De nieuwste chipsets voor Socket AM5, X870 en B850, zijn inmiddels alweer bijna twee jaar oud. Nieuwe chipsets komen er voorlopig nog niet, wat voor de verschillende moederbordfabrikanten reden is om hun line-up tussentijds te verversen. In deze review bekijken we zeventien nieuwe modellen van ASRock, ASUS, Gigabyte, MSI en Sapphire.
AM5 gaat nog heel lang mee
Toen de eerste Socket AM5-processors in 2022 verschenen, beloofde AMD de socket minstens tot 2025 te ondersteunen. Later breidde AMD die belofte uit tot 2027 en dit jaar kondigde AMD aan dat er tot zeker 2029 nieuwe cpu's voor blijven uitkomen. Dan hebben we het vermoedelijk over cpu's op basis van de Zen 7-architectuur.
AM5 is dus nog lang niet aan het einde van zijn levensduur en veel van de interessantste processors die je nu kunt kopen gebruiken deze socket. Zeker de X3D-gamingprocessors met 3D V-Cache zijn mateloos populair.
Refresh te midden van een zelfbouwdip
Toch vliegen de moederborden niet meer zo hard de winkels uit als een jaar geleden. Door de hoge geheugen- en ssd-prijzen is de markt voor zelfbouw-pc's in een dip beland. Zeker DDR5-geheugen, dat vereist is voor Socket AM5-systemen, is nu schreeuwend duur.
Nieuwe features toevoegen, bijvoorbeeld door chips te gebruiken die twee jaar geleden nog niet beschikbaar waren, is dan ook niet het enige doel van deze refresh. De moederbordfabrikanten proberen de vastgelopen markt met de nieuwe borden ook een kleine impuls te geven.
ASRock introduceerde deze lente een compleet nieuwe serie moederborden onder de naam Rock. Volgens de marketing is die vooral gericht op mensen die gewoon een rock-solid moederbord zoeken. De Rock-serie valt net iets boven de Pro-instapreeks, maar is goedkoper dan de Challenger- en Steel Legend-series.
We testten het micro-ATX-model uit de nieuwe serie. Voor deze B850M Rock WiFi betaal je op dit moment zo'n 130 euro en dat is inclusief wifi, zoals de naam al zegt. Ook krijg je voor die prijs een vrm met powerstages en een aluminium heatsink, een voorgeïnstalleerd i/o-shield en een ssd-koeler.
ASRock B850M Rock Wifi
Daarnaast namen we ook de B850 Steel Legend WiFi mee, een wat ouder moederbord dat we nog niet eerder hadden getest. Dit witte ATX-bord van ongeveer 190 euro kan in de Pricewatch rekenen op aardig wat populariteit. Dat is dan ook een scherpe prijs voor een bord met vier ssd-slots (waarvan drie gekoeld), een vrm van 1120A, een ALC1220-audiocodec en Wi-Fi 7.
ASRock B850 Steel Legend Wifi
ASUS 'Neo', ROG Crosshair X870E Dark Hero en Glacial
ASUS heeft vrijwel zijn volledige gaminglijn vernieuwd. Je herkent de nieuwe varianten aan het achtervoegsel 'Neo', al had niet ieder model een directe voorloper. De ROG Strix B850-F, B850-A en X870E-E bestonden al, maar de ROG Strix X870E-A, TUF X870-Pro en ProArt B850 zijn compleet nieuw in de line-up.
Iets hoger in de line-up is de ROG Crosshair X870E Dark Hero een nieuwe versie van de inmiddels bijna twee jaar oude Hero. De ROG Crosshair X870E Glacial is ten slotte een nieuw topmodel, dat in feite de Crosshair X870E Extreme opvolgt.
Flexibelere inzet PCIe 5.0-lanes en grotere bioschip
Veel van de wijzigingen in de nieuwe moederborden voert ASUS bij alle modellen door. Zo maakte ASUS de verdeling van de PCIe 5.0-lanes flexibeler, een foefje dat we voor het eerst tegenkwamen bij MSI. Als je een tweede PCIe 5.0-M.2-ssd installeert, draaien zowel de ssd als de USB4-controller ieder op twee lanes. In het bios kun je de USB4-controller zelfs volledig uitschakelen. Daardoor kun je beide PCIe 5.0-ssd's op de volle vier lanes bandbreedte gebruiken.
Daarnaast heeft ASUS de bioschip geüpgraded naar 64MB. Dat geeft ruimte om ook toekomstige AM5-processors te ondersteunen zonder gekke fratsen uit te hoeven halen. ASUS gebruikt de extra ruimte ook om de wifidriver te preloaden, zodat die direct bij de installatie van je OS beschikbaar is. Op de ProArt na hebben ook alle nieuwe borden een asynchrone bclk-generator, waarmee je de baseclock voor de cpu-cores los kunt aanpassen.
