI zelf; dat is een andere discussie. Het gaat ook over werkgelegenheid, klimaat-impact, veiligheid, en überhaupt de noodzaak: is 'efficiency' een rechtvaardiging voor de invoering van AI ten koste van de banen van werknemers? Waarom? Voor wie is de winst van die efficiency? Daarop is het antwoord toch heel vaak: de aandeelhouders. Meer werk persen uit je 'human resources' zodat de top meer geld in de zakken krijgt. Terwijl die zucht naar eeuwige economische groei heel duidelijk het klimaat om zeep helpt en echt rijp is voor vervanging. Het verzet daartegen, drijft ook een deel van het verzet tegen AI - voor mij en meer 50'ers met mij, denk ik. Tegelijkertijd bouw ik wel mijn eigen pc's, en game ik in VR. En heb ik collega's die nog geen excel-filter weten te gebruiken. Dat is niet de leeftijd, dat is gewoon onwil.

[Omnicron]

Juist je slaat de spijker op zn Kop.


Wij warend destijds in oa Nijmegen als fervente hobbyisten al bezig met onze zelfgebouwde computers al in de weer in de bejaardensoos om de ouderen in 1981 !!! al kennis te laten maken met de pc. Eindeloos veel mainboards hebben we inde bankschreof gezet om mbv een gasbrander de TTl en Cmos meuk van de printen los te krijgen, daarna voetjes te wire-wrappen en te voorzien van deze 4 of 8 pittertje, Vraag me niet hoe maar we kregen ze meestal aan de praat. Zo zijn wij begonnen. en zo waren er destijds al veel meer.

Zie de ontwikkeling van Viditel, Filmnet en de hordes illgeale decodertjes die het video blanking signaal onderdrukten zodat je toch illegaal filmnet kon kijken. De enorme aantall zelf uitgevogelde Midi decodertjes, een 7N138 opto-coupler met een 74ls04, dat werkte allemaal. Weersattelieten ontvangen op de korte golf. en we hadden het nieuws uit Rusland van persbureau al binne, nog voordat het de ochtend erop in de kranten stond.

Wat een tijd !, Ik zou het zo weer over doen. Maar dankzij die inzet van heel veel mensen is die weg geëffend voor hen die het werk hebben over genomen.
dus dat denigrerende commentaar is denk ik wel misplaatst.

[T.Wieker]

Helemaal mee eens!

Over spijkertjes gesproken: eind jaren 70 heb ik de Apple 2e nagebouwd op een stuk multiplex met spijkertjes en draadjes. Werkte perfect.

Omdat mijn geld toen op was en ik geen toetsenbord meer kon betalen, heb ik een hele tijd een omgebouwd telefoontoetenbordje gebruikt om alles hexadecimaal in te voeren.

Ook veel geprogrammeerd in assembly.

Ik vraag me hoeveel van de jongeren die hier afgeven op ouderen, iets dergelijks gepresteerd hebben.

[theobril]

Of het is tijdens de wedstrijd de paaltjes verzetten. Je wordt aangenomen om iets te doen. Na een aantal jaren wordt de inrichting van het werk veranderd. Ik zie daar mensen op stuk gaan. En dat is wat mij betreft best wel treurig en onverdiend. De casus: data uploaden als .csv-bestand ipv de gegevens handmatig invoeren. Mensen snappen dat niet en raken in paniek want het zijn meer dan 4 stappen. Paniek is iets anders dan onwil. Voor de goede orde: soms zijn het maar 2 regels aan data, dan gaat het handmatig ook sneller dan met het .csv-bestand. "basisvaardigheden met de computer": valt daar snappen wat een .csv-file is ook onder? Then again, de weerstand die je om je heen ziet tegen AI, zit daar ook niet bij sommige mensen een stukje angst/paniek in? Of is dat voor jou en je leeftijdgenoten iets heel anders?

[Rene Evertsen]

Op elke werkvloer? Zelfs in de assurantiën waren er in 1996 nog kantoren waar geen eens een computer stond! Laat staan bij branches waar het werk niet achter een bureau gedaan werd.

[jorisbrouwer]

Met die redenatie zouden aannemers die al wat langer bestaan ook gewoon nog gebruik mogen maken van asbest? Want dat deden ze vroeger ook, werkte zo goed toch?

Dat het ontzettend onveilig is in het huidige klimaat maakt dan niet uit? Want zij hebben het zo geleerd?

[segil]

nee, je moet wel binnen het beroep bezien. Een timmerman/loodgieter/stratenmaker gebruikt tools voor z'n werkzaamheden en die veranderen in de loop der tijd. Dat is logisch. Maar het kunnen omgaan met technologie en het bedienen van een tablet klinkt mij niet tot die tools te horen van deze arbeidskrachten. Zeker niet wanneer dat constant verandert. (zoals de snelle veranderingen van de laatste 20 jaar)
Ik kan me nog voorstellen dat je tegen een arbeider zegt: voortaan loggen we onze uren in deze app op deze tablet en schrijven we het niet meer op een bon. Prima.
Maar als die app verandert vaker wijzigt, en ineens moet de arbeider MFA gaan doen, en ook nog rekening houden dat er nep opdrachten (synoniem voor phishing) tussen zit, dan kan je je afvragen of dat nog hoort bij zijn/haar takenpakket.

[Linux gebruiker]

nee, je moet wel binnen het beroep bezien. Een timmerman/loodgieter/stratenmaker gebruikt tools voor z'n werkzaamheden en die veranderen in de loop der tijd. Dat is logisch. Maar het kunnen omgaan met technologie en het bedienen van een tablet klinkt mij niet tot die tools te horen van deze arbeidskrachten.

Wat denk je van tekeningen, klick meldingen, stulkijsten, projectomschrijvingen, opdrachten, alles digitaal. Het behoort net als uren, verzuimadminstratie tot de taken van een medwerker in de bouw, infrastructuur. Ja vroeger was het anders, gisteren is geweest, we leven nu, andere tijden.

[smiba]

Ik ben technisch onderlegd, maar laat mij geen talen leren, want dat gaat mij echt moeizaam af. Als ik jouw redenatie moet geloven en mijn werkgever besluit voortaan Duits als voertaal te gebruiken, dan moet ik maar meegaan, en anders ben ik niet flexibel genoeg? Kom op zeg.

Kort antwoord: Ja, dan ben je blijkbaar geen goede match voor dit bedrijf meer.

Het is alleen dat je bescherming hebt als werknemer waardoor dit niet zomaar kan, en daarom ook niet zo maar zou gebeuren tenzij de kosten/baten van het switchen naar Duits als taal zo significant zijn dat het bedrijf dit heeft afgewogen.

Echter laat dat nou net zijn wat er gaande is met de afhankelijkheid van Amerika op het vak van IT, het risico op blokkering als de Amerikaanse overheid dit besluit is simpelweg te groot om te negeren voor wat inflexibele, a-technische medewerkers.

Houd je ook rekening met mensen die al langere tijd in een bedrijf werken en nog stammen uit de tijd waar de pc niet de standaard tooling was? Iemand van 50-60 jaar?

Volgens mij helemaal als je zo oud bent heb je genoeg tijd gehad om deze technologie te leren, ja het zou vast niet extreem makkelijk gaan, maar er zijn ook genoeg mensen in deze leeftijdscategorie die het wel gewoon bij kunnen houden.

Waarom zouden we ons zo heftig moeten begrenzen als land voor wat mensen die simpelweg gewoon niet hun kennisniveau hebben bijgehouden? Als ik het vertik om nieuwe dingen te leren heeft dit ook significant negatieve impact op mijn positie in de arbeidsmarkt, verschil is dat ik jonger ben, maar waarom zou dit uit moeten maken? Is dit eigenlijk niet gewoon een verkapte variant van leeftijdsdiscriminatie als we leeftijd mee wegen in beoordelingen..

[Reactie gewijzigd door smiba op 24 september 2026 11:09]

[segil]

Ik snap dat als een bedrijf overstapt naar andere technologie, er een moment kan komen dat ik daar niet meer bij pas. Dat is begrijpelijk. Ik reageerde op de Cergorach's uitspraak

Mensen die niet flexibel zijn in denken, zijn imho gewoon geen goed personeel.

Ik lees dat als: je moet gewoon altijd flexibel kunnen zijn, anders ben je geen goede werknemer. En daar ben ik het niet mee eens.

Verder, mensen die ouder worden hebben nu al last van leeftijdsdiscriminatie, vanwege alle stigma er omheen. (ze zullen wel traag zijn, teveel verdienen, niet meegaan met de moderne tijd, etc).

Volgens mij helemaal als je zo oud bent heb je genoeg tijd gehad om deze technologie te leren, ja het zou vast niet extreem makkelijk gaan, maar er zijn ook genoeg mensen in deze leeftijdscategorie die het wel gewoon bij kunnen houden.

Ongetwijfeld, maar wellicht onderschat je hoe snel de veranderingen in de afgelopen 25 jaar geweest zijn. Dat staat in geen verhouding tot de 25 jaar ervoor. En daarvoor. En hoe ouder je word, hoe moeilijker het wordt om iets nieuws aan te leren. Dat er mensen zijn die dat makkelijk afgaat is een compliment voor hen. Maar dat geldt niet voor iedereen. En om dan maar bot te zeggen: dan doe je niet meer mee, vind ik wel een beetje erg cru.

[Reactie gewijzigd door segil op 24 september 2026 11:30]

[Kastermaster]

Ik ben het daar pertinent niet mee eens. Sterker nog; een werkgever eist vaak ook dat je flexibel bent. Dus daar ben je gewoon mee akkoord gegaan tijdens je sollicitatieprocedure. Kun je niet mee? Jammer dan. Maar dan zijn er twee oplossingen: andere baan, of een andere (gesubsidieerde?) plek.

[oef!]

Jij en @smiba hebben een incompleet beeld van de realiteit. Praktisch alle vakgebieden zijn compleet geautomatiseerd. Dat betekent dat je vakmensen hebt die mee moeten gaan in de automatisering.

Veel van die mensen zijn schaars, hun kennis is dus belangrijker dan hun digitale skills. Je kan dus wel lekker iedereen ontslaan maar voor je het weet kun je je werk niet meer inhoudelijk uitvoeren.

Vergeet nooit dat IT en techniek in dienst staan van mensen en organisaties, niet andersom.

[Kastermaster]

Ik heb het niet over it en techniek, ik heb het over flexibiliteit. Als mensen niet flexibel waren, hadden we het wiel niet eens uitgevonden. 'Want sledes werken ook prima'.

[oef!]

Wat jij wil, denk er over 20 jaar van nu maar eens opnieuw over na.

[Honza63]

een werkgever eist vaak ook dat je flexibel bent

De grootste werkgever van Nederland is de overheid, nou, ik kan je vertellen als er 1 werkgever niet flexibel is dan is die het wel...

[Cergorach]

Ik heb het niet zozeer over nieuwe vaardigheden, maar eerder over basis flexibiliteit. Als ze normaal werken met rode en groene ballen rennen ze gillend weg als je blauwe ballen toevoegt. Ik vraag niet dat je leert te jongleren met die ballen.

Mijn moeder van 80 is verre van happy als W10 upgrade naar W11 (ik trouwens ook niet), die zal er in de eerste instantie moeite mee hebben, dingen kosten meer tijd, etc. Echter bij een bepaalde groep mensen gebeurd er helemaal niets, behalve een hoop geklaag. Niet de energie erin willen steken is een ding, een ander ding dat mensen niet kunnen veranderen en dan zit je in een industrie niet goed waarin je niet kan veranderen.

Ik zit als ITer ook niet op jobs waarvan mij wordt verwacht dat ik Duits, Frans of Chinees wordt gesproken. En als dat tijdens een opdracht veranderd, dat men dat wel wil dan is het heel simpel: Of die eis veranderd of ik ga opzoek naar een andere opdracht waarbij die eis er niet is.

[segil]

wellicht dat ik je niet goed begreep, maar ik dacht dat je als voorbeeld aandroeg dat een loodgieter ook technisch onderlegd moet zijn om met een handheld te werken. Want anders niet flexibel en daarmee geen goede werknemer. Je kunt je afvragen hoe relevant het gebruik van een tablet is voor het repareren van een kraan

En trouwens, Duits in IT is nog niet eens zo gek, aangezien Duitsland onze grootste handelspartner is.

Ik denk dat we wat coulanter kunnen zijn naar mensen die het niet lukt mee te gaan met de technologische vooruitgang.

[Dekar]

Mijn ervaring als IT manager heeft mij geleerd dat de meeste 50 en 60 jarigen beter technisch onderlegd zijn dan de mensen die nu uit de Uni komen haha. De ervaren rot zeurt nooit, is flexibeler, en kan alles. Ik vind het ook zeer vreemd dat leeftijdsdiscriminatie een ding is. Geef ze maar allemaal aan mij!

Even los daarvan: natuurlijk word het niet gratis, maar self-hosting, geen licentiekosten en het draaien op lichtere/oudere hardware gaat onderaan de streep toch echt wel geld opleveren. (Al is het alleen al aan 'vage risicokosten' zoals lekken van kritische infrastructuur geheimen). Maar als ik menig AWS of MS-365 officepakket factuurtje zie, dan denk ik dat puur op simpel voorspelbare kosten van self-hosting en een flinke zak geld voor de open-source devs dit echt niet kan falen een fikse kostenbesparing te zijn.

[I5413]

Smoesjes.

Iedereen kan talen leren. En iedereen kan computers leren.

Je moet je zelf er toe zetten en er energie in stoppen.

Ik zelf, naast Tweakers en nu.nl doe ik niets aan socials of gaming apps op me telefoon, maar zit ik op anki, of easy Japanse stories. Simpelweg niet aan domme entertainment doen. Maar je zelf slim willen maken helpt een hoop.......

En na een paar jaar spreek ik best een aardig woordje terwijl ik voor ik hier aan begon ook altijd dacht dat ik het niet zou kunnen. Ik was echt belabberd in Duits en Frans op de middelbare.

[segil]

Dat jij het kunt, maakt het niet gelijk mogelijk voor iedereen. Geloof me als ik zeg dat een andere taal leren voor mij verdomde moeilijk is. Dat is geen kwestie van smoesjes, dat is gewoon hoe ik ben.

[UncleEddy]

Maar gaat dat moeizaam, of gaat dat niet in zijn geheel?

Dat is een enorm verschil imho.

[segil]

in mijn geval echt, echt moeizaam, haha. Talen leren is niet mijn ding. Engels is geen probleem, maar Duits is al een stukje lastiger en de rest laat ik maar zitten.

[Omnicron]

Onzin
Alles is te leren, als jed aar de kans maar voor krijgt, en is ook nog zoiets als zelf educatie.
maar je moet dat wel willen. EN ik deel de mening als je er de ballen verstand van hebt, hoor je dus niet op die stoel. ongeacht je leeftijd of opleiding.
heel normaal basis perceptie is een diepgang, dat is pas een heel ander verhaal

[CivLord]

Maar Miep, die niet goed is met computers, is wel goed met de roosters.
Die kan iedereen van de buitendienst zodanig inroosteren dat alle klanten op tijd bezocht worden, iedereen op tijd thuis is en iedereen ongeveer evenveel 'lastige' klanten krijgt.

Kees, die de werkzaamheden van Miep overnemt nadat Miep en een loden handdruk de laan uit is gestuurd, is beter met computers dan met roosters. Hij is klaar in de helft van de tijd, maar niet iedere klant kan op het gewenste moment bezocht worden en niet iedere buitendienstmedewerker is nu op tijd thuis voor het avondeten, terwijl anderen 's middags al naar huis kunnen (en maar voor een halve dag betaald krijgen) na een ochtond alleen maar lastige klanten. Met als resultaat dat de telefoniste overbelast traakt door boze telefoontjes van klanten en je beste buitendienstmedewerkers er aan denken een baan ergens anders te zoeken.

Welke situatie is beter voor je bedrijf?

[Cergorach]

Geen van tweeën, je hebt een KeMi nodig, iemand die beide taken correct uitvoert. Die zijn er, die zijn zeldzamer dan een een Miep of Kees en daarmee ook duurder.

Of je laat Miep de roosters maken op papier en je laat Kees ze omzetten naar een digitaal formaat, je bent dan alleen twee keer zoveel geld kwijt aan personeel...

Wat je ook kan doen: Is Miep nog steeds laten werken op Windows '98, want dat kent ze, de computers moet systeembeheer via marktplaats bijelkaar schrapen omdat er geen drivers zijn voor moderne hardware. De computer van Miep hangt op het netwerk, het hangt aan een speciaal afgeschermd deel, wat alleen met het internet communiceert via een tussen laag die alle websites, mails en attachements scant op nare zaken en alle webpaginas omzet naar een formaat waar de browser van Miep mee om kan gaan (IE3). De infra en manuren besteed aan de IT infra van Miep is meer dan 20% van het IT budget...

[Wim Cossement]

Steek Miep haar Windows gewoon in een VM, heb je niks extra voor nodig...
Miep reageert percies zoals wij zouden reageren mocht het koppelingspedaal nu plots rechts staan en het gaspedaal een draaiknop op het instrumentenbord geworden is.

[Rene Evertsen]

Wow, ik heb nog nooit zo'n goed voorbeeld gezien van hetgeen al decennia bezig is zich te ontwikkelen.

