Algemene Rekenkamer Nederland wil weg uit Microsoft-cloud

De Algemene Rekenkamer wil af van de mail- en kantoorsoftware en clouddiensten van Microsoft. Dat komt erop neer dat de Rekenkamer wil stoppen met het afnemen van Microsoft 365. Het is nog niet bekend wanneer dit zou moeten gebeuren of naar welke alternatieve software.

Collegelid Ewout Irrgang erkent in de uitzending van Nieuwsuur dat de Algemene Rekenkamer weliswaar pleit voor digitale soevereiniteit, maar zelf ook gebruiker is van Microsofts cloud. Het gaat onder meer om Microsoft Word en maildiensten van de grote Amerikaanse techleverancier. "Onze onderzoeksdata staat gelukkig op een overheidsdatacenter."

"Maar inderdaad, wij zitten voor onze e-mail ook in de cloud", zei de topman van het overheidscontrolerende orgaan. "We hebben inmiddels, en daar hebben we geen ruchtbaarheid aan gegeven, maar we hebben als Rekenkamer besloten dat we daar weer uit willen." Hij geeft aan dat dat niet van vandaag op morgen kan.

'Als één overheid opereren'

Irrgang zegt dat een overheidsorganisatie zo'n migratie 'niet allemaal zelf wil gaan doen'. Hij vindt dat de Rijksoverheid meer als één overheid moet opereren, zodat het onder meer 'een soevereine cloud heeft, zoals bijvoorbeeld in Frankrijk het geval is'. Begin vorig jaar publiceerde de Algemene Rekenkamer een kritisch rapport over het cloudgebruik van de Nederlandse overheid.

De uitzending van Nieuwsuur, met Irrgang van de Algemene Rekenkamer vanaf 13.04 minuten aan het woord, ging over digitale soevereiniteit en begon met het praktijkvoorbeeld van Sleeswijk-Holstein. De overheid van die Duitse deelstaat voltooide in oktober vorig jaar de overstap van Microsoft-producten en -diensten naar opensourcealternatieven. Deze migratie gebeurde niet zonder haperingen.

Persbericht van de Algemene Rekenkamer, gemaakt met Microsoft Word voor Microsoft 365 (beeld: Nieuwsuur)

Reacties (336)

[tmfh]

Veel woorden, weinig daden. Ga eerst over, hang het dan aan de grote klok. Niet 'willen' en 'kunnen' en 'mogen' en 'intenties'.

Zoek een volledig Nederlandse partner, en ga over. En breng dáárna pas trots in de media dat je van Big Tech af bent.

Anders staat morgen de accountmanager voor de deur met een 'aanbod' en/of 'opbreekclausules'. En niet stiekem nieuwe onderhoudscontracten van 5-10 jaar afsluiten omdat die partij 'het goedkoopstebeste uit de aanbesteding' kwam.

[player-x]

Helemaal niks zeggen en niks doen is nog erger, alle bureaucratie is erg, of het nu overheid is of bedrijfsleven, tegenwoordig kan er niks meer gedaan worden, voordat er 5 lagen hun plasje over heen hebben gedaan.

Voorkeur is natuurlijk Nederlands, maar of elke keer zelf het wiel uitvinden de oplossing is?
Ik denk dat er gewoon meer samengewerkt moet worden, kijk naar en mee, wat ze doen in Duitsland bv, en kijk of er samengewerkt kan worden.

We betalen nu laten we zeggen ongeveer 50M/j? aan Microsoft alleen al, dat kan je ook gebruiken om 4~500 developers en support personeel te betalen (en daar komt o.a. AWS en dergelijke ook nog bij), doe dat nog eens met de 26 andere lidstaten, en je komt best een eind, en als bonus krijgen de burgers ook nog eens betere open source software als LibreOffice, die ze gratis kunnen downloaden.

[tweaker2010]

Alle mensen die het hier hebben over alternatieven als LibreOffice etc begrijpen niet hoe diepgeworteld MS producten inmiddels zijn binnen de overheid. Denk aan Teams, Sharepoint etc. Lachwekkend gewoon.

[Klauwhamer]

Hoe kom je er bij dat zij dat niet begrijpen? Ik denk dat jij niet begrijpt dat dit geen antwoord kan zijn op of reden kan zijn om níet weg te gaan bij Microsoft. Er is, hoe diep MS ook zit in je organisatie, nooit een beter moment om een migratie in te zetten dan nu. Nooit zal de situatie beter worden, nooit zal een dergelijke operatie gaan zonder negatieve feedback op acceptatietests.

[tweaker2010]

Een jaar geleden was China nog slecht en nu is de VS 'ineens' evil en zijn de meeste ministeries ondertussen Copliot aan het gebruiken.
Dus ben benieuwd hoe je dit praktisch wil omgooien als er geen europese alternatief op dit moment voorhanden is.
Langdurige contracten met leveranciers kun je niet zomaar stopzetten.

[Klauwhamer]

China heeft hier niets mee van doen. Als je nu nog van mening bent dat Amerika met onder andere de Cloud Act, een autoritaire fascist als president waar de techbro's zich inkopen én onderdeel zijn van de Epstein-ring net zoals Trump (Thiel bijvoorbeeld) een betrouwbare partner zijn voor bedrijfskritische data van de Nederlandse overheid heb ik heel slecht nieuws voor je.

Van alle contracten kun je af en zo niet, verlopen ze vanzelf als je ze niet verlengt of opnieuw een aanbesteding moet uitzetten. Hierdoor heb je vaak jaren om een migratietraject in te zetten met alle veiligheidsgordels die nodig zijn. Voor álles is een Europees alternatief te vinden, zelfs voor TLS-certificaten hoef je niet per se naar Amerika toe. Overheden moeten primair loskomen van de geilheid op "grote namen" en "grote contracten" als ordinaire risico mitigering zonder gegronde reden.

Het is niet zo dat "we" niet zonder kunnen. Stop met ongegrond koudwatervrees verkopen.

[laptopleon]

Voordat corona uitbrak, wist half werkend Nederland niet eens wat Teams was. Als je vandaag een andere app installeert op hun laptop of telefoon en Teams verwijdert, zijn ze over een jaar bijna vergeten wat Teams ook alweer was.

[tvtech]

Juist. En het is ook niet zo dat Teams zo’n fijne app is die mensen niet meer willen missen.

[player-x]

Ik denk dat niemand zegt dat het geen pijn gaat doen, maar de VS is imho ook geen optie voor de lange termijn, wat als Trump nucleair gaat, of er over 10 jaar een andere idioot in het wittehuis zit, dan is de integratie nog veder gevorderd.

En als we het niet nu doen, dan wanneer gooien we het roer wel om, nu is er iig een brede politiek wil om van de VS afhankelijkheid af te komen.

Militair worden er iig al behoorlijk grote stappen gezet, en waar een wil is, is een weg.

[gurben]

Klopt, er zijn gewoon totale applicaties in excel geschreven waar hele afdelingen afhankelijk van zijn. Vaak is dit niet of nauwelijks te gebruiken in Libre of Openoffice. Alles ademt microsoft m.b.t. comptabiliteit

[player-x]

En je denkt dat we dat niet kunnen implementeren in bv LibreOffice?
Zoals ik zij, het zal vast niet pijnloos zijn.

[macnerd]

Ik heb ook honderden macro's geschreven vroeger (met name Excel en Access, maar ook een paar Outlook, Word, Powerpoint). Effectief heb je Visual Basic Script, aangevuld met applicatiespecifieke objecten. Dus in Excel kun je werkboeken bewerken, werkbladen bewerken, door rijen en kolommen gaan en iedere cel afzonderlijk benaderen. Je kunt ook nog (en dat was al ruim 25 jaar geleden) DLL's aanroepen. In Access kun je met tabellen werken en queries uitvoeren. In Outlook kun je met mail en kalender werken. Visual Basic Script is simpel, en dat gebruik je om met de applicatiespecifieke objecten te werken.

Ik heb net even gekeken, maar in Calc (LibreOffice) kun je ook macro's programmeren. En met de huidige AI ontwikkelingen kun je prima de Excel-macro's laten omzetten verwacht ik.

[terror538]

imho zou de overheid prima voor generieke diensten zoals b.v. e-mail zelf een hoster kunnen opzetten die die diensten levert aan de verschillende ministeries, gemeentes, etc.

[player-x]

Ja, maar simpel is een groot woord, je moet ook o.a. beveiliging, spam en webmail op zetten.

[terror538]

Zeker (ik zeg ook zeker niet dat het simpel is ). Mail is wmb wel een dienst die de overheid zelf zou kunnen opzetten & beheren. En als "intern product" kan doorverkopen aan de rest van de overheid, op die manier is er voldoende schaalvoordeel waarmee er ook meer ruimte komt voor een diepteinvestering qua kwaliteit.
Het zou ondoenlijk zijn als iedere overheidsinstelling zelf haar mail gaat beheren.

[kodak]

Het probleem is niet alleen het kiezen voor beweringen in plaats van daden.

Als je als belangrijk adviserend bestuur over je eigen advies stelt dat het waarschuwen theoretisch klonk en net doet alsof belangrijke risico's vorig jaar pas belangrijker werden mag er nmm wel om verantwoording gevraagd worden waarom je je daar kennelijk achter verschuilt. Je hebt als bestuur namelijk niet vooral rekening te houden met theorie. En dat lijkt men als bestuurders als echt probleem te zien. Men toont namelijk geen interesse in de praktijk.

De Rekenkamer kwam na 15 jaar eens met een controle hoe bestuurder in de cloud zouden zijn gestapt. Want toen was de 'theorie' van risico's niet meer houdbaar om te negeren. En zelfs dat onderzoek begint met afschuivende argument alsof bestuurders vooral door anderen geduwd werden. Het argumemt van beveiliging komt daarin niet eens aan bod. Het gaat vooral om 'kansen' en schuld bij anderen leggen.

Dit interview is meer van hetzelfde. Men doet bewering iets te willen, en dan komt het tegenstribbelen zodat men voorlopig niet uit de cloud weg is. Want nu tellen de theoretische risico's wel voor wat men duidelijk niet wil en minder voor waar men als bestuurders voor gekozen heeft.

[Xerpan]

Het oude Roccade (IT van de belastingdienst) weer terug opbouwen. Kost een paar centen. maar dan heb je ook wat. In ieder geval alle expertise in eigen huis en weten (gedocumenteerd) wat je bouwt. Samenwerken met andere EU bontgenoten kan. Maar hoe lang blijven die je vrienden?

Het wordt tijd dat het weer wordt gewaardeerd dat je eigen kennis in huis hebt, in plaats van alles in te huren of uit te besteden. "Het leven als abonnement" is als particulier al niet leuk. maar als overheid moet je het gewoon niet willen.

[tmfh]

Ik las op Tweakers in het regeerakkoord iets over een Nederlandse Digitale Dienst, dus laten we hopen.

review: Regeerakkoord Jetten: weg bij big tech, AVG onder de loep

[laminar]

Zelden zo'n hoop onzin in zo weinig woorden zien staan!