ASUS ROG Strix B850-F Gaming Wifi7 Neo
ASUS ROG Strix B850-A Gaming Wifi7 Neo
ASUS ProArt B850-Creator Wifi Neo
5Gbit/s-ethernet is de standaard
Alle Neo-modellen hebben een 5Gbit/s-netwerkpoort. De ProArt heeft er zelfs twee. De Dark Hero combineert een 10Gbit/s-poort (Realteks nieuwe RTL8127) met een 5Git/s-poort. De ROG Crosshair X870E Glacial heeft – baas boven baas – zelfs twee 10GbE-poorten.
Er is ook een opvallende feature afwezig op alle nieuwe modellen: het kantelmechanisme om zonder gereedschap een videokaart te ontgrendelen. Die functie kwam destijds in het nieuws omdat hij krassen bleek te maken op videokaarten. De nieuwe borden hebben weer allemaal een hendeltje of knopje om dat voor elkaar te krijgen.
Ook ssd-heatsinks verwijder je nu zonder gereedschap onder de noemer M.2 Q-Release. Wel is die feature zeker lager in de line-up vaak alleen op de eerste paar slots beschikbaar.
ASUS TUF Gaming X870-Pro Wifi7 W Neo
ASUS ROG Strix X870E-A Gaming Wifi7 Neo
ASUS ROG Strix X870E-E Gaming Wifi7 Neo
ROG Crosshair X870E Dark Hero en Glacial
De meeste aandacht gaat natuurlijk naar de nieuwe topmodellen, de Dark Hero en de Glacial. Uiterlijk zijn het complete tegenpolen. Waar de Dark Hero volledig zwart is, kreeg de Glacial juist een wit ontwerp, tot aan vrijwel alle connectors toe.
Een van de vernieuwingen op de high-end ROG-borden is de AIO Q-Connector. Met deze aansluiting kun je de pomp, fans, rgb-verlichting en zelfs het schermpje van een waterkoeler in één keer verbinden. Omdat de connector vlak naast de socket zit, is hij na de montage van de pomp onzichtbaar. Uiteraard gebruiken alleen ASUS-waterkoelers deze aansluiting. Behalve op de Dark Hero en de Glacial zit hij overigens ook op de ROG Strix X870E-E Neo.
ASUS ROG Crosshair X870E Dark Hero
Beide nieuwe ROG Crosshair-borden hebben op het eerste M.2-slot een hoge ssd-koeler. Die bevat een heuse 3d-vaporchamber met een heatpipe. ASUS heeft de Vcore-vrm ten opzichte van de voorgangers iets uitgebreid met extra stroomfasen, hoewel die daaraan al absoluut geen gebrek hadden.
Specifiek de Glacial valt op door zijn verplaatsbare 5"-lcd-scherm. ASUS levert ook een module met een ventilator voor de geheugenmodules mee, die je magnetisch op het moederbord bevestigt. Andere unieke features zijn de PCIe Q-Release voor alle x16-slots, dus niet alleen het eerste, en de insteekkaarten voor extra M.2-slots. Zowel de Q-DIMM.2-module, die naast de geheugenslots komt, als de Hyper M.2-insteekkaart bieden nu een toolless mechanisme om ssd's te installeren.
ASUS ROG Crosshair X870E Glacial
Gigabyte X870E Aero X3D (Dark) Wood
Gigabyte liep wat op de troepen vooruit met zijn AM5-refresh. Het bracht zijn Aorus X3D-moederborden eind vorig jaar al op de markt, die we toen ook reviewden. Toch kunnen we nog een nieuw bord van Gigabyte meenemen. De fabrikant voegde onlangs de X870E Aero X3D Wood toe aan zijn line-up.
De houten accenten maken de X870E Aero X3D Wood uniek. De gewone Wood heeft op de i/o-cover en links van de PCIe-slots stukjes pvc met een lichte, eikenhoutachtige afwerking. Bij de Dark Wood hebben deze panelen een donkere look, die meer doet denken aan walnoothout. De borden hebben bovendien lipjes van leer in een bijpassende tint.
Technisch zijn de Aero X3D-borden identiek. Ze zijn wat minder gericht op gaming dan de Aorus-modellen. Er zijn meer functies die de productieve gebruiker moeten aanspreken, zoals de mogelijkheid om de PCIe 5.0-lanes te splitsen tussen de twee x16-slots en een dubbele 5Gbit/s-netwerkpoort. Verder hebben ze een stevige 16-fasen Vcore-vrm, ssd-heatsinks voor alle vier de M.2-slots en een backplate.
Gigabyte X870E Aero X3D Dark Wood
MSI Tomahawk, Carbon en Ace Max
Ook MSI heeft zijn AM5-aanbod de afgelopen maanden vernieuwd. Alle nieuwe modellen hebben een grotere 64MB-bioschip, waarmee ze voorbereid zijn op toekomstige cpu-generaties. Meestal herken je de nieuwe borden aan het achtervoegsel 'Max', maar vreemd genoeg heette de Tomahawk al vanaf het begin Max. De nieuwe versie van dat bord kreeg daarom maar de toevoeging 'II'. Om de verwarring compleet te maken heeft MSI nu ook een goedkopere Tomahawk op de markt gebracht zónder de toevoeging Max.