Voor de duidelijkheid; ruim 40 jaar geleden maakte ik mijn eerste stappen op de Commodore 64 in een tijd dat je nog inbelde en op BBSen je weg zocht. Programmeren was zelfs mogelijk bij deze spelcomputer. Met een floppydisk en mijn wiskundeboeken erbij lukte het een ledenadministratiepakket te maken.

Daarna kwam Q-Basic op een XT en vanaf Windows had ik geen tijd meer mij er hobbymatig in te verdiepen. Ik zag toendertijd zeker de voordelen van een computer. Inmiddels zie ik zeker ook de nadelen. Alles kon sneller, beter, goedkoper en zorgde voor enorme economische vooruitgang.

Maar, diezelfde vooruitgang (de mens wil steeds meer) is er mede oorzaak van dat het modale inkomen niet meer genoeg is om een gezin te onderhouden, dat niet meer één van de partners thuis kan blijven om het huishouden en de kinderen te verzorgen. Daardoor is er weer minder vrije tijd voor sociale activiteiten, verenigingsleven, etcetera. Het merendeel van de mensen heeft het zo druk dat een burn-out een geaccepteerde ziekte is. Ik vraag mij regelmatig af of je dit wel vooruitgang kan noemen.

Dat een deel van de mensen deze drukte niet kan volgen en overprikkeld raakt is logisch. Maar ook niet iedereen beschikt over vaardigheden om het te volgen. Deze groepen mensen worden in onze maatschappij weggezet als ongeschikt voor wat dan ook. Precies wat deze reactie doet. De computer heeft dus zeker de menselijke kant niet verbeterd.

[Cergorach]

Dat je niet meer in je eentje een gezin kan onderhouden komt omdat ruim 40 jaar geleden men doorkreeg dat als je met z'n tweeën ging werken je meer geld had, dat was toen een luxe en geen noodzaak. Meer dan 1x per jaar op vakantie naar het buitenland met het vliegtuig, een eigen huis kopen, etc. Waarom denk je dat die prijzen nu zo torenhoog zijn van de huizen omdat twee verdieners dat er voor neer wilden/konden leggen en nu zijn de prijzen zo hoog dat niemand met een normaal salaris meer wat kan kopen.

Er zijn veel meer beroepen dan kantoor medewerker en ITer. De tuiniers boeren goed en zo zijn er zat andere beroepen waarbij mensen kunnen werken die -100% overweg kunnen met computers. We hebben een enorm tekort aan bouwvakkers!

Voordat computers gemeengoed werden waren er ook al gewoon mensen niet geschikt voor de functie waarop ze zaten. En dat is echt niet alleen in de IT/kantoor omgevingen. Ik ben ongeschikt voor tig jobs of denk je dat een aannemer niet gedag zegt tegen een bouwvakker die structureel niet zijn deel kan trekken? Niet iedereen is geschikt voor alles, niet iedereen zou alles moeten mogen als ze daar niet geschikt voor zijn. Ik heb geen rijbewijs (de wereld is beter af als ik niet achter het stuur zit, hand/oog coördinatie van een baksteen), zou ik nu moeten kunnen werken als vrachtwagenchauffeur? Nee natuurlijk niet!

[doltishDuke]

Ja, en zie hier de reden dat de IT afdeling bij menig bedrijf wordt uitgekotst. Zo verfijnd en treffend beschreven dat ie verder geen toevoegingen meer vereist.

Grappig hoe je de loodgieter die niet met Excel kan omgaan bekritiseerd terwijl je post zelf eigenlijk een veel beter voorbeeld is van het probleem ter hande.

[Reactie gewijzigd door doltishDuke op 27 september 2026 11:42]

[sumac]

Hoe oud ben jij? Ik denk dat jij in een bubbel leeft.

Heb je ooit in een fabriek gewerkt, aan de lopende band dus, niet als IT-er die een server komt installeren, en ook niet bij ASML maar bij een koekjesfabriek? Of ga eens een dag meelopen in het VMBO, en dan niet de hoogste / slimste groep. Besef dan dat deze mensen het merendeel van de samenleving vormen.

Mensen die niet flexibel zijn in denken, zijn volgens jou geen goed personeel. Ga toch een eind opzouten. Jij hebt werkelijk geen idee hoe de wereld werkt. Als we al die mensen aan de kant zouden zetten - want ze voldoen niet - dan stopt de wereld met draaien, binnen een week. Wie gaat er dan klagen? Kijk morgenvroeg eens in de spiegel. Ik mag hopen op enige zelfreflectie.

[Cergorach]

Heb je ooit in een fabriek gewerkt, aan de lopende band dus, niet als IT-er die een server komt installeren, en ook niet bij ASML maar bij een koekjesfabriek? Of ga eens een dag meelopen in het VMBO, en dan niet de hoogste / slimste groep. Besef dan dat deze mensen het merendeel van de samenleving vormen.

Zijn dit de mensen die op een kantoor werken? Die je vertrouwd met je financiële administratie? Nee. En dat is waar we het over hadden.

Maar... In een fabriek niet, maar wel aan de lopende band gestaan onder Schiphol en bij de post. En daar zeer zeker van het niveau LTS of lager A (want toen hete het zo nog) als menig collegea gehad. En daar waren er ook menig tussen die wel flexibel konden denken. Diegene die dat niet waren, waren ook niet degene die uitvogelde waar het volgende vliegtuig geladen/gelost moest worden, ze werden gestuurd. En men was zeker niet blij met dat niveau medewerker, maar men moest het ermee doen. Als men beter kon krijgen hadden ze dat zeker gedaan, maar die keuze was er nu eenmaal niet, vandaar dat er toen ook al bijzonder veel studenten werden ingezet.

Ik weet prima hoe de wereld werkt. Aan de ene kant wordt er geklaagd dat er bij de overheid nooit een IT project slaagt, aan de andere kant zit je met personeel dat compleet is vastgeroest op hun plek. En als je dan zegt dat bepaalde types daar wellicht niet meer thuis horen heb je het gedaan. Voel je je aangesproken?

[rjmno1]

Ik snapte in het begin ook geen snars van computers maar gaandweg heb ik meer magazines gelezen over computers met hard en software erbij, heb een paar handleidingen gekocht als naslagwerk van word en windows en nu gaat het een stuk beter.Ik vind het zelfs leuk om hier een reactie te schrijven en sommige dinge delen met mensen hier.


Ik vind dat nu een scholier wel deze dingen allemaal moet kennen zodat zij zich geen digibeet kan noemen, ik vind het echt van de ratte besnuffelt dat vandaag de dag nog digibeten bestaan als je nagaat hoe hoog de gemiddelde opleiding wel niet is om een fatsoenlijke baan te vinden.

[glennscholten]

Vergis je niet. De moderne tablet is al 15 jaar oud. Binnen het onderwijs zijn tablets/Chromebooks meer aanwezig dan traditionele PC's. Daar komt nog bovenop dat moderne versies van Windows/Office alles doen om de driveletter uit beeld te laten.

Het is een valse aanname dat iedereen is ingeburgerd in het gebruik van PC's. Buiten werk om speelt het digitale leven zich toch echt af op smartphones en tablets.

[jpsch]

Krijg het idee dat nieuwe generaties gemiddeld minder van computers afweten, dan de oudere. Alles werkte gewoon bij hen.

[R_Zwart]

Je hoeft ook veel minder te weten dan vroeger. Zeker als je gewoon een laptop koopt waar alles in zit. Wat dat betreft zijn PC's eindelijk gewone producten geworden die je eenvoudig kunt gebruiken. Je hoeft ook niet te weten hoe zo'n ding werkt om geen digibeet te zijn.

[Reactie gewijzigd door R_Zwart op 24 september 2026 13:16]

[Caspar87]

Dank voor je mooie uiteenzetting. Ik help mijn oudere buren regelmatig met hun kleine IT probleempjes, en ik ben het grondig met je eens. Het feit dat je niet mee kan komen met de ontwikkelingen en veranderingen, maakt je niet meer of minder waardig.

[R_Zwart]

Inderdaad niet minderwaardig maar het blijft m.i. een keuze of je een beetje mee wilt blijven gaan of niet. En als dat negatieve gevolgen heeft is dat het gevolg van een eigen keuze. Dan moet je misschien hulp gaan vragen op een gegeven moment, maar het is niet realistisch om te verwachten dat de wereldnom je heen hetzelfde blijft als decennia geleden. Dat is immers nog nooit gebeurt.

[Yaksa]

Ik denk dat de werkgever ook wel het e.e.a. mag doen als het aankomt op nieuwe soft- en hardware op de werkvloer.
Ik heb de hele ontwikkeling van computers in bedrijven meegemaakt (Van IBM XT tot aan de Intel Core I7) met bijbehorende soft- en hardware en bij elke iteratie werden cursussen door de werkgever gegeven zodat men snel over kon gaan op nieuwe / andere versies.
Van WordStar naar WordPerfect naar DisplayWrite naar Word for Windows naar MS-Office bijvoorbeeld.
Overigens hadden we in de beginjaren ook personen die tegen hun pensioen aanzaten en die er niet meer om maalden om 'al die nieuwe technieken' nog te gaan leren.

[Polydeukes]

Mijn punt is dat het voor heel veel mensen geen keuze is. Stel je bent cognitief beperkt, bijv door NAH, dyslectie, laag IQ, ADHD, of visueel of auditief beperkt, of anderszins beperkt... Hoe graag je ook wil, de wereld is niet ingericht om aan jouw aanvullende behoefte te voldoen. Dat is niet het probleem van deze mensen, maar van ons. Wij moeten diensten, processen en systemen zo inrichten, dat iedereen mee kan doen. Zeker als het om essentiële zaken gaat om mee te kunnen doen in de maatschappij. Soms is hulp dan een oplossing, maar vergeet niet hoe belangrijk het is voor je eigenwaarde om zelfstandig te zijn... Ook met een beperking.

[Reactie gewijzigd door Polydeukes op 24 september 2026 19:07]

[WillySis]

Je hebt helemaal gelijk.

Mijn vrouw werkt in de zorg en is digitaal niet heel vaardig, maar kan zich redelijk redden. Zeker door overal even een beknopte handleiding van te maken. Helaas zijn er veel dingen die je maar zo nu en dan gebruikt en niet zelden werkt de "handleiding" dan niet meer omdat men ergens heeft besloten dat het anders moet. Hoewel mijn vrouw als "voldoende digitaal vaardig" geclassificeerd moet worden kan ze zo moeilijk met de systemen werken. Zeker als we na een half jaar in Nieuw Zeeland weer terugkomen is er zoveel veranderd dat ze zich weer als leek voelt. Ze leert het wel weer, maar er gaat wel veel kostbare tijd verloren.

In Nieuw Zeeland werkt ze bij een dokterspraktijk en daar verandert veel minder en vooral minder frequent.

[asing]

Deze mensen zijn waarschijnlijk wel goed in andere dingen. Of heel goed in een bepaalde applicatie als Photoshop. Ik kan prima met computers maar Photoshop .... Ook heb ik deze maand veel mensen geholpen omdat een app op hun telefoon vervangen werd en nu ineens met het account van het werk moet. Dat kregen ze gewoon niet voor elkaar. Goed, instructies, inloopspreekuur etc en het kwam wel weer goed.

Neemt niet weg dat we het ons niet kunnen veroorloven om niks te doen. We hebben nog 2 jaar Trump te gaan, en wie weet wat er daarna gebeurt. De relaties herstellen gaat lang duren, als het überhaupt al gaat gebeuren. Als we niet overgeleverd willen zijn aan de grillen van de Verenigde Staten dan zullen we onze eigen broek op moeten houden. Het grootste gevaar is dat er een diversificatie ontstaat doordat iedereen gaat proberen een wiel uit te vinden. Ik zie liever dat bepaalde initaitieven op grote schaal gesteund worden zodat integratie tussen landen/diensten geen probleem gaat worden.

Anyway, voor iedereen die in het Microsoft ecosysteem werkt wordt het omschakelen. Voor sommigen zal dat soepel gaan, voor anderen heel moeilijk of niet. Iedereen zal in meer of mindere mate hulp nodig hebben. Ook de beheerders gaan een flinke reorganisatie tegemoet. Microsoft heeft jaren gepoetst en geslepen aan een manier om servers en werkplekken te beheren. Dat zal nu ook naar een ander platform moeten. Ook zal er, ik noem iets stoms, een antivirus voor Linux moeten komen. Dat is er nu ook amper of niet.

Met andere woorden, het gaat een klus worden. Voor iedereen.

[bramv101]

Job content is een belangrijke hier!

Als daar duidelijk staat "computer skills required", dan kan je dat perfect eisen van die mensen - dat heeft op zich niets met minderwaardigheid te maken.

Maar als de werkgever (overheid) dit niet vereist, dan is dat eerder een beleids probleem.

[Polydeukes]

Als je ergens al heel lang werkt en je baancontext is veranderd, dan werkt dat zo niet. Daarnaast heb je als werkgever maar heel beperkt invloed op de technologische ontwikkelingen.. En je oudere werknemers moeten maar gewoon mee? Zet je iemand op straat, omdat die MFA niet snapt? Terwijl vroeger inloggen niet eens nodig was? Ontsla je iemand om de UI iedere 3 maanden verandert, en knoppen steeds op andere plekken zitten en werknemers daardoor in de war raken of fouten maken? Je doet alsof de werknemer hier een verantwoordelijkheid in heeft, maar die is maar beperkt. Werkgevers en tech bedrijven hebben die óók.

[mbb]

Gedeeltelijk mee eens.

Ik merk het bij mezelf al dat als ik een (complexere) functie een tijd niet heb gebruikt (bijv calc/excel formules die het jarenlang doen, of een tekenprogramma dat ik sporadisch gebruik) ik moeite heb te herinneren hoe functies ook alweer precies werken. En de steeds veranderende interfaces waardoor de knoppen veranderen of in een ander menu verstopt zitten helpen daar niet bij. Dat lijkt me inderdaad lastig voor mensen die minder handig zijn en niet eens weten dat die functies bestaan, en nooit meer dan een korte gebruikscursus voor een bepaalde toepassing hebben gekregen (of een algemene cursus die niets met hun gebruik te maken had).

Aan de andere kant heb ik het idee dat mijn ouders nieuwe niveaus van Digibetie aan het ontwikkelen zijn. Ze simpele functies die ze jarenlang maandelijks gebruikten opeens (pretenderen?) niet te kennen (bestanden openen, knippen/plakken etc). Maar weigeren het ergens op te schrijven als ik dat vraag, zodat ze het de volgende dag kunnen oefenen.

En net genoeg kennis hebben om problemen telefonisch aannemelijk maar compleet verkeerd te beschrijven, en weigeren welke correctie dan ook te accepteren. ("De wifi ligt eruit want het modem heeft een update" als het om lokale bestanden of USB-printer gaat)

[Reactie gewijzigd door mbb op 24 september 2026 15:51]

[Polydeukes]

Mensen die ouder worden hebben vaak last van cognitieve achteruitgang. Dat is geen bewuste keuze, of hun eigen schuld, maar de natuur. We zouden enerzijds meer begrip moeten hebben voor dit fenomeen, anderzijds is het aan tech bedrijven om hier óók een verantwoordelijkheid in te nemen. De wereld vergrijst in rap tempo. De technerds van nu, zijn de demente bejaarden van morgen.

[jb044]

Allemaal waar hoor, maar mijn observatie is ook dat een handige Harry die graag Linux op jouw computer wil zetten, gratis en voor niks en alleen omdat ie helemaal fan is van Linux, al 30 jaar iets is waar heel veel mensen vriendelijk voor bedanken. Maar dat in die zelfde 30 jaar IOS en Android opkwamen met totaal andere interfaces en gebruikerservaring en ook Windows en Office in talloze nieuwe varianten voorbij kwam met wederom een best wel andere gebruikerservaring en dat diezelfde mensen daar dan weer niet vriendelijk voor bedankten om lekker te blijven bij datgene wat ze al kenden omdat elke verandering, hoe klein dan ook, simpelweg teveel gevraagd was. Dus wat dat betreft stemt dit me hoopvol, het is namelijk niet dat het echt niet anders kan maar dat simpelweg het alternatief goed bedoeld gehobby was, dat daar niemand op zit te wachten is misschien ook wel gewoon terecht?

[Polydeukes]

Beetje appels met peren niet? Voor de gemiddelde gebruiker is Windows of MacOS de favoriete keuze omdat alles uit de doos werkt. Software, geluid, printers, gamen, etc. Voor een leek is dat met Linux vaak toch gedoe en uitzoekwerk.

[jb044]

Nee, dat gehobby is omdat het een after market optie is. Evenzo dat het jaar van de Linux dekstop nog altijd aanstaande is. Als Linux de bedoeling is dan zorgen fabrikanten er heus wel voor dat het met hardware ondersteuning ook wel snor zit, tenslotte is het ook niet zo dat Microsoft dat altijd wel voor ze deed. En gaming vind ik een beetje een raar argument, heb zelf een Apple en als ik om mee heen kijk zie ik die dingen ook steeds meer, niet dat er geen games voor zijn maar toch echt wel een heel stuk minder dan voor Windows. Om on-topic te blijven als de overheid als eerste besluit dat het Linux moet worden, en dat niet uit idealisme of vanuit het idee dat opensource altijd goedkoper zou moeten zijn, wat ik lees in bovenstaand artikel, dan zie ik het wel werken. Als werknemer, ook als ambtenaar, heb je het maar te doen met hetgeen je werkgever beschikbaar stelt. Zal allemaal niet morgen klaar zijn, want een grote organisatie heeft natuurlijk wel de nodige eisen qua IT infra, maar onmogelijk lijkt me echt onzin.

