Kabinet krijgt staatssecretaris voor Digitale Economie en Soevereiniteit

Het Nederlandse kabinet krijgt een staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit. Die vervangt de eerdere staatssecretaris voor Digitalisering uit eerdere kabinetten. De nieuwe staatssecretaris valt onder het ministerie van Economische Zaken en wordt door D66 ingevuld.

Dat maken D66, CDA en VVD bekend. Op donderdagochtend zijn de voorgestelde kabinetsposten openbaar gemaakt, al moeten de nieuwe ministers en staatssecretarissen nog formeel door de koning worden beëdigd.

In het kabinet komt een staatssecretaris met de portefeuille Digitale Economie en Soevereiniteit. De exacte invulling van diens werk is nog niet bekend. Wel is duidelijk dat het kabinet met deze post veel waarde aan dit onderwerp toekent. Een staatssecretaris neemt bepaalde beleidsterreinen onder zijn of haar hoede van een bepaalde minister. Dat is nu de minister van Economische Zaken en Klimaat.

Naar verwachting moet de staatssecretaris toezien op zaken als de ontwikkeling van (en overstap naar) Nederlandse of Europese clouddiensten. Mogelijk kan de staatssecretaris zich ook bemoeien met overstappen die al gaande zijn en veel in het nieuws zijn, zoals het migreren van SIDN-infrastructuur naar AWS, de migratie van de Belastingdienst-kantoorsoftware naar Microsoft 365 of de overname van het bedrijf achter DigiD.

D66'er

De staatssecretaris voor Digitale Economie wordt een D66'er. Het is nog onbekend wie dat precies wordt. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wordt in de toekomst geleid door een CDA-minister, waarvan ook de naam nog niet bekend is.

Het is voor het eerst dat deze post specifiek in het kabinet komt. Wel verdwijnt de bestaande post van staatssecretaris voor Digitalisering. Die werd voor het eerst in het kabinet Rutte IV opgericht. Toen werd Alexandra van Huffelen de eerste bewindspersoon met die rol. In het huidige demissionair kabinet Schoof zat een PVV-staatssecretaris voor Digitalisering, Zsolt Szabó, maar die stapte vorig jaar op na de val van het kabinet. Sindsdien ligt de portefeuille bij een andere staatssecretaris, maar in het dubbel demissionaire kabinet is die rol dermate klein, dat niemand daar nog echt goed op let.

Gekke functie met brede, gedeelde portefeuille

De staatssecretaris voor Digitalisering was altijd een vreemde eend in de bijt van eerdere kabinetten. Ten eerste werd die post gedeeld: officieel waren Szabó en Van Huffelen staatssecretaris voor Digitalisering en Koninkrijksrelaties. Ze hadden bijvoorbeeld ook het Caribisch gebied onder hun hoede.

Daarnaast is 'digitalisering' een enorm breed onderwerp, dat niet helder afgekaderd was. In de praktijk waren de staatssecretarissen dan ook met veel en niks tegelijk bezig. Van Huffelen was veel bezig met Europese wetten zoals de DSA, DMA en AI Act, terwijl Zsolt Szabó zich voornamelijk richtte op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.

De eerste staatssecretaris voor Digitalisering, Alexandra van Huffelen.

Digitale autonomie had weliswaar onder hun werkzaamheden kunnen vallen, maar in de praktijk hadden de staatssecretarissen daar minder aandacht voor. Tot voor zeer kort was het onderwerp ook nog niet urgent. In juni van vorig jaar zei Szabó nog dat hij het niet nodig vond weg te stappen van Amerikaanse clouddiensten omdat de VS 'een belangrijke bondgenoot' was. Voor de goede orde: dat is slechts iets meer dan een half jaar geleden.

De nieuwe staatssecretaris voor Digitale Economiekrijgt dan ook een veel specifieker dossier, al is onbekend hoe of wanneer dat wordt ingevuld. Het is niet onverwacht. Tweakers las vorige week al het regeerakkoord en zag daarin dat digitale autonomie een hoge prioriteit kreeg. Dat was een onderwerp dat met name de regeringspartijen D66 en de VVD ook in hun verkiezingsprogramma's hadden staan, naast de meeste andere partijen in de Kamer.