MAG B850 Tomahawk Wifi: goedkoper voor (bijna) dezelfde features
Toch zijn de B850 Tomahawks misschien wel de interessantste toevoegingen aan de line-up, want het oorspronkelijke model ging er in onze round-up met een Excellent-award vandoor. De goedkopere B850 Tomahawk Wifi heeft een USB-poort en een PCIe 5.0-M.2-slot minder, maar behoudt veel van de sterke punten van het originele model.
Zo heeft het bord nog altijd een PCIe-unlockknopje, een systeem om de eerste M.2-ssd zonder gereedschap te installeren, 5Gbit/s-ethernet en een snelle Wi-Fi 7-chip. De vrm is onaangetast gebleven en de audiovoorziening gebruikt nog altijd een high-end Realtek ALC4080-codec.
MSI MAG B850 Tomahawk Wifi
Meer biosruimte en minder felgroen
Over de B850 Tomahawk Max Wifi II heb ik een stuk minder te vertellen. Dat is exact hetzelfde bord als zijn voorganger, de Tomahawk Max Wifi, maar dan met de grotere bioschip. Ook heeft MSI de heatsinks net wat neutralere kleuren gegeven. De felgroene accentkleur, die veel tweakers maar lelijk vonden, is nu een stuk minder aanwezig.
MSI MAG B850 Tomahawk Max Wifi II
De MAG X870E Tomahawk Max Wifi en MPG X870E Carbon Max Wifi kregen vrijwel dezelfde behandeling. Het is steeds hetzelfde bord als de non-Max, maar dan met de grotere bioschip. Bij de X870E Tomahawk Max Wifi heeft MSI, net als bij het B850-model, het design wat neutraler gemaakt.
Op het moment van schrijven is de MPG X870E Carbon Max Wifi nog altijd niet te koop, terwijl MSI dit model al maanden geleden aankondigde. De fabrikant laat desgevraagd weten dat het moederbord half augustus verschijnt.
MSI MAG X870E Tomahawk Max Wifi
MSI MPG X870E Carbon Max Wifi
MEG X870E Ace Max
Je begint het inmiddels een beetje te snappen; de MEG X870E Ace Max zal wel de opvolger van de MEG X870E Ace zijn, toch? Fout! Er bestond helemaal nog geen Ace-model in MSI's X870E-reeks. Nu dus wel en het is een semitopmodel, waar alleen de extreme Godlike nog (ver) boven staat. Van de concurrentie staat de Dark Hero van ASUS bijna recht tegenover de Ace.
Met de Ace Max biedt MSI high-end specificaties zonder zich helemaal te buiten te gaan aan schermpjes, gekantelde headers en andere buitensporigheden die je op de échte topmodellen tegenkomt. Het bord heeft onder andere een 10Gbit/s-netwerkadapter van Marvell, naast een 5GbE-chip van Realtek. Opvallend genoeg plaatst MSI een van de vijf M.2-slots op de achterkant, waarvoor de fabrikant een uitsparing in de backplate maakt.
De Ace kan x8/x8-lanesplitten op de PCIe 5.0 x16-slots, wat de Carbon niet kan. Ook de dubbele bioschip en de spanningsmeetpunten onderscheiden de Ace Max van de Carbon.
MEG X870E Ace Max
Sapphire Pure X870A WIFI 7
Sinds vorig jaar is ook Sapphire actief op de Europese markt voor moederborden. We testten eerder al de midrange Nitro+ B850A WIFI 7 en de high-end Nitro+ X870EA PhantomLink. De prijs van de nieuwe Pure X870A WIFI 7 valt daartussenin.
De Sapphire-kenner weet dat de Pure-serie bij de videokaarten altijd wit is en dat geldt ook voor dit moederbord. Het wit-grijze ontwerp past mooi bij kaarten als de Sapphire Pure RX 9070 XT en Pure RX 9060 XT.
In de specificaties kiest Sapphire vooral voor connectiviteit. Het Pure-moederbord heeft bijvoorbeeld een 5Gbit/s-ethernetpoort en Wi-Fi 7. PCIe 5.0 krijg je in de vorm van één x16-slot en één M.2-slot voor een ssd, wat rond dit prijsniveau gebruikelijk is.
Opvallend is dat Sapphire maar één USB4-poort op het achterpaneel plaatst. De gebruikte ASMedia-chip kan er twee bieden en op vrijwel ieder ander X870-bord krijg je ze dan ook alle twee. Ook de simpele Realtek ALC897-audiocodec valt in dit segment een beetje uit de toon.