[Brent]

> Dat zijn geen minderwaardige mensen.

De vraag is of de overheid het zich kan veroorloven zich door dit contingent in een duur en kwetsbaar ecosysteem vast te zetten. Wat kost het wel niet, Windows+Office+Server+Sharepoint licenties met de nodige it security daaromheen zodat mensen die vaak niet willen leren kunnen doorgaan zoals ze dat in 1991 hebben geleerd?

Het is niet houdbaar, domweg wegens prijs en data-veiligheid.

[Omnicron]

Nor da's een nog al discutabel issue, want ik ken zat van die digi-analfabeten die helaas wel op de stoel zitten waar het beleid wordt bedacht en daar zijn ze ook nog trots op ook.

je hoeft geen smart-ass te zijn om te zien dat dit al jaren lang de verkeerde kant op gaat en al die managers overal en op alles eerst een plasje moeten doen voordat er iemand wakker wordt en na jaren een besluit neemt.

Gewoon buiten de kring houden die remmen alleen maar af.
en ik ben blij dat men langzaamaan wakker is geworden en eindelijk inziet hoe afhankelijk we zijn geworden van Microsoft die on van alels door de spreekwoordelijke strot duwt.
Kijk ik alleen al naar dat Bagge Os windroos11, Nou bij mij is alles erui en ben al geruime tijd over naar linnux. ook als 63 jareige is dat best goed te doen. Alles loopt as eine Yekko.
Beter dan het ooit heeft gedaan. dus weg met Microsoft, Aplleende en kookle

[Cid Highwind]

Dat laatste ligt aan twee zaken:
Niet- of slecht opgeleide mensen. Te complexe software of processen.

Beiden zijn geen Linux-exclusief probleem. Zie ook hoe Windows 8 problemen met zich meebracht, of de ribbon toen deze in Office werd geïntroduceerd.

Ik heb zelf ook nog regelmatig met collega’s te maken die ik geduldig uit kan leggen en bijbreng hoe ze een snelkoppeling naar de desktop maken, omdat alles wat niet daar staat per definitie niet bestaat. Dat is geen ramp, maar wat het ook zeker niet is, is een geldig argument om je gegijzeld te houden binnen een platform.
En managers hebben plat gezegd hun hoofd gewoon af en toe uit hun reet te halen Je bent regelaar, gaat het regelen, of laat je titel veranderen van manager naar obstructor.

Je power users zijn een stuk belangrijker wat dat betreft, die kunnen immers op werkelijke showstoppers stoten. Tevens zijn zij ook vaak aanspreekpunt voor de door jou genoemde collega’s.

[Kees]

Dat laatste ligt aan twee zaken:
Niet- of slecht opgeleide mensen. Te complexe software of processen.

Sommige mensen willen gewoon niet leren. Die zijn niet op te leiden. Of ze kunnen niet tegen verandering en zullen hun hakken in het zand zetten tegen elke verandering en gaan dan heel vervelend doen.

[Arjan P]

Sommige mensen willen gewoon niet leren. Die zijn niet op te leiden. Of ze kunnen niet tegen verandering en zullen hun hakken in het zand zetten tegen elke verandering en gaan dan heel vervelend doen.

En dan komt het op 'managers' aan die durven te zeggen waar het op staat. Dus een duidelijk gesprek voeren over de consequenties en als dat niet werkt ook werkelijk consequenties bewaarheid laten worden. En dat kunnen veel managers niet, want ze willen vriendjes blijven met 'hun' team.

[LoCuTuS2000]

Inderdaad, ik heb vaak genoeg gesprekken gevoerd met engineers die tegen verandering waren. Dan trok ik vaak de vergelijking met iemand die op de afdeling facturatie werkt; als je daar nog steeds met 17,5% BTW factureert raak je je baan kwijt. Werk verandert voor iedereen op termijn en niet mee bewegen heeft consequenties. Als manager moet je je personeel daarin begeleiden en ook laten zien waar kansen liggen als de medewerker alleen maar de gevaren ziet.

[jpsch]

Managers zijn zelf meestal niet zo tech savvy is mijn ervaring. Is natuurlijk ook wel makkelijk als je kunt delegeren.

[Cergorach]

Ook de Gerda’s, Henkie’s en Beppy’s waren ooit begin twintig en kwamen binnen op een bepaalde afdeling en ook toen waren ze al een probleem, alleen een probleem dat nooit permanent is opgelost (oplossing: ze niet aannemen na hun proeftijd). En ook nu heb je dat issue gewoon nog, jonge mensen die binnenkomen die je 10x iets kan uitleggen en ze voor de 11e keer voor exact hetzelfde ding weer bij je staan voor uitleg (terwijl het gros het wel gewoon snapt na uitleg) . Het vertikken om in het (goed werkende) documentatiesysteem te kijken, etc. Want ach ja, vragen aan iemand die het weet is makkelijker en sneller dan het zelf opzoeken of zelf leren. En dat soort issues heb je zelfs in de IT!

En hoe ver ga je mee in zaken? 20-25 jaar geleden had ik mensen die helemaal verward raakten als het icoontje van hun applicatie veranderde (ander kleurtje) of op een andere plek op hun desktop stond... Tsja, aan die low bar ga je niet je IT ophangen, dat deed je 20-25 jaar geleden niet, dat doe je nu ook niet. Natuurlijk probeerde je wel dat soort dingen te voorkomen om extra werkdruk op de servicedesk te vermijden of escalaties management in (wat je weer moest uitleggen waarom 95%+ van de organisatie wel fatsoenlijk om kon gaan met zo een wijziging).

[FreezeXJ]

Vroeger was er geen probleem, en Gerda weet nog steeds prima elk dossier in de archiefkast te vinden. Alleen datzelfde doen op een kompjoeter is nogal lastig. Sommige mensen zijn gewoon zakpijpen, ooit waren ze prima mobiel en actief, maar toen zijn ze ergens vastgeroest, hersens, spieren en vinnen afgebroken, en nu zijn ze alleen nog maar een maag die gevuld moet worden.

Een beetje manager ziet dat aankomen, en zorgt dat dat geen probleem van de organisatie wordt. Ofwel door op tijd training en advies te bieden, ofwel door afscheid te nemen.

[Cergorach]

Sorry, maar 30 jaar geleden zaten de kantoor medewerkers al op computers. Maar ook sinds die tijd en nu heb je nieuwe gasten die het allemaal al niets kan boeien. ZO ook managers.

En het is inderdaad het juiste woord: Vastgeroest!

[Aldy]

Het vertikken om in het (goed werkende) documentatiesysteem te kijken

Wie leest er tegenwoordig nog een gebruiksaanwijzing? Naast jij en ik, natuurlijk. Als je dan ook nog bedenkt dat er een heleboel jongeren zijn die niet goed kunnen lezen....
En voor de personen die wel een gebruiksaanwijzing willen en kunnen lezen, blijkt opeens dat de persoon die de gebruiksaanwijzing heeft geschreven zich niet in de lezer kon verplaatsen, of is het een heel slechte vertaling.
Misschien moeten we ernaartoe dat alle documentatie in beeld en geluid en met voorbeelden daarbij gemaakt wordt.

[4play]

Toen op iOS het remote desktop ikoon veranderde naar een windows ikoontje kreeg ik van verschillende collega's de opmerking dat hun RDS koppeling van hun ipad was afgehaald.

Terwijl het er nog gewoon stond op dezelfde plek alleen hete het nu ineens de microsoft app.

[nandervv]

Slecht voorbeeld, microsoft app is echt een waardeloze naam daarvoor. Ik heb daar als vrij IT savvy persoon echt wel moeite mee gehad.

[grasmanek94]

Niet- of slecht opgeleide mensen

Oprecht, ik probeer basis tutorials/handleidingen te vinden die begrijpelijk zijn voor lezers, makkelijk te volgen, het liefst in meerdere talen (NL, Engels, Pools, Oekraïens, etc), juist voor die mensen die compuiterschuw zijn, maar zulke handleidingen bestaan gewoon niet meer.

Iedereen en alles online neemt aan dat iedereen weet wat "C shijf", "folders", "bestanden", "applicaties" zijn, terwijl dat helemaal niet waar is.

Wat is dat met Windows dat er geen basishandleiding is? Of Wordpakketten?
Bij een lamp van de LIDL of Action staat er een handleiding die uitgebreid is van hier tot Tokyo, in alle lokale Europese en niet Europese talen.. maar om iemand een OS basis op te laten pakken?

"Ja dan moeten ze een cursus pakken", juist ja, dus een drempel opleggen aan mensen die computervaardig willen worden, want dan moeten ze zich nog meer (onnodig voor hun gevoel) aanpassen aan anderen terwijl heel hun leven alles prima ging, of op extra kosten jagen, of de cursus is niet in een vaardige taal van de deelnemer, of andere van de duizenden redenen...

De computerindustrie, Microsofts, Googles enzovoorts zorgen er zelf voor, er zijn geen duidelijk handleidingen voor de software en systemen die gemaakt worden.

Ja er zijn tutorials voor specifieke dingen (van derde partijen!!), maar ook die nemen veel aan, dingen die niet aangenomen mogen worden als een digibeet aan de slag gaat. Een goede structuur en logische gang van zaken voor een goede leerweg zijn dan ook ver te zoeken.

Ik baal er erg hard van dat dit de situatie is.. Waar is de Windows 11 handleiding van de Windows User Manual?

Ik vind toch echt wel dat de samenleving en bedrijven als geheel, voor digibeten, erg hard hebben gefaald en die mensen gewoon in de steek laten. En dat zeg ik als een power user die zo'n beetje alles uit wil en kan vogelen. En dit betreft niet alleen oudere mensen, ik kom ook regelmatig leergierige 12/13 jarige die niet weten hoe ze een "bestand" of "folder" moeten kopiëren en/of wat dat überhaupt is. Probeer ik ze een goede resource te geven om van te leren dan zijn er soms geen geschikte bronnen die in de schoenen van een digibeet staan, te veel aannames, voor sommige kinderen wel te behappen, anderen niet, dan sta je ze graag bij maar kom op, die dingen moeten goed uitgelegd worden bij de verkoop van software.

Het probleem ligt wat mij betreft vooral NIET bij de digibeten, maar bij al het andere eromheen (uitzonderingen daar gelaten die absoluut uit eigen keuze erg hard weigeren iets met een computer aan te raken). Ik merk dat bij zulke discussies mensen meteen naar de extreme gevallen wijzen "die willen absoluut niks leren", en de groep die wel wil leren maar niet kan wordt gewoon overgeslagen en genegeerd. Erg slecht.

En ja er zijn een paar boeken hier en daar, versnipperd, allemaal met een eigen begrip "voor senioren" en eigen aannames, geen in alle talen beschikbaar, en geen een "officieel" van de producent (Microsoft, Google, Samsung, Apple..). Als elk bedrijf nou een eigen officiële basishandleiding had, in alle talen, was de drempel al veel lager voor mensen (zowel degenen die vragen beantwoorden, als mensen die vragen hebben en willen leren). Bedrijven zien daar denk ik geen kost in dus misschien toch maar via regelgeving verplichten? Leave No One Behind Directive ofzo.

Voor mijn auto heb ik een 400+ pagina boek gekregen (en dat is niet de service manual, maar user manual), waar alles haarfijn is uitgelegd, elke functie, elke knop, elk menu, wat wanneer iets doet, hoe het werkt, door de fabrikant, en als ik wil kan ik die zo in alle andere talen verkrijgen! Waarom niet voor mijn OS? En daarnaast zijn er nog diepgaande handleidingen voor bepaalde functies die beter omschreven kunnen/moeten worden.. het kan dus wel, maar niet in de software wereld blijkbaar.

[Reactie gewijzigd door grasmanek94 op 24 september 2026 10:24]

[mvds]

Wat jij omschrijft, dat is geen handleiding, maar dat gaat veel verder en heel eerlijk, daar is geen eer aan te behalen. Als je een gebruiker treft die zelfs niet weet wat "bestanden" en "applicaties" zijn, dan kan je net zo goed gaan uitleggen hoe de aan/uitknop eruitziet en hoe je die dient in te drukken. En dan wel met een eindeloze reeks aan plaatjes erbij, voor elke mogelijke variant van de bestaande aan/uitknoppen.

Dan is inderdaad een cursus beter geschikt.

En die gebruikers zullen er vast wel zijn hoor, maar daar is geen handleiding voor te schrijven.

[dmantione]

Als de Mega65 een dikke gebruikershandleiding kan meeleveren, waarom kan er bij een moderne computer dan geen goede handleiding geleverd worden?

Dit is één van de actuele onderwerpen momenteel rond retrocomputers. Alle grote nieuwe retrocomputers, waaronder de Mega65, de Commodore 64 Ultimate, de ZX Spectrum Next, hebben gekozen om een traditionele gebruikershandleiding te schrijven die ook op papier meegeleverd wordt. Als een soort middelvinger naar de moderne computerindustrie, om te laten zien wat we zijn kwijtgeraakt.

En die handleidingen worden gezien, gelezen en heel erg gewaardeerd. Ze beginnen bij het prille begin, maar houden de gebruiker niet dom, ze het zijn daadwerkelijke leerboeken.

[Reactie gewijzigd door dmantione op 24 september 2026 12:37]

[mvds]

Omdat het tech-landschap destijds veel eenvoudiger was, en je niet 1001 varianten van hard- en software had. En je ervan uit kon gaan dat de handleiding die je nu schrijft, over 5 jaar nog steeds relevant is.

Je hebt nu niet één type PC; je hebt talloze merken en per merk talloze varianten die er net even anders uitzien en net even anders werken. Net even een andere samenstelling van beschikbare poorten hebben. Andere icoontjes. Andere kleurtjes. Daar is geen handleiding voor te schrijven.

Het techlandschap is zo erg aan verandering onderhevig dat het onderhouden van de handleiding een onmogelijke taak wordt.

[dmantione]

Ja, maar een fabrikant weet wat zijn hardware en standaardsoftware is. Die is zeker in staat om een handleiding te leveren. Dat was oorspronkelijk ook zo. Waar het in de geschiedenis fout is gegaan is toen PC-klonen populair begonnen te worden: De PC-bouwer op de hoek had geen tijd om een handleiding te schrijven. Aanvankelijk werd nog Microsofts handleiding voor MS-DOS meegeleverd, maar daar stopte Microsoft mee, ik denk zo'n beetje wel bij de overgang van DOS naar Windows.

Hoe dan ook, ook in de moderne tijd is er niet zoveel wat een computerfabrikant stopt om een goede handleiding bij te leveren Microsoft zou een officiële handleiding voor Windows kunnen maken. Gebeurt gewoon niet, het zal commercieel beslist zinnig zijn, maar het is ook niet raar als iemand zegt "waar is de handleiding?". Zeker als je van besturingssysteem en applicatiesoftware gaat wisselen, wordt dat een actueel onderwerp.

[grasmanek94]

Een iPhone telefoon kan niemand iets aan wijzigen, idem voor een Android telefoon (nou, behalve die ene modulaire telefoon dan). De hardware en basis-software liggen vast.

Windows werkt op elke desktop/laptop hetzelfde, eventueel met of zonder touch screen, eventueel touchpad ipv muis.

[mvds]

Niet helemaal waar, tijdens de levensduur van een iPhone (die makkelijk 5+ jaar meegaat) verandert de look en feel van iOS wel degelijk en zelfs meerdere malen. En aangezien je een digibeet de werking moet uitleggen op het niveau van; "je moet het blauw-witte icoontje (en dan ga ik er al van uit dat ze weten wat een "icoontje" is) hebben, linksbovenin de hoek is die uitleg al niet meer relevant op het moment dat Apple besluit een nieuw kleurenschema standaard te maken. Want een digibeet herkent het icoontje van de e-mailapplicatie vaak niet meer wanneer die van vorm, kleur of plaats verandert.

[grasmanek94]

Ik zeg ook niet dat het 1 handleiding vergt voor alle iOS systemen, tuurlijk, als iets anders is moeten de leermodules ook een update krijgen.

[mvds]

Dat snap ik, maar het verandert allemaal zo snel dat het niet alleen vrijwel onmogelijk is om de handleidingen up-to-date te houden, maar ook nog eens vrijwel onmogelijk is voor de digibeten om up-to-date te blijven qua kennis.

[protoss warrior]

Aan de andere kant als de fabrikanten verplicht zouden worden om een geüpdatet fysieke handleiding te sturen elke keer als ze nutteloze GUI veranderingen doorvoeren houden ze daar wellicht ook mee op (en zit een goed gedeelte van de medewerkers die daarvoor verantwoordelijk zijn gelijk zonder baan), dat zou een gigantische winst zijn.
(ik zal er wel weer voor uitgelachen worden maar geef mij maar Windows 2000 uiterlijk en functionaliteit menu's in alles terug in Windows)

[grasmanek94]

Nouja dan zijn we het erover eens dat we het met elkaar niet eens worden, want ik denk dat juist een goede resource waar techneuten naar kunnen verwijzen erg behulpzaam zal zijn. Veel makkelijker om iets uit te leggen als ze ook kunnen aangeven wat ze niet snappen, in plaats van "ik weet niet wat ik niet snap". Dat uitleg vanaf de aan-uitknop omvangrijk en arbeidsintensief kan zijn, bewijst niet dat zo’n leerbron onmogelijk of nutteloos is.

