Apple is op 1 april vijftig jaar oud. Het bracht ons in die halve eeuw veel veranderingen en maakte die zelf ook door. Voor veel mensen is het bedrijf onlosmakelijk verbonden met medeoprichter Steve Jobs, die iets meer dan de helft van Apples 'leven' daar werkte. Hij was zowel de goedbedoelende hippie in de begintijd als de gehaaide zakenman in latere jaren. Net zoals de grondlegger verschillende kanten had, toonde ook Apple meerdere facetten in de afgelopen vijftig jaar.
Een bekende quote uit de Batman-films is dat iemand sterft als held of lang genoeg leeft om zichzelf de slechterik te zien worden. Dit wil niet zeggen dat elke held een schurk wordt, want goed of slecht kan ook gaan over perceptie. Die perceptie wordt mede gevormd door de omgeving: wie is de tegenstander, de concurrent?
David versus Goliaths
Apple werd vaak gezien als de David tegenover verschillende Goliaths. Gemene reuzen zoals het ooit grote IBM en softwaregigant Microsoft. De eerste, maker van de oorspronkelijke pc, werd in de befaamde 1984-reclame van Apple neergezet als 'Big Brother'. Later was Windows-maker Microsoft het 'evil empire'. In recentere jaren dienden internetreus Google en smartphonemaker Samsung met Android als Goliath. Het allang niet meer kleine Apple stuurde deze perceptie en gedijde daar goed bij.
Veel gebruikers van Apples producten zagen en zien zichzelf niet simpelweg als klanten of consumenten. Het woord 'fan' was en is vaak meer van toepassing. Het inmiddels vijftig jaar oude Apple kan nog altijd bogen op een flinke schare fans, hoewel de David van toen allang zelf een reus is geworden.
Biljoenenbedrijf
Zo bereikte Apple in augustus 2018 een beurswaarde van 1 biljoen dollar, in augustus 2020 van 2 biljoen dollar, in januari 2022 van 3 biljoen dollar en in oktober 2025 van 4 biljoen dollar. Daarmee verkreeg het enkele malen de positie van waardevolste bedrijf ter wereld, waarbij het stuivertje wisselde met techreuzen als Microsoft en AI-chipmaker Nvidia.
Nu is beurswaarde natuurlijk niet alles; het is gebaseerd op verwachting, hoop en hype. Gekeken naar concretere cijfers zoals omzet, winst en gebruikersaantallen scoort Apple ook ruim bovengemiddeld. Daarbij verdient het bedrijf niet alleen goed aan de verkoop van zijn diverse devices. Grote inkomstenbronnen zijn ook de uiteenlopende onlinediensten, zoals de bekende appstore. Apple koppelt die diensten hecht aan zijn iPhones, iPads, Apple Watches en Macs. Niet slecht voor een klein begonnen bedrijf, opgezet door twee hippies en een snel verdwenen derde man.
Tijdperk van twee Steves
De recente geschiedenis van het inmiddels enorme Apple is voor velen wel bekend. Tweakers belicht hier meer het opgroeien van de andersdenkende firma: de afgelegde weg naar hyperkapitalistisch biljoenenbedrijf. Dat begon allemaal met twee Steves: Jobs en Wozniak. De eerste had visie en grootse ambities, de tweede had groot techtalent.
Jobs vertoonde in die begintijd al kapitalistische trekjes. Zo scoorde hij een bonus van 5000 dollar bij toenmalig gamegigant Atari voor ontwerpwerk dat hij Wozniak liet doen. Het ging om een prototype van de arcadegame Breakout. De betaling voor deze klus was 750 dollar, wat Jobs deelde met Wozniak, maar de bonus voor besparing van kostbare chips in het indrukwekkende ontwerp streek Jobs zelf op.
Goed gebruikmaken van andermans talent is een rode draad in de geschiedenis van Jobs en van Apple. De grondlegger en het bedrijf schroomden niet om de eigen visie en ambities te realiseren door voort te bouwen op werk van anderen. Staan op de schouders van reuzen, zoals de uitdrukking luidt.
