ASML's high‑NA-machines zijn klaar, nu moet het productieproces mee

Artikel

De nieuwste chipmachines van ASML zijn een feit. Na tien jaar ontwikkeling leverde ASML vorig jaar zijn eerste high-NA-systeem aan Intel. Die nieuwe machines maken het mogelijk om nóg krachtigere chips te maken. Daardoor worden ze onmisbaar voor grote fabrikanten als TSMC, Samsung en Intel.

Ook wij als gebruikers gaan daar straks de vruchten van plukken. De chips in toekomstige telefoons, pc's en consoles zullen krachtiger en zuiniger worden, allemaal dankzij de doorbraken van deze nieuwe ASML-machine.

We hebben regelmatig geschreven over deze nieuwe high-NA-tools van ASML en de slimmigheden die nodig waren om ze werkend te krijgen. Maar wat onderbelicht is gebleven, is de techniek eromheen. High-NA biedt grote voordelen. Maar ook in andere stappen van het productieproces zijn doorbraken nodig om die voordelen daadwerkelijk te kunnen benutten.

Tijdens het ITF World-congres in Antwerpen spraken we met Geert Vandenberghe, VP of Patterning R&D bij imec. In die rol is hij verantwoordelijk voor alle onderzoeksprogramma's rondom lithografie bij de Belgische onderzoeksinstelling, en daarmee dus onderzoek naar het gebruik van machines zoals die van ASML. Vandenberghe werkt samen met ASML en andere leveranciers om de nieuwste chipmachines en de bijbehorende infrastructuur klaar te stomen voor de praktijk.

Benieuwd hoe chips worden gemaakt?

Chips maken is een langdurig en zeer ingewikkeld proces. Er komen honderden productiestappen bij kijken en het kan wel maanden duren voordat je chip klaar is. We schreven de afgelopen maanden meerdere verhalen om dat proces wat behapbaarder te maken.

In dit artikel legden we het complete productieproces uit, stap voor stap. Datzelfde verhaal vatten we samen in de onderstaande video. In andere verhalen gingen we dieper in op de machines van ASML en welke vorderingen chipmakers de komende jaren zullen maken.

Lijntjes tekenen met licht

Lithografiemachines, zoals die van ASML, werken door patroontjes te tekenen in een lichtgevoelig laagje: de 'fotoresist'. Door de lijntjes in die patronen steeds kleiner te maken en ze steeds dichter naast elkaar te zetten, worden chips door de jaren heen steeds krachtiger.

Dat tekenen gebeurt met licht, dat op die fotoresist terechtkomt en een chemische reactie ontketent waarbij het patroontje wordt vastgelegd. Vervolgens wordt de resist ontwikkeld: delen van het lichtgevoelige laagje worden weggespoeld met een vloeistof, zodat alleen dat vastgelegde patroontje overblijft.

ASML-machines tekenen patroontjes met licht, waarna die patroontjes worden vastgelegd met een ontwikkelvloeistof. Bron: May lam via WikiMedia. Licentie onder CC BY-SA 4.0

Naarmate de patroontjes steeds kleiner en fijnmaziger worden, blijkt dat wegspoelen voor problemen te zorgen. Dankzij de machines van ASML worden de lijntjes steeds minder breed en staan ze steeds dichter naast elkaar. Tegelijkertijd is de hoogte van de lijntjes juist afhankelijk van de dikte van de fotoresist. Die laag dunner maken is lastig.

De lijntjes worden daardoor relatief gezien steeds hoger. Dat kan leiden tot pattern collapse: de lijntjes vallen sneller om doordat de relatieve hoogte toeneemt. Vergelijk een hoge wolkenkrabber met een gelijkvloerse woning: die eerste kiepert sneller om als er hard tegenaan geduwd zou worden.

"Zo'n resist wordt momenteel nog altijd nat ontwikkeld", vertelt Vandenberghe aan Tweakers. "Je legt dan een plasje ontwikkelaar op de wafer, en die ga je vervolgens heel hard ronddraaien om hem te drogen. En daarnaast krijg je capillaire krachten, die ook defecten geven", vervolgt hij.

Die krachten ontstaan als vloeistoffen tussen smalle ruimtes stromen; deze krachten trekken de patroontjes naar elkaar toe, wat ook nog eens wordt versterkt door het droogspinnen. Ook dat probleem wordt groter naarmate de afstand tussen de lijntjes kleiner wordt.

Als de afstand tussen lijntjes kleiner wordt, krijg je meer last van capillaire krachten die aan de patroontjes 'trekken'.
Bron: petrroudny / Getty Images

Droog ontwikkelen en metaalresists

Om dat te voorkomen, wordt het ontwikkelen van de resist straks niet altijd meer gedaan met een vloeistof. Daarom doen onderzoekers volop onderzoek naar dry resist development. De basis is hetzelfde: het euv-licht komt op de resist terecht, waardoor een reactie ontstaat. De belichte en onbelichte delen van de resist worden daardoor chemisch verschillend.