Ik denk graag in structurele oplossingen en mogelijkheden, niet in "als diegene niet weet wat een bestand is dan schrijf ik diegene maar permanent af, die kan niks". Die laatste denkwijze helpt niemand vooruit en behoud alleen de walled garden van techneuten die zijn opgegroeid in een tijdperk waarin computers nieuw waren en iedereen die het wilde, het kon leren. Niks productiefs aan, niks eerlijks aan, en moreel verwerpelijk als ik zo mijn mening mag verkondigen. Wat hebben die mensen die het niet kunnen, maar wel willen, nou misdaan om ze buiten te sluiten? Helemaal niks, nul dingen misdaan, de dingen die misdaan zijn, zijn juist door anderen eromheen misdaan.

Juist in een tijd waarin een telefoon of een PC geen optionele toevoeging meer is, maar een (praktisch) verplicht onderdeel van leven, zouden kwalitatieve, passende en goed gestructureerde leerbronnen meer toegankelijk moeten zijn (vergeleken met toen Windows 95 en 98 nieuw waren), niet minder.

[Reactie gewijzigd door grasmanek94 op 24 september 2026 10:37]

[mvds]

"als diegene niet weet wat een bestand is dan schrijf ik diegene maar permanent af, die kan niks"

Maar dat is helemaal niet wat ik zeg, ik zeg niet dat er iemand afgeschreven moet worden. Ik zeg dat het vrijwel onmogelijk is om binnen het huidige landschap van computertechniek, een gedegen handleiding te schrijven voor iemand die qua techniek op 0,0 staat maar die wel alles beslaat.

Zo'n handleiding gaat tienduizenden pagina's bevatten die wellicht met de beste intenties geschreven zijn, maar die werkelijk niemand gaat lezen (laat staan begrijpen).

Voor zulke mensen is een praktijktraining/cursus veel geschikter. En die geef je dan in een klein groepje, dan leer je ze hoe ze de PC moeten opstarten, wat ze dan zien, dan kan je uitleggen wat je met het Startmenu kan, enz. Dat moet je niet in een handleiding willen doen. Het computerlandschap is alweer teveel veranderd, nog voordat de handleiding is gepubliceerd.

[Reactie gewijzigd door mvds op 24 september 2026 10:45]

[grasmanek94]

Ik heb het in het extreme doorgetrokken, onnodig en fout van mij dus excuses.

Je hebt een valide punt dat een statische handleiding niet een one-stop-oplossing is voor alles, de onderliggende kern die ik wil aangeven is dat een goede basis om ondersteuning te bieden grotendeels ontbreekt. Mensen lopen al vast voordat ze kunnen beginnen. Dat vind ik echt jammer.

Een cursus is een van de vele middelen die ingezet kan worden, en is zeker passend voor bepaalde mensen. Een cursus kan goed ondersteund worden door modulaire online handleidingen van Microsoft/Apple/Samsung/etc, bijvoorbeeld "bestanden, schijven, mappen" hoofdstuk, "webbrowsing", "applicaties", etc.. en die modules kunnen bij OS updates onderhouden worden. Die cursus kan dan weer naar die officiële modules refereren, daardoor komen leerling en begeleider/helper beter op een gemeenschappelijke taal. Sommige mensen willen dan weer liever zelf leren of eerst zelf proberen (en dus geen cursus), en alle andere vormen ertussenin of erbuiten; maar als de basis mist, dan hebben we als maatschappij allemaal last hiervan.

Ik zou blij worden als mensen met verschillende preferenties (zelf leren/geen cursus, wel cursus willen, iets ertussenin, andere manieren), dezelfde goede en betrouwbare kwaliteit van informatie kunnen krijgen.

[Reactie gewijzigd door grasmanek94 op 24 september 2026 10:59]

[Cid Highwind]

Zoals hierboven ook gesteld, je hebt beiden nodig. De echte digibeet dient z’n trucje te kunnen doen met het ter beschikking gestelde apparaat. Of dat nu een PC is of een kopieermachine, een plaatje met grote gele pijlen zegt meer dan duizend woorden, maar is desondanks geen vervanging hiervan.

En die ene medewerker die z’n applicatie kwijt is omdat de systeembeheerder niet kon voorkomen dat de desktop van z’n iconen verlost werd, daar zijn collega’s of een helpdesk voor. En ik heb er de nodigen van gehad met een “domme vraag”, niet zelden met het schaamrood op de kaken omdat ze zich vooral zelf lullig of dom voelen.

Maar wat vakkennis betreft kunnen zij mij een hele middag details en nuances uitleggen, dom kan ik ze dus absoluut niet noemen. De ene hand wast de andere wat dat betreft, zolang je als organisatie maar inziet dat handen wassen met één hand pas echt ploeteren is.

[Bosscope]

Momenteel ben ik de eerste pc die wij 40 jaar geleden thuis hadden (Tulip PC compact 2) bij elkaar aan het verzamelen. De toen door Tulip bijgeleverde ms-dos handleiding begint met ‘wat is een bestand’ en ‘wat is een directory’ (folder was nog geen term 😉) Niemand die je nu nog uitlegt hoe je gegevens geordend opslaat of hoe je iets kan terugvinden.

Ik ontwikkel software voor organisaties die veel tijdelijk personeel inzetten en bijv. bewijzen van certificaten moeten uploaden. Vanaf een smartphone een foto toevoegen gaat dan wel en vervolgens kan de manager het heiff bestand niet openen. Daar kun je de gebruiker niet de schuld van geven, het is onze taak als bouwers van die software om je gebruiker tegemoet te komen met bijv. automatische conversie, resizing, previews enz.

Een ander lastig onderwerp is urenregistratie; wat je moet vastleggen verschilt per branche (project, begin eindtijd, pauze, toeslagen) en dan doet de nieuwe uitzend cao daar nog een schepje bovenop.

Voor de taxi branche ontwikkel ik software waarbij de chauffeur alles op de smartphone/tablet kan regelen. De tijd van alleen maar rijden is al lang voorbij en toch hebben mensen van alle leeftijden moeite met de berg van verplichte registraties.

De kunst is ook hier om complexe processen zo eenvoudig mogelijk te maken zodat het zonder cursus kan. Kom je er niet uit is er een handleiding ingebouwd die je duidelijke uitleg geeft, ook dit is niet altijd afdoende. De ene persoon heeft er nu eenmaal meer moeite mee dan de andere om abstracte begrippen te vertalen naar handelingen.

De maatschappij vraagt erg veel van mensen tegenwoordig.

[mvds]

De maatschappij vraagt erg veel van mensen tegenwoordig.

Nee, dat valt wel mee. "De maatschappij" gaat er alleen vanuit dat iedereen wel enige kennis heeft van technologie, wat ook zo is. Je hoeft niet te weten wat het verschil is tussen 4G en 5G, maar wat een telefoon is hoef je niemand meer uit te leggen. Dat er nog stammen zijn in de rimboe, die zelfs niet weten wat een telefoon is, wil niet zeggen dat een fabrikant verplicht is om de handleiding ook voor die mensen geschikt te maken.

Dat ouderen moeite hebben met de snelheid waarin de wereld om hun heen aan het veranderen is, ja, dat snap ik. Maar ik vind niet dat fabrikanten van technologie verplicht zijn of moeten worden om met iedereen rekening te houden. Snap je het niet, dan zoek je hulp. Veel moeilijker dan dat hoeft het niet te zijn. En nee, die hulp hoeft niet uit een handleiding te komen, de kosten die dan gemaakt moeten worden om een handleiding geschikt te maken voor iedereen, zijn het gewoon niet waard.

Heb je geen handige kleinzoon, neefje, of wie dan ook. Dan loop je een verpleeghuis binnen en stel je daar de vraag, grote kans dat er wel iemand je even kan helpen hoor.

[kdekker]

Zoiets was er vroeger: computerrijbewijs (EDCL). Alleen: hoeveel jaar wil je dit doen? Er wordt toch ook nergens meer uitgelegd wat een pen of papier is?

Je hebt nog wel een generatie die digitaal niet/minder vaardig is. Seniorweb doet best veel op dat vlak. Diverse bibliotheken bieden cursusses aan om meer computervaardig te worden.

Lastig is wel: een simpele handleiding vergt veel plaatjes. Bij vaak veranderende software/UI-design, is onderhouden van zo'n handleiding een bak werk. Ik heb vroeger ook wel 'stripboeken' (mee)geschreven. Geen leuk werk, en het is werkelijk nooit goed.

Je auto is relatief simpel t.o.v. een OS. En met applicaties erbij geldt dat helemaal. Als jouw auto-boek al 400+ pagina's is, wat denk je dat je dan voor een OS moet hebben? Als je bij een digibeet aankomt met een 1000+ pagina's boek, dan moet je weer een apart boek schrijven hoe iemand de weg vindt in dat boek. Ergens mag je verwachten dat je vanaf een bepaald moment 'zindelijk' bent (voordat ik half-onderwijsgevend NL over me heen krijgt: dat is ook in NL niet meer vanzelfspreken op kleuterleeftijd, wellicht is dit een gerelateerd probleem ), niet elke 'scheet' uitgelegd hoeft te worden.

De overheid is wel vaak erg lief. Aankondingen in tig-talen, jip-en-janneke brieven. Worden we niet te simpel allemaal (ik zie het nut, maar wat is de bodem die je mag verwachten)? We hebben al minimum niveau's voor spreek en leesvaardigheden, om deel te nemen in de maatschappij. Ik weet alleen niet wat de balans is - als je dit vertaalt naar de softwarewereld - welk minimum je mag verwachten bij het beschrijven van functionaliteit. Met een knipoog: als de serie xxx-voor-dummies (daar zijn boeken voor Windows/Office etc) al te ingewikkeld zijn, wat dan? Dat zijn weliswaar door externe partijen geschreven boeken, maar ze zijn er zeker.

[grasmanek94]

Veel dingen veranderen inderdaad, soms denk ik eraan om kinderen gewoon een Windows 98VM te geven, Windows 98 handboek, en laat ze dan met die basiskennis zelf maar de connectie leggen met de moderne varianten van exact dezelfde concepten. Bijvoorbeeld: Bestanden, mappen en applicaties zijn niet aanzienlijk veranderd (behalve dat we nu "Stores" erbij hebben, Google Play, App Store, Microsoft Store, Steam, etc..).

Wanneer mensen "de concepten" door hebben, vergt het vaak erg weinig "bijles" om ze op de moderne varianten mee te laten draaien.

[Reactie gewijzigd door grasmanek94 op 24 september 2026 11:17]

[CivLord]

Het probleem is juist dat je tegenwoordig heel veel jongeren en jongvolwassenen hebt die heel digitaal vaardig zijn met hun telefoon/ tablet, maar nog steeds niet weten wat een map en schijf is en die niet weten hoe je een afbeelding kan kopiëren.

[kdekker]

En ze lezen ook niet graag. Dus dan gaan we met de volgende generatie ten onder aan domheid? Ga eens in een pictogrammenboek (dat vergt dus lezen) uitleggen wat een bestand en een filtersysteem is. Filmpje dan? Kost ook machtig veel tijd.

Het 'enige' nadeel van niet weten wat een filesysteem is, is dat je dingen dubbel hebt of dingen weggooit. Dat zal in de meeste gevallen geen ramp zijn. Voordeel van een telefoon is dat backup naar de cloud ook wel aan zal staan.

Kortom: net zoals we in de samenleving een bepaalde lees- en spreekvaardigheid vereist is, is dat in de telefoon/computerwereld ook zo. Er is daarnaast heel veel hulp. Wil je het dan nog niet leren, dan soit.

[Jantimon]

Bij seniorenweb hebben ze handleidingen in begrijpelijke taal. Volgens mij alleen in het Nederlands.

[beeldbuijs]

LoL

Ik hoop dat dit grappig bedoeld is.

Als er één onderwerp is waar sinds het prille begin van de pc in de jaren tachtig alleen al in het Nederlands honderden boeken, televisie-cursussen, cd-roms, afijn noem alle media maar op – over gemaakt zijn, is het wel hoe een computer te gebruiken

Als er één apparaat is waar je maar in de standaard meegeleverde browser hoeft in te typen wat je zoekt om 100 antwoorden te vinden, is het wel de desktop computer.

Om bij je voorbeeld te blijven; Teleac behandelde al wat een bestand is op tv, in 1986: YouTube: TV: Personal Computer 1 (19860414) - 09 - Werken met Gegevens Bestanden | Teleac Cursus

Ik heb een klant die laagopgeleid, 65+ en dyslectisch is, pas op latere leeftijd een computer is gaan gebruiken, niet al te intelligent of geduldig is, kortom in veel opzichten de slechtste uitgangspositie heeft die je kunt bedenken. Toch heeft hij zich – soms met een beetje eenmalige hulp van anderen – alles eigen gemaakt wat hij nodig heeft: Internetbankieren, mailen, streaming video kijken, facturen maken via Google Sheets, die downloaden en doormailen als pdf.

Tldr; Niet de Missing Manual (ook een serie computerboeken, met meer dan 100 sub-onderwerpen…) maar de motivatie van mensen zelf is de doorslaggevende factor.

[CivLord]

Het probleem zit tegenwoordig niet alleen bij de digibeten.

Veel jongeren en jongvolwassenen kunnen met hun telefoon/ tablet lezen en schrijven en kunnen daar veel meer uithalen dan jij en ik (figuurlijk dan). Maar basishandelingen op een PC, zoals een bestandje kopiëren, of een foto vanuit een afbeeldingenmap in een presentatie plakken gaan volledig hun pet te boven.
Die mensen kan je met de beste wil ter wereld geen digibeet noemen, want ze zijn heel vaardig op hun telefoon, heel vaardig op internet en heel vaardig met AI. Maar ze zien een PC als iets fundamenteel anders. Het is vaak niet een tijdelijk gebrek aan vaardigheden die met een beetje begeleiding makkelijk bij de brengen is, zoals ze makkelijk van telefoon kunnen wisselen.
Die kunnen jarenlang blijven werken met een knoppeninstructie zonder te begrijpen waar ze precies mee bezig en zijn en meteen in de stress schieten wanneer er ook maar iets verandert.

[mbb]

Youtube staat tegenwoordig vol met video tutorials (van derden), dus daar kijk ik tegenwoordig zelf als ik met nieuwe software begin. Het is vaak niet precies voor wat je zelf met de software wilt doen, maar vaak wel een goed beginpunt.
Het probleem is vaak (voor mij tenminste) dat je meestal een deel van de software al beheerst, dus 90% vd tutorials zijn te simpel/dubbel, en 5% die je nog niet kent is irrelevant of te complex.
Voor absolute beginners kan ik me voorstellen dat de interface veranderingen tussen versies het lastig maken, zeker als ze het in hun eigen taal hebben terwijl tutorials vaak in het Engels zijn. (Reden waarom ik Engels als standaard gebruik, zodat ik de juiste zoekterm hebt.)

Ook gewone documentatie is voor veel software al onvolledig en te complex; als je niet weet hoe een functie heet (of zelfs bestaat) is het lastig zoeken hoe je iets moet doen - en dan gaat de uitleg vaak niet verder dan een abstracte beschrijving zonder concreet voorbeeld.

AL heb ik hoop dat AI hier van dienst kan zijn; ik heb al een paar keer gehad dat het een antwoord had op een windows probleem dat ik niet goed kon beschrijven omdat ik niet precies wist waar het door veroorzaakt werd. AI zoekmachines konden uit beschrijvingen van anderen redelijk raden welke overeen kwam met die van mij.

Ook heb ik al filmpjes gezien waarbij een lokaal draaiende AI die de interface van je software kon zien kon helpen met complexe software als Blender.
Het zal dus niet al te moeilijk zijn voor fabrikanten om AI te gebruiken om tutorials te vertalen en te updaten voor elke nieuwe versie van software.
En voor ervaren computergebruikers om cursussen-op-maat te laten genereren gebaseerd op de kennis van cursisten.
Maar ook die AI zal afhankelijk zijn van de documentatie?

[Reactie gewijzigd door mbb op 24 september 2026 16:30]

[Cid Highwind]

Ik denk dat het probleem is te denken dat je het met een handleiding redt. En dat is een probleem wat ik bij veel partijen ook vaststel, omdat ze vanuit hun eigen positie niet die van een ander in kunnen nemen.

Ik werk namelijk met gebruikers die je in feite complete digibeten kunt noemen, die desondanks met software op een pc te maken hebben. Handleidingen zijn veelal documentatie volledig gericht op wat de software kan en doet. Hoe een gebruiker het gebruiken wil, dat vind je er niet in terug.

Voor dat laatste is dus additionele documentatie nodig én een bijbehorende cursus sessie én een geduldig aanspreekpartner. Gebruikers, juist degenen die zijn aangehaald als de reden waarom het initiatief faalde, interesseert het niet of iets op Windows of Linux draait, sterker nog, je kunt het ze gewoon op de mouw spelden.