[schrikbeeld]

En laat een gezaghebbende overheidsinstantie pleiten voor andere aanbestedingsregels want die zitten een, in het licht van de huidige geopolitieke ontwikkelingen, verstandige keuze in de weg.

[kikibu]

Oprechte vraag: Zou de Nederlandse overheid zelf een 'NL cloud' kunnen runnen? Ik neem aan dat niemand z'n eigen mailservers weer wil gaan draaien.

[Stijnvi]

Daar zijn ze al mee bezig, onder de noemer MijnBureau: https://minbzk.github.io/mijn-bureau/

Hiervoor wordt onder andere samengewerkt met het Duitse openDesk (https://www.opendesk.eu/en) en het Franse LaSuite (https://lasuite.numerique.gouv.fr/).

De Duitse omgeving is voor zover ik weet het meest vergevorderd, en zal ook door het International Strafhof gebruikt gaan worden: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/open-source-observatory-osor/news/international-criminal-court-invests-open-infrastructure

[j0eyv]

Leuk alternatief maar het maakt wel gebruik van Github wat eigendom is van MSFT. Is de cirkel weer rond.

[De doorloper]

Precies. En in hetzelfde item werd in Duitsland Office vervangen door LibreOffice, maar op het beeldscherm dat getoond werd, stond wel een Windows-logo.

[Bert2000]

En de computers draaien op intel of amd processoren.

[sebati]

Dus? Het doel is ook niet om helemaal zonder Amerikaanse oplossingen te gaan werken. Het doel is om minder afhankelijk te worden, strategische autonomie, na te streven. Daarmee krijg je een meer gelijk speelveld tussen Europese leveranciers van ict oplossing vs de big-tech hyperscalers van Amerika. Er zijn meer processoren dan Intel en Amd en ook meer hardware leveranciers... uiteindelijk zijn wel op veel vlakken nog wel van elkaar afhankelijk.

[Jeanpaul145]

Het punt dat @Bert2000 maakt is een geldige: met een regering die redeneert zoals Trump 2, als ze de EU iets willen aandoen, dan zoeken ze naar plekken waar zij denken dat 't pijn gaat doen.
Als dat niet de servicelaag is dan gebeurt 't wel op de infrastructurele laag bv dat er geen nieuwe chips of netwerkapparatuur ingekocht mag worden bij US bedrijven.


Dus als de overheid serieus is over digitale autonomie moet de hele supply chain worden aangepakt, anders maakt het uiteindelijk niet zo veel uit wat ze doen.

[sebati]

Zeker, maar dat is precies waar de schoen wrikt... vervolgens "gaan wij (bijvoorbeeld) geen chipmachines meer leveren en dan kunnen ze die chips meer maken!".
Het grote probleem daarmee is dan weer dat specifieke onderdelen van deze ASML chipmachines -enkel- in Amerika worden gemaakt. We zijn en blijven dus op dit gebied sterk van elkaar afhankelijk.

Je moet wanneer je idealistich bent ook pragmatisch zijn; wat we willen bereiken is strategisch autonomie waarbij andere landen niet direct door hun wetgeven bij onze data kunnen of mogen (onder de Cloud Act en FISA mag dit nu wel). Dat kunnen we realiseren door onze diensten in Europese DC's onder te brengen die onder onze eigen verantwoordelijkheid en wetgeving vallen. Indien een ander land zich dan direct of indiect toegang verschaft dat is dat inbraak. Die DC's worden natuurlijk gevuld met hardware wat overwegend van Amerikaanse leveranciers komt, maar dat is niet belangrijk. Je zou ook kunnen kiezen deze hardware bij meerdere leveranciers in te kopen en mogelijk dat er in te toekomst Euopese leveranciers komen (maar dat is niet een doel op zich op dit moment). Primair doel is controle over onze eigen data en diensten om vendor lockin en direct risico op chantage te verkleinen.

[HuisRocker]

Het punt dat @Bert2000 maakt is een geldige: met een regering die redeneert zoals Trump 2, als ze de EU iets willen aandoen, dan zoeken ze naar plekken waar zij denken dat 't pijn gaat doen.
Als dat niet de servicelaag is dan gebeurt 't wel op de infrastructurele laag bv dat er geen nieuwe chips of netwerkapparatuur ingekocht mag worden bij US bedrijven.


Dus als de overheid serieus is over digitale autonomie moet de hele supply chain worden aangepakt, anders maakt het uiteindelijk niet zo veel uit wat ze doen.

Dat moet de Broligarchy vooral gaan proberen... Dan krijgen de chipmakers geen ASML machines, kennis en onderdelen meer van ons, stopt letterlijk ALLE high-end chip fabricage. Veel plezier met al je machtige datacenters draaien zonder de benodigde chips!

Of gaan ze 'preventief' Nederland aanvallen en alles 'makkelijk' overnemen? (zoals 'plan Venezuela')
Dat is een stap die niet meer terug te nemen is, de EU is absoluut geen Venezuela!

Ons (Nederland/EU) pijn doen = de hele wereld (dus ook de VS/Broligarchy) minimaal net zoveel pijn doen.
Geen enkele 'macht' ter wereld is ook maar in de buurt van 'volledig zelfvoorzienend' en het 'militair afdwingen' (waar de momenteel fascistisch geleide VS weer flink mee dreigt en, vooralsnog beperkt, ook weer in praktijk brengt) heeft, zeker op de langere termijn, ook hele grote nadelen.

De VS kan echt niet zonder ons en zou niet heel slim bezig zijn als ze iedereen tot vijand blijven maken en zich zo nog verder isoleren, maar ja, dat krijg je wel met fascisten...

[Obfzk8R]

En wat betekent "een Windows-logo op het beeldscherm" - zoals jij stelt - dan? Dat Windows is geinstalleerd? Dat iemand een verkeerde foto heeft gepost? Dat een grapjas een wallpaper met Windows-logo heeft gebruikt? Specificeer... ajb

[Obfzk8R]

Welke cirkel? Je begint toch ergens? Er is geen idioot in de wereld die denkt dat de diensten en applicaties bij een groot bedrijf zonder slag of stoot tegelijk gemigreerd kunnen worden.

[MaltheseFalcon]

Dit lijkt me wat spijkers op laag water zoeken. Het doel is niet om geen diensten van Microsoft af te nemen, maar om onze digitale autonomie te vergroten. De risico's zijn bij Azure en MS365 van een hele andere orde dan bij GitHub.

[andrik1]

Dan heb je het denk ik niet goed begrepen. Het doel van autonomie is JUIST om de afhankelijkheid van Amerikaans big tech te doorbreken. Autonomie betekent; geen vendor lock-in op de schaal waarin we nu zitten met MS producten en meer keuzevrijheid hebben. Wat je wilt voorkomen is dat Amerika de diensten die wij afnemen voor ons blokkeren als daar op gegeven moment voor hun reden toe is.

Ik ben zelf erg benieuwd hoe je dat kan realiseren met huidige aanbestedingsspelregels waarmee je mijn inziens dergelijke grote buitenlandse partijen niet kan uitsluiten.

[richardk0]

is dit niet een kwestie van onafhankelijkheid, soevereiniteit en potentiële exitstrategie hobbels meenemen in aanbestedingen?

[andrik1]

geen idee of je dat zo mag stellen. Probleem met aanbestedingen is dat je niet partijen mag uitsluiten door het stellen van bepaalde eisen. Daar zit wel wat rek in, dus wellicht kan wat jij suggereert worden meegenomen, maar misschien is het beter als de wet of spelregels aangepast worden.

[CH4OS]

Gelukkig maar dat op GitHub geen critische (gebruikers)data staat.

[Barsonax]

Wil je dan dat ze in 1 klap alles lostrekken? Als ik daar een lijstje van systemen zou maken ben ik nog wel ff bezig.

Dit soort grote veranderingen gaan in kleine stapjes. Grote maandenlange/jarenlange big bang refactors werken niet. Juist met dit soort zaken wil je een stukje omzetten, kijken of het goed werkt en dan pas door met de volgende.

[beerse]

Wat op github staat, is zonder problemen over te zetten naar elke ander git omgeving zoals gitlab. En dat gitlab kan en mag je zelf hosten. Het zou zomaar kunnen dat intern een eigen gitlab omgeving wordt gebruikt.

Tel daarbij dat git omgevingen in principe bedoeld zijn voor (open) source zodat iedereen alles wat er in staat tot zich kan nemen en gebruiken. Dan is het gebruik van een publieke git omgeving zoals github geen issue.

[Silencer1981]

Rijkswaterstaat is bezig om samen met de markt een cloud op te zetten voor de gehele overheid (ook gemeenten). Hier zit ook nog wel een uitdaging, omdat we momenteel te maken hebben met een verplichte Europese aanbesteding. Er zal dus wetgeving moeten komen om altijd diensten af te mogen nemen van de "Rijks Cloud" (onder het mom van nationale veiligheid?) en anders Europees aan te besteden. Ook schijnt er wetgeving te zijn die deze samenwerking (lokaal en landelijk) momenteel tegen gaat.

https://www.digitaleoverh...taliseringsstrategie-nds/

[Reactie gewijzigd door Silencer1981 op 5 februari 2026 21:32]

[familyman]

Dat hele aanbestedingscircus is een enorme farce die hele industrien om zeep hielp, bakken en bakken met geld kost, innovatie volkomen liet stagneren en voor een groot deel zorgde voor dit drama.

Het zou goed zijn als dat eens stevig werd herzien en (inderdaad vanwege nationale veiligheid) ofwel op korte termijn een aantal ingrepen kreeg ofwel gewoon werd uitgezet tot we wat fatsoenlijks hebben.

[737freak]

Lidl Cloud heeft potentie om een Europese AWS te worden, inclusief spin-off vanuit retail.
Een Duitse cloud zou prima moeten volstaan voor de Nederlandse overheid.

nieuws: Moederbedrijf Lidl start met aanbieden clouddiensten aan bedrijven en overheden

[Caelorum]

Stackit, scaleway, hetzner, ovh...

Genoeg partijen die het zouden kunnen.

[Scriptkid]

compute hosten Ja,

Collaboration hosten in een compliant omgeving, Nee,

En dan alles nog samen laten werken en beheerbaar houden , ik twijfel er sterk over. dat is terug naar de jaren 2000

[Cranberry]

Ik denk juist als het gaat om het stuk kantoorautomatisering (collaboration, Office), dat juist wel mogelijk is.
Ja, het zal qua functionaliteiten wellicht niet helemaal op gelijk niveau staan met wat we nu hebben, maar ik denk zeker wel dat het verlaten van M365 haalbaar is. We gaan absoluut niet terug naar de jaren 2000. Zaken als videovergaderen, vertalen, transcriberen enz. zijn allemaal al voorhanden in bestaande oplossingen.