Bij dry development wordt één van beide delen verwijderd met een met een 'zeer milde plasma- of radicalenchemie'. Simpeler gezegd: stukjes van de resist worden weggehaald zonder vloeistof, waardoor er minder risico op ingestorte lijntjes is.

"Het doen van een droge ontwikkeling heeft heel veel potentie", vertelt Vandenberghe dan ook, al zijn er ook uitdagingen bij die overstap. Het gebruik ervan is namelijk erg ingewikkeld. "Een nat proces doe je in een track die je aan de machine zelf hangt. Die kunnen zo 200 wafers per uur aan, net als de machine zelf."

"Droog ontwikkelen gaat niet in de machine zelf, maar in losse kamers. Dan moet je ook die 200 wafers per uur aankunnen. Daarvoor heb je een aantal van die kamers nodig. De kosten spelen daar een grote rol in. Dus het kan nooit alles overnemen omdat je dan te veel kamers nodig hebt. Maar we zien wel de noodzaak om dit te gaan gebruiken voor een paar kritieke lagen [die ook met high-NA worden belicht]."

Nieuwe resistsoorten

Voor deze overstap naar droge ontwikkeling zijn ook nog eens andere materialen nodig, want bestaande fotoresists kunnen niet zomaar op deze manier ontwikkeld worden. Daarom wordt met high-NA deels overgestapt op een nieuw type resist: de metaaloxideresist. Die is harder en steviger dan de traditionele resists die chipmakers nu gebruiken. Daardoor kan hij beter omgaan met het droge ontwikkelproces.

De resist bestaat uit losse moleculen. Als die losse moleculen door licht worden geraakt, binden ze met elkaar, aldus Vandenberghe. Die delen worden daardoor immuun voor het droge ontwikkelproces; de overgebleven 'losse' moleculen worden wel weggeëtst. Zo blijft alleen het patroontje over.

Die overstap is dan ook nodig, omdat die nieuwe resist beter resistent is tegen dat etsproces, vertelt hij. "Je kunt daardoor ook met een dunner laagje gaan werken, dus de resist wordt dunner." Dat is een win-win. Je kunt de resist droog ontwikkelen, met alle voordelen van dien. Tegelijkertijd neemt de relatieve hoogte van de lijntjes af, waardoor ze minder snel instorten.

En bovendien zijn metaaloxideresists ook nog eens simpelweg beter: "We zien ook gewoon een betere resolutie met deze resists." Juist dat is belangrijk, omdat die resolutie bepaalt hoe klein en krachtig toekomstige chips kunnen worden.

Metaaloxideresists zorgen voor dunnere lijntjes. Bron: imec

Het masker

Niet alleen de resist gaat op de schop voor high-NA: er wordt ook gewerkt aan nieuwe 'maskers'. Zo'n masker is de 'blauwdruk' met het chippatroontje dat uiteindelijk op de resist terechtkomt. Bij euv is het masker een soort spiegel, die het euv-licht weerkaatst met het patroontje erin als een schaduw. Hij bestaat dan ook uit twee onderdelen: de spiegel zelf en de 'absorbers' die delen van het licht tegenhouden.

Bij die absorbers wordt gewerkt aan nieuwe oplossingen, die nodig zijn door de werking van high-NA-systemen. High-NA gebruikt andere optiek. Daardoor komt het licht onder een grotere hoek binnen op het masker. Je krijgt door die grotere hoek allerlei onbedoelde schaduwen in beeld die voor printfouten kunnen zorgen.

Dat probleem moet geminimaliseerd worden. Dat kan bijvoorbeeld door de absorbers zelf dunner te maken, zodat ze minder last hebben van die grotere hoek. Maar je kunt ook werken met een ander soort materiaal, aldus Vandenberghe.

Een diagram van een euv-masker, met daarop de spiegel die licht weerkaatst en de absorber die licht tegenhoudt. Bron: imec

Normaal gesproken levert een masker een soort zwart-witbeeld op. Licht wordt óf helemaal weerkaatst, of helemaal geabsorbeerd. Maar het kan interessant zijn om de absorbers een klein beetje transparant te maken, vertelt hij.

De absorbers laten het licht op deze manier gedeeltelijk door, maar veranderen dat licht van fase. Gek genoeg compenseer je daarmee die onbedoelde schaduweffecten. Daardoor gaat het contrast, en daarmee ook de resolutie en de yields, van de print omhoog. Dat zorgt dan weer voor nóg fijnere lijntjes.