Het enige wat de meesten willen of moeten kunnen doen, is hun trucje. Om terug te komen op de handleiding: dat is iets wat uitvoerige systeemdocumentatie vaak op z’n best slechts impliciet omschrijft.

Wat vaak wel een groot probleem is, is de hoeveelheid tijd men heeft om te investeren in de transitie. Anno 2026 is er geen downtime, slack of buffers meer, alles draait door ook als je met vakantie bent en omdat iedereen reeds voor 100% gepland is, is er voor IT geen tijd.

Een dergelijk project kan op vele punten falen, maar wanneer je “het OS” en je personeel aanwijst als redenen, geef je als verantwoordelijk manager een duidelijk brevet van incompetentie af.

[Gemeni]

De uitdaging van IT projecten is niet de software, maar de gebruikers mee krijgen.

Dat de groep hiervan zich bewust is geeft hoop.

Ook ik ben gewend aan mijn vaste gewoontes, verandering is lastig. Hopelijk zien voldoende ambtenaren de noodzaak en is het alternatief ook voldoende compleet.

[Firestorm666]

Gebruikers meekrijgen is niet zo een gigantisch probleem hoor.

Om de 1 of andere reden lijken we altijd te denken: van vandaag op morgen is het nieuwe systeem er en het oude is ineens onbruikbaar gemaakt.

Het oude systeem blijft nog gewoon actief, tot iedereen over is op het nieuwe systeem.

Zie je ook telkens terug in discussie bij het afstappen van big tech naar de alternatieven. Er is geen IT-wet die zegt dat je alles in 1x moet afschakelen. Er is geen IT-wet die zegt dat: je je oude mailprovider niet meer kan/mag gebruiken (forwards bestaan), je al je accounts in 1x moet opzetten naar je nieuwe mailadres, je verbied om nog langer Windows te gebruiken, Al je cloud diensten in 1x moet stopzetten en downloaden op je lokale nextcloud o.i.d., enzovoort...

Je hebt altijd wel mensen die hun hele werkflow in elkaar gestort zien, mits wat goed begeleiding gaan ook de hardliners overstag. Meestal maak je zo iemand nog blij ook als je een functie laat zien die superhandig blijkt te zijn.

[Cid Highwind]

Dat is te simpel gedacht.

1. Vaak zijn licenties en ondersteuning duur, eindig, of beiden tegelijk, waardoor de drang asap over te stappen en af te bouwen zodra het nieuwe systeem live en levensvatbaar is.

2. Wanneer je nieuwe systeem nieuwe workflows, statussen en objecten introduceert kan je alleen al vanwege je data integriteit niet met het oude systeem verder. Laat staan wanneer het een geïntegreerd landschap betreft. Welk systeem moet het gekoppelde systeem aanroepen voor z’n aanvraag? Het oude of het nieuwe? Waar staat de waarheid? Waar wordt verder gewerkt?

Een wetmatigheid is het dus niet maar je wilt het zo simpel mogelijk houden.

[Firestorm666]

1. Dat is puur een beheerdersprobleem, daar heeft een eindgebruiker geen boodschap. Als beheerder zorg je dan ook voor dat je nieuwe systemen operationeel zijn, voor dat de licentie vervalt van het oude systeem / onbruikbaar wordt gemaakt.
2. Er zijn altijd een overgangsfases. Vooraleer nieuwe systemen effectief in dienst komen wordt er voorafgaand heus wel verteld wat er gaat veranderen en worden er instructies rondgestuurd over het hoe en wat. Veder is het probleem wat je benoemt met een sync op te lossen. Data van het oude systeem worden gesync met het nieuwe. Invoer van het oude, gaan naar het nieuwe. Omgekeerd uiteraard niet.

Verder wordt er altijd vanuit gegaan dat ELK systeem hopeloos complex met haken en ogen in elkaar zit & het nieuwe systeem al even hopeloop complex met hopelijk wat minder haken & ogen in elkaar zit. Zulke toestanden bestaan, maar dat is lang niet altijd het geval.

Met IT-wet bedoelde ik het overigens ook niet letterlijk. Ik doelde hiermee dat we het onszelf soms moeilijker maken dan het is. Zoals in m'n voorbeeld:

Ja, overgaan van big tech naar alternatieve is aartsmoeilijk als je alles tegelijk wilt doen. Overgaan van big tech naaar alternatieven in fases is simpel. Zeker met mail. Laat je Gmail gewoon actief staan en stel er een forward in naar je nieuwe mailboxprovider. Je duizenden accounts hoef je niet aan te passen. Verander het emailadres wanneer je toch in het account moet zijn voor een andere reden. Na x-jaar zullen de meeste accounts wel omgezet en een account die je al 5 jaar niet meer gebruikt hebt, zal nu ook wel niet van kritisch belang zijn .

[ApexAlpha]

Het probleem bij veel (semi-)overheden is een harde knip tussen IT talent "in de operatie" en alle management daarboven.

In de teams zelf zitten vaak echte ITers maar zodra je een "agile keten" uitkomt is er geen ingenieur meer te bekennen in velden of wegen en is het een ratjetoe van Advocaten, Bestuurskundigen, Privacy Officers, weggepromoveerde Enterprise Architecten...

[CivLord]

En in een groot bedrijf is dat beter geregeld?

[ApexAlpha]

Commercieel zeker weten want anders ga je failliet simpelweg.

Stel je voor dat Albert Heijn niet in staat zou zijn om een app te bouwen, als organisatie. Dan ben je gewoon weg.

[Reactie gewijzigd door ApexAlpha op 24 september 2026 14:28]

[CivLord]

AH weet het alleen beter weg te poetsen in het jaarverslag.

[HADES2001]

Dat van de managementlaag kan ik bevestigen. Meerdere projecten gehad bij overheden en geregeld liep alles vast dankzij management. Management moest de goedkeuring geven om door te gaan, je geeft een perfect presentatie die alles uitlegt in abc taal en zelfs mijn moeder die nooit een pc gebruikt nog snapt.

“Ja sterk verhaal maar ik weet hier te weinig van dus nog geen akkoord”

En het ergste was dat het 9 van de 10 keer niemand wat boeide want er heerste een sfeertje van “we zijn overheid, we hebben geen deadlines het geld komt toch wel”. Als ik nu ook naar een nieuw project zoek kies ik altijd de commerciële partij boven een overheid, meer werkdruk maar wel echt werk en niet 70% van de tijd meetings.

[xzaz]

Welk programma heet Adobe?

[sebati]

Wijzigingsmanagement is 70% van een project, een (over het algemeen) veelvuldig onderschatte factor. Of je nu bij kleine of grote bedrijven/organisaties komt, nog veel te vaak wordt (te makkelijk) over de impact op de workflow van gebruikers heen gekeken. In de migratie van Schleswig-Holstein naar OpenDesk wordt hier veel aandacht aan besteed. Mijn ervaring is dat het ook niet zoveel uitmaakt of je van "Microsoft" naar "Microsoft" gaat, alternatieven in die hoek of uiteindelijk open-souce zoals OpenDesk, in alle gevallen is het van groot belang voor de voortgang en slagen van een project om gebruikers mee te nemen in het proces.

[Xander2]

Ook bij de overheid werken enthousiaste en gedreven mensen die mooie producten kunnen bouwen. Het gaat heel vaak mis bij het managementlaag als het om tijd en kosten gaat die aan de voorkant niet worden gemaakt (want slecht of onrealistisch begroot).

Bij diezelfde managementlaag gaat het dan ook nog vaak om prestige.

Dit is pure geld- en tijdverspilling, er is ook geen custom Windowsomgeving nodig geweest al die tijd en er zijn zat zeer stabiele distro's met gratis updates (b.v. Debian) die al aan de eisen voldoen.

Pak die Debian en integreer het in de overheid want dit project gaat zeker een keer afgeblazen worden vanwege onnodige kosten en gegarandeerde achterstand.

Onbegrijpelijk dat hier geld naar toe gaat in een tijd dat overal geld tekort is en belastingen omhoog moeten.

[Dinoxl]

Jup,

[RutgerPutter]

Binnen de overheid werken (net als iedere organisatie) mensen met verschillende IT niveau's. DAWO op de werkplek zie ik dan in eerste instantie als 3e optie naast de Windows en MacOS werkplekken.

De gebruikers kunnen dan zelf de keuze maken op basis van meedere factoren. Technische kennis is er natuurlijk eentje, maar ook de appilcaties die een organisatie op DAWO beschikbaar stelt en in hoeverre de ander opties niet andere nadelen hebben.

edit:
typo

[Reactie gewijzigd door RutgerPutter op 24 september 2026 09:58]

[knakworst]

Alles is te leren. YouTube: Prime Minister of the Netherlands can't use a mouse

[Piemol]

Vergeet ook niet: ontbreken van visie.
Of: te veel vastklampen aan resultaat binnen één kabinetsperiode.

Een project als dit heeft zéker enkele jaren nodig om ook maar enig kans van slagen te krijgen. Als dit ingezet wordt en na een kabinetsperiode of hete zomer geen/minder budget krijgt is het allemaal weggegooid geld en tijd. Houdt de koers vast (een beetje bijsturen daar gelaten).

[NoTechSupport]

Mijn ervaring is dat verschillende partijen een rol spelen op verschillende manieren.

• Management wilt dat nieuwe medewerkers met de software kunnen werken zonder opleiding en eenvoudige relaties met leveranciers
• Beheerders een techneuten willen de fancy features gebruiken binnen een groot pakket dat bij de volgende werkgever ook van pas komt.
• Software leveranciers willen dat je volledig afhankelijk bent zodat je niet overweegt weg te gaan (persoonlijk ervaring met MS)
• Gewone gebruikers willen iets fancy (premium licentie klinkt alsof ik fancy ben. Een nieuwe PC is leuker dan ééntje van 10jaar geleden die voor mijn kantoorwerk even goed werkt)

Mijns inziens moet je eigenlijk gewoon overheidsdiensten en overheidsbedrijven verplichten om soeverein te zijn wat betreft software (=EU). Een OS en Office, mail en software voor meetings, documentbeheer, dat is allemaal super triviaal tegenwoordig. Omdat iedereen verslaafd is aan het huidige systeem is het onmogelijk te stoppen. Maar het kost ons als economie miljarden per jaar.

[Reactie gewijzigd door NoTechSupport op 24 september 2026 14:16]

[Coolsaet]

Wat je ook niet moet vergeten is dat de overheid boven een bepaald bedrag (weet niet precies wat, maar dacht iets van 20000€) verplicht is om openbare aanbesteding te doen. En dan kunnen ze niet kiezen welke leverancier het wordt. Daar gaat het ook vaak mis fat leveranciers weten hoe ze moeten liegen om toch de aanbesteding binnen te krijgen.

Weet niet hoe dat zit als je in house development hebt.

[Thystan]

Ik vind jou stelling helemaal terecht. Als ZZP-er heb ik geld verdiend om mensen cursus te geven in het nieuwe besturingssysteem of met de nieuwe GUI.

Als er vervolgens mensen zijn die nog steeds niet snappen waar ze moeten klikken, dan wordt er gekeken naar andere werkzaamheden of een vervanging. Wat ook opviel is de salarisverschillen van mensen die al 20 jaar het werk deden en mensen die net van de opleiding afkomen.
Een oude medewerker opleiden is goedkoper, maar als dat niet werkt dan kun je beter twee nieuwe aannemen, mits jij als werkgever wel er voor zorgt dat ze dan ook bij je blijven.

Vaak gaat het daar mis, want nieuwe mensen aannemen (en alsnog opleiden) kost meer geld. Als ze dan niet blijven omdat ze niet groeien in salaris, er niet naar wordt geluisterd, jarenlang wachten op veranderen met simpele, goedkope oplossingen voor herhalende problematiek met een super laag salaris in vergelijking met de ervaren maar vaak minder bekwame medewerkers, tja, dan gaan ze weg. De oude medewerker blijft dan, want die kan toch niets beters meer vinden.

[dr86]

Ook jij zal ooit een "gerda of henkie" worden als je tegen je pensioen aan loopt. Je kan nu nog zoveel over techniek en it weten, maar reken maar dat als je op leeftijd bent je ook gigantisch gaat achterlopen op de tieners en twintigers van die tijd

[kabelmannetje]

Gerda bepaalt natuurlijk niet de ICT-srategie van de overheid.

[bommel]

De kop luidt: “Nederland maakt soeverein alternatief voor Windows en Office op basis van Linux”, maar uit het artikel maak ik vooral op dat het om een alternatief voor Windows gaat, met een doordacht plan en architectuur om zo’n Linux-werkplek ook goed beheersbaar te maken, inclusief alternatieven voor Windows-gebaseerde managementtooling.

Over de ontwikkeling van een daadwerkelijk Office/Microsoft 365-alternatief lees ik eigenlijk weinig. Zelf vanaf nul een Office-pakket bouwen lijkt me overigens ook niet verstandig; dat is een enorme klus en daarvoor kun je beter aansluiten bij bestaande open-sourceprojecten.

Tegelijkertijd lijkt me juist die applicatielaag cruciaal voor het slagen van zo’n project. Windows vervangen is één ding, maar gebruikers werken uiteindelijk vooral in Word, Excel, Outlook, Teams, SharePoint enzovoort. Volgens mij was dit ook een van de pijnpunten bij LiMux in München: compatibiliteit met Office-documenten, vakapplicaties en samenwerking met de buitenwereld bleef lastig.

Dus wat mij betreft zit de echte uitdaging niet alleen in een goed beheersbare Linux-desktop, maar minstens zo veel in een volwaardig en interoperabel alternatief voor Microsoft 365.

[Ravhin]

Op het moment dat je niet meer denkt in termen van O365 kan het wel. Er zijn legio alternatieven waar je gebruik van kan maken. Vanuit de EU hebben we een sterk Europees beleid (EIF, Interoperable Europe) dat open standaarden voorschrijft of aanbeveelt, en in Nederland geldt voor ODF binnen de overheid feitelijk een "pas toe of leg uit" regime.

Mogelijke alternatieven:
Outlook            --> Thunderbird
Exchange Online    --> Stalwart
Word               --> LibreOffice Writer
Excel              --> LibreOffice Calc
PowerPoint         --> LibreOffice Impress
OneNote            --> Joplin
Teams              --> Matrix/Element
SharePoint         --> Nextcloud
OneDrive           --> Nextcloud
Forms              --> LimeSurvey
Planner            --> Kanboard
Project            --> OpenProject
To Do              --> Vikunja
Power Automate     --> n8n
Power BI           --> Metabase
Visio              --> Draw.io (diagrams.net)
Whiteboard         --> Excalidraw
Stream             --> PeerTube
Bookings           --> Cal.com
Viva Engage        --> HumHub
Intune             --> Flyve MDM
Defender           --> Wazuh
Entra ID           --> Keycloak
Power Pages        --> Drupal
Copilot --> Open WebUI + Ollama + Llama 3.3 / Qwen / DeepSeek

Omdat O365 al lang niet meer de user base in het oog heeft maar meer wat Microsoft zélf wil, kan het ook geen kwaad om naar aparte pakketten te gaan. Zeker als je de configuratie breed (via ICT) kan uitrollen

[bommel]

Dat er voor vrijwel ieder onderdeel van Microsoft 365 een alternatief bestaat, bestrijd ik ook niet. Mijn punt is juist dat de uitdaging niet zit in die losse vinkjes, maar in het geheel.

Microsoft 365 is sterk omdat Outlook, Exchange, Office, OneDrive, SharePoint, Teams, Entra enzovoort als één ecosysteem werken. Bestanden, identity, rechten, gedeelde agenda’s, meeting rooms, presence, mobiele push en samenwerking grijpen allemaal in elkaar. Als je dat vervangt door tien of twintig losse open-sourceprojecten, moet iemand die integratie zelf bouwen én onderhouden.

En daar zit wat mij betreft ook een zwakke plek: als iets na een update niet meer werkt, waar ligt het probleem dan? Bij Nextcloud, LibreOffice, Keycloak, Matrix, een connector ertussen of in je eigen configuratie? Is het project nog actief, worden issues opgepakt, of ben je inmiddels afhankelijk van een fork van een fork?

Daarnaast moet een overheid ook probleemloos documenten met burgers en bedrijven kunnen uitwisselen. Open standaarden als ODF zijn belangrijk, maar de buitenwereld stuurt gewoon DOCX, XLSX en PPTX. Die moeten zonder gedoe en zonder verlies van inhoud of opmaak bruikbaar blijven.

Ik ben dus zeker niet tegen deze richting, integendeel. Minder afhankelijkheid lijkt me juist wenselijk. Maar de echte uitdaging is niet om voor ieder Microsoft-product een alternatief te vinden; die uitdaging is om van al die alternatieven één stabiele, geïntegreerde en langdurig beheerbare werkplek te maken.

[Biggg]

Ja, die office 365 tools grijpen in op elkaar. Maar als dagelijkse zakelijke gebruiker vind ik die integratie vooral vrij slecht werken. Teams/outlook classic/sharepoint/onedrive. Het voelt als touw en plakband, die integraties.

Qua interoperabiliteit en open standaarden: Heel veel problemen qua opmaak komen doordat er op verschillende platformen (windows, macos, google docs) verschillende lettertypes per default staan geinstalleerd.