Wat schreven de partijen hier zelf over?

D66, dat ook deze bewindspersoon levert, wilde deze post zelf al en schreef daarover het volgende: "Een bewindspersoon voor Technologie en Innovatie krijgt onder meer de taak om het Rijk en publieke sectoren los te maken van grote techbedrijven uit Amerika en China. Onder leiding van de bewindspersoon zet de overheid sterk de toon bij aanbestedingen en contracteisen van ict, vooral in belangrijke publieke sectoren. De ontwikkeling van AI in bijvoorbeeld de zorg, het onderwijs en overheidsdiensten is gevoelig. Daarom laten we dat niet over aan buitenlandse bedrijven die alleen uit zijn op winst en schaal."

Ook schreef D66: "We kiezen voor Europese alternatieven (voor techdiensten) en helpen vanuit de overheid door als eerste klant (launching customer) om producten op de markt te brengen."

VVD: "Nederland en Europa moeten minder afhankelijk worden van Amerikaanse software, clouddiensten en datacentra: De VVD pleit daarom voor versterking van de Europese digitale infrastructuur en eigen technologische alternatieven (Nederlandse en Europese clouds), zodat we onze autonomie behouden, risico's beperken en vitale processen niet in buitenlandse handen leggen."

Update, 15.43 uur – In het artikel werd de post een paar keer 'Digitale Autonomie' genoemd in plaats van 'Digitale Economie'.

Reacties (42)

[PacinoAllstars]

Leuk dat er eindelijk een staatssecretaris komt voor digitale autonomie en soevereiniteit, maar is dit niet een beetje mosterd na de maaltijd? We zijn al jaren zwaar afhankelijk van Amerikaanse techreuzen, en de laatste tijd stapelen de problemen zich juist op.

Neem de overname van Solvinity het bedrijf dat de infrastructuur achter DigiD beheert door een Amerikaans bedrijf. De Kamer is daar terecht pissig over, want als DigiD in buitenlandse handen valt, heb je een serieus soevereiniteitsprobleem.   

En dan de SvB: er dook onlangs een vacature op die suggereerde dat ze volledig naar Microsoft Azure zouden migreren, wat enorme afhankelijkheid zou creëren. Ze ontkennen nu dat het een complete overstap is, maar het feit dat dit überhaupt speelt, zegt genoeg.   

De AP waarschuwt niet voor niks voor onverwachte overnames en lock-in bij Big Tech, en zelfs de ACM zegt dat de overheid moet ingrijpen om Europese alternatieven een kans te geven.

Hopelijk pakt die nieuwe staatssecretaris dit hard aan en draait hij bestaande afhankelijkheden terug, in plaats van alleen maar te praten over toekomstige overstappen. Anders is het vooral symboolpolitiek.

[Zwolsermbtr]

Beter te laat dan maar op je handen gaan zitten. Het kan alleen nog maar erger worden.

[diondokter]

maar is dit niet een beetje mosterd na de maaltijd?

Gisteren was beter dan vandaag. Maar vandaag is beter dan morgen.

[jvelite]

Ik zou het geen mosterd na de maaltijd noemen, want deze 'maaltijd' is nooit afgelopen.

Dit is nu eindelijk, en blijft hopelijk een permanent aandachtspunt voor onze digitale infra.

[Triblade_8472]

Leuk dat er eindelijk een staatssecretaris komt voor digitale autonomie en soevereiniteit, maar is dit niet een beetje mosterd na de maaltijd?

Je hebt gelijk, laten we het niet doen!

Zelf ben ik van mening: beter laat dan nooit. Wat is er mis met achteraf inzien dat je het niet goed hebt gedaan en hier je best voor gaan doen dit te rectificeren?

[nl noob]

Ik begrijp waar je vergelijking met mosterd na de maaltijd vandaan komt, het klopt dat er laat wordt gereageerd, en dat bij de voorbeelden die je noemt het kwaad in zekere zin al is geschied. We zijn enorm afhankelijk geworden en het was fijn geweest als hier minder optimistisch mee was omgegaan.