"De complexiteit hierbij zit in de materialen die we daarvoor gebruiken. Dit is een goed voorbeeld van een gebied dat nog volop in ontwikkeling is. We gaan het gebruiken bij high-NA, maar het is niet meteen een must-have. De traditionele maskers zijn een goed begin."

Nieuwe optiek zorgt voor uitdagingen

Een andere uitdaging met de nieuwe high-NA-machine, heeft te maken met het eindproduct. De nieuwe machines gebruiken optiek met een hogere 'numerieke apertuur'. Klinkt ingewikkeld, maar in de basis is het simpel: de machines kunnen meer licht scherpstellen en daarmee kleinere structuren tekenen.

Het gebruik van die hogere NA zorgde ook voor enkele problemen, zoals de grotere hoek waar we het net al over hadden. Dat kan zorgen voor de nodige problemen bij het printen. Die zijn opgelost door de vergroting aan te passen, maar dat had een vervelend bijeffect: de maximale printgrootte voor een chip is gehalveerd. Vroeger kon je in één keer chips van ruim 800 vierkante millimeter printen, nu nog maximaal 400 vierkante millimeter.

"Als je met een kleine chip werkt, zoals een geheugenchip, is dat geen probleem", vertelt Vandenberghe. "Maar je hebt ook chips zoals die van Nvidia. Die worden alleen maar groter en willen dus het volledige veld gebruiken. Dan moeten ze stitchen." Stitchen is precies zoals het klinkt: je plakt twee losse, halve chips aan elkaar om een hele chip te maken. Er zijn twee manieren om dat te doen, vertelt Vandenberghe.

High-NA-machines kunnen minder grote chips in één keer belichten.

Stitchen of niet stitchen

Je kunt bijvoorbeeld de lay-out van de chip aanpassen. Chips bestaan uit allemaal blokken, bijvoorbeeld met de cpu- of de gpu-cores. "Je kunt die blokken op een slimme manier neerleggen, zodat ze niet door het midden lopen. Je hoeft ze dan niet doormidden te knippen, maar alleen met elkaar te verbinden. Dat is niet zo'n probleem."

Op deze manier kun je de twee halve chips dus los printen, en ze verder in het productieproces alsnog met elkaar verbinden met metalen lijntjes. Die lijntjes hoeven dan niet met high-NA geprint te worden, maar kunnen ook gewoon in één keer met een 'gewone' euv-machine geprint worden. "Je doet zo eigenlijk een stitch-avoidance."

Maar het kan ook gebeuren dat de blokken te groot zijn, waardoor ze dus écht door het midden van de volledige chip moeten lopen. "Dan moet je kijken naar wat wij feature stitching noemen. Je moet ze dan echt aan elkaar gaan knopen."

Als je dat moet doen, dan moet je dus zorgen dat de twee losse chips tijdens het printen precies op elkaar aansluiten. Je print eerst de ene helft. Daarna leg je de tweede helft er héél nauwkeurig naast, zodat alle lijntjes precies op elkaar aansluiten. "Je hebt een perfecte stitch nodig, maar wat is perfect? We zijn nu aan het bekijken hoe precies de overlap moet: welke precisie is goed genoeg en welke variabiliteit kan ik toelaten?"

De voordelen van high-NA

Al die ontwikkelingen, en nog vele anderen, zorgen ervoor dat chipmakers straks volop gebruik kunnen maken van de nieuwe high-NA-machines en de voordelen die ze bieden. En die voordelen zijn veel waard.

In de eerste plaats kunnen chipmakers straks dus kleinere patroontjes tekenen. Dat betekent dan weer dat ze kleinere transistors kunnen maken, waardoor ze er meer in hun chips kunnen proppen. Meer transistors betekent over het algemeen ook meer rekenkracht, dus dat voordeel spreekt voor zich.

Bovendien kan high-NA straks ook 'multipatterning' voorkomen. Chipmakers kunnen er ook voor kiezen om verder te gaan met low-NA, maar dan moeten ze straks een laagje meerdere keren belichten om dezelfde kleine lijntjes te maken. Maar daarvoor zijn meer dure maskers nodig, en bovendien kunnen er bij iedere extra stap printfouten ontstaan.

Volgens het onderzoek van imec kan high-NA tot wel drie tot vier maskers besparen bij het printen van de kritiekste laagjes van '1,4nm' en '1,0nm'-chips. Dat zorgt voor snellere, goedkopere en simpelere productie.

Waar met low-NA-euv nog vier maskers nodig waren om dit patroon te tekenen (links), had high-NA slechts één masker nodig. Bron: imec

Flexibeler chipontwerp en gebogen lijntjes

Tot slot krijgen chipmakers dankzij die extra resolutie straks ook meer flexibiliteit bij het ontwerpen van hun producten. Dankzij high-NA worden '2d- en 1,5d-patterning' weer mogelijk, wat meer vrijheid geeft in het ontwerp.