Als op alle platformen gewoon een basisset opensource / vrije lettertypes geinstalleerd zouden zijn, dan zal je in de meeste gevallen geen enkel probleem ervaren bij document uitwisseling. Maar de corporates van deze wereld hebben er een belang bij om dat niet te doen. Als je al een aanzienlijk marktaandeel hebt, dan kan je er mee weg komen om alleen proprietary fonts mee te leveren. Vooral je concurrenten hebben daar last van.

[downtime]

Ook daar is men mee bezig. Euro-Office is zo'n initiatief.

[useruser]

Vergeet mijnbureau niet!

https://minbzk.github.io/mijn-bureau/

[ookhoi]

Het proefschrift The Purely Functional Software Deployment Model van Eelco Dolstra uit 2005.

Dit proefschrift beschrijft een betere aanpak, een zogenaamd puur functioneel deploymentmodel. Zo’n model is geïmplementeerd in een deploymentsysteem ge-
naamd Nix. Nix slaat componenten in isolatie van elkaar op in een Nix store, een speciale
directory in het bestandssysteem.
In Nix wordt elke component opgeslagen onder een speciaal pad zoals /nix/store/-
2zbay49r2ihrznny6vbrcjvils4nqm1w-firefox-1.0.7. Het deel 2zbay49r2ihr... is een crypto-
grafische hash van alle invoer die heeft bijgedragen aan de berekening van de component.

[Reactie gewijzigd door ookhoi op 27 september 2026 16:10]

[Bor]

Linux helpt maar gedeeltelijk. Een heel groot deel van de top-X bedrijven die werken aan de linux kernel zijn Amerikaans. Zie contributors

Linus, die nog steeds het laatste woord over de kernel heeft, woont al 22 jaar in de VS en is Amerikaans staatsburger.

[Cergorach]

Dan gaan we nog wat verder:

Nederlandse Linux-distributie NixOS

De NixOS Foundation is een Nederlandse entiteit, maar geen enkel persoon op het board is een Nederlander. Twee Amerikanen en voor de rest wel uit Europa, maar niet allemaal uit de EU.

Bron: https://nixos.org/blog/announcements/2025/foundation-board-2025/

[ApexAlpha]

Dan snap je niet wat "soevereiniteit" betekent.

Soevereiniteit betekent niet: alles is hier in Europa gemaakt tot op de laatste komma.

Het betekent dat je niet afhankelijk bent van een (niet Europese) partij.

Je bent niet afhankelijk van Linux als je dat gebruikt. Je kan zelf je kernel inspecteren, bouwen, aanpassen en forken indien nodig.

Dat is fundamenteel anders dan een voorgecompileerd OS zoals Windows waarbij je nooit kan controleren of er backdoors in zitten en altijd afhankelijk bent van MS voor updates.

[Bor]

Dat kan allemaal echter ben je in de praktijk wel degelijk afhankelijk van Amerikaanse bedrijven en Linus als Amerikaans staatsburger die nog altijd het laatste woord heeft over de kernel.

Zie verder de contributors lijst en de mate van invloed die zij hebben in de ontwikkeling van Linux. Ja, in theorie zou je alles zelf kunnen forken en aanpassen maar in de praktijk is dat momenteel praktisch gezien vrijwel onmogelijk en zijn we ook in het geval van Linux wel degelijk in een bepaalde mate afhankelijk. Wie gaat dat doen op een manier waarop alle Amerikaanse (of andere) invloed verdwijnt? Er valt heel erg veel weg op die manier (ook software dat je op Linux wilt draaien). De lijst europese contributors is beperkt. Daarbij speelt ook politieke druk mocht het zo ver komen waarschijnlijk wel een rol.

[Reactie gewijzigd door Bor op 24 september 2026 09:12]

[ApexAlpha]

Wat is precies de angst waar je aan denkt bij de afhankelijkheid van Linus als persoon?

Dat hij code 'verstopt' in de Kernel die vervolgens niemand ziet? Toen XZ gebackdoord werd was het praktisch direct ontdekt, laat staan in de kernel zelf zeg.

Bovendien duurt het vrij lang voor een upstream Kernel in je repo komt, dus ook daar zit meer dan genoeg tijd tussen.

Ik vraag me gewoon af wat voor beren jij op de weg ziet tov een closed-source Windows.

[tweaker29789]

De licentie waaronder het wordt uitgebracht is wat belangrijk is, niet wie eraan werkt. Dit betekent ook dat je altijd de keus hebt om te forken. In dat laatste geval heeft Linus er niets over te zeggen.

[zath]

Ik denk dat het punt hier is dat er twee verschillende soorten "afhankelijkheid" die hier spelen. De afhankelijkheid die je hebt bij Microsoft en Amerikaanse clouddiensten is dat je in een dienstmodel zit. Je hebt geen toegang tot de source, je kan het niet zelfstandig draaien en de externe partij kan ieder moment de dienst uitzetten. Dat is het soort afhankelijkheid waar deze beweging vanaf probeert te komen.

Het soort afhankelijkheid dat jij hier beschrijft is dat zelfs indien je zelfstandig dingen host, en toegang hebt tot de source, dat je voor verdere ontwikkeling van die producten op dit moment afhankelijk bent van Amerikaanse entiteiten. Dat klopt zeker, maar het is een stuk minder ingrijpend dan de afhankelijkheid van de eerder genoemde aard, en en geeft je de mogelijkheid om in de toekomst die afhankelijk nog verder af te bouwen. Feitelijk kan je alles forken en doorgaan. Dan kost je dat nog meer mankracht natuurlijk, maar is beter dan het alternatief.

[downtime]

Die beperking bestaat in de praktijk niet. Zij kunnen "ons" niet verbieden om hun code te gebruiken, want het is GPL, en ze zouden onze code wel uit de kernel kunnen weren (Russische developers worden momenteel ook geweerd) maar dat is een langetermijnprobleem waar we op ons gemak oplossingen voor kunnen bedenken.

Ze kunnen niet van de ene op de andere dag een killswitch indrukken waardoor onze infrastructuur opeens lam ligt, iets wat met clouddiensten wel kan, en wat je met selfhosted proprietary software ook niet volledig kunt voorkomen.

Het forken van Linux hoeft ook niet zo moeilijk te zijn. BSD's zijn ook meer dan eens geforked. Zolang je niet voor een volledig nieuwe architectuur kiest, kun je gewoon code uitwisselen tussen het "echte" Linux en jouw fork, zolang iedereen maar dezelfde licentie blijft gebruiken. Het zou dan gewoon Linux met Europese patches zijn.

[CivLord]

Dat kan allemaal echter ben je in de praktijk wel degelijk afhankelijk van Amerikaanse bedrijven en Linus als Amerikaans staatsburger die nog altijd het laatste woord heeft over de kernel.

Hoezo afhankelijk?

Blijft de laatste voor Europa beschikbare kernel dan niet werken wanneer ze in de VS besluiten geen nieuwe versies meer beschikbaar te stellen?
We kunnen op elk moment besluiten om vanaf een bepaalde versie alles in eigen hand te nemen. Zullen we meteen in hetzelfde tempo nieuwe features en fixes kunnen verwachten? Nee. Hebben we in Europa voldoende kennis om de belangrijkste fixes zelf te maken en vandaaruit langzaam onze eigen versie te gaan maken? Jazeker.

[swhnld]

Als je zelf de broncode maar hebt, dan kun je altijd doorbouwen. Dat is wat bijvoorbeeld China ook gedaan heeft. En wat Google nu op Android probeert te blokkeren door dat steeds verder dicht te stoppen.

[Gulpen]

Punt is dat, als je wilt, je een fork kunt maken en afwijken van wat Linus doet. Probeer dat maar is met Windows of MSOffice!

[John Duh]

Een groot en ambitieus IT project, geïnitieerd en gefaciliteerd door de overheid. Wat kan er mis gaan?

Maar als ik het glas even halfvol giet vraag ik mij ook af of dit niet beter Europees aangepakt kan worden.

[tw_gotcha]

Als de IT bedrijven zich nou een keer gedragen en niet de overheid proberen op te lichten door eerst onder te bieden en dan grof over het budget te gaan, en eerlijke diensten te leveren dan kan er niet zoveel mis gaan. Van de overheid hoef je niet te verwachten dat ze dit helemaal begrijpen, je moet iemand hebben die de IT bedrijven boetes oplegt als ze zich niet aan de afspraken houden. Net als aannemers en bouwprojecten.
Dit kan niet Europees aangepakt worden want dat duurt veel te lang en de landen zijn het niet met elkaar eens. Sowieso wordt een klus van deze omvang internationaal aanbesteedt.

[ApexAlpha]

Denken dat IT iets is waarbij je eens in de 4 jaar je requirements kan laten opstellen door een advocaat met "affiniteit met IT" is echt 2003 niveau.

IT is het tegenwoordig het volledige skelet van je organisatie. Zonder werkt niks meer, met een kut skelet loop je permanent krom.

Haal die IT kennis intern. Op zijn MINST zet een IT'er tegenover de bedrijven die je inhuurt en geen Bestuurskundige die zich voor de 7e keer iets laat verkopen wat gratis op github.com staat.

[Zwarte_os]

Iemand met een IT achtergrond heeft niet direct een goede kwalificatie om grote software aankopen te doen, net als dat een bestuurder geen goede kwalificaties heeft. Bij een beetje organisatie zorgen we dat de grote dingen in stuurgroepen opgepakt worden, zodat de kans kleiner is dat je iets over het hoofd ziet of je je laat leiden door persoonlijke voorkeuren.

[ApexAlpha]

Ja kom maak een stuurgroep met 2 privacy officer, 2 advocaten, 2 Bestuurskundigen en geen IT.

Uitkomst: zolang onze juridische onzekerheden zijn afgedekt met ISAE of ISO270001 vinden wij alles gezegend. Onze nieuwe leverancies lost ons probleem op met BlockChain!

"Responsive design? High Available? OSS componenten? Nee dat was geen requirement, hoezo? Wat is dat eigenlijk?"

[Reactie gewijzigd door ApexAlpha op 24 september 2026 08:37]

[PCR]

Ah, stuurgroepen. Die zijn in het verleden veel gebruikt en dat heeft tot fantastische, binnen-budget IT-projecten geleid /s

We zijn in de IT heel goed in oeverloos gelul. Jaren geleden werkte ik bij een bedrijf waarbij het niet ongebruikelijk was dat er op operationeel niveau 3x tot 4x per week werd vergaderd. Er werd meer vergaderd dan gewerkt en vervolgens 3 keer in het jaar een meeting dat 'we' nog steeds geen winst maken. Dat komt natuurlijk niet alleen door die vergaderfetish aldaar maar het heeft zeker niet meegeholpen.

Tegenwoordig ontwikkel ik softwareprojecten waarbij ik nog wel eens iemand inhuur. Maar een van de speerpunten: er wordt niet vergaderd tenzij absoluut noodzakelijk. En dan nog steeds liever niet. En ja, dat geldt ook vergaderingen met de klant. Gewoon uitvoeren die zooi, opleveren, aanpassen en door. Het zal vast niet scrum of agile of whatever zijn maar dat maakt me niet uit. Niet lullen maar devven. Het trekt een specifiek soort klanten aan wat goed bij mij past. Dit recept werkt, althans bij mij, al een jaar of 5 fantastisch.

(Daarom is samenwerken met overheden voor mij ook niet zo geslaagd hahaha)

[FreezeXJ]

Meetings will continue until we find out why no work is done...

Het probleem is dat een klein team inderdaad met heel weinig vergaderen toe kan, en de hele agile processen prima informeel kan afhandelen. Zodra je andere teams of grote groepen mensen moet meenemen wordt het lastiger. Dan moet je ofwel iemand tot communicator bestempelen, ofwel je krijgt meer meetings, meer uitleg, en vaak veel meer gelul. Iedereen heeft namelijk wel een mening, en niet iedereen weet dat die van hem niet relevant is

Waar jij tegenaan kunt lopen is dat de manager van jouw teampje prima weet wat er speelt, sales een half idee heeft, maar dat je je eindgebruikers (Beppy, Henk en Ahmed zeg maar) compleet kwijt bent. Die zien allemaal nieuwe dingen langsflitsen, en weten niet waarom het er is, of hoe je het moet gebruiken.

[MeTheOne2008]

haha, ja , zo waar als een koe

En veel van ons belastinggeld verdwijnt in bodemloze putten daardoor . (of strijkstokken )

[Reactie gewijzigd door MeTheOne2008 op 24 september 2026 08:18]

[Mellow Jack]

Hahaha uit ervaring helemaal met je eens. Heb meerdere contracten langs zien komen die juridisch, privacy en security wise heel goed in elkaar zitten. Alleen de belangrijkste componenten misten waardoor het geheel 1 wassen neus was

[bzzzt]

Als de politiek zich nou eens een keer gedraagt en niet iedere 4 jaar (of veel vaker tegenwoordig) alles over een andere boeg wil gooien waardoor duur gebouwde systemen weer vervangen moeten worden kan het een stuk goedkoper.

Je aannemer de schuld geven over budget te gaan omdat je je tijdens de verbouwing 3x bedenkt is ook niet eerlijk met je dienstverlener omgaan.

[tw_gotcha]

Dit soort plannen,zijn helemaal niet zo afhankelijk van politiek. Ministeries voeren dit uit, niet de tweede kamer of zo. Ik geloof best dat de opdrachtgever niet duidelijk is in wat ze willen maar de rol van IT bedrijven is dat ze duidelijk zijn en geen gouden bergen verkopen.

"Kunt U ook deze feature erin maken".antwoord: ja hoor dat kan. Echte antwoord: "die feature bestaat nog niet dus het kan wel maar duurt 2 jaar om te bouwen en testen en kost een half miljoen extra."

[Reactie gewijzigd door tw_gotcha op 24 september 2026 08:19]

[Firestorm666]

Eerder:

Vraag: Kunt U ook deze feature erin maken?
Antwoord: die feature bestaat nog niet dus het kan wel maar duurt 2 jaar om te bouwen en testen en kost een half miljoen extra.

1 jaar later en/of wanneer er een andere beleidsmaker in dienst komt

Die feature gaan we toch niet gebruiken. Deze feature wel -> herhaal eerdere vraag/antwoord
Of
Ah, maar die feature gaan we nu totaal anders gebruiken -> bouw je deze nog effekes om?

--

Enfin, de waarheid zal waarschijnlijk zoals altijd wel ergens in het midden liggen. Dure consultants die gouden bergen beloven en wispelturige beleidsmakers die niet weten wat ze willen.

[downtime]

Beleidsmakers zijn natuurlijk niet alleen maar wispelturig. Soms is de wereld alweer veranderd voordat het project is afgerond en moeten we de eisen weer aanpassen.

Een groot IT project kan jaren duren en de wereld staat niet stil, en we willen niet betalen voor een systeem wat onze problemen van vier jaar geleden oplost maar niets kan betekenen voor de problemen die we vandaag hebben.

[Firestorm666]

All begrip hiervoor natuurlijk. maar het is nu ook niet erg vaak dat de wereld zodanig drastisch veranderd dat oplossingen voor een 4 jaar oud probleem ineens niet meer van toepassing zijn.

[dmantione]

Softwaresystemen rusten vaak ergens bovenop, en systemen verouderen vaak omdat de organisatie niet hard genoeg kan rennen om het systeem eronder bij te houden. Met als gevolg dat je op oude versies blijft draaien en dan een paar jaar later alles opnieuw moet bouwen.

Aan de heffing van BTW is in de afgelopen decennia niets veranderd anders dan de percentages. In theorie kan software voor BTW-heffing die geschreven is in 1986 dan ook nog perfect gebruikt worden, in praktijk ligt dat moeilijk, omdat alles eronder veranderd is.

[bzzzt]

De eisen aan software veranderen ook. Software uit 1986 kan waarschijnlijk niet omgaan met moderne bestandsformaten en netwerken om digitale uitwisseling mogelijk te maken.

[marhalm]

De huidige plannen zijn natuurlijk een reactie op het wispelturige, vijandige en extreem onbetrouwbare karakter van de VS. Om op lange termijn te kunnen overleven en niet door MAGA terug naar de middeleeuwen gestuurd te worden, moeten we nu hals over kop dit noodplan uitwerken. Daarom is dit niet een reguliere 'we gooien het weer over een andere boeg'-situatie imho.

[Reactie gewijzigd door marhalm op 24 september 2026 12:14]

[Mellow Jack]

Van de overheid hoef je niet te verwachten dat ze dit helemaal begrijpen, je moet iemand hebben die de IT bedrijven boetes oplegt als ze zich niet aan de afspraken houden.

Half mee eens. Het fundament van het geheel mag naar mijn mening best vanuit de overheid opgezet worden. Liever dat alle (semi) overheden mensen doneren voor dit grotere doel dan dat we gaan aanbesteden. Dat je voor SaaS applicaties jou strategie hanteert kan ik me nog iets bij voorstellen

[tw_gotcha]

Ik chargeer natuurlijk wel maar ik heb het gewoon zien gebeuren, IT bedrijven die zichzelf overschatten en dingen beloven die ze niet kunnen waarmaken.

[mcmd]

Ik vind het goed dat er in Nederland stappen worden gezet, maar zou nog liever zien dat dit in Europees verband gedaan zou worden, of in ieder geval een belangrijke groep landen die hierin samenwerken.