Sapphire Pure X870A Wifi7
Testresultaten
Zoals we bij alle AM5-moederborden doen, hebben we de prestaties en de vrm-temperaturen doorgemeten met een Ryzen 9 9950X-processor. Sinds kort is er een AM5-chip beschikbaar met een nog hogere tdp, de 9950X3D2 Dual Edition. De test is dus niet langer het absolute worstcasescenario. Toch zal een moederbord dat het in onze test goed doet, ook voldoen voor praktisch iedere andere Ryzen-cpu.
Alles openenOnze testmethode
Het belangrijkste onderdeel van onze moederbordentest is de vrm-test. De vrm is verantwoordelijk voor de omzetting van 12V uit de voeding in de door de processor gewenste spanning. Daarmee is het zowel een van de belangrijkste onderdelen van het moederbord als een onderdeel waarop fabrikanten bij goedkope modellen vaak bezuinigen. In de specificatielijst merk je ontbrekende USB-poorten of M.2-slots immers eerder op dan magere vrm-componenten. Hoe de vrm van een moederbord exact werkt en wat de functie van alle onderdelen is, leggen we uitgebreid uit in dit achtergrondartikel.
Voor de vrm-test gebruiken we het topmodel uit de nieuwste AMD Ryzen 9000-serie: de 16-core-9950X. We gebruiken de processor op de standaardinstellingen en laten het moederbord vrij om zelf de gebruikte spanning te bepalen. Afhankelijk van de tuning die een fabrikant kiest, kunnen hierdoor kleine verschillen in prestaties en stroomverbruik ontstaan.
Meetmethode
Om te beoordelen hoe goed de vrm en de koeling daarvan zijn, meten we de temperatuur met een Flir E60-warmtebeeldcamera. Als een moederbord voorzien is van een backplate, controleren we of deze meting overeenkomt met wat de vrm-temperatuursensor van het moederbord zelf aangeeft en noteren we de hoogste van de twee waardes als testresultaat.
We testen met een gestandaardiseerd systeem in een Fractal Design Define 7 XL-kast. Dat is voorzien van drie Noctua NF-A14 PWM Chromax-ventilators en een forse 360mm-cpu-waterkoeler, die de opgewekte warmte rechtstreeks de behuizing uit blaast. Van een gebrek aan airflow hebben de moederborden dus in elk geval geen last.
De testmethode voor moederborden, met links de ATX-stroommeter en rechts de EPS-stroommeter
Voor de stroommeting gebruiken we zelf ontworpen printplaten waarop we de stroomkabels vanuit het moederbord en vanuit de voeding aansluiten. Hoeveel stroom erdoorheen gaat, meten we bij onze ATX-stroommeter met drie Texas Instruments INA260-sensoren (een per spanningsrail) en bij onze EPS-meter met één INA216-sensor. Zo kunnen we in detail inzichtelijk maken waar het energiegebruik van een moederbord vandaan komt en nemen we in onze resultaten de inefficiëntie van de voeding niet mee. Die is zeker bij de lage vermogens van de idlemeting vaak aanzienlijk.
Een close-up van de ATX-stroommeter
Prestaties en stroomverbruik
Tijdens de vrm-test belasten we de processor een kwartier met de Cinebench 2024 MT-benchmark. Na afloop van de test analyseren we de logfile en berekenen we zowel de gemiddelde benchmarkscore als de standaardafwijking. Substantiële afwijkingen van de prestaties of een gebrekkige consistentie kunnen immers wijzen op het terugklokken van de cpu: throttling in jargon.
We meten het stroomverbruik van de moederborden direct op de ATX- en EPS-kabels, waarbij we in het geval van de 24-pins-ATX-kabel zowel de 3,3V- als de 5V- en 12V-rails meenemen. Dat doen we zowel in idle als onder maximale cpu-belasting met Cinebench 2024.
De prestaties van de moederborden ontlopen elkaar slechts enkele procenten. Zulke verschillen zijn in de praktijk onmerkbaar, dus op basis daarvan zou ik niet snel een moederbord kiezen.
De ASRock B850M Rock Wifi is het enige bord dat iets verder achterop raakt. Dat komt doordat ASRock het energiegebruik van de processor beperkt tot iets meer dan 160W, terwijl deze cpu 200W nodig heeft om maximaal te presteren.
Dit zagen we al vaker bij de budgetmodellen van ASRock en wederom laat de communicatie erover te wensen over. Op de productpagina rept de fabrikant er met geen woord over en uiteindelijk vond ik alleen het ambigue zinnetje 'CPU performance may be limited due to power phase design.' bij de cpu-supportlist voor dit moederbord.
Houd er dus rekening mee dat dit moederbord ongeschikt is als je een high-end Ryzen-cpu wilt gebruiken, of de mogelijkheid open wilt houden om daar ooit naar te upgraden.
De ASRock B850M Rock Wifi heeft dan ook een relatief zwakke Vcore-vrm van 300A en wordt ondanks de stroomlimiet het warmst. De gemeten temperatuur van 71 graden is echter nog ruim buiten de echte gevarenzone. Alle andere nieuw geteste borden worden tussen de 47 en 55 graden, wat prima is.