"We gaan twintig jaar terug de geschiedenis in. In die periode hadden we immersielithografie, en niets anders. En voorlopig zal er ook niets anders komen: euv kwam pas rond 2018. Vijftien jaar lang moesten we dus leven met immersie. Dit waren eigenlijk de beginjaren van multipatterning; voorheen was dat nooit nodig."

"Met multipatterning breek je een patroon op om later weer samen te brengen. Dan krijg je eigenlijk hetzelfde als het stitchingverhaal. Chipontwerpres als Intel zijn toen overgestapt op een soort 'Manhattan'-design. Ontwerpen bestonden alleen nog maar uit rechte lijntjes. Dat maakt het veel makkelijker om het ontwerp op te splitsen."

"Je kon dus jarenlang tekenen wat je wilde, maar gedwongen door beperkingen in de lithografie hield dat twintig jaar geleden op, en stapten we over op dat Manhattan-design. Dankzij high-NA krijgen we de flexibiliteit terug. Je kunt straks weer gewoon tekenen wat je wilt. Gebogen lijntjes, noem maar op."

Die extra flexibiliteit komt ook de uiteindelijke chip ten goede. Door de ontwerpvrijheid kunnen chipmakers straks ruimte besparen, patroontjes dichter bij elkaar zetten en zelfs betere prestaties leveren. Dat kan uiteindelijk dus zorgen voor snellere en efficiëntere chips.

High-NA maakt het weer mogelijk om lijntjes met bochten te printen. Bron: imec

Werk uit het hele ecosysteem

ASML's high-NA-machines zijn een puik staaltje engineering, die de wetten van de natuur oprekken om onze apparaten nóg beter te maken. Die machine is de kern die de volgende chipgeneraties mogelijk maakt, voor alles van smartphones tot datacenter- en AI-chips.

Maar er komt meer bij kijken dan je op het eerste gezicht ziet: achter die machine zit een heel ecosysteem van tientallen bedrijven, die allemaal werken aan hun eigen deelproblemen. Al dat werk is nodig om high-NA van het lab naar de chipfabriek te brengen. Pas als al die puzzelstukjes in elkaar liggen, kunnen chipmakers écht uit de voeten met high-NA.

_{Redactie: Daan van Monsjou • Eindredactie: Monique van den Boomen • Bron bannerafbeelding boven artikel: ASML, imec}

De TwinScan EXE:5200B: de eerste high-NA-machine die geschikt is voor de massaproductie van chips. Bron: ASML

Reacties (52)

[aliberto]

Misschien een aparte vraag maar:

De mensen die dit in 10 jaar tijd ontwikkelen en realiseren zijn dit mensen die een super IQ hebben? Hoe worden deze knappe mensen daarop gefilterd en überhaupt gevonden?

Het lijkt mij dat je als schoonmaker met VCA certificaat daar niet zomaar binnen komt.

[xxs]

Bij ASML werken niet alleen knappe koppen, alle opleidingsniveau's zijn vertegenwoordigd.
Om een machine te assembleren heb je heel andere mensen nodig dan binnen een ontwikkelomgeving ("de knappe koppen afdeling") of om de goederenstroom in goede banen te leiden.


Dus ook die schoonmaker is noodzakelijk.

[Mathijs Kok]

Dus ook die schoonmaker is noodzakelijk.

De zaak stofvrij houden is waanzinnig belangrijk en bij ASML werken 'schoonmakers' die extreem goed verdienen.

[xxs]

Die schoonmakers heten HEPA filters. ;-)

Maar het belangrijkste is stof en andere contaminatie buitenhouden, huidschilfers, haren maar ook parfum zijn belangrijke factoren die je zo min mogelijk in de cleanroom wilt hebben. En verder deel ik je stelling niet dat schoonmakers bij ASML extreem goed verdienen.

[SkyStreaker]

Helemaal eens, ook uit ervaring in logistiek sprekende:

Er zijn heel veel grote en kleine radertjes die de boel draaiende houden. Met elkaar, je ondersteund elkaar en je houdt elkaar aan het werk - dit willen we af en toe uit frustratie wel eens vergeten, oh mens dat wij zijn. Zelfs in de "gewone" logistieke operaties kan je ook als je de doorsnee medewerker bent op (v)mbo-niveau of ongeschoold ook binnenkomen. Legio bedrijven die geloven in mensen een kans geven.

Weer meer on-topic, je zal ongetwijfeld een paar cursussen krijgen waarvoor je zal moeten slagen, misschien een inventiviteits-test. Een serieuze, heel serieuze NDA (even zwart/wit) kan ook bij je contract in zitten. Voor ASML hebben ze wellicht een eigen CAO voor de logistiek of misschien volgens ze kleinmetaal (die ik eigenlijk een beetje verwacht).