De meestbepalende factor is m.i. of er de wil is te veranderen.
Het is een afweziging tussen gemak en kostenefficiency enerzijds en wendbaarheid anderzijds.
Ook hiervoor geldt: perfectie is de vijand van goed.

[Reactie gewijzigd door Cranberry op 5 februari 2026 22:26]

[trab_78]

“Terug naar 2000” zou voor sommige zaken helemaal niet erg zijn. Neem MS Word: sinds versie 6 zijn er weinig écht fundamentele features toegevoegd en is de UI er alleen maar slechter op geworden.

[Delgul]

Het meeste wat met Microsoft kan, kan ook met Open Source Software. Sommige dingen zelfs beter en goedkoper. En:

- Ja het ziet er minder gelikt uit
- Ja je mist misschien de laatste nifty feature die 5% van de mensen gebruikt
- Ja je hebt goed opgeleide beheerders nodig ipv domme 'klikkers'
- Ja niet alles wat je gewend bent zal werken zoals het vroeger werkte.
- En Ja, omdat je dit probleem 20+ jaar lang genegeerd hebt gaat het flink geld kosten om je los te weken van je verslaving en vendor lock-in.

Maar:
- Je kunt echt 95% van wat je gewend was gewoon doen mes OSS alternatieven
- Er is echt niks wat je perse MOET doen wat alleen met een grote Amerikaanse software vendor moet
- Het gaat geld opleveren
- Het gaat je onafhankelijk maken

Dus als de overheid nu een EINDELIJK zijn eigen broek gaat ophouden, zorgen voor hun eigen programmeurs (en ze goed gaat betalen) en dat gaat gebruiken om bestaande OSS projecten aan te passen/verbeteren dan zijn we binnen een paar jaar om.

AI gaat hier gelukkig ook bij helpen, kijk maar hoe hard het gaat met Claude code. Over niet heel lang is het verkopen van software/services sowieso voorbij denk ik. Gaat gewoon op maat gemaakt kunnen worden in een paar dagen en dan hoef je het alleen nog te hosten op OpenStack of een ander cloud platform.


En ik voel nu al aan dat ik gedownmod ga worden door alle MS fanboys hier, maar zeg niet dat het niet kan. Ik heb er persoonlijk voor gezorgd dat bedrijven met 300+ medewerkers vele miljoenen per jaar gingen besparen door ze te leren hoe je je eigen broek ophoudt. Wat je nodig hebt is sterk management en focus. 99% van de tegenwerpingen is onwil en onbekendheid,

[lina inverse]

office: ok.

Maar dingen als datalakes, servicebussen, ETL, en dat soort componenten (vergeet er vast wel 100-en) doe je niet even in een serverparkje... daar zit heel veel development in. en tuurlijk zijn er vast wel OSS componenten te vinden die dat allemaal kunnen... maar dan moeten we wel even goed gaan zoeken denk ik...

[sebati]

Ik krijg sterk de indruk dat je niet echt een goed beeld hebt hoe automatisering rond 2000 eruit zag. Wat je met de alternatieven voor big-tech/hyperscaler oplossingen kunt vandaag de dag is echt veel geavanceerder dan servers, services, management en collaboration rond 2000. Het grootste probleem van "Microsoft mensen" is dat ze ontzetten leiden aan tunnelvisie en zich geen voorstelling kunnen maken van een werd zonder Microsoft.

[Scriptkid]

Noem eens 1 alternatief dan dat de full stack integratie op orde heeft en data security als legal compliance voor elkaar heeft op een full collaboration platform.

[sebati]

Dat is precies waar de doemdenkers zich constant achter verschuilen: "het is er niet en dus kan het niet" argumenten. Je gaat ervanuit dat alle vinkjes vandaag al groen moeten zijn om opvolgens te kunnen geven aan de keus voor strategische autonomie. Jij weet net zo goed als ik dat we niet een of meerdere Hyperscalers zoals Amazon, MS of Google binnen de EU hebben die deze rol direct zou kunnen overnemen. Daarbij loop je ook direct er tegenaan dat het argument dat je zelf al gebruikte "stel dat die wordt overgenomen of de EU verlaat" zou kunnen spelen. Je moet misschien kijken naar wat we al wel hebben en je daarop aanpassen. Het doel is niet om vandaag alles over te kunnen zetten, maar om ons de komende jaren strategisch minder afhankelijk te maken op het gebied van chat, video en audio calls, bestandsformaten, samenwerken, e.d. We hebben allemaal een andere telefoon en provider, toch kunnen we elkaar gewoon bellen. We hebben allemaal een andere mail provider, toch kunnen we elkaar gewoon mailen. We rijden allemaal in een ander merk auto, met verschillende soorten brandstop enb techniek, toch komen we allemaal zonder probelen van A naar B. Waarom zouden we op het vlak van automatisering Microsoft ons Google ons moeten laten dicteren hoe we samenwerken en waar onze data staat?

[Scriptkid]

Maar dat is precies wat ik al meerdere malen roep,

Ga dan nu eens serieus een bedrijf aanstellen, Ga een plan maken van 3rd party software waar je mee kunt beginnen , ga dan kijken hoe je een eigen bouw daar van kunt maken op de langere termijn,

Alleen dit plan kan pas over minimaal 5-10 jaar in werking treden.

Dat is iets heel anders dan nu roepen we moeten van BIG tech af.

Je zult echt moeten zeggen we gaan een EU platform bedenken om in de toekomst mogelijk te maken tegen wicht te bieden en bedrijven vanaf 2035 mogelijk heden geven om complaint over te stappen.
Inde tussen tijd zul je de komende 10 jaar nog afhankelijk zijn van de big tech om toch aan comliancy te voldoen. en dat kun je mitigeren door een aantal maatregelen te nemen, (Kritische documenten moeten DKE doen, backups moeten buiten big tech, etc. ).

Dan ben je in de goede richting bezig .

Maar je kunt ook de vraag stellen,

Kan MS geen Via21 in EU doen. een fully independent "MS software" cloud met EU sovereinity. want dat is zeker mogelijk en kost maar een fractie van het bovenstaande plan. Zeker als EU mede financiert aan DC capaciteit etc. En dan ben je los van de USA rules en regelgeving.

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 6 februari 2026 12:18]

[sebati]

Alleen dit plan kan pas over minimaal 5-10 jaar in werking treden.
Dat is iets heel anders dan nu roepen we moeten van BIG tech af.

Het een sluit het ander niet uit. De stelling "we moeten van big tech af" is het vaststellen dat "we" (voor op wie dat van toepassing is) in een onwenselijke situatie zitten en zegt niets over hoe we dat gaan veranderen, voor wie dat van toepassing is en wat de doorlooptijd is om van A naar B te komen. De doorlooptijd van jouw stelling "dit plan kan pas over minimaal 5-10 jaar in wering treden" is een mening, niet een vastgesteld feit. Bepaalde onderdelen kun je mogelijk sneller in werking laten treden dan andere onderdelen, dat zal voor iedere organisatie anders zijn. Het begint met bewustwording. Daarna ga je bekijken waar je risico's zitten, alternatieven zoeken, etc. Het kan best zijn dat er voor een aantal zaken (nog) geen (werkbaar) alternatief is, dus ook daar moet je rekening houden. Ik kan zo bedenken dat ik een aantal klanten hebben die de Autodesk Suite gebruiken, daar zit je voorlopig nog aan Windows desktops en die leverancier vast. Dat wil niet zeggen dat je ook perse MS365 moet blijven gebruiken voor je mail, bestanden, Teams en andere zaken.

[andrik1]

Nee. Het probleem is dat alle MS producten uitstekend met elkaar samenwerken en integreren..van office tot purview tot sharepoint, entraID, etc. Er is simpelweg geen alternatief voor dat niveau van integratie zonder in te leveren op kwaliteit en gebruiksgemak. Waar we nu naar toe gaan is dat we allemaal losse oplossingen/componenten gaan krijgen van verschillende aanbieders waarvan maar de vraag hoe goed die met elkaar integreren.

[PolkaDanser]

De oorzaak is wat ik al ruim 20 jaar mensen aan het verstand probeer te krijgen, namelijk dat we standaardiseren op producten ipv protocollen/standaarden. Daardoor kan de leverancier van die producten een beter geïntegreerd pakket leveren dat leveranciers die slechts een deel leveren en moeten interfacen op wat de hoofdleverancier levert. En als die dan niet altijd zo open is dan krijg je het probleem waar we nu in zitten.
Nu ben ik geen Microsoft gebruiker maar ik vraag we weleens af of de keuze voor Microsoft tools is gebaseerd op wat het beste tool is of wat het beste integreert (of omdat we het "gratis" bij de suite krijgen)?

Dus ja, het zal even pijn doen maar als we de zaak op echte standaarden hebben zitten kunnen we voor elke functie het beste tool kiezen!

[William_H]

Komend van een Cloud Solutions Architect, werkend voor Microsoft. Ja, dan ben ik niet verbaast dat je alles wat Europees is neersabelt. Grootgebracht met alle verkooppraatjes dat niks meer draait als Microsoft het niet draait.
Dat riedeltje kennen we nu wel. Of gaan we weer terug naar de jaren 90, waarin M$ weer evil wordt en z'n marktmacht a la scenario Netscape gaat misbruiken??

En ja, ik snap dat ik het een beetje op de man speel. Maar gezien je reacties hier in de comments mag je achtergrond wel even duidelijk gemaakt worden, en misschien had je dat beter zelf even kunnen doen.

[Triblade_8472]

Dat is erg flauw van je, want het is wél waar. Er is hier gewoon geen integrale hosting zoals Azure en AWS dat aanbieden.
Je kan niet je users in die cloud hosten en tig MFA opties aanbieden en om via B2B derden via een gast account toegang te geven tot applicaties die je gelinkt hebt. Er is geen Graph API waar de hele wereld gemakkelijk mee overleg kan. Laat staan met een druk op de knop, vanuit nagenoeg dezelfde interface, een licentie toevoegen op die cloud user waarmee ze een mailbox, collaboration tools, office pakket etc krijgen.


Leuk dat ze compute hosten, maar waar is de rest? Men heeft écht een flink inhaalslag te maken. Tenzij ik er een gemist heb, maar dat geloof ik niet.

[William_H]

Als je een totaalpakket zoekt, dan heb je zeker een punt. en er zijn er best wel die iets meer dan alleen compute hosten. En je moet je ook afvragen of je wel alles bij 1 leverancier moet afnemen ivm vendor lockin, wat nu bij MS en AWS gebeurt.

[Triblade_8472]

Kostenbeheersing is het toverwoord. En dat komt juist door het totaalpakket. Dit is waarom zo ontzettend veel Azure in gegaan zijn.

Wanneer een 3e in de EU dit ook kan, komt er een exodus.

