Imec maakt voor het eerst qubits met ASML's high-NA-euv-machine

Imec heeft voor het eerst qubits voor een quantumcomputer gemaakt met de nieuwste high-NA-euv-machines van ASML. Dat is volgens de onderzoeksinstelling een belangrijke stap, omdat ze met 'gewone' chipmachines gemaakt kunnen worden. Dat moet de productie versimpelen.

Dit nieuws in het kort

• Imec heeft voor het eerst qubits gemaakt met een high-NA-euv-machine van ASML.
• Dankzij die machine konden de qubits zeer klein en nauwkeurig gemaakt worden, wat belangrijk is voor de betrouwbaarheid van quantumcomputers.
• De stap brengt de grootschalige productie van quantumchips in theorie dichter bij de praktijk, zegt de Belgische onderzoeksinstelling.

Imec deelde die bevindingen tijdens de ITF World-conferentie, waar Tweakers aanwezig is. Het gaat om een zogeheten quantumdotqubit, een type qubit dat gebruikt kan worden als bouwsteen voor een quantumcomputer. Daarbij wordt een elektron opgesloten in een piepklein hokje. Zo'n elektron heeft een bepaalde 'spin', die omhoog of omlaag kan wijzen. Wetenschappers gebruiken die toestand om quantuminformatie op te slaan als een 0 of 1.

Het maken van zulke qubits is erg uitdagend, omdat de hokjes extreem klein en nauwkeurig gemaakt moeten worden. Als dat niet goed gebeurt, kan omgevingsruis de qubits verstoren.

Klaarstomen voor productie

Een van de qubits in kwestie. Bron: imec

De nieuwe high-NA-machines van ASML hielpen daarbij. Die machines kunnen extreem kleine structuren op chips aanbrengen. Dankzij high-NA-euv wist imec de hokjes te maken met een afstand van amper 6 nanometer tussen de gates. Ter vergelijking: een mensenhaar is ruim 10.000 keer dikker dan dat.

Imec liet eerder al eens zien hoe quantumdotqubits gemaakt kunnen worden met 'gewone' chipmachines. Toen werden nog geen high-NA-machines gebruikt. Door deze nieuwere productietools in te zetten, kan volgens imec de focus verlegd worden van het lab naar de chipfabriek. Dat wil overigens niet zeggen dat commerciële quantumcomputers binnenkort al verschijnen; een precieze timeline daarvoor is nog niet bekend.

Quantumcomputers

Quantumcomputers zijn nog volop in ontwikkeling, maar kunnen in de toekomst mogelijk gebruikt gaan worden voor specifiek rekenwerk. Wetenschappers hopen quantumcomputers bijvoorbeeld te kunnen gebruiken voor medische doorbraken.

Ze werken met quantumbits, ook wel qubits, om dat soort rekenwerk uit te voeren. Maar de ene qubit is de andere niet: ze zijn namelijk erg foutgevoelig. Om één 'perfecte' en foutloze qubit te maken, moet je honderden fysieke qubits met elkaar combineren. En om nuttig rekenwerk te doen heb je duizenden van die perfecte qubits, en dus miljoenen fysieke qubits nodig in een quantumcomputer.

Bron: imec

Qubits met 'gewone' chipmachines

Om dat mogelijk te maken, wordt er onderzoek gedaan naar heel veel verschillende soorten qubits. Wetenschappers zoeken naar qubits die goed schaalbaar zijn, om er zo veel mogelijk in een enkel systeem te krijgen.

De quantumdots die door imec gepresenteerd werden, worden gezien als een veelbelovende optie. Ze zijn relatief klein, waardoor er in theorie meer op een enkele chip passen. Ze zijn ook nog eens compatibel met de machines die je in een 'gewone' chipfabriek vindt.

Ook dat laatste is een groot voordeel: de chipsector heeft vele jaren ervaring met het productieproces van zulke traditionele cmos-chips. Diezelfde kennis kan straks dus ook gebruikt worden voor dit soort quantumchips. Dat moet het relatief makkelijk maken om zulke chips straks op grote schaal te gaan produceren.

Benieuwd hoe de chipmachines van ASML werken?

De chipmachines van het Nederlandse ASML worden gebruikt voor de productie van alle geavanceerde chips. Benieuwd hoe ze werken? Tweakers schreef eerder een uitlegartikel over de techniek achter deze machines. We volgden laatst ook de levering van een nieuwe high-NA-machine aan imec. De video daarover kun je hieronder bekijken.

Reacties (24)

[kikashi]

Fijn dat jiullie hierover berichten. Ik rij dagelijks voorbij Imec en zie de laatste tijd altijd wel ergens een ASML container op het terrein staan. Dan is het leuk om te horen waar ze effectief mee bezig zijn.

[PMvE]

Als het goed is zijn ze daar een nieuwe exe5000/5200 aan het bouwen daar komen aardig wat containers bij kijken. Ik denk ook dat dit onderzoek in Veldhoven is gedaan. Ik kan mij niet voorstellen dat die in Leuven al af is. Even gegoogled https://www.imec-int.com/en/press/imec-receives-worlds-most-advanced-high-na-euv-system inderdaad in Q4 2026 is de high na machine in Leuven pas volledig gekwalificeerd.

[kikashi]

Dank voor de extra informatie!