[tw_gotcha]

Miscchien is een kwestie van ervaring op doen? Er zijn al Bunderlander die over zijn op Unix.
Ik denk dat er vooral regels zouden moeten komen op het gebruik van LLM in browsers, anders maakt het weinig uit of je office gebruikt. Er wordt momenteel heel veel beleidsstukken geschreven of opgepimpt met LLMs.

Ik denk dat cloud services sowieso EU zouden moeten zijn, maar wie bewaakt idie dan want wetgeving over privacy varieert denk ik tussen de landen.

[mbb]

Tja, schaalgrootte is een belangrijke factor in de ICT, maar concurrentie en snelle iteratie is dat ook.

Het beste is denk ik een combinatie van beide; bottom-up zodat er snel vanuit landen oplossingen-op-maat komen, en top-down zodat we de kosten van overhead kunnen delen en standaarden kunnen zetten voor uitwisselbaarheid.

Laat bijvoorbeeld landen of groepjes/allianties van gemeentes projecten starten/forken, maar laat de Kernel en hosting (+github, vertalingen, eisen voor handleidingen etc) vanuit Europa komen. Maar maak het (net als ESA) ook toegangelijk voor democratische niet EU partners (andere Europese landen, Canada, etc?)

[HSG]

Je moet ergens beginnen toch? Overigens ben ik het met je eens dat dit beter op Europees niveau aangepakt kan worden.

[RielN]

Ook de Franse overheid is hiermee bezig:

https://discourse.nixos.org/t/dinum-france-is-switching-to-nixos/77558

Sowieso is er al langer een Europees-brede samenwerking gaande, via Mijn Bureau/La Suite.

[Llopigat]

Ze beginnen met Dinium maar Frankrijk heeft ook al 15 jaar Gendbuntu in produktie voor tienduizenden medewerkers: Wikipedia: GendBuntu

[tw_gotcha]

Tja, een EU land met contracten met de US gaat hier gewoon voorliggen. Duurt veel te lang. Het is beter om het zelf te doen,net als sommige Bundeslander, en dan ervaring op te doen. Later kun je die ervaring verkopen binnen de EU. Ik kan me wel voorstellen dat er EU cloud komt.

[Firestorm666]

Ik niet, om de simpele reden dat geen overheid universeel op dezelfde manier werkt. Het enige wat wel universeel hoort te zijn standaarden.

Denk bijvoorbeeld documentatie: dat moet te openen zijn in "het systeem" van zowel Amsterdam als in Brussel. Dat Amsterdam of Brussel een totaal ander systeem hebben van werken hoort irrelevant te zijn.

Dit is een fout die best vaak gemaakt wordt. Het is niet omdat xyz in land/gemeente/provincie/stad/dorp/... perfect werkt. Dat dit noodzakelijk ook in een ander land/gemeente/provincie/stad/dorp ook perfect gaat werken.

[Concept8]

In mijn ervaring met projecten met veel politieke belanghebbenden werkt het beter om de partijen en mensen te verzamelen die wél actief mee willen doen en daarmee iets te bouwen dat voor hen werkt. Dat succes heeft vervolgens aantrekkingskracht voor een bredere groep. En terwijl het tijdens gebruik uit blijft breiden en aan steeds meer van de eisen en wensen van de belanghebbenden voldoet, komt er een moment om te gaan kijken of het een standaard kan gaan worden, om ook de laatste passieve of tegenstribbelende partijen mee te krijgen.

[dmantione]

Ik denk dat het te vroeg is om het Europees aan te pakken. Als je iets Europees aanpakt, krijg je de situatie dat iedereen er iets over te zeggen heeft. Op het moment dat iets in ontwikkeling is, wil je snel kunnen schakelen, alles met iedereen afstemmen vertraagt enorm. Ik denk daarom dat het goed is dat eerst op het niveau van staten en deelstaten het terrein verkend wordt. Zodra de pioniersfase voorbij is, kun je gaan kijken hoe je tot een Europese aanpak kunt komen.

[Biermeester]

Dan krijg je een nog groter en ambitieuzer IT project, geïnitieerd en gefaciliteerd door een nog grotere overheid. Wat kan er mis gaan?

[Joab9000]

Of een even groot en even ambitieus project, met een veel grotere doelgroep, en minder versnippering. Tegenwoordig is elke deelstaat aan een eigen project aan het werken, en soms zelfs de lokale overheden ook nog eens. Dat lijkt me geen goede besteding van publiek geld.

[The Zep Man]

Tegenwoordig is elke deelstaat aan een eigen project aan het werken, en soms zelfs de lokale overheden ook nog eens.

Moge de beste winnen.

Dat lijkt me geen goede besteding van publiek geld.

Zolang verbeteringen upstream aangeboden worden hoor je mij niet klagen. Zelfs als het niks met Nix wordt voor de overheid, dan nog kunnen anderen genieten van de verbeteringen. Dat is beter gebruik van publieke middelen dan weer eens een blik consultants opentrekken.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 24 september 2026 07:27]

[Gamrin]

Tien jaar geleden was ik hier ongeremd vóór.
Nu ben ik bang dat ambtenaren zonder ambitie tot goed werk leveren, met hulp van een onbehoepeld AI-budget, de upstream kunnen overrompelen met te veel waardeloze PR's.

Ik gebruik thuis Nix. Ik heb het op werk aangeraden. Aangeboden. Voorbeelden en verslagen geschreven. De gemeente waar ik werkte had daar geen boodschap aan. "Dat is te moeilijk."

Wanneer collega's moeite hebben met moeilijke dingen zoals Docker en Linux en NGINX en RBAC (en HTTPS op systemen waar persoonsgegevens worden opgeslagen), loop je keihard tegen de lamp als je iets ingewikkelders wilt aanbieden. Zelfs als dat ingewikkeldere ding, juist zou zorgen voor een makkelijkere beheerlast.

Ik kreeg Letterlijk de opmerking: "We willen dat je beheert, niet ontwikkelt". Mijn vriend, in 2014 is beheren en ontwikkelen onlosmakelijk verbonden. We zijn inmiddels meer dan tien jaar verder.

[The Zep Man]

Tien jaar geleden was ik hier ongeremd vóór.
Nu ben ik bang dat ambtenaren zonder ambitie tot goed werk leveren, met hulp van een onbehoepeld AI-budget, de upstream kunnen overrompelen met te veel waardeloze PR's.

Op welke grond baseer je deze angst? Er zijn geen indicaties dat verbeteringen van vibecode aan elkaar hangen. Ook moet een project goed omgaan met voorgestelde patches. Voor een populair FLOSS-project zag ik het volgende beleid: geen LLM-meukcode. Wat LLM-meukcode is bepalen de members. Eén waarschuwing. Daarna een insta permaban. Tot nu toe lijkt dat goed te gaan.

Met de rest van je verhaal zou je juist blij moeten zijn dat deze ambtenaren meer voor elkaar krijgen.

[i-chat]

of je begint klein leert je lessen en uiteindelijk wordt het groot.

ideal is zo'n ding. het begon klein (in alleen nederland) en nu is het wearo bijna 1op1 overgenomen als standaard voor heel europa...

het kan dus wel.

een eigen computer systeem dat niet onder druk van een buitenlandse overheid op slot kan worden gezet omdat wij hier dingen anders doen dan zij:

Trump: we gaan alle licenties van windows in nederland intrekken totdat ze het internationaal strafhof hebben afgebroken en de mensen daar hebben vermoord.
(als je niet weet waar dit over gaat: lees vaker het nieuws).
<== gelukkig zijn we hier nog niet, maar laten we vast voorbereidingen treffen want het komt inmiddels wel gevaarlijk dichtbij.

[Finder]

Totdat de overheid jou als het probleem ziet. Niet Trump, maar Jette vind dat jij iets fout doet. Of de EU. Bijvoorbeeld dat je zonder iDeal niet meer de grens mag oversteken. Maar onze overheid zou zoiets nooit doen.

[Roberto4646]

In de testfase is het juist een hele goede projectmatige keuze om meerdere kanten op te gaan.Concurrentie binnen afdelingen zorgt ervoor dat het product uiteindelijk beter wordt. Daar is helemaal niets mis mee. Uiteindelijk wordt er voor een systeem gekozen.

[ronaldvr]

Binnen de EU of een hele grote organisatie zal je altijd een richtingenstrijd gaan krijgen omdat verschillende landen/afdelingen niet allemaal dezelfde belangen hebben (en soms zelfs tegenstrijdige).

Om een voorbeeld te noemen: Ik had bij mijn bank nooit mijn email adres opgegeven en dat wisten ze dus ook niet, waardoor ik wist dat ieder mailtje dat zei van mijn bank afkomstig te zijn phishing was. Op enig moment had men het wel ergens voor nodig en direct begon de marketing afdeling me te spammen (inclusief linkjes). Waarna ik de grootste moeite had om dat te stoppen. Anders gezegd de marketing afdeling had/heeft een volkomen ander doel dan de datgene dat vaak door de bank zelf wordt gecommuniceerd...

[Roberto4646]

Als ze niets doen is het niet goed, pakken ze het goed aan is het niet goed, heerlijk makkelijk inderdaad langs de zijlijn. En uiteindelijk heb je altijd gelijk, lekker toch.

De Franse overheid gaat volledig van alle US software af in 2027, is zelfs in de wet vastgelegd. Natuurlijk gaat het niet in 1 keer goed, maar ze durven wel te beginnen en doen het gewoon.

[RielN]

En ook met NixOS.

[Roberto4646]

Ohw die details had ik niet. Leuk om te horen

[Miki]

Flauwe opmerking, de meeste ICT-projecten bij de overheid worden juist door externe IT-partijen gerund en waar allerlei dure externe ZZP’ers worden ingevlogen. Dus als er gewezen moet worden dan gaat die wijsvinger niet alleen naar de overheid.

Het is dus juist nu mooi om te zien dat de overheid zelf het initiatief heeft genomen en in-house zelf een volledige omgeving aan het ontwikkelen is. Ik kijk er in ieder geval naar uit om het te mogen gebruiken

[Bas-w]

Er zijn ook Europese samenwerkingen, zoals dit artikel en de reacties daarop ook aangeven. nieuws: Frankrijk stapt over van Microsoft Teams, Zoom en meer naar eigen alternatief

Het gaat om het Franse Visio en La Suite, waarvan meen ik ook Nederlandse en Duitse kopieën bestaan onder een andere naam. In hoeverre dit inhaakt op het NixOS project weet ik niet, maar ik hoop dat het wel gebruikt kan worden en er niet nog een alternatief ontwikkeld hoeft te worden.

[Sissors]

Ik zou eerder omgekeerd noemen: Ambitieus misschien, maar groot? Er zitten drie (!!!) kernontwikkelaars hierop. Drie. Ik herhaal drie. Ze willen met drie (kern)ontwikkelaars een alternatief voor Windows en Office neerzetten? En ja ik snap dat ze natuurlijk veel bestaands willen gebruiken, maar nog steeds, drie!

Ik ben groot voorstander ervan dat je beter een klein competent groepje kan hebben als een hele groot groep waarbij veel loos gewicht is. Maar drie is wel echt idioot weinig voor zoiets.

[FranzFerdiNaN]

Ik werk voor een heel groot privaat bedrijf en hier gaan grote IT projecten ook geregeld mis, of lopen de kosten gigantisch de pan uit. Ik denk dat mensen vaak 'overheid' verwarren voor 'heel grote organisatie'.

[CivLord]

Klopt.

En een groot bedrijf kan zo'n mislukking ergens in een sidenote in het jaarverslag verstoppen, terwijl het bij de overheid meteen voorpaginanieuws wordt. Zo krijgt iedereen het idee dat het enkel bij de overheid fout gaat.

Dat terwijl er in de meest bedrijven, zelfs grote bedrijven, een veel beperkter aantal IT projecten lopen.

[Terracotta]

Als je alles centraliseert dan neem je de nadelen van closed source binnen enontdoe je je van de voordelen van open source: De pakketten en software waar ze gebruik van maken zijn per software al georganiseerd en verbeteringen aangebracht door één land zijn bruikbaar voor andere landen zonder dat er commerciële barrières geschreven worden.

Er zijn genoeg distributies die op zeer beperkte resources draaien, dat elk land zijn eigen distro zou maken is de kost niet. Ik zou zelfs durven beweren dat het goedkoper en vooral sneller is als elk land (of elke regio) zijn eigen distro had. Op broncode niveau is er genoeg samenwerking, zolang de producten (docs etc...) met elkaar compatibel zijn, is er geen probleem.

[Noisy_Boy]

Op Europees niveau wordt al samengewerkt. In Frankrijk (DINUM) en Denemarken wordt aan hetzelfde concept gewerkt, en in de echte open source-geest lenen we geregeld iets van elkaar en pakken we dingen samen op.

[Noisy_Boy]

DAWO is geen groot aanbesteed project. Het zijn pilots bij verschillende lagen van de overheid en een open community die stap voor stap bouwt in opdracht van de Overheid.

Op Europees niveau wordt al samengewerkt. In Frankrijk (DINUM) en Denemarken wordt aan hetzelfde concept gewerkt en in de echte open source-geest lenen we geregeld iets van elkaar en pakken we dingen samen op.

[arianvp]

er wordt Europees samengewerkt

het officepaket is gebaseerd op LaSuite van de Franse overheid

En de Franse overheid gebruikt ook NixOS voor hun workstations (Securix en Burocratix)

[Giga_]

Gedreven door angst voor Trump en het verlies van Amerikaanse BigTech? Opzich snap ik dat. Wat je ook van het politieke landschap vind op het moment; ik denk dat we al een tijdje geleden een kant (die van BigTech) op zijn gegaan waar je echt niet zomaar meer onderuit komt. Nobel om dan als Nederlandse overheid wat nieuws te gaan bouwen omdat je principes hebt maar kom op.... Hoe realistisch ben je?? Moet dit van onze centen? We hebben amper nog stabiele bruggen waar je overheen kan rijden.

Ik vraag me ook altijd wel af hoe groot ons risico nou echt is. Op kleine schaal zie ik echt wel risico. Medewerker van het ICC die wordt geboycot etc. Maar dat is toch al prima op te lossen? Daar hoef je toch niet een heel landschap voor te bouwen.

EDIT en dit hele artikel leest ook alsof het geschreven is door die ontwikkelaar op je werk die alles overengineered en van elke mug een olifant maakt...

Om positief te eindigen; anderzijds wel lef om het gewoon te gaan doen.

[Reactie gewijzigd door Giga_ op 24 september 2026 07:32]

[jpfx]

Met Trump is het wel een mug met Malaria. Zou ik mij wel zorgen om maken. Hij stopt niet met een enkel persoon. Voor hem is de US big tech gewoon een wapen.

[Leo. P. Klepper]

Dat klopt helemaal, met de US Cloud Act kunnen door de US bij alle US tech bedrijven data opgevraagd worden van personen en organisaties die de US (lees: Trump) tot veiligheidsrisico verklaart, ongeacht waar deze data zijn opgeslagen.

Met de US Cyber Security act kan de US regering bij alle US tech bedrijven de toegang tot software en data blokkeren van personen en organisaties die de US tot veiligheidsrisico verklaart, ongeacht waar deze personen of organisaties zich bevinden.

Autocraten verklaren alles en iedereen tot veiligheidsrisico als ze hun zin niet krijgen.

Momenteel is er een toenemende beweging dat zelfs US bedrijven en particulieren hun digitale heil gaan zoeken bij Europese cloud- en softwarebedrijven.

M.i. alle reden om digitaal soeverein te worden.

[Reactie gewijzigd door Leo. P. Klepper op 24 september 2026 09:07]

[xxs]

US bedrijven kunnen hun data planten waar ze willen, als de US Gov komt zijn ze verplicht die data te delen.

[GigaHenk]

Momenteel is er een toenemende beweging dat zelfs US bedrijven en particulieren hun digitale heil gaan zoeken bij Europese cloud- en softwarebedrijven.

Dat klopt, AWS heeft hiervoor een speciaal datacenter in EU voor opgetuigd. Maar indien een Amerikaans bedrijf daarop een dienst aanbiedt, is dat een soort "green washing". Want juridisch gezien blijven het amerikaanse bedrijven, dus nog gewoon vallen onder Patriot Act.

Amerikaanse bedrijven doen dit niet omdat ze bang o.i.d zijn voor Trump, maar om Europese klanten te gemoed te komen.

[Giga_]

Helemaal waar dit. Want als een Europees datacentrum optuigen een oplossing zou zijn dan zou @Leo. P. Klepper helemaal niet zo in de stress zijn vanwege een enkele Amerikaanse President.

Het enige wat het dekt is dat we als Europa hebben gezegd dat data op ons grondgebied moet staan. Maar het feit dat een datacentrum van een Amerikaans bedrijf op ons grondgebied staat betekend niet dat ze de data niet kunnen claimen. Tis pure schijnveiligheid.

[GigaHenk]

Als je goed naar de speeches van Trump geluisterd hebt voordat hij president werd, dan had hij al aangegeven dat de VS internationaal er met businessdeals slecht van af kwam. Ik kan me voorstellen dat andere landen niet zeggen, van ja, dat klopt, we draaiden jullie een poot uit en nu gaan we het netjes/anders doen. Neen, die willen hun voordelen behouden. Dan zal je dus druk moeten uitoefenen. en dat kan wellicht met BigTech,

Daarnaast is hij, en dus de kiezen in VS geen voorstander meer van de globalistische aanpak, en weekt zich los. En dat hij daarin een sterke positie voor VS afdwingt lijkt me logisch. Maar logisch lijkt anno 2026 een beetje als vloeken in de kerk.