Vendor lockin, tja, 15 lockins of 1 lockin... Maakt dat uit?
Je hoeft ook niet alles bij MS af te nemen, het is wel zo makkelijk. Daardoor is het mijns inziens geen lockin. Je kan prima OAuth elders afnemen, mailservers ook ondanks dat je Outlook gebruikt enz enz.

Ook de overheid is een ding hierin. Willen we 2x meer belasting betalen omdat alles los elders afgenomen moet worden? Prima, maar dat is een keuze met best flinke gevolgen!

Gelukkig komt het nu los en gaat men degelijke én goedkopere alternatieven ontwikkelen. Oa Mijn Bureau of de Duitse variant. Ik hoop alleen dat er meerdere bedrijven komen die dit gaan aanbieden zoals een Azure dan kunnen vele (hogere en lagere) overheden én het bedrijfsleven hiervan profiteren!
Maar het zal wel even duren voor het zover is. En tot die tijd is de keuze dus tussen goedkoop in Amerika, of accepteren dan het flink duurder in de EU is.

[Bedge85]

Ja, ik ben ook wel benieuwd hoe het inmiddels met Lidl cloud is. Na dat artikel dat je aanhaalt op Tweakers nooit meer wat over gehoord.

[CP1977]

Heet stackIT en ze zijn lekker bezig maar vanuit NL wat ik weet is er niet veel vraag naar

[Henk1827]

Scaleway https://www.scaleway.com/ biedt alles wat wij nodig hebben.

[R_Zwart]

En dan ziet Lidl het op een gegeven moment niet meer als core business en verpatsen ze de boel aan AWS, Microsoft of Google....

[3raser]

Met die instelling kan je elk nieuw cloud initiatief wel de grond in boren. Natuurlijk kan niemand in de toekomst kijken maar je moet ook niet denken dat ze er bij Lidl niet eerst even over hebben nagedacht. Datzelfde roepen we toch ook niet over TransIP, Scaleway of Hetzner?

[Kerfuffle]

Nee, maar het is wel van belang om in je achterhoofd te houden. Het is niet voldoende om over te stappen op een EU cloud; je moet nadenken over een exit-strategie ongeacht waar je landt.

[Scriptkid]

Dus kun je net zo goed op us cloud blijven eneen goede exit strategie op orde hebben

[sebati]

Nee, want de US Cloud oplossingen vallen onder de Cloud Act en FISA.

[Scriptkid]

Ja en de Franse onder de Franse cloud act en de Engelse onder de uk act etc etc.

[sebati]

Je reactie geeft aan dat je de essentie van het probleem tussen de EU en de US dus niet begrijpt.... Er is een rechtsongelijkheid tussen jou als burger of bedrijf die data bij een Amerikaanse partij onderbrengt vs een Amerikaan die dat bij een Amerikaanse partij doet. Er is niets dat jij daaraan kunt veranderen, succes met procederen mocht je ooit een geschik hebben en bijvoorbeeld niet meer bij je data kunnen.

Wat heb je dan aan een goede exit strategie wanneer er geen partijen zijn om naar uit te wijken?

Wat is je onderhandelingspositie wanneer je geen alternatieven achter de hand hebt waarvan je gebruik kunt maken?

[Scriptkid]

Onderdeel van een exit strategy is een backup op niet het zelfde platform.


Dus bij jouw doom scenario snipen we exchange op en importeren we de backup.


Stel dat je kiest voor een dc in Frankrijk en morgen beslist de verkiezing dat er een president komt die uit de eu stapt en tegen eu land is. Dan heb je de zelfde situatie. Daarom is je strategy en backup op 2de platform belangrijker.

[sebati]

Je blijft hangen in producten en locatie; een backup op een ander platform en andere media is altijd essentieel in een exit en herstel scenrio, daarnaast moeten idealiter services porteerbaar zijn (Common Ground, Haven). Wanneer je enkel data hebt dat wordt het een hele klus om je spulletjes weer online te krijgen. Wanneer diensten met je data porteerbaar zijn tussen verschillende aanbieders of je eigen DC ben je veel vrijer om te kiezen in service en locatie. Als "Frankrijk" uit de EU stapt is een totaal andere situatie dan een US Cloud Act + FISA en onze afhankelijkheid van "3 bigtech" bedrijven waardoor we nu gechateerd worden. Dat gaat niet weg door argumenten te gebruiken als "zij zijn nou eenmaal de beste" en "we kunnen deze achterstand nooit meer inhalen" wat natuurlijk aantoonbaar niet waar is.

[Kerfuffle]

Dat is niet hoe risico werkt.

[Cranberry]

Eens, daarom wordt bijv. vanuit de VNG ook de HAVEN-standaard gepromoot om aan de voorkant al rekening te houden om in dergelijke gevallen relatief eenvoudig te kunnen migreren naar een andere cloudprovider.

Er wordt gelukkig wel degelijk over nagedacht :)

[Scriptkid]

Of nog leuker,

Wat nu als MS zoon partij opkoopt, Heb je net miljoenen geinvesteerd om te migreen en sta je weer op zelfde punt,

Net als solvinity door een americaanse partij is opgekocht.

[William_H]

Solvinity is nog niet opgekocht door Kyndryl, ze hebben de intentie. Zolang de instanties zoals de ACM de overname nog niet hebben goedgekeurd, geneurt er helemaal niks. En zelfs dan kan eventueel de NL overheid nog roet in het eten gooien, door wetgeving met betrekking op nationale veiligheid etc. (denk Nexperia scenario).

[William_H]

Nee, dat is totaal wat anders inderdaad. Er wordt geen actieve service geblokkeerd als NL de overname niet laat doorgaan. In tegenstelling tot wat de VS bij het ICC heeft gedaan met de hoofdaanklager Karim Kahn.

[tmfh]

Moeten ze alleen niet hun werkplek door Google laten doen. Soeverein en Amerikaans combineert niet.

https://gruppe.schwarz/en...oogle-to-sign-partnership

[maxxie85]

Ik snap echt niet de weerzin die altijd uitgesproken wordt tegen het draaien van eigen mailservers. Het is tenslotte federated by design.
Door dit soort opmerkingen maken we onszelf afhankelijk op dag vlak en beïnvloedbaar door ondoorzichtig beleid tegen andere mailservers dan van de grote cloud providers.

[Bedge85]

Dit heeft met specialisatie en schaal te maken wat enorm voordeel bied.

Het is een behoorlijke verantwoordelijkheid om een clouddienst als mail erbij te doen voor een IT team bij een gemeente. Het is heel goed mogelijk dat een team voldoende kennis heeft om een mailserver te draaien, maar dan nog zit je met zaken als storingdienst, backup en een extra taak binnen een team dat waarschijnlijk zijn handen al vol heeft aan allerlei andere support zaken.

Daarom is een centrale aanpak beter dan iedere gemeente en overheidsorgaan een eigen mailserver of nextcloud instance op te laten zetten.

[Reactie gewijzigd door Bedge85 op 5 februari 2026 17:46]

[dmantione]

De overheid heeft schaalgrootte en goed aangepakt hoeft een mailserver niet veel werk te zijn.

[Navi]

Altijd online, anti spam, van blacklists af zien te blijven, anti virus, op elk device werken, centrale login, redundancy, backups, encryptie, dkim, dmarc, spf.

Mail is echt niet kinderachtig meer hoor tegenwoordig, das gewoon een afdeling.

[Reactie gewijzigd door Navi op 5 februari 2026 19:31]

[Maurits28]

Is toch ook geen enkel probleem? De afdeling ‘Mailserver NL’. Een centraal team met specialisten die lekker heel de dag de mail organiseren voor heel de overheid in NL. Kan je specialisten aannemen voor iedere onderdeel. Moet lukken met 350.000+ gebruikers.

[Scriptkid]

en dan heb je alleen email, dan moet je de rest van de integratie nog in het collaboration landschap,

Ow j en attachments mogen niet meer dus inline shares van je 3rd party storage icm 3rd party authenticaties van vreemde domains en lokale thuis gebruikers moeten veilg werken,

Daarnaast wil de end user kunnen zoeken door de Mail, collaboratie platform etc. en als het even kan vanuit de mail ook de link naar de digitale vergadering verwerken.

En toen was de brei van mail en collaboratie 3rd partners en integratie die je nodig hebt even wat complexer , zeker na patch 22 die ergens iets stuk maakt.

[sip5080]

Het valt mij op dat jouw reacties in dit artikel alleen maar nadelen van uit de cloud gaan benoemen. En dat is nu juist het hele probleem; door deze tunnelvisie komen we er nooit uit. Dit gaat niet meer over meer over minder technische mogelijkheden, dit gaat over de absolute noodzaak om minder afhankelijk te worden van Amerikaanss tech. First things first en dan kunnen de mogelijkheden weer verder groeien.

[Scriptkid]

Super ik ben helemaal voor, maar dat moet er wel een alternatief zijn, en daar zit mijn uitdaging.
Er is geen alternatief zonder 20 jaar terug in de tijd te gaan.


Dan moet je nu gaan bouwen en kun je over 10 jaar meschien een alternatief hebben. Maar niemand wil die kosten draaien nog kunnen we het eens worden welk bedrijf dit dan kan bouwen.


Daarnaast moet je een 10k personeel zien te vinden die high skilled programmeurs zijn.


Of noem eens een volwaardig of zelfs in de buurt komend alternatief wat volledig compliant is met wetgeving eisen, en gebruikers vriendelijk. (business impact is groter dan It ombouwen) en veilig.


Er is tot nu toe nl nog niemand die die vraag kan beantwoorden.

[sip5080]

Ik werk voor een van Nederlands grootste financiële dienstverleners en kan je garanderen dat uit de cloud gaan zeker mogelijk is. 7 jaar geleden is de migratie hier naar de cloud begonnen en die is nog niet af. De kennis om het spul weer naar eigen of gehuurde datacenters te verhuizen is er nog, hoewel wellicht over 10 jaar niet meer. Natuurlijk loop je tegen uitdagingen aan, maar je moest eens weten tegen hoeveel uitdagingen we aanliepen door naar de cloud te gaan, en nog steeds. Sterker nog, het hele 'ik schaal wel even makkelijk op en af' is voor een grote enterprise, klant bij Microsoft Azure, een gewasse neus. Om nog maar niet te beginnen over de beperkte technische features kijkende naar anti ddos en adc functies. En dan de kosten, zelfde trucje wat Netfelix en andere streamingdiensten uitvoeren; eenmaal aan het infuus kost het je moeite om er af te komen.
Begrijp me niet vekeerd, ik ben niet tegen cloud, maar de suggestie dat je er niet NU iets aan kan doen is simpelweg niet waar. Je kunt ook bank- en verzekeringsproducten vanuit een traditioneel datacenter verkopen, zonder slecht werkende chatbots (geintje, er bestaan ook redelijk goed werkende) 😉

[Reactie gewijzigd door sip5080 op 6 februari 2026 13:32]

[Sandor_Clegane]

Kunnen ook gewoon Proton inhuren, of hun software in licentie nemen.

