Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door Joris Jansen

Nieuwsredacteur

SpaceX en Boeing gaan naar ISS

Maken hun capsules Rusland overbodig?

Waarom zijn nieuwe ruimtecapsules nodig?

Het einde van de Space Shuttle

De Discovery had eind mei 1999 de eer om als eerste Space Shuttle te koppelen met het International Space Station. Daar is echter geen beeldmateriaal van. Pas in 2011 verscheen er voor het eerst een foto van een verticaal hangende, aan het ISS gekoppelde Space Shuttle. In mei 2011 maakte de Italiaanse astronaut Paolo Nespoli een foto van de gekoppelde Endeavour, als bemanningslid van een naar de aarde terugkerende Sojoez-capsule. Dat kiekje was net op tijd, want enkele maanden later werd het Space Shuttle-programma definitief beëindigd: Atlantis voltooide op 21 juli de laatste vlucht. Daarmee werd het kenmerkende witte Amerikaanse ruimtevaartuig, dat zo belangrijk was voor de bouw van het ISS, definitief een museumstuk.

Dit betekende automatisch ook dat de VS een eigen transportmiddel verloor om astronauten van en naar het ISS te vervoeren. Er is in het verleden al vaker een periode geweest waarin alleen het Russische Sojoez-ruimtevaartuig beschikbaar was als taxidienst. Dat was bijvoorbeeld na de dodelijke rampen van de Challenger in 1986 en Columbia in 2003, waarbij in totaal veertien bemanningsleden omkwamen. In beide gevallen was er om verschillende redenen sprake van een ontploffing of het uit elkaar vallen van de desbetreffende Space Shuttle. Na deze twee rampen legde NASA het programma enkele jaren stil; in die periode was de Sojoez-capsule de enige toegangspoort tot het ISS.

Dat de NASA in het verleden al meerdere keren en sinds 2011 geheel van de Russische Sojoez afhankelijk is, heeft een aantal redenen. Allereerst was de Space Shuttle bedoeld als een ruimtevaartuig dat de Amerikanen frequent en zonder hoge kosten toegang tot de ruimte moest geven. Zo presenteerde de Amerikaanse president Nixon dit 'space transportation system' ook tijdens een toespraak op 5 januari 1972: "Dit systeem zal zich richten op een ruimtevaartuig dat voortdurend van de aarde naar de ruimte en terug kan reizen. Het zal een revolutie betekenen voor reizen naar de nabije ruimte, door het een routine te maken. Het zal de astronomische kosten van de astronautica wegnemen."

Roger Launius, een ruimtevaartgeschiedkundige, zei dat NASA's originele visie voor de space shuttle heel anders was dan wat het uiteindelijk werd. In de visie van NASA moest het een tweetraps-ontwerp worden, waarbij de eerste trap het shuttle-ruimtevaartuig op zijn rug zou dragen en naar een hoogte van pakweg 15km zou brengen. Daar zou de shuttle worden losgelaten om naar de ruimte te vliegen, terwijl het draaggedeelte terug naar de aarde zou gaan en zou landen als een vliegtuig. Om budgetredenen is dit echter nooit gerealiseerd, wat deels kwam doordat Nixon de nodige bezuinigingen doorvoerde: terwijl de NASA in 1966 nog een budget van bijna 6 miljard dollar had, werd dat in 1972 teruggebracht tot 3,4 miljard dollar. De ruimtevaartorganisatie besloot hierdoor alleen het shuttle-systeem te ontwikkelen.

Financieringsproblemen waren ook mede debet aan het feit dat er geen tweede generatie van het ruimtevaartuig werd gebouwd. "Het is technologie uit de jaren '60 en '70. Mensen van NASA dachten niet dat de shuttles tot in 2011 zouden vliegen", zei Lanius in 2011. Hoe indrukwekkend het concept van de Space Shuttle er op papier en in de praktijk uitzag, het ging dus niet bepaald om moderne technologie; Nixon voorzag dat de Space Shuttles ook alleen in de jaren '80 en '90 gebruikt zouden gaan worden. Dat is uiteindelijk flink opgerekt tot 2011, maar toen was de rek er definitief uit. Misschien nog niet eens vanuit technologisch opzicht, maar zeker met het oog op de kosten.

De Space Shuttle was door zijn herbruikbaarheid bedoeld om de kosten flink te drukken, een beetje zoals SpaceX dat nu met zijn herbruikbare raketboosters ook doet. Het bedrijf van Elon Musk slaagt er heel aardig in om de kosten daadwerkelijk te drukken, maar bij de Space Shuttle gebeurde juist het tegenovergestelde. De NASA schatte in 2011 dat het totale Space Shuttle-programma zo'n 209 miljard dollar heeft gekost. Met een totaal van 135 vluchten komen de kosten per Space Shuttle-vlucht uit op 1,55 miljard dollar. Kortom, het werd simpelweg te duur. En wederom op basis van te hoge kosten annuleerde president Obama het Constellation-programma, dat de Space Shuttles vanaf 2014 had moeten vervangen en bemande maanvluchten mogelijk had moeten maken met de Orion-ruimtevaartuigen en Ares-raketten.