[Bever!]

Ik hoop dat we deze techniek in Europa echt kunnen gaan verzilveren ipv dat Amerikaans durfkapitaal er mee aan de haal gaat en zij al het geld verdienen met ons onderzoek

[angushansen]

dat doen ze al. amerikanen bezitten het gros van de aandelen in ASML, nederlanders volgens mij minder dan een procentpunt laatst dat ik het checkte

[demartijn]

En toch is het een Nederlands bedrijf. Het wordt inderdaad eens tijd dat we zorgen dat we onze eigen inspanningen eens wat beter verzilveren. Wellicht d.m.v. nieuwe centraal opgezette constructies vanuit Europa t.b.v. strategische autonomie. Als dat succes heeft ontstaat er automatisch meer incentive om in 'onszelf' te investeren i.p.v. onze centen in een zoveelste nVidia aandeel te stoppen.

Zie het als een sneeuwbal-effect. We hebben genoeg potentieel, alleen die bal moet weer eens aan het rollen gebracht worden (voordat hij helemaal wegsmelt).

[Reactie gewijzigd door demartijn op 20 mei 2026 08:24]

[angushansen]

je had het over durfkapitaal. mijn punt is dat nederland en bij uitstek europa niet doet aan durfkapitaal, dat is een amerikaans en steeds meer ook een japans ding, maar goed, daar kun je bijna gratis geld lenen bij de banken.

in de vroege jaren kreeg ASML idd wel staatssteun maar dat waren andere tijden. nu geven we juist minder uit aan innovatie en O&O en gaat het gros van ons belastinggeld op aan zorgkosten. we besteden al decennia volgens mij minder dan 3% aan innovatie, ver onder de norm

[Reactie gewijzigd door angushansen op 20 mei 2026 11:21]

[MennoE]

Quantummechanica herinnert mij toch altijd aan dat we, ondanks al onze kennis, niets van deze wereld begrijpen. Een heerlijk besef vind ik dat.

[MSalters]

De mensheid begrijpt de werkelijkheid van picometer tot lichtjaar. Quantummechanica is meer dan een eeuw oud, en elk experiment bevestigt het weer.

Dat niet iedereen het snapt is ook wel logisch. Maar opscheppen over onwetendheid?

[MennoE]

Quantummechanica is bevestigd. Maar hoe het kan dat twee verstrengelde deeltjes ongeacht de afstand ‘communiceren’ begrijpt niemand, voor zover mij bekend in ieder geval.

[MSalters]

Je zet niet voor niets "communiceren" tussen aanhalingstekens. QM voorspelt hoe verstrengelde deeltjes werken. Dat klopt experimenteel. Alsnog kun je geen (qu)bits sneller dan het licht verzenden, alweer in lijn met QM en relativiteitstheorie.

[FriXion]

Zie het als dat je twee knikkers hebt, een rode en een blauwe. Zonder ze te bekijken stop je beide in hun eigen envelop en verstuur je er eentje naar China. Nu open je de andere envelop. Ondanks de afstand tussen de twee knikkers weet je nu precies welke kleur de knikker in China is. Zolang je de knikkers niet bekijkt kunnen beide knikkers beide kleuren hebben (superpositie) maar zodra je er eentje bekijkt vervalt die superpositie en krijgen ze als het ware beide hun kleur. Daar is geen communicatie voor nodig tussen beide knikkers, de kleurinformatie is al vastgelegd bij het versturen/verstrengelen.

[MennoE]

Maar hoe kan het dat als je er eentje bekijkt, de ander z’n superpositie ook vervalt, ongeacht de afstand?

[Ivo Nulens]

Wetenschappers hopen quantumcomputers bijvoorbeeld te kunnen gebruiken voor medische doorbraken..

Dit is een natuurlijk een mooie toepassing, maar samen met de mooie toepassingen komen ook de slechte.

[Luctia]

Zolang het maken van een quantum computer nog honderden miljoenen kost maak ik me niet zo'n zorgen, en tegen de tijd dat dat niet meer zo is denk ik dat cryptografie ook een stuk verder is.

[NSU1200C]

Is het mooie van een Qubit niet juist dat ie drie posities kan hebben? 0, 1 of superspositie?

[MSalters]

Nee. Superpositie is een oneindig aantal toestanden. 0 en 1 zijn de gemeten waarden, na een meting eindigt je superpositie. Dus je hebt oneindig of 2 mogelijke waardes, nooit 3

[tedades]

Dat klinkt positief. Op het moment hebben alleen imec en Intel High-NA al redelijk op orde, zover ik weet. Dus er zullen nog wat machines in het veld bij moeten komen willen ze dit daadwerkelijk uitrollen.

[amigob2]

wat bedoel je met dat ze het redelijk op orde hebben ?

[Hijdaar95]

Die machines hebben we mooi voorelkaar. Trots op mijn collega's.

[Killemov]

Ook Veritasium heeft een mooi item over deze of een vergelijkbare machine: YouTube: The World's Most Important Machine

[PaulHelper]

Een qubit is een lineaire combinatie gebaseerd op kans van 0 en 1. Maar dat is de superpositie. Dat is maar 1 staat. Je kunt dan met als een munt die je in de lucht draait een meting doen en dan meer je 0 of 1. Dat maakt het niet test het totaal een 0 of 1 was