Zoveel mogelijkheden, voor de Cloud(TM) deden we dat ook gewoon zelf ging prima.

[TRS-3]

Ik heb het met 1 collega jarenlang gedaan voor een kleine 30.000 eindgebruikers. De enige dwarsliggers met de blacklists waren soms Google en Microsoft zelf, maar na een paar jaar heb je daar ook je contacten. Spam was dagelijks kleine beetjes aan de knoppen draaien, backup draait gewoon mee met de rest van de data.


Het is meer verantwoordelijkheid dan wat instances starten bij een externe host die het zware werk voor je doet, maar uiteindelijk is het geen tovenarij, het is gewoon een vak, IT'er.

[R_Zwart]

Ik moet altijd een beetje lachen bij opmerkingen als "niet veel werk". Als mensen ergens slecht in zijn is het maken van realistische schattingen. Als we denken dat iets X kost, maak er dan maar minstens 2X van of hanteer de factor pi.
En als je mensen dan vraagt of ze het willen doen voor de lage inschatting die ze geven dan haken de meesten toch af.

[synoniem]

Ik heb meerdere private mailservers draaien en het is echt geen rocketscience. Het opschalen naar het formaat mailservice voor de hele overheid is uiteraard ingewikkelder maar voor grote organisatie goed te doen.

[Scriptkid]

welk tool gebruik jij dan voor legal ediscovery en het aantoonbaar auditen dat er noeit mee geknoeid is,

Hoe werkt dat samen met het delen van bestanden omdat ik geen bijlages in de mail wil want dat zorgt voor versies en niet intrekbare permissies.

En kan ik het ook nog even encypted versturen naar google users ?

[MaDMaRTiGaN648]

En hoe doe je dat op M365 dan? Kan jij aantonen dat de NSA niet meeleest en er geen economische spionage plaatsvindt?

En jij denkt ook dat als je een document met mij deelt en later de permissies intrekt, dat ik het document niet meer heb? Think twice

[Scriptkid]

Nee jij kan het document idd niet meer openen want 1 je hebt een read only link.
En 2 als ik wel attachment verstuur doe ik dat met MIP encryptie die is intrekbare.


Over spionage, kun jij aantonen dat een ander dat niet heeft? Ms toon in alle audit en assurance documenten aan dat dat idd niet gebeurd

[sebati]

Je vergeet even dat wanneer de US overheid zich onder de Cloud Act en FISA sectie 702 zicht toegang tot jouw data verschaft Amerikaanse leveranciers jou daar niet van op de hoogte mogen brengen en zelf onze daarvoor bevoegde overheid niet. Als het dus gebeurd heb je daar helemaal geen idee van. Deze wereld van compliance zijn groene vinkjes waar managers zich veilig achter kunnen verschuilen.

[Scriptkid]

Maar hoe toon jij dan aan dat dat bij andere cloud niet zo is.


Moet je dan niet terug naar self hosted

[Zoop]

Dat weet je inderdaad niet, punt is dus dat dit geen argument is. Sterker nog, met de huidige amerikaanse administratie kan je er vanuit gaan dat er gespioneerd wordt, nsa die overal vinger in de pap heeft, dan wel door mafketels als Musk die met doge even allerlei gegevens komen inslaan bij bedrijven en overheid om aan z'n ai te voeren. Dat zijn dingen die in ieder geval zeker weten gespeeld hebben, en dus dat dat spionage probleem een feit. Gebruik dat dus niet om US cloud te verdedigen. Sure van EU cloud weet je niet of dit gebeurd, maar van US cloud weten we het al zeker.

Daarnaast de grootste reden om dit te willen: Minder afhankelijk zijn van de US, wat juist door de acties van de huidige administratie alleen maar belangrijker wordt, juist vanwege deze punten.

Nee jij kan het document idd niet meer openen want 1 je hebt een read only link

Daar moest ik toch even hard om lachen. De inhoud van een readonly link is op geen enkele manier te kopiëren? lol, dit is toch geen argument? Ik zie je vooral heel veel stromannen aanhalen

[Scriptkid]

Het delen vanuit een enterprise is juist de doel dat je data over geeft

Je kunt niet delen ZONDER data overdracht tuurlijk,

Maar dat neemt niet weg dat je altijd toegang moet houden tot de source .

[sebati]

Dat is nu precies wat ik bedoel met wetgeving die in de EU anders in dan binnen de US. Beste is wanneer je je wat meer inleest in wat ik bedoel met rechtsongelijkheid.

Het probleem is dat we nu "geheel" afhankelijk zijn van een aantal US partijen die ook nog eens aan wetgeving moeten voldoen die in ons nadeel is. Je achter groene vinjes verschuilen aangaande versleuteling, logging en andere controles veranderd daar niets aan Er is overigens niemand die jou of je bedrijft dwingt die US cloud producten niet meer te gebruiken. Zoals ik het zelf bekijk boeit het me niet wat de groeteboer op de hoek me z'n mail en data doet. Het gaat met name om overheid en educatieve omgevingen waar belangrijk is dat wij zelf controle hebben diensten, continuiteit, localie en toegang tot data en niet chantable zijn of opgroeien met het gevoel dat er maar een enkele leverancier bestaat die het mogelijk maakt om je school en werkzame leven digitaal vorm te geven. Dat bevorderd onze innovatie ook niet en is een bedrijging van ons verdienmodel. Wanneer de overheid een rijks DC of scholen via SLB diensten of gezamelijk een DC hebben dat kun je dat zien als "terug naar zelf doen" maar dat bied juist ook kansen.

[Scriptkid]

Geen idee wat je verhaal nu te maken heeft met hoe je data deeld in een email en wat de reprocussies zijn van die business flow.

[sebati]

Dat is ook niet zo belangrijk dat is wat ik je probeer uit te leggen; het is niet zo dat Microsoft/Google/etc de enige partijen op deze planeet zijn die deze techieken hebben en aan alle groene vinjes voldoen.

Er zijn prima alternatieven om emails te versturen met bijlagen die enkel via een link te downloaded zijn en achter additionele veiligheidmaatregelen zitten. Wij, ict bedrijf, sturen onze ad-hoc bijlagen niet via de (MS365) mail maar maken onder ander gebruik van Sendent voor Outlook zodat automatisch een nette link met bendodigde informatie wordt geplaatst in de mail en de bijlage(n) achter een login komen te zitten. Toegang bijlage/secure mail is wordt gelogd, op bestanden/bericht staat in beschikbaatrheidsduur ingesteld en wordt na x periode automatisch verwijderd.

[Scriptkid]

en precies dat wil men niet meer,

Alle grote enterprises waar wij komen zeggen hetzelfde , we moeten terug van 50 leverancies naar 2-3 grote die alles doen ,

Want het geld van integratie en naar elkaar wijzende support en niet samen werkende tools is gewoon te groot geworden.

[sebati]

Iedere ontwikkeling is twee stappen vooruit, een stap terug. Wat die managers zeggen hoor ik ook, maar wat ze zeggen en wat ze doen zijn twee verschillende dingen.

Waarom zouden andere, met name in deze case Europese, partijen dat niet kunnen? Je wilt toch niet zeggen dat alles bij MS nu zo super goed is geregeld toch? Als je ziet hoeveel problemen er in Windows en MS Applicaries zitten, daar hebben we een dagtaak aan....

MS levert dan wel diensten om de infra te beheren maar voor core business applicarties van organisaties ben je toch weer vaak afhankelijk van de oplossigen van die derde partijen. Alles in de cloud en "modern" roepen "we zijn of worden een regie organisatie", omdat het gevoel leeft dat alle probelemen oplost, heeft ook z'n eigen uitdagingen. Kosten van Azure en MS365 is ook behoorlijk, vaak veel hoger dan organisaties eerder betaalden voordat ze hun spulletjes verhuisden. Veel organisaties gebruiken ook maar een fractie van de geboden functionaliteit, dus dat je een equivalent voor alle onderdelen moet hebben is in veel gevallen niet nodig. In veel gevallen is het niet "beter" maar vooral "anders".

[comecme]

De onrvanger kan het document toch gewoon downloaden en zelf ergens opslaan?

[Scriptkid]

dat ligt aan de permissies , als je een read only deeld kan dat niet.

Als je permissies terug trekt naderhand kan hij er daarna niet meer bij. time based.

[sebati]

Microsoft levert als enige oplossingen waar deze functie in beschikbaar is? Dat kan ik me niet voorstellen.

[Honytawk]

Je kan alleen lezen instellen waarbij selecteren zelfs niet werkt.
En de download knop kan ook gedisabled worden.

Het enige dat je zou kunnen doen is een screenshot nemen.

[dmantione]

Mijn mail staat op een privéserver, dus ik heb wel enig idee waarover ik spreek.

[Navi]

Das echt wel even iets anders dan de complete mailinfra regelen voor een overheid.

[dmantione]

Dat beweer ik ook niet, maar elk van de taken moeten nog steeds uitgevoerd worden hoor. Kost niet veel tijd.

[F_J_K]

Nee, een privé server heeft een klein deel van de complexiteit van een (geauditeerde) omgeving voor middelgrote en grote organisaties.

Ik heb ook een pen dus weet hoe een bestseller boek schrijven werkt. Terwijl dagelijks professionals m’n pen proberen te stelen en duizend collega’s steeds de vulling er verkeerd om insteken.

Mail voor overheden verbieden zou een betere optie zijn. Verouderd.

[dmantione]

Ja, maar je spreekt ook tegen iemand die dagelijks ook met heel groot ijzer speelt.

Voor een privéserver gebruik je een Raspberry Pi, installeer je Postfix, IMAP server erop, SSL-certificaten installen, paar anti-spam-maatregelen inschakelen, klaar.

Voor een groot bedrijf pak je het wat anders aan, dan wordt het een deftige server, het sjieke storage eronder, laten we BTRFS erop gooien en wat snapshots en replicatie configureren zodat we een backup hebben. In plaats van Postfix/IMAP-daemon e.d. gooien we Kolab erop. We integreren met LDAP voor de authenticatie. Ben ik nog wat vergeten? Kan niet veel zijn. Voila, prima mailserver voor groot een bedrijf.

Dat is wat meer werk, de aanpak is wat anders, maar er is ook geen hele grote wereld van verschil en nog steeds prima behapbaar voor een deeltijdbeheerder.

[Reactie gewijzigd door dmantione op 5 februari 2026 21:34]

[Scriptkid]

IMAP server ->>> Niet vl;oeken in mailserver land, dat is een techniek ouder dan de meeste mensen op deze site.

paar anti-spam-maatregelen inschakelen ->> Daar kom je er niet meer mee, je moet inmiddels LLM modellen toepassen en OCR scanning , AI screening, en attachment en link detonation in Vms anders zijn er veel end users de klos.