Het is dat ASML voor mij niet naast de deur ligt, anders was ik wel degelijk geïnteresseerd om voor ze te mogen werken Wat ik gewoon wil zeggen is, als je motivatie en ervaring enigszins aansluiten op de functie, gewoon solliciteren. Niet schieten is gewoon mis

Edit: een belangrijk puntje waarbij ik mij kan voorstellen waar ze op kunnen letten is groot gevoel voor accuratesse en verantwoordelijkheid.

[Reactie gewijzigd door SkyStreaker op 28 mei 2026 16:46]

[bazkar]

ASML volgt de CAO Metalektro: Cao's Metalektro - CAO Metalektro

[SkyStreaker]

Die verwacht ik bij assemblage e.d. - ik doel meer op het logistieke deel, of misschien wat specifieker het warehousing onderdeel.

[bapemania]

TU/e is vermoedelijk (een van) de hofleverancier(s) aan ASML en omliggende tech bedrijven. En om daar te mogen studeren moet je meer dan de kleuterschool hebben afgerond, ja dit zijn doorgaans erg intelligente én slimme mensen.

[PaulHelper]

Voor bepaalde rollen inderdaad is dit het antwoord. Verder zijn er ook gewoon erg veel knappe koppen die uit het buitenland komen of zijn gekomen. Vaak met al goede ervaring waardoor je samen met een goede sollicitatie (met vaak meer dan genoeg aanmeldingen uit ervaring ; ) ) vrij goede werknemers uit aan kan nemen.

Dat en op @aliberto, zoals sommige anderen zeggen iedereen is nodig niet alleen universitaire mensen bijvoorbeeld, en de meeste ontwikkelen hebben heel veel tijd nodig. Vaak proberen ze dingen die niemand of bijna niemand op de wereld precies zo heeft gedaan, maar wat indien mogelijk en schaalbaar verbeteringen kunnen realiseren op termijn. Als ze 10 dingen proberen kan het goed dat meer dan de helft ofwel niet mogelijk is überhaupt, of nu niet haalbaar in productie en of slechte combinatie met de huidige technieken. Een nieuwe machine is leuk, maar als het mogelijk is wil je natuurlijk een zo klein mogelijke aanpassing (investering) om tot een verbetering te komen.

[Marco Borsatan]

Een vriend van mij heeft een halfjaar fulltime betaald stage gelopen bij ASML. Hij had prima cijfers in zn bachelor en deed dit voor zijn scriptie. Erg slimme jongen dat zeker maar vooral een doorzetten die het lef had dat mailtje te sturen.

Projecten zoals dit worden zelden voortgestuwd door enkele genieën die doorbraken maken en meestal door een hele lange reeks kleine stapjes door grote teams slimmerds die goed samen kunnen werken en hun passie hebben gevonden. Natuurlijk zijn er nog uitblinkers maar met de enorme hoeveelheid hoogopgeleide mensen is steady progress het gross.

[loekf2]

Nee.. ik heb geen super IQ

Je moet alleen niet bang zijn om out of the box te denken en problemen als uitdagingen te zien.

En ik heb gewoon een keer gescollciteerd na ergens ontslagen ("afgevloeid") te zijn.

(en ja we hebben ook stage of afstudeerplekken, check de website)

[Reactie gewijzigd door loekf2 op 28 mei 2026 12:26]

[gebruikernaam__]

Je hebt geen super IQ nodig hoor, de term 'standing on the shoulder of giants' is wel van toepassing bij veel van de ontwikkeling rondom dit soort high end producten. Het is ontzettend indrukwekkend dat ze zo'n complexe ontwikkeling orkestreren maar vaak zit er toch behoorlijk wat IP voor de verfijndere techniek bij de leveranciers zelf. Die kennis is dan op zijn beurt lang geleden opgedaan via PhD's en onderzoek en na wat industrialisatie 'goedkoop' genoeg gemaakt om te integreren in dit soort producten. Kijk voor de grap maar eens op de website van micro epsilon, sensoren die sub nanometer sensitief kunnen meten zijn voor rond de 2k de volgende dag in huis te krijgen.

[K0L3N]

Dat, het zijn grotendeels slimme mensen, maar ASML staat er ook wel bekend om gewoon heel veel mensen aan te nemen en dan te kijken of ze mee kunnen.

De uitblinkers zijn vooral mensen met heel veel ervaring die diep in de materie zitten, en dan vaak ook nog op een heel specifiek onderwerp.

[mhaket]

Rara kijk op de werkelijkheid in mijn ogen. ASML staat er absoluut niet om bekend dat ze makkelijk mensen ontslaan die niet 'mee kunnen'. Sterker nog, dat is juridisch een hele uitdaging. Mensen die aangenomen worden, zijn nodig en er wordt niet maar gewoon van alles aangenomen en 'we zien wel'.