Het belang van perceptie in deze modus operandi valt niet te onderschatten. De charismatische Jobs was een meester in het vormen van perceptie: zijn superkracht was een 'realiteitsverstorend krachtveld'. Hij kon mensen beïnvloeden, overtuigen van zijn gelijk en aanzetten tot bovenmenselijke inspanningen.
Zijproject: Macintosh
Zijn zogeheten 'reality distortion field' werd in 1981 al benoemd door toenmalig Apple-werknemer Bud Tribble. Hij was lid van het oorspronkelijke Macintosh-ontwerpteam, dat door Jobs was opgezweept om het onmogelijke te realiseren. Het Macintosh-project was eerst een bijzaak binnen Apple. Het bedrijf zag toen de toekomst in de geavanceerde Lisa-computer die het ontwikkelde.
Jobs was het daar niet mee eens, ging binnen het bedrijf zijn eigen weg met het Mac-team en haalde daar uiteindelijk zijn gelijk mee. De Lisa bleek veel te duur en de Macintosh was in 1984 de eerste consumentencomputer die voor een relatief laag bedrag te koop was met een grafische gebruikersinterface. De Mac bracht ook gebruiksvriendelijke computerbediening met de muis naar de massa.
'Fiets voor het verstand'
Een beroemde uitspraak van Jobs is dat de computer een 'fiets voor het verstand' is. Het digitale rekenapparaat steunt en versterkt de mentale inspanning van mensen, zodat ze sneller vooruitkomen. Het aantal versnellingen op een fiets of bijvoorbeeld de toevoeging van een aandrijfmotor is mogelijk wat minder belangrijk dan toegankelijkheid in de vorm van gebruiksgemak en aantrekkingskracht. Apple wist en weet vaak een goede, gebruiksvriendelijke verpakking te geven aan technologie.
Ondanks de primeur en technische prestatie van de Mac verloor Apple het in de markt van IBM's pc plus de diverse klonen daarvan. Computers met MS-DOS van fabrikanten als Compaq, Olivetti, Hewlett-Packard, Tandy, Dell en vele anderen waren goedkoper en gaven consumenten meer keuze. De door Jobs in huis gehaalde topmanager John Sculley van Pepsi schoof de grondlegger aan de kant, die nog een mislukte couppoging waagde en in september 1985 opstapte.
Zonder Jobs en met Mac-klonen
Apple wist zonder Jobs nog wel succes te boeken met computers, printers en opmaaksoftware in de nieuwe markt van desktoppublishing. De pc-concurrentie doemde op een gegeven moment ook daar op. De diversiteit van pc-fabrikanten en hun configuraties tastte de positie van Apple aan. De komst van Windows zette de Mac verder onder druk.
Bron: Newsweek
In de jaren negentig volgde Apple dan ook het voorbeeld van Microsoft en de pc-markt. Het bood andere computermakers een licentie op zijn besturingssysteem zodat die eigen Macs konden maken. De achterliggende gedachte was dat de kloonmakers dan de algehele Mac-markt zouden vergroten, waar Apple van zou profiteren. In de praktijk ondermijnden de goedkopere klonen de verkoop van Apple zelf.
Rond de twintigste verjaardag van Apple leek het einde nabij. Een uitgedijd productaanbod, tegenvallende verkoop en aanhoudende ontwikkelproblemen met nieuwe Mac-software waren molenstenen om de nek van het bedrijf. Als uitweg kocht Apple in 1997 computerbedrijf NeXT dat was opgezet door de opgestapte Jobs.
Wederopstanding door iSucces
De grondlegger keerde met die overname terug en nam het roer stevig in handen. Hij voerde, aanvankelijk als interim-ceo, flinke veranderingen door. De wildgroei aan producten werd teruggesnoeid naar een matrix met vier kwadranten. Daarin stonden een laptop en een desktop voor consumenten, en een laptop en een desktop voor professionals: de iBook en iMac, de PowerBook en PowerMac.