Toch is niets doen nu natuurlijk de garantie dat het probleem alleen maar groter wordt. Achter de feiten aanlopen is vervelend, maar achteroverleunen zou pas echt een strategische fout zijn. Juist doordat sommige risico’s nu zo zichtbaar zijn, zoals de de lock‑in bij grote cloudleveranciers, is het des te belangrijker om op dit moment in te grijpen en de regie terug te pakken.

Dat het laat is, betekent niet dat het zinloos is. Sterker nog, door nu in te grijpen kan worden voorkomen dat bestaande afhankelijkheden verder verdiepen en dat toekomstige keuzes nog minder vrij worden.

Als de nieuwe staatssecretaris erin slaagt om niet alleen toekomstige overstappen te reguleren, maar ook bestaande afhankelijkheden terug te dringen, dan kan dit veel meer zijn dan symbolische politiek. Dan is het een noodzakelijke en waardevolle correctie waar we als Nederland en Europa sterker uitkomen.

[Keypunchie]

Leuk dat er eindelijk een staatssecretaris komt voor digitale autonomie en soevereiniteit, maar is dit niet een beetje mosterd na de maaltijd? We zijn al jaren zwaar afhankelijk van Amerikaanse techreuzen, en de laatste tijd stapelen de problemen zich juist op.

Het beste moment was tien jaar geleden. Maar het momenteel best haalbare moment is zo snel mogelijk.

[iAR]

Beter laat dan nooit. Ik vind het wel een gemiste kans om een Ministerie van Digitale zaken op te richten. Juist die mosterd na de maaltijd lijkt me aanleiding om het wat groter te maken dan een staatssecretaris. De maaltijd is nooit op. En met Trump aan het roer en alle andere digitale ellende die er is moet er expertise komen op dit gebied.

[RogerWilco2]

Dit had al sinds Edward Snowden hoog op de agenda moeten staan.

En ook is al sinds ±2015 duidelijk dat de Five Eyes ook bedrijfsspionage doen voor elkaar.

Maar beter laat dan nooit.

[William_H]

Wel jammer dat het nog steeds niet een minister is. Die heeft veel meer bevoegdheden, zoals ook een budget. Veel landen, in de EU, hebben een minister van Digitale Zaken. Waarom wij die nog steeds niet hebben, en dat we hem niet hebben, zegt in mijn ogen veel over de urgentie en zwaarte die men er aan geeft.

[TheekAzzaBreek]

Veel belangrijker dan de rang van zo'n bewindspersoon is het draagvlak in kabinet en kamer, en daar lijkt flinke vooruitgang te zijn.
Een minister die moet opboksen tegen tegenstribbelende collega's krijgt minder voor elkaar dan een staatssecretaris met de wind mee.

[William_H]

Het heeft niets met rang te maken, misschien dat een andere tweaker hier mij even kan helpen, maar heeft wel degelijk effect op de mogelijkheden voor effectief beleid. Staatssecretarissen hebben aanzienlijk minder macht dan ministers, en ondanks dat we sinds Van Huffelen al hossana huigen dat we een staatssecretaris hebben voor Digitale Zaken, gebeuren er nog wel steeds miskleunen als Solvinity.
En was de vorige staatssecretaris een (voormalige) zetbaas van de gevestigde internationale cloudboeren en softwarehuizen, die ons regelrecht voorloog dat we niks te vrezen hadden van onze Amerikaanse "vrienden".

[Hypocrisis]

Het verschil tussen een staatssecretaris en minister qua 'macht' is dat een staatssecretaris in principe geen deel uit maakt van de ministerraad en daar ook geen stemrecht heeft. Voor het uitvoeren van beleid is het niet echt van belang of het beleid nu onder een staatssecretaris of minister valt als beide op één lijn zitten. Het is veel belangrijker om te kijken welk deel van het budget en welk deel van het ambtenarenapparaat van economische zaken naar digitale economie en soevereiniteit gaan. Met het oprichten van een los ministerie zit je met dezelfde vragen en is dus niet inherent beter. Dat de vorige staatssecretarissen steken hebben laten vallen heeft niet zoveel met de functie te maken, dat had met een eigen ministerie en minister net zo goed kunnen gebeuren.