Het energiegebruik van de moederborden loopt flink uiteen, zeker in idle. Over het algemeen zijn de meer basale borden het zuinigst, terwijl high-end modellen met veel extra features het meest verbruiken.
Wil je de testresultaten van de nieuw geteste borden vergelijken met alle eerder geteste B850- en X870-moederborden? Bekijk dan hieronder de grafieken met alle 70 modellen.
Alles openenBekijk de grafieken met alle 70 geteste B850- en X870-moederborden
Het is altijd lastig om echt impact te maken met een tussentijdse moederbordrefresh. Er is geen nieuwe chipset die nieuwe mogelijkheden biedt. Bovendien concurreer je met borden die al een tijd op de markt zijn en dus in prijs zijn gedaald.
De borden tot pakweg 200 euro blijven last houden van oude B650-modellen die nu voor spotprijzen te koop zijn. Die hebben vaak geen PCIe 5.0-slot voor de videokaart, maar voorlopig mis je daar weinig aan. Daarbuiten bieden ze meer features voor hetzelfde geld.
Nieuwe kampioen in het middensegment
ASUS ROG Strix B850-F Gaming Wifi7 Neo
Het eerste bord dat me echt enthousiast maakt, is de ROG Strix B850-F Gaming Wifi7 Neo van ASUS. Voor 219 euro biedt hij een featureset die vergelijkbaar is met of zelfs beter is dan die van de MSI MAG B850 Tomahawk Max Wifi, die eerder een Excellent-award won.
Je krijgt vier M.2-slots, waarvan er twee PCIe 5.0 ondersteunen. Op het aansluitingenpaneel zitten 5Gbit/s-ethernet en maar liefst twaalf USB-poorten. Een Excellent-award is op zijn plaats. MSI's eigen nieuwe bord in dit segment, de Tomahawk Max Wifi II, is aanzienlijk duurder en daarom vooralsnog geen aanrader.
Veel goedkoper PCIe 5.0-lanes splitsen
Ook de ProArt B850-Creator Wifi Neo is een tof moederbord, maar wel alleen voor een specifieke doelgroep. Het is met afstand het goedkoopste Socket AM5-moederbord dat de PCIe 5.0-lanes kan verdelen over twee x16-slots. Tot nu toe was dat de 70 euro duurdere ASRock X870 Taichi Creator. Ook de dubbele 5Gbit/s-netwerkpoort is uniek voor de prijs van zo'n 260 euro.
Heb je die features niet nodig, dan kun je beter een ander bord kiezen. De ProArt heeft bijvoorbeeld minder M.2-slots en USB-poorten dan vergelijkbaar geprijsde modellen.
ASUS slaat terug in het topsegment
In het high-end segment vind ik het lastiger om de meerwaarde van de nieuwe modellen te zien. Veel M.2-slots en snelle aansluitingen hadden oudere, goedkopere borden als de MSI Carbon ook al. Opvallend is dat zowel ASUS als MSI bij deze refresh een eigen connector toevoegen, waarmee je de pomp, fans en rgb van een waterkoeler in één keer kunt aansluiten. Dat is alleen een voordeel als je ook kiest voor een koeler van dezelfde fabrikant.
ASUS ROG Crosshair X870E Glacial
ASUS is de enige met een nieuw bord in het absolute topsegment. Dat moest misschien ook wel, want in onze vergelijking van '1000-euro-borden' ging concurrent MSI er vorig jaar met de Ultimate-award vandoor. De witte ROG Crosshair X870E Glacial lost keurig al onze kritiekpunten op de X870E Extreme op. ASUS verdeelt de PCIe 5.0-lanes nu slimmer en flexibeler en maakte alle M.2-slots volledig toolless, zelfs die op de extra insteekkaarten. Tel daarbij op dat ASUS meer overklokfuncties biedt dan de MSI en dezelfde Ultimate-award is nu meer dan verdiend.
Wel leuke review, ik was al aan het kijken voor ook een upgrade.
Wel 1 kanttekening; ASUS verdeelt de PCIe 5.0-lanes nu slimmer en flexibeler en maakte alle M.2-slots volledig toolless, zelfs die op de extra insteekkaarten Als dit bij de M2 sloten zo`n q-latch is, wees wijs en hou m bij het moederbord, zijn nm niet na te bestellen (misschien toekomst?) wel op Amazon. De normale stalen busjes passen hierin niet. Gaten in het moederbord hiervoor zijn 3,5mm ipv de standaard met de stalen busjes 3mm.
Is de ASUS ROG Strix B850-F Gaming Wifi7 Neo ook zonder wifi te krijgen. Ik bedoel welke zelfbouwer denk nu dat wifi een goed idee is voor je gaming rig...
Zie mij andere comment .... Soms is er misschien gewoon geen andere optie et voila.