De huidige re-organizatie is de eerste in heel veel jaren en dan gaat het om management posities, niet de 'knappe koppen' die hier bedoeld worden.

Overigens hebben bijna alle managers bij ASML ook een hoge opleiding dus het is maar net wat je een 'knappe kop' wilt noemen. Ik zie heel veel mensen met een hoog IQ op management posities.

[.ScorpionSquad]

De realisatie van deze machine is ook een effort van heel veel verschillende mensen en een samenkomst van heel veel onderzoek op heel veel onderwerpen. Er zitten hele teams op het verhogen van de frequentie waarmee de tindruppeltjes de EUV source in gaan, hele teams op het nog 1m/s sneller laten bewegen van de waferhandler, enzovoort. BUiten ASML, de source laser is bijvoorbeeld een 100kW+ monster van het Duitse Trumpf, veel fundamentele ontdekkingen komen bij de TU's vandaan, de lenzen komen van Zeiss, imec onderzoekt nieuwe lithografieprocessen voordat ze productieklaar zijn, enzovoort.

Ik zou zelfs durven zeggen dat je helemaal niet extreem intelligent hoeft te zijn om goed werk te kunnen leveren bij ASML. Niet meer dan bij ieder ander bedrijf in de high-tech sector in ieder geval. De kracht van ASML is vooral het afstemmen en laten samenwerken van al deze partijen, en het samenbrengen van de opgedane kennis tot een werkend device, met eventueel het zelf toevoegen of uitvoeren van extra onderzoek mocht men tegen een onopgelost probleem aan lopen.

Knappe koppen met een goede opleiding heb je zeker nodig, maar je hebt even goed getalenteerde coordinatoren, overleggers, bouwers, en zelfs zorgvuldige schoonmakers nodig.

[Nieuwevolger]

Lijkt mij niet geheel onmogelijk, je kan kijken naar de cijfer lijst van bepaalde master studenten van technische studies. Daarnaast hebben ze ook waarschijnlijk al bij andere technische bedrijven gewerkt.

[rjmno1]

Nee dat klopt maar je moet denken aan universiteiten voor de mensen die cum laude geslaacht zijn in een bepaalt vakgebied.Ook mensen die technish begaafd zijn denk aan de hts waar veel mensen slagen voor hun drs diploma.


En mensen met de beste punten halen ze eruit en word met en sollicitatie ronde zo het kaft van het koren gescheiden.

[multipasser]

en al 10j geleden weten waar je vandaag moet staan? hoe?

[andreklaver]

En het is ook een kwestie van de som der delen die meer dan 1 is bij bedrijven als dit. Ik denk dat je niemand gaat vinden die je alles kan vertellen over dit soort machines.

[downtime]

Super IQs vallen wel op als ze met goede cijfers afstuderen aan universiteiten met een goede reputatie. Dit soort bedrijven weet echt wel welke diploma's wat zeggen en welke niet. In Nederland speelt dat wat minder, omdat de verschillen tussen universiteiten niet zo groot zijn, maar in veel landen is er een groot verschil in kwaliteit tussen de universiteiten. De beste universiteiten blijven bij de top horen door streng te selecteren en omgekeerd weet toptalent meestal heel goed waar ze de beste opleiding kunnen krijgen. Je moet dus gewoon thuis zijn in die kringen.

[Gerard001a]

Wij mogen als land toch wel ongelooflijk trots zijn op industrie als ASML en alle aanverwante toeleveranciers in de high tech zone Eindhoven
We zijn echt de wereldleider op het gebied van machines om zeer geavanceerde chips te maken

[Scriptkid]

idd 100% Nederlands met 40% expat ? Dus niet echt meer een Nederlands bedrijf.

Daarnaast is het nog maar de vraag of ze in NL blijven gezien de moeilijke relatie met de gemeente en de geofferde campus sites in andere landen.

Zou me niks verbazen als ze volledig stoppen met uitbreiding en naar Frankrijk verhuizen.

ASML wants to move out of the Netherlands to France. But why is China so eager?

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 28 mei 2026 11:00]

[xxs]

Linkje uit 2024, inmiddels is er veel veranderd en zijn de uitbereidingen in en om Veldhoven gestart of zelfs al een feit.

[T-RaX]

Ik vind deze reacties altijd wel bijzonder. Mensen vergeten dat ASML niet alleen succesvol is door hun eigen expertise maar zeker ook door de hele supply chain structuur in Veldhoven en omstreken.

Dit verhuis je niet zomaar naar het buitenland...

[Wozmro]

Dit is ook een hele grote Duitse toeleverancier:

https://www.trumpf.com/nl_NL/newsroom/stories/hoe-dankzij-trumpf-microchips-ontstaan/

[FiberSam]

"...de hele supply chain structuur..."; da's dus bij lange na niet alleen Veldhoven en omstreken. ASML is een global company, met belangrijke productielocaties in andere landen waaronder zéker ook de VS. Dat verhuis je niet zomaar naar Nederland...