[William_H]

Het verschil tussen een staatssecretaris en minister qua 'macht' is dat een staatssecretaris in principe geen deel uit maakt van de ministerraad en daar ook geen stemrecht heeft. Voor het uitvoeren van beleid is het niet echt van belang of het beleid nu onder een staatssecretaris of minister valt als beide op één lijn zitten.

Ja, dit bedoelde ik dus.

Je hebt zeker een punt dat het uiteraard meer aan de persoon ligt dan aan de macht. Echter kan hij op ministrieel niveau dus niet tegenstemmen en daarmee dus geen schadelijk beleid tegenhouden.

[Triblade_8472]

Ik heb veel liever een minister van Digitale Zaken.

Nu wordt het weer zo'n ondergeschoven kindje in een afdeling waar al meer dan genoeg dossier liggen.


Maar ja, beter iets dan niets!

[Ed Vertijsment]

Laten we het positief bekijken het is een begin

[TheAnimaL]

Vind het eigenlijk een gemiste kans om eindelijk een ministerie voor digitale zaken te krijgen. Zeker in deze tijd is het belangrijk om een sterk leiding te geven aan vooral overheids diensten die op dit gebied niet goed presenteren, hopeloos oude technieken gebruiken en klakkeloos diensten onderbrengen bij Amerikaanse cloud diensten. Het is goed dat er een staatssecretaris komt, maar juist omdat deze onder economische zaken valt ben ik bang dat economische overwegingen het gaan winnen van verstandige soevereine keuzes. We zouden een voortrekkersrol moeten hebben en het liefst Europees deze zaken oppakken, ik weet dat er diverse initiatieven zijn zoals haven, IPCEI-CIS en dergelijken om hier vorm aan te geven. Jammer, misschien in een volgende iteratie. En iets is nog altijd beter dan niets...

[Pietopdeheuvel]

Ontwikkelingssamenwerking afschaffen, Ministerie Digitale veiligheid en autonomie creeren, en daar de beste van de beste uit het bedrijfsleven voor aantrekken die van haver tot gort weten hoe netwerken, HW en open source werken.

Huisverbod op niet EU techbedrijven, MS, Google etc niet gewenst.

[Reactie gewijzigd door Pietopdeheuvel op 5 februari 2026 14:38]

[astro_volt]

Weer geen minister van digitale zaken ofzo. Dit moet meer aandacht en geld krijgen.

[DanielChopin]

Is het nou economie of autonomie

[oNNoZeLe]

het een kan niet echt zonder het ander?

[Mastakilla]

Zijn er ook plannen voor zoiets in België (waar de hoofdstad van Europa is)? Of maakt het daar niet zoveel uit?

[Loller1]

België heeft dat al. Dat is de Minister van Digitalisering, Privacy, AI en Overheidsbedrijven.

[Mastakilla]

En heeft die ook al maar 1 stap gezet om minder afhankelijk te worden van US? Bij mijn weten gebeurt er momenteel alleen maar het tegenovergestelde (meer cloud, dus US)...

[FrostyPeet]

Interessant. Benieuwd hoe dit gaat qua procedures, werkwijze en gewenning.

Hele volksstammen zijn gewend aan MS Office/Windows. Wat ik begrijp is dat zo'n beetje alle overheden zo'n beetje onlosmakelijk vast zitten in Amerikaanse cloud diensten.

Ik zie niet zo gauw gebeuren dat workstations op bijvoorbeeld Ubuntu of Mint gaan draaien, men zoiets gebruikt als LibreOffice en dat er weer servers lokaal gaan draaien. Wie gaat dan de honderden beheerders opleiden die met dit soort systemen om kunnen gaan?

[M. Schaap]

De Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen is al overgestapt van MS naar LibreOffice, en is van plan om op termijn ook van Windows naar Linux over te gaan. Als er meer overheden volgen, wordt het voor commerciële partijen ook interessanter om daarvoor diensten aan te gaan bieden.