Vind het een hele interessante tijd en persoonlijk ben ik erg blij met anti-globalistische beweging. Mensen hebben nou eenmaal het nadeel dat als je ze meer macht geeft, de corruptie groter wordt. En dat zie je nu goed in de EU, met belangenverstrengelingen. Dus beter decentraal dan centraal. Globalistisch samenwerking is goed, maar slechts op vraagstukken niet one world goverment. Just my 50 cents.

[Giga_]

Heb je hem in al die jaren al 1x iets zien doen op grote schaal?

[Transportman]

Wie moet het dan gaan doen en betalen? De Nederlandse overheid heeft zich gerealiseerd dat digitale soevereiniteit ook wat waard is, en als we dat niet voor gaan hebben we wel een groter probleem dan wat onstabiele bruggen als een Trump of big tech opeens echt dwars gaan liggen, zonder IT komt tegenwoordig een groot deel van de overheid simpelweg stil te liggen, het ontbreken van digitale soevereiniteit is een gigantisch risico.

Edit op jouw edit: het risico is groter dan je denkt. Een irrationele president in de USA, big tech straffen op Europees niveau, onze afhankelijkheid van hun heeft ze macht over ons een onze besluitvorming.

[Reactie gewijzigd door Transportman op 24 september 2026 07:36]

[Giga_]

Ja maar dit los onze digitale soevereiniteit in de verste verte niet op. Zelfs al heb je dit liggen dan is de infrastructuur waarop het draait nog steeds afhankelijk van niet Nederlandse machten; gaan we ook routers/switches etc maken? Gooien we al onze Chinese masten eruit, vervangen we ze door apparatuur van een ander dubieus land... Digitale soevereiniteit is alleen haalbaar als je de definitie versoepelt.

[Roberto4646]

Zeker, helemaal gelijk. Maar je moet de problemen afpellen en stuk voor stuk aanpakken. De Chinese masten van Huawei bijvoorbeeld? Die worden uitgefaseerd en over 5 jaar zijn het er null. Niet alls kan direct.

[Giga_]

Eens. Maar we vervangen ze met tech van een andere grootmacht die we, volgens sommige mensen die ook vinden dat we digitaal soeverein moeten worden, moeten scharen in dezelfde categorie als China

[Roberto4646]

Op dit moment zijn het bijvoorbeeld allemaal masten van Europese bodem, Ericsson. Maar inderdaad we moeten keuzes maken en ergens blijf je altijd afhankelijk. Je moet het alleen minimaliseren en op dit moment zijn we maximaal afhankelijk. Dat is natuurlijk de verkeerde kant op.

[Firestorm666]

Rome is niet op 1 dag gebouwd hé...

Heel onze infra is een opbouw van decennialang. Dat zal ook al minstens evenveel decennia kosten om om te bouwen EN op voorwaarde dat die verbouwing door blijft gaan, ook in het geval dat de Amerikanen terug voor een president kiezen met een functionerend brein ipv een raaskallende krankzinnige idioot.

[The Zep Man]

Ja maar dit los onze digitale soevereiniteit in de verste verte niet op.

Laat perfect niet in de weg staan van goed en blijven verbeteren. Eén stap vooruit voordat de andere stap wordt gezet.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 24 september 2026 09:44]

[kozue]

Je moet het niet als een Big Bang zien. Big Tech zit overal in onze samenleving geïntegreerd en dat er weer uithalen kost tijd en moeite. De overheid over laten stappen naar een software platform dat niet afhankelijk is van buitenlandse mogendheden is cruciaal om ons overeind te houden wanneer de ruzie echt goed losbreekt. De hardware kant zoeken we dan later wel uit. Overstappen op Linux maakt het al veel makkelijker om het Amerikaanse x86 platform compleet te verlaten.

Jouw alternatief lijkt te zijn: doe maar helemaal niks want we zitten er al te diep in. Dat is geen optie meer. De VS is niet onze bondgenoot. Waarschijnlijk nooit geweest (de relatie was vooral eigenbelang), maar nu we daadwerkelijk gemanipuleerd worden door hun, is het duidelijk dat de tijd van Big Tech aan z'n einde moet komen. Gebruikers hebben het meest met de software te maken, dus een OS als DAWO lijkt me een prima stap in de juiste richting. Andere zaken kijken we daarna wel naar. Het is ook niet alsof ze onze netwerken ineens plat kunnen gooien ofzo, ongeacht wie de maker van de routers of processors is. Dat is met software veel makkelijker, en met cloud diensten triviaal. Hun clouds moeten we dus als eerst vanaf. En dat betekent afstappen van Microsoft, want Windows is nauwelijks functioneel meer zonder de MS cloud.

[BleghBlarg]

Zoals in het artikel ook aangehaald, er draait op dit moment ook kritische software VS' software. Denk aan computers die het stroomnet of watertoevoer beheren. Ik heb het dan niet over die systemen stil leggen want daar zijn nog makkelijk handmatige oplossingen voor.

Misschien dat je je dit nog kan heugen: Wikipedia: Stuxnet Het slopen van infrastructuur is het daadwerkelijke gevaar. En op dat moment weet je niet wat de oorzaak was dat de boel zichzelf heeft opgeblazen.

Als je niet eens een virus hoeft te creëren maar gewoon kan meekijken in het OS dan ben je alles 15 stappen voor. Deze computers zijn grotendeels offline maar die krijgen nog wel eens updates. ik denk dat dit een prima stap is.

En we hebben het ook niet gehad over een stukje geheimhouding van bepaalde zaken. Internetprotocollen zijn no-trust based ingericht tegenwoordig dus China can je router platleggen maar niet lezen wat je doet.

[OruBLMsFrl]

Voor routers/switches zie bijvoorbeeld Mikrotik, die hebben een Europees alternatief van 100Mbps tot 100Gbps, ook wireless bieden ze al tot en met wifi7. Daar kun je heel wat mee netwerken.

[Roberto4646]

Als wij de software niet kunnen gebruiken dan draait er niets meer in Nederland. En de gekke Amerikanen hebben zelfs al Europese rechters verstoten van Office 365 en Amerikaanse betaalsystemen. In de Franse wetgeving is nu vastgelegd dat alle overheidsinstanties van alle US software afstappen in 2027. Er is geen weg terug meer, dit is de werkelijkheid.

[Reactie gewijzigd door Roberto4646 op 24 september 2026 07:57]

[CaptainKansloos]

Heb je een beter alternatief? Doorgaan op het ingestoken pad en geld in een bodemloze put van buitenlandse stakeholders blijven storten?

Dit project heeft nog een lange weg te gaan, maar met actieve support van een aantal gemeenten kan dit best wat worden. Steek er een paar ton in en kijk of het wat wordt; dat staat geenzins in verhouding aan wat we jaarlijks aan buitenlandse partijen afdragen. Ik wens ze iig alle succes. Hoe meet onafhankelijkheid hoe beter.

[marhalm]

Je moet ook gewoon zo'n duivels regime ons geld niet meer gunnen en zo nog meer macht over ons laten verkrijgen.

[niki_lauda]

Ben vooral blij dat men nu andere beweegredenen heeft dan kosten. Uit de casus Munchen bleek namelijk dat opensource niet perse goedkoper is.

[xxs]

Sinds Muenchen zijn de geopolitieketijden wel fors veranderd, dat mag ook wat kosten.

[Cid Highwind]

https://itsfoss.com/munich-linux-failure/

Niet per sé goedkoper. Wat kennelijk ook de reden was er wederom van af te stappen, met als tweede argument dat de keuze voor Linux vooral politiek was, om minder afhankelijk te zijn van externe leveranciers.

Eigenlijk was men er de tijd dus ver vooruit, vervolgens ten halve gekeerd om uiteindelijk volledig te dwalen.

Maar München is een commercieel en op prestige ingestelde stad. Omzet voor Microsoft is omzet voor de stad nu MS hun hoofdkantoor daar heeft.

[bzzzt]

Open source gaat om autonomie, niet om kosten. Uiteindelijk wordt alle software goedkoper als het breder gebruikt wordt, maar zal ergens wel geld vandaan moeten komen voor onderhoud en doorontwikkeling.

[Erwin1967]

Het is een goed initiatief maar waarom de naam NixOS? Als het even niet loopt of je hebt mensen die tegen wordt de naam snel NiksOS. Hier is dus niet goed over nagedacht.

[Aistina]

Dit project is op basis van NixOS, wat een al bestaande distributie is op basis van de Nix package manager. Deze bestaan al ruim 20 jaar, dus die naam is niet gekozen voor dit project.

(De Nix package manager is overigens volgens mij vernoemd naar “*nix”, als overkoepelende term voor Linux, Unix, …)

[raviculus]

Uit de dankwoord van het proefschrift (2006) van Eelco Dolstra, de bedenker van Nix:

... Armijn Hemel (“I am the itch programmers like to scratch”) contributed to Nixpkgs and initiated the NixOS, which will surely conquer the world. René de Groot coined the marketing slogan for NixOS—“Nix moet, alles kan!”

Pun intended?

[Llopigat]

Waarom wordt er nou weer het wiel opnieuw uitgevonden? De Fransen hebben al Gendbuntu voor de Gendarmes met tienduizenden gebruikers, de Duitsers hebben wat enzovoorts.

Nederland moet altijd weer speciaal doen en vervolgens wordt het een veel te complex megaproject waar miljarden in moeten en niks uit komt.

Overigens vind ik de keuze voor NixOS dan weer wel logisch want declarative management is heel geschikt voor beheer van grote computerwagenparken. Juist voor privegebruik vind ik het een stuk minder interessant.

[jumbos7]

Dat andere landen al iets hebben betekent niet dat Nederland dat even 1-op-1 over kunnen nemen zonder aanpassingen. Uiteindelijk is het wiel dat hier is uitgevonden vooral Linux en alle opensource applicaties die daarvoor beschikbaar zijn. Het kan zo maar zijn dat standaard Linux aanpassen (of in dit geval NixOS) naar de eigen wensen makkelijker kan zijn dan de Fransen benaderen of we Gendbuntu alsjeblieft mogen gebruiken.

[Reactie gewijzigd door jumbos7 op 24 september 2026 21:41]

[Llopigat]

Ja precies dit is het exceptionalisme dat me zo tegenstaat aan de Nederlandse overheid. Wat elders werkt kan hier natuurlijk noooit werken want wij zijn zo speciaal 🥹🤣

[0xDUDE]

Dat is een hele goede vraag. We gaan het wiel zeker niet opnieuw uitvinden; voor een 'Not Invented Here'—mentaliteit is bij ons geen plek. We werken pragmatisch en bouwen voort op technologie die er al is. Zo werken we intensief samen met de Franse en Duitse overheid om van elkaar te leren, mede mogelijk gemaakt door het Digital Commons EDIC. Via bijvoorbeeld 100-day challenges verdelen we het werk, zoeken we de beste opties en maken we deze open beschikbaar. Door het werk zo logisch te verdelen, pakken we alle nieuwe uitdagingen zo efficiënt mogelijk aan. Want met alleen een nieuw besturingssysteem installeren ben je er natuurlijk niet. Om de gebruikersadoptie hoog te krijgen, heeft elk land een eigen lokale invulling nodig (couleur locale). Nederlandse ambtenaren hebben immers niets aan een Franse spellingcontrole, en in Duitsland spelen weer andere adoptievraagstukken. One size fits all werkt hier simpelweg niet. Ik heb veel ervaring met grote, ambitieuze projecten en ik weet dat dit niet in de miljarden hoeft lopen. Trouwens die financiële ruimte is er simpelweg ook niet [https://nos.nl/artikel/2632016-rekenkamer-ministers-vaag-over-plannen-en-besteding-miljarden]. Gelukkig staat er al heel veel goede hardware die helemaal niet vervangen hoeft te worden. Alleen maar een "upgrade" wat ons minder afhankelijk maakt. :-)

[dmantione]

Ik denk dat het wiel helemaal niet opnieuw wordt uitgevonden:

https://discourse.nixos.o...-switching-to-nixos/77558

Twee keer NixOS is geen toeval. Dat is gecoördineerd.

[Kroesss]

Dat er een eigen versie opgetuigd wordt, betekent niet direct dat het wiel opnieuw wordt uitgevonden he.

Als je kijkt waar het om gaat, dan heb je het over een collectie van verschillende software. Dat is inderdaad al gedaan in Frankrijk en in Duitsland. Als Nederland zijnde kijk je daar dan naar, en wat je kunt gebruiken neem je over. Dat is juist de hele gedachte achter open source software volgens mij. Maar dat je er vanuit een Nederlandse blik naar kijkt is denk ik juist goed. Onze wet zit nou eenmaal anders in elkaar dan de Franse of Duitse wet. Dus klakkeloos kopiëren wat ze daar hebben is ook niet haalbaar.

[downtime]

Het gaat niet alleen om wetgeving natuurlijk. Het zit ook in zaken als de bestaande software waarmee gewerkt moet worden. De kunst van een migratie is bijna nooit het installeren van een stukje software, de kunst is om het te laten samenwerken met de software die je al had. Dat blijft complex maatwerk, omdat elke organisatie anders in elkaar zit.

[The Zep Man]

Het jaar van Linux op de desktop

Dit is meer een meme dan werkelijkheid. Linuxgebruik groeit, maar het gaat geleidelijk. Er zal niet een groot omslagpunt zijn. Het versnelt mogelijk wel, maar ook dat zal niet plots gaan.

Putter legt uit dat er wel mijlpalen zijn gedefinieerd voor de code, maar dat de gemeenschap op basis van overleg en consensus bepaalt wanneer versie 1.0 uitkomt. "Is dit 1.0-waardig? En zo nee, waarom niet?", licht hij het ontwikkelproces toe.

Gewoon versienummers gebruiken gebaseerd op jaar en maand. Veel makkelijker om te interpreteren en vereist geen harde beslismomenten.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 24 september 2026 08:00]

[Spuugvuur]

Maar dat zegt toch niets over wat versie 1.0 is? Ofwel, de versie die breed gebruikt kan worden omdat hij voldoende functionaliteit biedt om het werk effectief en efficiënt uit te voeren - los van de training benodigd voor het nieuwe systeem. Mijns inziens is dat wat ze in de context van het artikel bedoelen met versie 1.0.

[The Zep Man]

Maar dat zegt toch niets over wat versie 1.0 is? Ofwel, de versie die breed gebruikt kan worden omdat hij voldoende functionaliteit biedt om het werk effectief en efficiënt uit te voeren

Vaak zijn dit soort projecten zo breed dat het juist gevaarlijk is om met zo'n claim te komen. Volwassen FLOSS-producten werken daarom niet met versienummers, maar met verwachtingen. "<Project> wordt gezien als stabiel voor dagelijks gebruik voor <doeleinden>", gecombineerd met een roadmap voor andere doeleinden. Daar heb je veel meer aan dan "het is stabiel", om erachter te komen dat het niet stabiel is voor een bepaalde use case. Je hebt daarmee geen V1.0 nodig. Natuurlijk kan je wel milestones hebben. "Versie 2026.09 wordt eindelijk als stabiel gezien voor <use case>. Ook werken we verder aan <use case>.".

Verwachtingsmanagement is belangrijk. Een slechte ervaring weegt zwaarder dan een goede ervaring. Slechte ervaringen voorkomen door van te voren aan te kondigen wat men nu en later kan verwachten werkt beter dan een magische V1.0.

[Firestorm666]

Ik denk dat je de "1.0" opmerking iets te serieus opneemt. Ze geven zelf aan geen verwachting te hebben wanneer precies het product "klaar" is.

"Versie 1.0 kan je verwachten in 2027" bekt nu eenmaal iets beter beter dan "Versie 2027.x.x.x kan je verwachten in 2027" .

[xxs]

27.5 bekt prima 😜

[Blokker_1999]

En wat is dan wel 1.0? Het is niet omdat iets 1.0 is dat het bruikbaar is voor mij en mijn organisatie. Als benodigde mogelijkheden dan alsnog ontbreken heb ik er niets aan. En wie zegt dat versie 0.6 al niet voldoende is voor mij?

Versienummers zijn een zinloze oefening. Dat is als de discussie of er na versie 1.9 een 2.0 of een 1.10 komt. Je wil niet weten hoeveel mensen over die vraag struikelen. En er is geen juist antwoord.

En wanneer ga je naar versie 2.0? Ook daar is geen lijn in te trekken. Ik kan je zo naar enorm lange discussies brengen over versienummers op een project. Ik kan je blogposts gaan geven die erover gaan en uiteindelijk kom je maar tot 1 conclusie: een versienummer is betekenisloos en gewoon een cijfertje dat iemand op een release heeft geplaatst.

[passingFables]

Dat heet Semantic Versioning, meestal afgekort als SemVer. Het wordt heel veel gebruikt en structuur is als volgt:

MAJOR.MINOR.PATCH

Bijvoorbeeld versie 1.2.3:

1 = MAJOR - breaking changes

2 = MINOR - nieuwe functionaliteit, backwards compatible

3 = PATCH - bugfixes, backwards compatible