Maaaaaaaaaaaaaaaaaaaar het kan wel handig zijn ... de utp netwerk driver doet het niet bijvoorbeeld. Heb ik ooit wel eens voorgehad bij een linux installatie, maar was toen een gloednieuwe controller en driver was er nog niet in de default kernel installatie. Was wel handig dat er wifi op het moederbord zat ... echter kon je gewoon ook een andere kernel installeren waar deze wel al in zat. Dus het kan wel nuttig zijn.
Oh wow ja dit heb ik ook gehad, debian met de toen gloednieuwe Realtek 2,5Gbit netwerkadapter. Toen deed de wifi adapter (AX201) het ook niet, dus heb ik een oudere laptop intel AC adapter in dat moederbord geprikt, daarna 3 jaar zo gebruikt.
Ik moet eerlijk zeggen dat ik soms game via wifi en dan ook geen verschil merk. Denk dat mensen overschatten hoeveel data games gebruiken en misschien nog aan wifi 1 denken ipv wifi 5, 6 of 7
Degene die wifi snel en stabiel genoeg vindt? Die geen zin heeft om tijd en geld te steken in het frezen van sleuven in hun mooie stucwerk om kabels door het huis te trekken, en die het thuis ook niet verkocht krijgt om lelijke kabels of kabelgoten over de muren te laten lopen?
Zeker met een fatsoenlijke router is wifi meer dan prima voor 99% van de zelfbouwers. Kabel is in vrijwel alle opzichten beter, maar lang niet altijd mogelijk of het waard om aan te leggen.
Ik vind WiFi 7 juist één van de eerste WiFi standaarden die goed genoeg is voor gaming. Door de drie banden van (2.4, 5 en 6 GHz) te combineren door middel van MLO krijg je veel meer performance. Qua throughput zit je al boven gigabit snelheden zonder problemen.
Ik werk nu aan een werkkamer/gaming kamer en ik twijfel serieus of ik hier eigenlijk nog wel kabels heen ga trekken . Ik dan stel ik volgens mij nog redelijke eisen want ik wil in QHD met Geforce now(streaming) kunnen gamen zonder issue.
Ik heb al een tijdje niks meer zelfs gebouwd, maar wat is precies de reden van goede wifi op een desktop pc? Ik zie de top 10 in pw (meest populaire) allemaal wifi hebben. Gebruiken jullie dat bij je desktop op een vaste plek? En indien niet hoe belangrijk is het nadeel "beperkt tot 160MHz" dan nog?
De voor mij enige reden is dat je met wifi uitvoering over het algemeen ook automatisch bluetooth hebt. Verder mee eens: wifi voor een desktop PC is voor mij absoluut geen must.
[Reactie gewijzigd door dhrto op 13 juli 2026 07:46]
Inderdaad, en terwijl ik er voor de aanschaf van mn MB niet veel om gaf, is het toch echt wel fijn om de draadloze headset te kunnen gebruiken op de pc (en dat doe ik vaak), nu ik het heb.
Bluetooth was voor mij inderdaad de reden om een ITX-bordje met wifi te kopen voor mijn home theater/game PC, de wifi heb ik nog nooit ergens mee verbonden.
Ik ben er zelf wel blij mee, de pc van mijn kind staat op een plek in de woonkamer waar onmogelijk een kabel naar te trekken is. De faseverdeling in huis is zo vaag dat powerline niet lekker werkt (en ik vind het een brakke oplossing) en ik heb een unifi schotel aan het plafond, dus wifi was de beste oplossong in dit geval. Natuurlijk is een hogere bandbreedte wel prettig, maar voor 99% van waar de pc voor gebruikt wordt (Minecraft, huiswerk en Discord) is dit perfect.
Zelf had ik een supercompacte draagbare build, dit was ook fijn met wifi. Soms zat ik naast mijn kind om samen te gamen, soms op zolder of aan de TV. Nu heb ik een laptop met redelijke gpu dus gebeurt dat wat minder (maar ook daar is wifi weer een uitkomst)
Het is bijna nooit de snelste oplossing, maar heel vaak de gulden middenweg tussen je huis openbreken of geen verbinding hebben
Tsja niet iedereen kan zomaar kabel trekken door het huis, denk aan oude en huurhuizen.