Tegelijk met deze nieuwe koers kreeg Apple ook een duidelijke nieuwe Goliath. Oprichter en ceo Michael Dell van pc-maker Dell verklaarde in het jaar van Jobs' terugkeer dat hij Apple zou opdoeken als hij de leiding had. Deze uitspraak zette kwaad bloed bij Apple-fans en bij Jobs. De teruggekeerde ceo wist het harde, zakelijke oordeel van de pc-topman sluw te gebruiken door computermaker Dell als tegenpool neer te zetten. Dáár ging David het tegen opnemen.

De kleurrijke iMacs, ontworpen door designer Jony Ive, de verbeteringen in Mac OS 9 en daarna het volledig nieuwe Mac OS X brachten Apple terug van de rand van de afgrond. De zakelijke markt werd ook weer beter bediend en harde besparingsmaatregelen wierpen hun vruchten af. Deze gerichte aanpak redde Apple van het faillissement, waarna het begon te bouwen aan de bouwstenen voor wat later het biljoenenbedrijf werd.
Na het succes van de iMac wist Apple een geheel nieuwe markt te scheppen met de iPod. Die digitale muziekspeler trok consumenten aan en zorgde ook voor wat meer Mac-verkoop. De iPod bracht Apple een veel groter succes met de omarming van Windows. Apple deed dat eerst met de software MusicMatch Jukebox van een derde partij, maar verstevigde daarna zijn grip met de eigen iTunes-app voor Windows.
Apple zette stappen om de markt van digitale muziek verder te ontginnen. Het wist de onderling verdeelde muziekmaatschappijen te verenigen in de iTunes Music Store. In die onlinewinkel kochten consumenten digitale producten, waarbij Apple een percentage opstreek. Dit is het welbekende verdienmodel voor apps, dat Apple pas later naar smartphones bracht.
Het iPhone-moment
Bron: Apple
De eerste iPhone, die Jobs in 2007 onthulde, had nog helemaal geen losse apps. Alles op die smartphone was ingebakken in het besturingssysteem en een appstore was er destijds niet. Hoewel het toestel wat hardware en telecomtechnologie betreft (2G en wifi) niet marktleidend was, ontketende het een revolutie. Consumenten en zakelijke gebruikers vielen voor de gelikte combinatie van iPod-functionaliteit, mobiele-internetverbinding, multitouchbediening op het responsieve scherm en flexibele interfacemogelijkheden.
De stormachtige opkomst van de iPhone bracht techreus Google er toen toe zijn plannen voor een eigen telefoonplatform te herzien. Oorspronkelijk was het door Google overgenomen Android bedoeld voor smartphones met fysiek toetsenbord. Dat was toen de norm, waar het grote Nokia en BlackBerry groot mee waren geworden. De iPhone veranderde dat alles. In de ict-industrie is dan ook sprake van een voor en een na de iPhone.
Ondertussen werkte Apple achter de schermen aan de iPad, waar het aan was begonnen vóór de iPhone. Jobs vond de telefoon een belangrijker product en dus kwam de iPad pas in januari 2010 uit. Tablets met Windows bestonden toen al, ook met touchbediening, maar de gebruiksvriendelijkheid liet te wensen over. De tabletcomputer van Apple betekende de doorbraak voor deze productcategorie. De iPad verdrong de traditionele persoonlijke computer niet, maar wist zich wel een plek te veroveren in de techgebruikende wereld.
Hetzelfde lijkt te gelden voor de Apple Watch, die in september 2014 uitkwam. De smartwatch van de iPhone-maker begon als slechts een iPhone-verbonden accessoire, maar werd in latere generaties een zelfstandig product. Tegenwoordig pronkt het niet aan ieders pols, maar net als de iPod en iPad heeft het wel een dominante positie binnen de eigen productcategorie. Het relatief dure apparaat scoort goed in reviews, verkoopt goed in grote markten en is in vergelijking met traditionele luxe horloges een commercieel succes te noemen.
Troonopvolger en geen troonopvolger
Apple deed het toen al enkele jaren zonder Jobs. Tijdens de hier geschetste wederopstanding kreeg het bedrijf te maken met de ziekte en het uiteindelijke overlijden van de bepalende ceo. Jobs overleed in oktober 2011. Zijn opvolger was al geruime tijd 'in opleiding'. Manager Tim Cook, die in 1998 van pc-maker Compaq overstapte naar Apple, diende tijdens Jobs' ziekteverloven als vervangend ceo. Hij kreeg in augustus 2011 formeel de titel van ceo.