Trots zijn mag zeker, maar we moeten niet denken dat dit iets van Nederland is. Hooguit iets meer van Nederland dan van andere landen. En wat is Nederlands, als veel werknemers buitenlands zijn, belangrijke productielocaties in het buitenland zitten en >> van de aandelen in niet-Nederlandse handen zijn?

[Mathijs Kok]

Onzin: ASML is gewoon statutair een Nederlands bedrijf, gevestigd in Nederland.

[FiberSam]

Je kunt het onzin noemen, maar dat maakt het nog niet onwaar. We zijn het iig eens dat ASML statutair een Nederlandse onderneming is, met het hoofdkwartier in Nederland. Maar gevestigd in Nederland is veel te kort door te bocht: https://www.asml.com/en/company/about-asml/locations. Bijna de helft van alle medewerkers werkt bij een vestiging buiten Nederland.

[Coolstart]

idd 100% Nederlands met 40% expat ? Dus niet echt meer een Nederlands bedrijf.

Dit is 100% flauwekul. Het gaar er over wie eigenaar is en op welke Jurisdictie er van toepassing is. Dta bepaald het een Engels of Chinees bedrijf is. Niet van waar uw onderdelen, niet van waar uw mensen komen.

Bedrijven zoals ASML en IMEC trekken internationaal talent aan. Ze plukken de beste werknemers van de globale markt. Dat moet je toen op mee te spelen met de wereldtop.

[rjmno1]

Ze pakken idd de beste mensen erbij en op dat speelveld en daarom zitten er ook expart ertussen.

[Scriptkid]

Als jij een wrapper bedrijf hebt gestart door Nederland en dat heeft 100% Expats ,

Dan ben ik daar niet trots op als NL want er zit helemaal letterlijk 0,0 aan NL in.


Als je kijkt naar ASML dan zitten daar best wat knappe NL koppen maar ook heel veel Expats, Om dan te zeggen dat is nederlandse trots , ehh nee, helft van het design is van wereld weide bodem niet van NL.

[erikieperikie]

Wat is jouw definitie van Nederlands? Mogen, behalve de medewerkers, de klanten ook alleen maar Nederlanders zijn, bijvoorbeeld? Of moeten de producten enkel met Nederlandse teksten geleverd worden?

Mijn punt is: iets labellen als Nederlands is niet zo zwart op wit. Maar je zult het hopelijk toch wel met me eens zijn dat ASML Nederlandser is dan het generiekere 'internationaal', of bijvoorbeeld Duits/Engels/Chinees/...

En überhaupt is het labellen als bijvoorbeeld Nederlands misschien niet zo praktisch, want een bedrijf wordt gemaakt door zijn bronnen (waaronder medewerkers en leveranciers), gedreven door een missie (en die zal bij ASML waarschijnlijk niet iets bevatten als: Nederlandse technologie/erfgoed verspreiden op aarde), gefinancierd door investeerders en de markt. Die kunnen allemaal internationaal gericht zijn, maar met de fundamenten in Nederland, zou ik het toch gewoon hartstikke Nederlands noemen.

[OverSoft]

ASML heeft sinds dat artikel al meerdere malen aangegeven in Veldhoven te blijven en zelfs uit te breiden.

Daarnaast komen nog steeds de meeste medewerkers en onderzoekers gewoon uit Nederland.

[K0L3N]

Nah, ASML wil dat niet, en de overheid gaat daar nooit mee akkoord, ze zullen hooguit een deel daar onderbrengen, maar met de nieuwe campus zit dat voorlopig wel snor.

[Scriptkid]

nee niet alles gaat weg logische staat net en nieuwe campus,

Maar het beleid dat expats niet kunnen worden gehuisvestigd is wel een ding waardoor ASML over de lands grens kijkt en dus verdere uitbreiding in het buitenland beter ziet zitten.

[mrtl]

"We"? Overigens heeft ASML zoveel buitenlandse toeleveranciers dat je het moeilijk Nederlands meer kan noemen. Als de Chinezen eindelijk eens lenzen kunnen maken op het niveau Zeiss, dan is het exit.

[Coolstart]

Als de Chinezen eindelijk eens lenzen kunnen maken op het niveau Zeiss, dan is het exit.

Enkel de lens? Alsof er geen andere zaken zijn waar ze nog moeten bijbenen? Die lenzen zijn maar 1 stukje van de keten die nodig is om een succesvol chips te bakken op een high-NA machine.

En dan het woordje 'Exit'. Wat bedoel je daar mee? Denke je nu echt dat ze westerse bedrijven afhankelijk gaan laten worden van China voor zoiets cruciaal als chipproductie? Misschien is concurrentie niet eens slecht.