Ik woon in een huis gezet in 2006 ... Dit hebben we gekocht in 2017, daarvoor woonde ik een nieuw/zelfbouw en had ik in elke kamer (buiten de kleinste) 2 utp voorzieningen. De vorige eigenaar was een ingenieur ... Ik heb 1 vaste utp aansluiting in mijn bureau & that's it. Mijn zoon zijn kamer bereiken zou eventueel mits een vals platfond ofzo kunnen, maar dan moet ik de vrouw nog overtuigen en die zou nu al beginnen te kuisen/poetsen voor het stof dat komt van dit binnen 5 jaar ... Aan de tv bijvoorbeeld is er geen enkel optie om daar een utp kabel te krijgen, dus daarvoor hebben we zo een netwerk over electricteit (van iets gekend, maar kan niet op de naam komen). Hiet zit vloerverwarming en nee we gaan niet in de vloer boren, ik heb geen enkele garantie dat alles 100% volgens de regels gedaan is. Tevens ook weinig foto's van waar er electriciteit ligt en dergelijke
Wat ik wel nog heb zijn een paar "wachtbuizen" in elke kamer met een trekkoord (gelukkig) alleen is de vraag gaan we er nog iets doorkijgen en zitten op een zeer rare plaats in de hoek op 2 meter hoogte .... Maar dit was eigenlijk bedoeld voor het alarmsysteem volgens mij, maar kan ik eventueel nog wel gebruiken daarvoor, maar door de rare plaats zal het een "lelijke" oplossing zijn
Ik had er ook niks mee, en ik gebruik voor netwerk altijd kabels waar dat kan, maar ik koop nu altijd met wireless mocht ik een systeem als zelfbouw steam machine willen gebruiken. In mijn geval werkt het fijn voor de controllers die ik gebruik.
Het scheelt weer een kabel vooral, zeker als je hem bij de TV hebt staan. Mijn laatste zelfbouw is ook alweer even geleden, wifi ook nooit gebruikt. Echter, dat “alles moet bekabeld” is wel een fetish waar ik inmiddels wat vanaf ben gestapt. Ik heb overal Unifi hangen tegenwoordig, en een stugge UTP kabel naar mijn TV op een muurbeugel is echt onnodig bijvoorbeeld voor een beetje streamen. Dus die zit ook gewoon op de wifi in plaats van de kabel.
[Reactie gewijzigd door Evanesco op 13 juli 2026 08:23]
Ik begin het inmiddels te begrijpen uit de reacties dat mijn policy (device met vaste positie in huis heeft een UTP kabel aangesloten) niet altijd logisch of toepasbaar is! :-)
Ik heb nooit écht begrepen waarom ik meer zou uitgeven aan het moederbord dan het goedkoopste moederbord met genoeg Ram/sata/m2 slots en pci lanes en CPU compatibiliteit voor mijn usecase. En dat staat in principe gewoon in de specs heet, dus is ook geen review voor nodig.
Die 50-250euro kon ik altijd zoveel beter in een duurdere CPU/meer ram of gpu stoppen voor meer performance. Daar valt ook niet tegenop te clocken en/of is minder gunstig voor de performance per watt.
Bij AM zou je ook nog kunnen meewegen hoe de ondersteuning voor nextgen cpu/dram zou zijn, zodat je op hetzelfde bord kunt upgraden, maar dat is voor Intel nooit echt nodig geweest.
Ik zie de meerwaarde van zo'n bord van 1000 euro ook niet, tenzij je voor de ultieme prestigebuild/looks gaat. 1 van mijn builds moest perse een ASUS Rampage 3 extreme (van toen 400 euro, wat heel veel was) hebben omdat dat toen het enige bord was dat mijn cpu met 6 cores volledig ondersteunde (intel extreme 980X) en zelfs daarmee had ik later wat spijt, want de heatsinks waren net koksmessen, het is maar goed dat de kleurstelling bloedrood was.. hij werd ontzettend heet en 3d rendering ging wel snel, maar de energierekening ook, en airco was toen niet te betalen. Leuke herinneringen
Heel fijn van Tweakers, maar toch jammer dat er zo weinig aandacht is voor Intel, terwijl de cpu's goed betaalbaar zijn, en niet iedereen alleen in gamen geïnteresseerd is.
Waarschijnlijk omdat Intel geen platform heeft dat nu al geen toekomst meer heeft. Arrow Lake is tof, maar er gaat niets meer uitkomen voor die socket, terwijl er bij AMD nog een kans is op 2 hele nieuwe generaties. Die €200 die je nu investeert kan zo veel langer meegaan.
Mooie line-up, ook qua prijzen. Voor elk wat wils, van toch high-end tot budget. Ik snap deze move wel ook al zit je nog steeds vast aan dat DDR5 wat op het moment toch wel een ding is. Zelfs een budget board word met 32Gb al een hele investering....
Ook mooi dat AMD hierin mee denkt qua duur van ondersteuning, scheelt hun natuurlijk ook ontwikkelingskosten. Ik heb zelf al jaren geen nieuwe machine gebouwd en ben er allang weer aan toe maarja de geheugen prijzen he :)
Dit brengt me toch weer aan het twijfelen, ga ik nu of wacht ik (waarop eigenlijk). Qua board en CPU is het wel te doen, dan toch maar minder geheugen (maar wel een board met 4 slots) en wachten tot dat weer daalt met uitbreiden. Deze review maakt het een en ander weer wat duidelijker / makkelijker !
[Reactie gewijzigd door bonus op 13 juli 2026 07:43]
Ik heb recent een AM4 bord gekocht omdat mijn 2500K onbetrouwbaar aan het worden is en toch niet meer meekan met de gpu.