Afhankelijk van Roskosmos

Aldus is de NASA alweer jarenlang volledig afhankelijk van de Sojoez-capsule. De huidige, sinds 2016 gebruikte MS-versie van de Sojoez, is van de vierde generatie en is lichter dan eerdere versies, uitgerust met led-verlichting in plaats van halogeenverlichting en heeft grotere zonnepanelen voor het genereren van meer energie. Toch is ook dit gemoderniseerde ruimtevaartuig niet bepaald meer de jongste. In de basis is het ontwerp niet veranderd en de eerste onbemande Sojoez-vlucht stamt al uit november 1966. De eerste bemande vlucht volgde een half jaar later. Het ruimtevaartuig vliegt echter nog altijd. Afgezien van twee fatale ongelukken waarbij in totaal vier inzittenden om het leven kwamen, zijn er in totaal zo'n 140 succesvolle bemande vluchten uitgevoerd. Een relatief betrouwbaar track record dus.

Waarom komt de NASA dan toch met een programma om niet langer van de Sojoez afhankelijk te zijn? Voor een deel zal prestige meespelen, want Amerika dat afhankelijk is van 'rivaal' Rusland; dat ligt niet echt lekker. Barack Obama uitte in 2008 samen met de in augustus vorig jaar overleden collega-senator John McCain kritiek op het plan van de Bush-regering om het Space Shuttle-programma te beëindigen. Zij waren niet te spreken over het gat dat zou ontstaan en de vele banen die verloren zouden gaan. Ironisch genoeg besloot Obama later als president om de vervanging van de Space Shuttle te annuleren. Daar kwam ook nog de kritiek uit geopolitieke hoek bij. Hoe kon de VS zich nou afhankelijk maken van Rusland, dat in 2008 nog Georgië binnenviel? Senator Bill Nelson uit Florida noemde het 'onvergeeflijk' dat het Amerikaanse ruimtevaartprogramma zo afhankelijk was van zo'n volatiele partner. "We hebben een Russische premier die denkt dat hij een tsaar is", aldus Nelson. Maar ook de destijds hoogste bestuurder van de NASA, Michael Griffin, betitelde de bewuste afhankelijkheid van Rusland als 'onverstandig'.

Dit soort kritiek is echter niet de hoofdreden voor de VS om met een eigen alternatief te komen. Ten slotte wordt er bij het ISS al sinds jaar en dag met Rusland samengewerkt. Waarschijnlijk de belangrijkste reden hiervoor is een factor die bij ruimtevaartprogramma's al snel een issue is: geld. De NASA betaalt voor het afnemen van een Sojoez-stoeltje naar het ISS ongeveer 80 miljoen dollar, waarmee bijvoorbeeld alleen al in 2015 voor zes stoeltjes in totaal 490 miljoen dollar moest worden betaald aan de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos. Het komt nog niet in de buurt van de kosten voor een enkele Space Shuttle-lancering, maar door de jaren heen zijn ook deze betalingen aan Rusland een aardige kostenpost geworden. De NASA schat dat een stoeltje bij Boeing of SpaceX 58 miljoen dollar kost. Beduidend goedkoper dus en bovendien worden hiermee Amerikaanse banen ondersteund, wat zeker vanuit politieke hoek veelal op steun kan rekenen.

De Soyuz TMA-13M koppelt zich op 29 mei 2014 aan het ISS.

Een kleine bijkomende reden is de noodzaak van redundancy, oftewel het dupliceren van technologie zodat er een backup is als een systeem om wat voor reden dan ook uitvalt. Nadat het einde oefening was voor de Space Shuttle, maar ook in de jaren na de dodelijke ongelukken, is en was de Russische Sojoez de enige mogelijkheid om bij het ISS te komen. En dat deze afhankelijkheid van een enkel systeem risico's met zich meebrengt, bleek wel in oktober vorig jaar. Toen was er een niet-dodelijk ongeluk tijdens een Sojoez-lancering. De pauze in de vluchten naar het ISS duurde slechts een paar maanden. Maar stel dat het onderzoek veel langer had geduurd of als de afloop een stuk ernstiger was geweest, dan had het zomaar kunnen gebeuren dat het ISS zonder bemanning had komen te zitten. Want de aan het ISS gekoppelde Sojoez-capsule kan eigenlijk niet langer dan 200 dagen blijven hangen, waardoor de in oktober vorig jaar aanwezige bemanning rond Kerstmis wel terug naar huis moest. Voormalig astronaut Chris Hadfield beschreef de onwenselijkheid van een dergelijk situatie: "als je het ISS onbemand achterlaat is er niemand om zaken op te lossen als er iets mis gaat en dan heb je uiteindelijk een serieus probleem".

Lees meer


Apple iPhone 12 Microsoft Xbox Series X LG CX Google Pixel 5 Black Friday 2020 Samsung Galaxy S20 4G Sony PlayStation 5 Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2020 Hosting door True