[dmantione]

Hé, maar dat stond in de alinea over de persoonlijke mailserver. En ja voor de persoonlijk mailserver hou je daar voldoende spam mee tegen. Voor de professionele mailserver heeft Kolab genoeg om je hartje te bekoren.

[Scriptkid]

Zit naar kolab te kijken maar dat meen je toch niet serieus,
ImAp en active sync. Voor mobile. Wacht even active sync is dat niet ms propriatry.


Dan trouble shooting 1 pager met 1 article rest client Als ie out sync is lol.

Kan ook geen scaling limits of berekeningen vinden anders dan het werkt.
En ook geen supported lb of combinaties Voor balanceren van clusters etc.

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 5 februari 2026 22:27]

[dmantione]

Wat zou jij vinden dat Kolab zou moeten ondersteunen? Zeker Kolab ondersteunt MS proprietary protollen, voor degene die Ootlook wil gebruiken. Als het gaat om open protocollen is IMAP gewoon de norm.

[Scriptkid]

IMAP (Internet Message Access Protocol) challenges primarily revolve around security vulnerabilities, such as lack of native multi-factor authentication (MFA) and susceptibility to credential theft. It is also resource-intensive, often leading to slow synchronization on large accounts or poor connections. Other issues include complex synchronization logic, UID instability, and reliance on server uptime.

[dmantione]

Het waarheidsgehalte wordt niet hoger door Engels te gebruiken en in dit geval lijkt waarheidsgehalte problematisch, bijvoorbeeld omdat IMAP flexibele authenticatie heeft en dus met MFA kan omgaan, Microsoft demonstreert hetzelf: Voor hun cloud IMAP-server moet je IMAP met MFA gebruiken.

Maar goed, we gaan weg bij Microsoft-cloud, dus Echange en Outlook beiden van tafel. Welk protocol zou jij gebruiken om bijvoorbeeld Thunderbird, of Kmail, of Evolution met een mailserver te laten praten?

[Scriptkid]

Een goede Webinterface die offline ook werkt zelfde als bij exchange. Bij gebrek aan iets beters.

ImAp is een server killer leuk voor paar kleine mailboxen maar niet schaalbaar bij duizenden items in een folder. Omdat je telkens door alle items heen moet

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 5 februari 2026 23:57]

[dmantione]

Webinterface zit er in Kolab bij, die is gebaseerd op Roundcube. De open-source wereld lijkt behoorlijk tevreden met IMAP en ik denk dat de stelling dat IMAP een serverkiller is niet zonder meer op gaat, er zijn veel verschillende implementaties van die behoorlijk verschillen hoe ze data opslaan.

Ook in clients zit er veel verschil: Niet iedere e-mail client maakt even goed gebruik van de mogelijkheden van IMA.

[Bedge85]

Ja, ben ik met je eens. Ik denk dat mijn comment niet duidelijk was. Ik heb hem aangepast.

Op overheidsniveau is dit inderdaad prima te doen, maar het is niet verstandig wanneer bijvoorbeeld elke gemeente zijn eigen server of cloud omgeving gaat opzetten.

[Zwatelaar]

Tegen de tijd dat ze het eindelijk eens zijn over een deftig plan, zit Trump al aan zijn achtste termijn en heeft Putin de Berlijnse muur weer opgebouwd

[Reactie gewijzigd door Zwatelaar op 5 februari 2026 20:45]

[Scriptkid]

Heb jij wel een 240 exchange servers en een vipreon cluster onder beheer gehad.


Daar hadden wij een dagtaak aan met 10+ mensen. En dan heb ik het nog niet over de mensen die geen storing of patch diensten willen draaien

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 5 februari 2026 22:38]

[dmantione]

Nee, gelukkig niet en ik denk dat dat héél veel zegt over dat Exchange En als je vraagt hoeveel Linuxservers we met een bedrijf van ongeveer 15 man beheren (oké, mail daar een klein onderdeel van), ik denk dat we boven de 5000 uit komen.

[Scriptkid]

Ik durf te wedden dat daar geen kwart miljoen gebruikers hun email en collaboration op doen met meer dan 100 mails per dag.

Decentraal verspreid over franchises met hun eigen req

En dan nog de uitdaging met hardware met kleine 3000 disks heb je constant uitval. En met 20tb disks is dat best wat rebuild werk om te valideren dat is zelfde in Linux als in Windows dus bs on de kan je nagaan.

Sterker nog volgensmij is exchange de enige die het automatische rebuild op een spare disk. Andere mail servers doen dat niet zonder hoop zelfbouw

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 5 februari 2026 23:18]

[dmantione]

Dat is een keus van het storagesysteem wat je eronder zet. Een hardwarematige RAID-controller van Broadcom of Microchip zal automatisch gaan rebuilden op een hot-spare. Ook Linux MDRaid ondersteunt automatisch rebuild.

Je kunt de boel ook bovenop Ceph zetten en dan heb je geen rebuildtijden (maar Ceph is geen Walhalla). Of als je geld hebt kun je GPFS van IBM kopen en dan heb je veel keus, waaronder bijvoorbeeld declustered RAID, zodat je ook geen rebuild hebt.

Ik zou niet heel snel voor dat soort systemen kiezen tenzij er een bijzondere casus. Altijd eerst kijken of een RAID-controller, MD-raid, ZFS software RAID, of BTRFS RAID soelaas biedt, maar als er een casus is waar dat niet afdoende is, kan je daar de grotere systemen gaan kijken.

Er was de afgelopen 2 jaar een trend waar gewoon geld neergeteld werd voor 15TB SSD's en dan waren de rebuildtijden de wereld uit, maar met de huidige prijzengekte is de magnetische schijf weer helemaal in het centrum van de belangstelling gekomen, met de rebuildtijden die erbij horen.

[Scriptkid]

Als je database stuk is help raid niet, bij server uitval help raid niet,


Bij de hoeveelheid storage van een mail server gebruik je geen raid meer dat is gewoon niet kosten technische te doen dan heb je minimaal 3x raid 10 per database dat zijn 12 disken van 20 TB om 20 TB op te slaan??

[dmantione]

Nee, maar BTRFS of ZFS wél en kan je nog combineren met HA (voors en tegens afwegen). Wat de beste keus is voor storage zou ik niet 1-2-3 durven te zeggen. Als je bijvoorbeeld je mailfolders in Maildir++ opslaat dan heb je andere eisen dan als je voor mdbox kiest. RAID10 kan een optie zijn, harde schijven zijn relatief betaalbaar. Een SSD-cache (L2ARC?) kan een ander instrument zijn wat je zou willen bekijken.

Merk op dat zelfs als je geen RAID gebruikt en alle schijven los aan het besturingssysteem aanbiedt, een RAID-controller een falende schijf automatisch kan migreren naar een hotspare.

[Scriptkid]

Ja maar de software support het automatisch migranten en rebuild en van de database niet. Zover ik weet is exchange de enige die dat kan.
En raid is gewoon veel te duur. Met bijna 1k per disk ga jij dus 12disken draaien ipv 3


Dat is 9k per database.
24x9kx240 servers = 51 miljoen extra investeren. En dan tel ik nog niet extra cabinet ten en de controllers die er voor nodig zijn.

[dmantione]

Ik zou zeer waarschijnlijk inzetten op het verminderen van de hoeveelheid servers: Je hebt tegenwoordig al snel heel veel rekenkracht, een Epyc 9755 heeft veel te veel rekenkracht voor 3 schijven. Dus zwaardere servers en als gevolg meer storage per server.

Je hebt het over een database. Ik ken geen IMAP-server die met een database werkt, ik hoef dus geen database te rebuilden. Laten we even zeggen dat ik traditioneel werk met Maildir++, dan heb ik een bestandssysteem met een achtelijke hoeveel bestanden dat ik moet beschermen. Een RAID-laag eronder lijkt mij daarvoor geschikt, maar zoals gezegd, er zijn andere oplossingen denkbaar zonder RAID zoals Ceph.

[Scriptkid]

Seriouze interesse want ik ken de technieken niet die je noemt.

Hoe werkt zoiets als je dat dus 3 keer beschikbaar moet hebben, dat is de challange als je wilt vergelijken,

het gaat er niet om welke techniek of brand, maar de beschikbaarheid moet 99,99 doen. (MS lost dat op met quad replication op 4 servers op minimaal 2 data centers locaties (en Binnen de DC locatie in 2 gebouwen ) en 0 raid anders kost dat te veel disken.) Dus 4 disken hebben we quad redundantie , Of te wel 20TB kost me 80TB inkoop.

Ter info in hardware , storage is de beperkende factor niet de CPU , meestal gebruik je 24 disk servers met quad disk mid bay of back bays voor OS. +- 1000 users per server , en dan ga je outscalen ipv upscalen want upscalen is duurder en raakt de interne limieten van Nic`s , je IIS , GarageCollector, en de software zelf zoals transport data bases. etc.

[Reactie gewijzigd door Scriptkid op 6 februari 2026 12:27]

[dmantione]

Ik zal een aantal scenario's beschrijven als je hoge beschikbaarheid wilt.

De eerste aanpak die je kunt kiezen is het gebruik van externe RAID. In de koerante hardware is de Infortrend DS-serie hier bijvoorbeeld goed voor geëigend. De externe RAID-eenheid is verbonden met twee servers en beide servers zien de RAID-array. Slechts één van de servers heeft het bestandssysteem gemount. Als je een klassiek bestandssysteem als Ext4 of XFS gebruikt moet je zelf zorgen dat dat veilig gaat. ZFS of BTRFS hebben ingebouwde bescherming tegen mounten en passen hun caching aan zodat geen data verloren gaat als een server uitvalt.

De HA-laag regel je met Pacemaker, zodat de actieve server de bestandsystemen mount en de services zoals IMAP op de actieve server laat draaien.

Een externe RAID-eenheid heeft geen single-point-of-failure en alle componenten (zoals RAID-controllers, ventilatoren, voedingen) zijn hotswap vervangbaar.

Het is ook mogelijk de software-RAID van ZFS te gebruiken, in plaats van een externe RAID-bak gebruik je dan een eenvoudige JBOD met redundante expanders. Beide servers zien alle schijven, ZFS zorgt voor RAID.

Een andere aanpak is het werken met DRDB. DRDB is een softwarelaag die data op twee servers repliceert. Dus twee servers met interne schijven en interne RAID-kaarten en DRBD zorgt dat data op beide servers wordt weggeschreven. De software ziet dan op beide servers een enkel gedeeld blockdevice en voor de software is de situatie dan niet anders dan bij een externe RAID-eenheid zoals RAID-bak van Infortrend. Tussen beide servers heb je een snelle verbinding nodig, ik zou ze met een infinibandkaart uitrusten zodat DRBD geen vertraging van het netwerk ondervindt.