Het doet pijn om zoveel te betalen voor een oude generatie, met evenveel RAM als mijn 2500K nu heeft. Maar kom, so be it.
Wel even een waarschuwing; 4 RAM sticks kan werken, maar sommige borden gaan zelfs geen 6000MTs halen met 4 sticks. DDR5 is blijkbaar ook minder vergefelijk als je sticks gaat mengen. Dus hier toch even rekening mee houden.
Als je dan de twee geselecteerde moederborden ziet, de Strix als 'Excellent' en de Crosshair als 'Ultimate', dan ben je toch een knappe jongen als je het prijsverschil van 800 Euro weet goed te praten. Da's maar voor een enkeling. Zelfs die 10GbE poorten kan je voor heel veel minder op de Strix prikken.
Hoe is het inmiddels gesteld met de POST times van deze moederboorden? Ik heb al een paar jaar een ASUS TUF Gaming X670E-PLUS WIFI en de tijd die nodig is om door de POST te komen van dit ding (en toendertijd eigenlijk alle AM5 moederboorden) waren echt verschrikkelijk. Een eerste cold start duurt zo ontzettend lang dat je denkt dat je nieuwe build kapot is. De volgende starts zijn wel wat sneller maar duren ook zo'n 20 seconden voordat je voorbij de POST bent (met EXPO aan).
Wanneer ik naar stroomverbruik kijk, mag de Gamende Tweaker intussen airco aan gaan schaffen. Merkwaardig trouwens dat de EU nog niet op het idee gekomen is een maximaal stroomverbruik voor Gaming computers wettelijk vast te leggen.
Voor stofzuigers met stekker geldt in de EU sinds 1 september 2017 een maximaal opgenomen vermogen van 900 watt. Een echte top high end gaming computer zit daar in de buurt of zelfs overheen, alleen ben je niet uren aan het stofzuigen.
Maar even, dit is nieuw voor me. Alle "oude"premium moederborden hebben "maar"32MB bioschip maar 64MB is genoeg voor nieuwe zen7 Architectuur?..Ik hoor dit voor het eerst. Ik heb zelf een Strix B650E-I gaming en de "oude" MSI B850 Mortar, beide absoluut geen budget borden maar wel 32MB bioschip, dus het is maar de vraag of ik straks een Zen7 CPU kan gebruiken?
:strip_exif()/i/2008249646.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249644.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249648.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249652.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249654.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249650.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249658.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249656.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249660.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249666.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249664.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249662.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249670.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249668.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249672.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249688.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249686.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249690.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249676.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249674.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249678.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249682.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249680.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249684.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249696.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249694.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249692.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249698.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249700.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249702.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008250794.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008250792.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008250796.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249706.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249704.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249708.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008250788.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008250786.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008250790.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249712.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249710.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249714.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249718.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249716.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249720.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249724.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249722.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249726.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249732.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249730.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008249728.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2006962004.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2006962006.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008062019.png?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2007172238.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007986180.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007935910.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_exif()/u/116828/avatar.gif?f=community){kind=avatar}
:strip_exif()/i/2008061847.png?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2008061965.png?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2007970012.png?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2007969928.png?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008055072.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2008061889.webp?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2008061939.png?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008145038.jpeg?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008030380.jpeg?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008061983.jpeg?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2007937562.jpeg?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008061993.jpeg?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008051232.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_exif()/i/2008062009.webp?f=thumbmedium)
:fill(white):strip_exif()/i/2008248398.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007853402.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007675646.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007675350.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007654984.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007598878.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007287418.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2006966056.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_exif()/i/2006719838.jpeg?f=fpa)
:strip_exif()/u/324634/crop659fcf9abb18b_cropped.gif?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/1853394/crop642e8b378be2a_cropped.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/187763/crop60f56b0420357.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/125182/crop5f773b38ac426_cropped.jpeg?f=community)
:strip_exif()/u/53522/crop583d477015a24.gif?f=community)
/u/183354/day.png?f=community)
:strip_exif()/u/32665/narutoresize60.gif?f=community)
. Ik dan stel ik volgens mij nog redelijke eisen want ik wil in QHD met Geforce now(streaming) kunnen gamen zonder issue.
:strip_icc():strip_exif()/u/103363/gizmo.jpg?f=community)
/u/286700/avatar_916e23a12c4e_128.png?f=community){kind=avatar}
/u/2369988/crop69ce7f41ad8f9_cropped.png?f=community)
/u/31610/pacman-leadership.JPG?f=community)
:strip_exif()/u/121799/6d89df1809e5dffe256e3eddd2362554448.gif?f=community)
/u/26227/amdklein.JPG?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/207277/avatar2080_3.jpg?f=community){kind=avatar}
:strip_exif()/u/40608/SCSIlogo_small.gif?f=community)
:strip_exif()/u/173923/Byakuyas-Eye.gif?f=community)