En dan "Overigens heeft ASML zoveel buitenlandse toeleveranciers dat je het moeilijk Nederlands meer kan noemen." Dar heb ik het nog het moeilijkste mee. Dus elk bedrijf dat onderdelen of grondstoffen in het buitenland aankoopt is natieloos? Want ? Heel rare kzampachtige redenering.

[The-Source]

Waar de ASML machine een flinke dubbeldekker bus formaat is, is de huidige Chinese tegenhanger een flinke fabriekshal. En hoe beide zich verhouden is yields en verbruik resources weet ik niet. Maar je kan bijna met zekerheid wel aannemen dat ook daar de ASML machine beter in is.

Het is dus niet alleen de lenzen die niet op hetzelfde niveau zijn. Maar ja inlopen is altijd makkelijker dan uitlopen op de concurrentie (helemaal als ze letterlijk proberen te kopieren)

[SgtElPotato]

Het gaat niet eens om lenzen, het gaat om spiegels. Daarnaast is de concurrentie op dit moment aan het rennen, maar de voorsprong van ASML is op dit moment gigantisch evenals de kennis die ze in-house hebben.

[z1rconium]

Het gaat echt niet alleen maar om de ASML machines, het is een hele grote machine met allerlei bedrijven er omheen die op hun beurt allemaal monopolie posities hebben, kijk alleen maar naar de wafer industrie die in de machines van ASML 'belasert' worden, dat zijn unieke bedrijven in de wereld, hetzelfde gaat op voor bepaalde componenten die in de ASML machines zitten. En ja daar heeft ASML ook voor gezorgd, maar uiteindelijk gaat het om het geheel van radertjes die alles laten draaien.

[Pietopdeheuvel]

Spiegels

[bobsnl]

Tevens is er ook enorm veel aan Nederlandse toeleveranciers trouwens. Is Audi ineens niet meer Duits als de schoefjes uit Frankrijk komen?

[Jeroenzer]

ASML moeten we beschermen naar mijn mening en alles op alles zetten om dit bedrijf binnen NL te houden

[rjmno1]

ja daarom ga ik ook aandelen kopen van dat bedrijf.ik ben er ook trots op dat zo een klein kikkerlandje levrancier is van zo een belangrijke machines voor de chip industrie.


Maar deze machine phoe 10 jaar in troubleshooting en nu dus eindelijk klaar ja dan mag je in je handjes klappen als alles naar wens is, ze hebben niet voor niets dat terreein van asml uitgebrijdt.Zodat er meer mensen kunnen gaan werken. en er meer productie mogenlijk ismaarja maar dan heb je wel iets ik ben benieuwd wat zo een machine kost?

[Reactie gewijzigd door rjmno1 op 28 mei 2026 12:31]

[PVDK007]

Ik snap ergens de Nederlandse overheid niet om hier een overheids orgaan van te maken? Een bedrijf zoals ASML maakt je als land toch super machtig? Nee, wat gebeurd er, de apparaten worden verkocht...... Ik snap dat echt niet.

[lays526]

is dat niet de core buisiness van ASML, de machines verkopen.
en wat moet de overheid met een bedrijf dat deze machines maakt?

ze hadden de nuts bedrijven e.d. niet moeten privatiseren, maar een asml is nooi van de overheid geweest, en daar moeten ze ook vanaf blijven

[Pietopdeheuvel]

Als je de boel om zeep wil hebben moet je dat doen.

[aap]

Dat zou hetzelfde zijn alsof de Amerikaanse overheid Boeing zou verbieden vliegtuigen te verkopen, maar in plaats daarvan zelf passagiers zou moeten gaan rondvliegen.

Chipsproductie en Chipsmachineproductie zijn twee verschillende disciplines. Laat ieder bedrijf doen waar het het beste in is.

[Mathijs Kok]

Wel, als ze niet verkopen zijn ze binnen een paar jaar falliet. En als de overheid het zou moeten kopen moet je minstens 550 miljard op tafel leggen. Heb je een idee hoeveel geld dat is?

[19RAW68]

"Metaaloxideresist. Die is harder en steviger dan de traditionele resists die chipmakers nu gebruiken. Daardoor kan hij beter omgaan met het droge ontwikkelproces."

Maar lost dit niet ook (deels) het probleem op van het natte ontwikkelproces, want de stevigheid van de resist was daar toch het probleem?

[Salvatron]

een monopolie is niet goed, waar blijft de concurrentie voor ASML?

[mhaket]

Die zal er met EUV technologie op afzienbare tijd niet komen. De investeringskosten daarvoor zijn gewoon zo hoog dat dat niet economisch te verantwoorden is. Misschien als er een andere technologie ontwikkeld wordt voor chipfabricage maar dan is het de vraag of ASML daar in mee kan gaan.