De Apple Watch was ontwikkeld onder het bewind van Cook, maar zou nog 'afstammen' van het tijdperk-Jobs. De bepalende ceo was afgelost, maar dat leek niet te gelden voor bepalende producten zoals de iPhone. Een nieuw, categoriebepalend of marktcreërend Apple-product bleef voorlopig uit.
VR/AR werd geen realiteit
Het bedrijf bracht diverse nieuwe generaties van zijn iPhones, iPads en Macs uit, maar dat waren meer iteraties dan revoluties. Daarnaast introduceerde Apple nieuwe producten, zoals de slimme speaker HomePod, de AirPods-oordopjes en de AirPods Max-koptelefoon. Deze producten verkochten goed, maar vormden geen geheel nieuwe productcategorie die een markt ingrijpend veranderde. Apple zette hiermee de wereld niet op zijn kop.
Een product dat die potentie wel leek te hebben, maar die nog niet waarmaakte, is de Vision Pro. Deze langverwachte Apple-headset voor virtual en augmented reality begon met grote beloften en een hoge prijs. Tot op heden vervult het de rol van nicheproduct. De bredere trend van tegenvallende virtuele werelden, het ontbreken van overtuigende toepassingen en toenemende privacyzorgen rond augmented reality zorgen dat VR/AR voorlopig niet doorbreekt.
Eigen Arm inside
Ondanks uitblijvende productrevoluties bracht Apple de afgelopen jaren wel technologische vernieuwingen. Het realiseerde indrukwekkende vooruitgang, die het verwerkte in zijn bestaande producten. Zo bracht de iPhone 4 begin 2010 de eerste zelfontworpen Arm-chip van Apple. Na jaren doorontwikkeling stapte het bedrijf eind 2020 met Mac-laptops en -desktops over naar eigen Arm-chips. Deze socs brachten nieuwe niveaus van energiezuinigheid en vermogen, waarmee de pc-concurrentie flink onder druk werd gezet.
Dit is een flink contrast met de tijd van Intel-processors in Macs, sinds 2006, en daarvoor van PowerPC-processors. Met laatstgenoemde, ontworpen in samenwerking met Motorola en IBM, bood Apple meer rekenkracht dan concurrenten Intel en AMD. Alleen liepen Macs geleidelijk achter in de marketingstrijd rond de hoogste megahertzen. In het Intel-tijdperk liepen Macs wat achter op de nieuwste processortechnologie, wat kritiek opleverde vanuit de pc-wereld.
Het gebruik van een eigen chipontwerp zorgt nu in 2026 zelfs voor een omgekeerde beweging. De nieuwe MacBook Neo, die een voor Apple ongekend lage prijs heeft, gebruikt een iPhone-soc. Deze laptop is voor tweakers misschien ondermaats, maar kan voldoende zijn voor gewone gebruikers. Mogelijk opent dit voor Apple een nieuwe massamarkt, zoals eerder gebeurde met de iPod, iPhone en iPad.
Iteraties, missers en nog één ding?
Critici merken op dat Apple vastzit in verfijningen van bestaande producten en categorieën. De vraag is hoe erg dat is. Het nu vijftigjarige Apple is een hyperkapitalistische reus die goed verdient aan het bestaande productportfolio. Door dat commerciële succes kan Apple het zich voorlopig veroorloven te experimenteren en te zoeken. Apple heeft in zijn levensloop diverse misstappen gemaakt, maar wist die wel te overleven. Tweakers belicht beruchte missers in een video over vijftig jaar Apple.
Zo heeft het mislopen van de gehypete AI-revolutie Apple wel kritiek opgeleverd, maar niet de das omgedaan. Het wachten op een slim televisietoestel of een zelfrijdende auto bleek tevergeefs, maar wie weet wat er in het grootste geheim wordt ontwikkeld. Zoals Apple jarenlang wist te verrassen met 'nog één ding'? Of blijft het bij mooie woorden?
Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Monique van den Boomen