Dan heb ik Ceph al even genoemd. Ceph maakt geen gebruik van RAID, maar van erasure-coding. Je kunt Ceph zien alsof het het netwerk als "RAID" gebruikt, je verdeelt je storage over veel lichte servers. Bijvoorbeeld 20 servers met elk een klein aantal schijven. Ceph is flexibel dus je bent niet gebonden aan bijvoorbeeld RAID6 waarbij je 2 schijven redundant hebt, maar kunt bijvoorbeeld kiezen voor 8+4, wat betekent dat een bestand over 12 servers wordt verdeeld, waarvan er maar 8 nodig zijn om het bestand te kunnen lezen. Valt een server uit, dan zal Ceph op zijn dooie gemak de redundantie herstellen: Met 19 servers zijn er immers nog steeds voldoende servers over om 8+4 te realiseren en omdat elk van de servers een deel van het rebuildwerk doet, heb je geen hoge rebuildtijden. Ceph hoeft alleen de daadwerkelijk gebruikte data te herstellen, niet zoals bij een RAID-array dat als een schijf van 20TB uitvalt ook 20TB herbouwd moet worden.

Dan heb ik GPFS genoemd. GPFS is niet goedkoop, maar dan heb je ook wat. GPFS is enorm uitgebreid en heeft alle hierboven genoemde technieken in zich. Het kan bijvoorbeeld overweg met externe RAID-machines van Infortrend, maar ook erasure-coding in Ceph-stijl realiseren en heeft nog eigen technieken als declustered RAID, een andere techniek om rebuildtijden te elimineren. GPFS werkt vanuit de client werkt met routes naar blockdevices: Als er een route, via het netwerk, of al dan niet redundante SAS-verbinding, of een ouderwets SAN, naar een schijf bestaat, dan zal GPFS die vinden en als een verbinding wegvalt, bijvoorbeeld doordat een server uitvalt, pakt het doodleuk een andere route zonder dat iemand er iets van merkt.

GPFS kan daar bovenop ook nog eens repliceren, dus als je twee kopieën van ieder bestand wilt hebben in je systeem, kwestie van instellen, of het kan integreren met Tivoli-storage manager met je backup e.d., of het kan geografische replicatie realiseren voor als je bang bent dat een F35 per abuis een bom op je rekencentrum laat vallen. Je kunt er millitaire betrouwbaarheid mee realiseren en ik heb zo'n enorm betrouwbaar systeem in het verleden mogen ontwerpen, was erg leuk en is goed gelukt.

[Scriptkid]

top reactie dank daar voor

[Casejunkie]

Omdat Microsoft misschien gestopt is met het support op exhange on premise? En dat als je Exchange wilt gebruiken je verplicht bent om naar M365 te gaan?

Bij de Belastingdienst gebruiken ze momenteel nog HCL Notes (Domino). Ze gaan daar nu de migratie naar M365 vol inzetten. Echter is het dadelijk maar de vraag hoelang dat gaat zijn omdat vanuit de overheid eindelijk wat meer aandacht begint te komen of we alles maar "zomaar" in de cloud moeten zetten die niet in Nederlandse/ europese handen is.

Open source varianten zijn misschien interessant om naar te kijken maar vereisen ook veel nieuw kennis en specialisme om op te bouwen. Kijk alleen maar eens hoeveel van de open source pakketen gebackupt kunnen worden met de grote spelers bijvoorbeeld op backup gebied (Commvault, Cohesity, IBM, Veeam, Rubrik enz,)

[Scriptkid]

Waar haal je dat vandaan exchange se is supported tot 2035

[Scriptkid]

en dan ga je kijken naar alle grote hacks en blijkt dat de backup nutteloos was

[tweazer]

Echter is het dadelijk maar de vraag hoelang dat gaat zijn omdat vanuit de overheid eindelijk wat meer aandacht begint te komen of we alles maar "zomaar" in de cloud moeten zetten die niet in Nederlandse/ europese handen is.

Open source varianten zijn misschien interessant om naar te kijken maar vereisen ook veel nieuw kennis en specialisme om op te bouwen.

Ik lees enkel konkrete opdrachten, kansen, taken die door aftudeerders aan de nederandse IT opleidingen opgepakt kunnen worden ? Het zou mooi zijn als rijk, opleidingen en studenten deze hete aardappel ten goede keren ?

Quasi commercieel zou surfnet kunnen optreden.

Commercieel grote partijen, nederlandse ISP's, noem maar een nederlands it bedrijf ?

[yobikap]

Dit moet mogelijk zijn. Ze hebben de kennis in huis of tenminste gehad.

Alleen mogen ze van mij dit absoluut niet uitbesteden, anders gaan er weer miljoenen euro's door de gootsteen.

[kikibu]

Interessant. Met de hoeveelheid gevoelige gegevens dat het zou opslaan, zou dit in principe gewoon door defensie moeten worden beveiligd en door top-security personeel worden beheerd. Niet heel goedkoop, maar tenminste beter dan wat we nu hebben. Ze zouden het ook aan Nederlandse bedrijven kunnen aanbieden voor een hoge prijs, maar met dezelfde security, om deels de kosten er van te kunnen betalen.

[JonKoops]

Waarom? Dat staat nu allemaal in de Microsoft Cloud, en die hebben ook niet het Nederlandse leger ernaast staan.

[kikibu]

Ja, en dat zou misschien wel moeten zeg ik, want we zijn nu al bang dat de amerikanen eventueel ons afsluiten of onze data stelen. Daarnaast is het natuurlijk een belangrijk militair doelwit bij een conflict. Ook sabotage kan een grote rol gaan spelen. Bij Microsoft cloud zit onze data (als het goed is) wel over heel Europa verspreid opgeslagen, dat is iets veiliger dan alleen op een paar locaties in Nederland want je hebt backups op veel plekken tegelijk.

[Reactie gewijzigd door kikibu op 5 februari 2026 18:05]

[JBVisual]

Gezien het internet nog steeds in bezit is van de VS, zal je überhaupt een probleem hebben. De VS ook op andere manieren je verkeer om zeep helpen.

Ook wordt kent software complete ketenen aan afhankelijkheid, onderliggende technologie leid vaak ook weer terug naar de VS.
Als je echt willen dwars zitten lukt het ze uiteindelijk toch wel.

Ps die staat compleet los van het feit dat ik een voorstander ben van onafhankelijkheid van de VS, het is alleen wat minder makkelijk dan sommigen misschien zullen denken.

Oprechte vraag aan de mede-tweakers die hier verstand van hebben.
China heeft een compleet eigen Microsoft infrastructuur, waar een apart bedrijf eigenaar van is en Microsoft hun technologie in licentie af geeft. Microsoft zelf kan er verder niet zelf bij komen. (Net als de Microsoft “US government” tak)

Kan de EU ook niet zo’n constructie opzetten?
In mijn ogen kan in het ergste geval, Microsoft geen support geven en software-updates meer met je delen.
Maar het uitschakelen van de infrastructuur is dan technisch aanzienlijk lastiger geworden.

[dmantione]

Ik denk niet zonder meer: De Chinese constructie waarbij je via een joint-venture moet handelen is niet heel erg geliefd, maar wel de enige manier om in China zaken te doen. Je kan er vergif op innemen dat Microsoft zich zal verzetten tegen een dergelijke constructie, omdat Europa dan een stuk minder lucratief wordt.

Kan je Microsoft uiteindelijk dwingen? Ja, ik zie niet in waarom dat niet zou kunnen: De Europese markt is belangrijker voor hen dan de Chinese, dus uiteindelijk zullen ze eieren voor hun geld kiezen. Ga er evenwel niet van uit dat ze zullen zeggen "oké doen we".

[Yalopa]

Ja dat kan en het is in opbouw in Duitsland (delos) en Frankrijk (bleu)

https://www.bertelsmann.c...-on-the-home-straight.jsp

https://www.bundestag.de/presse/hib/kurzmeldungen-1019308

[Reactie gewijzigd door Yalopa op 5 februari 2026 20:30]

[NHendriks]

Ach, het 'overheidsdatacenter' is waarschijnlijk gewoon een private room ergens bij een commerciële partij. Als de overheid het echt goed wilt doen hoeft Defensie er niks mee te maken te hebben, gewoon spreiden over verschillende datacenters en als je het op de goeie manier aanpakt maakt het niet uit als er wat wegvalt, dat noemt men 'redundantie'. Kijk bijvoorbeeld naar het netwerk van KPN, die hebben vier DC's, ze kunnen er twee verliezen en nog steeds draait het netwerk vrolijk door. Verliezen ze een derde? Dan werkt het wel maar dan is er wel grotere kans op dataverlies en congestie. De overheid zou het op exact dezelfde manier kunnen doen. Kost wat centen maar het is geen rocket science.

[jvdmeer]

Kan even geen openbare bron van de overheid zelf vinden, maar hier staat een klein beetje info:
https://hollandsystemen.nl/project/overheidsdatacenter-odc-rijswijk/

of deze met wat meer info over ODC Rijswijk:
https://www.ssc-ictspecials.nl/connect/2023/01/overheidsdatacenter

Met wat zoeken vind je zelf nog wel meer info, over bijvoorbeeld de ontsluiting:
https://www.logius.nl/actueel/overheidsdatacenters-met-succes-aangesloten-op-nieuwe-ron-backbone

Of het besluit waarop de ODC zijn gebaseerd:
https://www.roraonline.nl/index.php/Overzicht_Algemene_kaders_Consolidatie_Datacenters_Rijk_(CDR)

[Reactie gewijzigd door jvdmeer op 5 februari 2026 20:55]

[Casejunkie]

Het zijn geen backups maar replicatie. Verwijder je op 1 punt je data dan wordt het op andere plekken ook verwijderd tenzij je daar aanvullende afspraken over hebt gemaakt/ extra service voor afneemt

[BasHouse]

Ja, goed idee! Kunnen we ook mooi die defensie uitgaven nuttig besteden. Hadden we natuurlijk allang moeten doen, maarja wakker worden van Trump is misschien niet eens zo heel erg geweest achteraf. Dus ik hoop op strategische keuzes. En Nextcloud installeren en beveiligen is echt een eitje. Moet lukken!

[CP1977]

Nextcloud Installeren voor een gezin is niet moeilijk, voor iets als overheid is het wel even wat anders kan ik je verklappen.

Enterprise omgeving heeft iets meer nodig dat een paar servers, denk aan auditing, monitoring, data governance enz enz en dus ook de mensen hiervoor.

Je het kan allemaal maar is echt wel iets wat tijd gaat kosten net als migratie trouwens. Dat nog los van mogelijk vele koppelingen en integraties.

Kan zomaar een jaar of 2 duren incl pilots enz en mogelijk opleidingen voor personeel.

[BasHouse]

Daar heb je natuurlijk helemaal gelijk in, maar als je het naar "lokaal" opknipt en het gaat gebruiken als redundant fall-back systeem voor als "de stekker" eruit getrokken wordt, is het wel het proberen waard. En nogmaals dan wel van het defensie budget.

[Scriptkid]

je bedoelt dat budget wat nu al te krap is en 2% moet groeien waar al niet van weten waar het gehaald moet worden.

[MrMonkE]

Wellicht uit NATO stappen en Rusland een marine basis in Den Helder laten huren.

[Scriptkid]

De wereld is iemand anders zijn probleem.


Daar komen we verder mee

[BasHouse]

Ja die 20 miljard.

[AnonymousGerbil]

Die 2% van het bnp was in 2025 bereikt en de nieuwe norm van 3,5% staat al in de boekhouding van het regeerakkoord. Dan hebben we daarbovenop nog de 1,5% voor civiele infrastructuur met defentie-implicaties. Dat budget dus.

En om dat geld vrij te maken gaat flink gesneden worden in de sociale zekerheid, vooral de zorg. Daar hebben wij immers met ons allen voor gekozen.

[Reactie gewijzigd door AnonymousGerbil op 6 februari 2026 03:03]

[TD-er]

Nextcloud Installeren voor een gezin is niet moeilijk, voor iets als overheid is het wel even wat anders kan ik je verklappen.

Enterprise omgeving heeft iets meer nodig dat een paar servers, denk aan auditing, monitoring, data governance enz enz en dus ook de mensen hiervoor.

[...]

Eigenlijk zou dat niets anders moeten zijn dan wat ze nu hebben.
Tuurlijk besteden ze nu bepaalde dingen uit aan een commerciele partij, maar als je de boel een beetje serieus neemt, zit je ook nu met auditing en data governance.
Monitoring zou in principe wel in het 'uit te besteden' vakje kunnen vallen, maar die andere 2 zou nu ook moeten gebeuren.

[R_Zwart]

Ook bij gevoelige informatie zijn er verschillende niveaus. Defensie zelf (en tegenwoordig ook via de ABRO voor alle overheidsinstanties) gebruikt al TBB1....TBB4. Waarbij 1 informatie is die de Nederlandse staat kan beschadigen en 4 departementaal vertrouwelijk (iedereen die daar werkt en is gescreend mag de informatie zien). TBB1 (en volgens mij TBB2 ook) wordt al door defensie beveiligd. Alles in die categorie scharen is heel veilig maar onwerkbaar. Dan wordt iets als een nieuw paspoort of rijbewijs halen een hele complexe activiteit.

[Scriptkid]

En JUIST die ABRO TBB4 heeft nu volledige goekkeuring om Americaanse cloud te gebruiken als Azure en m365 :)

[xFeverr]

Er zijn ook een hoop informatiewebsites en campagnewebsites vanuit de overheid. Die hebben echt geen top level security nodig. Dat moet per casus worden bekeken

[dmantione]

Nee, maar dan kunnen ze ook op een simpele Apache-server gehost worden. 100.000 niet-belangrijke websites bij een vreemde mogendheid hosten zorgt er nog steeds voor dat die vreemde mogendheid enorme schade kan veroorzaken.

[doltishDuke]

Het is alleen een beetje inefficiënt als elk Europees land wat dat betreft weer zelf het wiel gaat uitvinden.

U snapt waar ik heen wil.

[Dinoxl]

Eens

[msentinelb]

Ik denk dat jij de overheid iets te hoog in schat. Wij hebben in europa geen enkele cloud die qua mogelijkheden ook maar in de buurt komt van de grote 3 (azure, aws en google). Juist op het gebied van enterprise mogelijkheden schieten de europese bedrijven te kort. Het laatste wat de nederlandse overheid moet doen is er zelf een bouwen want dat wordt op elk gebied een drama.

[GeroldM]

Het zou al niet meer zo moeilijk moeten zijn. Schaf een aantal RTX 6000 of H200 kaarten aan. Sommige zaken voor intercommunicatie met gemeentes moeten aan bepaalde eisen voldoen. Dat zou dus met een vooraf bepaalde software bundel kunnen worden ingeregeld. Eerst op 1 plek, dit vastleggen in LLM instructies voor een capabele lokale LLM die op die kaarten kunnen draaien.

Dan kunnen veranderingen 1 keer door professionals worden afgehandeld, de rest van de gemeentes volgt door de laatste nieuwe LLM-instructies uit te voeren. Veilige distributie van deze LLM instructies zal niet zo'n groot probleem zijn.

Specifieke gemeentelijke eisen kunnen dan los van deze standaard instellingen draaien. De lokale LLM zal ook slim genoeg zijn om correcte links tussen het lokale systeem en het nationale systeem real-time te kunnen leggen wanneer nodig.

Dat zou veel sneller een realiteit kunnen zijn dan men denkt.

[michelr]

Aanbesteden?

[Houtenklaas]

Wat je absoluut niet moet willen is dat iedere afdeling zijn eigen mailserver gaat runnen, dat is vragen om ellende. Maar op BV Nederland niveau is dat prima haalbaar, de schaalgrootte is er. Tegenwoordig is er wat meer beschikbaar met Gui's, dus commandline die-hard-nerds zijn in die zin ook minder nodig. Ik zeg: Ga ervoor!

[Snow_King]

Het meeste echte beheer op Windows gaat ook veelal via PowerShell en niet via UI's.

Je hebt die "die hard nerds" ook gewoon nodig, want de meeste systemen werken gewoon via een CLI, ook mailservers.

Servers beheer je via een CLI, zeker in grotere omgevingen, niet via een UI :-)

[Houtenklaas]

Helemaal eens, en op BV Nederland niveau is er ook genoeg afname om dat professioneel te regelen. Ik bedoelde meer dat iets simpels als een mailserver tegenwoordig genoeg aanbod is wat met een GUI werkt en je niet persé met sendmail aan de gang hoeft. 't Kennisniveau om het te bedienen ligt daarmee wat lager, maar je backend wil je wel fatsoenlijk dichtgetimmerd hebben en goed beheer op plegen en dat zal inderdaad vaker met een CLI werken. Ik weet dat er goed gekeken wordt naar buurlanden en alternatieven, dat juich ik van harte toe.

[Snow_King]

Sendmail, of het oude Qmail, dan hoor je bij de oude garde!

[Scriptkid]

snail mail :)

[tweazer]

Servers beheer je via een CLI, zeker in grotere omgevingen, niet via een UI :-)

GUIs are for whimps !

[asing]

Cloud is gewoon iemand anders computer. Of eigenlijk een datacenter vol servers. Daar neem je een dienst af en dat noemen we een cloud dienst. Wat Office365 en Google Docs zo interessant maakt is "economy of scale". Door heel veel afnemers te hebben zakt de prijs per afnemer en zo kan het heel goedkoop. Dit in tegenstelling tot een bedrijf wat zelf servers moet kopen en onderhouden, licenties moet hebben en een paar beheerders om te zorgen dat het niet omvalt. Dat maakt het per neus heel duur.

Dus wat we nodig hebben is een Europese aanbieder van dat soort diensten waar de instanties heen kunnen migreren. NextCloud is zo'n dienst.

[s3.]

Dat is niet het enige “wat het interessant” maakt (tov andere systemen, niet de on-prem variant):

- integraties (policies, dashboards, DLP, etc.)

- ecosysteem (backup software, migratie software, kant-en-klare externe connectoren etc.)

- client software en added value (copilot die bijv. vanuit de gehele landschap resultaten ophaalt)

[Reactie gewijzigd door s3. op 5 februari 2026 18:56]

[asing]

Bedenk dat Microsoft, Google en Amazon al tijden bezig zijn met *aaS diensten. 6 Jaar geleden maakte het een echte vlucht met Corona. Samenwerken kreeg een hele andere vorm met Sharepoint en Teams bijvoorbeeld.

Vergeleken met die partijen is een Europese tegenhanger nog heel jong en pril. Het klimaat om hard te groeien was er ook niet. Als je de cloud in wilde ging je naar Microsoft, Amazon of Google. Niet naar een andere dienstverlener want velen waarmee je samenwerkt zitten bij Microsoft en bellen met Teams.


Het tij begint te keren en andere dienstverleners krijgen nu een impuls. Het wordt een traject van lange adem maar de intentie is er om de USA de rug toe te keren.

[R_Zwart]

Cloud gaat wel iets verder dan de dooddoener "andermans computer". Dat is wat we vroeger hadden, toen je een server in een datacenter huurde voor je applicaties. Als het alleen maar andermans computer is, waarom heb je dan zaken als openstack of k8s? (En Terraform, Ansible, etc etc).

[Scriptkid]

je gooit nu even
IAAS
PAAS
SAAS

op 1 hoop als cloud,

voor alle drie is het wel even een heel ander laken in pak .

IAAS kun je makkelijk europees cloud doen, SAAS is een hele andere uitdaging

[mvrtwkrs]

hmz, als ik kijk naar: Nextcloud · GitHub, wordt dat toch echt bij een amerikaans bedrijf opgeslagen.

dus die valt al af dan toch?

[GeroldM]

Kan gemakkelijk genoeg worden verplaatst naar een GitLab server in een EU cloud/NL cloud/Gemeentelijke cloud/on-prem.

Is Nextcloud niet open source? In dat geval is het makkelijk genoeg deze te forken naar nExtcloUd of NextcLoud, mocht dat nodig zijn.

[asing]

NextCloud is niet alleen open source, het is NextCloud GmbH . Het is zo Duits als 199 398 500 A mit pommes.

[asing]

NextCloud is Duits. Ze zijn zelfs de winnaar van de Bundescloud tender. Als je met teams aan code wilt werken dan moet je het ergens laten. Github is dan een goede plek. Git (code version control) is dan weer een uitvinding van Linus Torvalds.


Github is dan weer eigendom van Microsoft. Git niet. Dus niemand houdt ons tegen om een Europese kloon van Github neer te zetten en daar onze codebase op te slaan.

[Videopac]

Zijn ze al mee bezig: op de Rijkscloud wordt geëxperimenteerd met Nextcloud: https://nextcloud.rvb.rijkscloud.nl/index.php/login

[Seth_Chaos]

Waarom zou men dat niet willen? En met name waarom zou de overheid dat niet willen? Het verschil tussen "de cloud" en eigen servers is het gegeven dat je alles uit handen geeft. Dat is iets wat je als overheid nu juist niet wilt. Schaalbaarheid en redundantie kun je ook creëren zonder controle uit handen te geven.

[Baardmeester]

Genoeg die gewoon al verplicht Exchange SE of een andere mailserver onpremise draaien. Volgens de ABRO 2026 mag je ook niet TBB 1 t/m 3 geclassificeerde informatie in de cloud draaien. En genoeg ministeries die beperkingen stellen aan lager geclassificeerde gegevens.

[klakkie.57th]

En waarom zou je , je eigen mailserver niet willen draaien. Als er iets is wat nauwelijks anders is dan 10jaar geleden dan is het wel een mailserver.

[Dan the Man]

Wat? Ik draai al jaren mijn eigen mailserver in huis.

[tweazer]

Hear hear, sinds 1988 m'n eigen mailserver ...

[tfro71]

Waarom zou de overheid het zelf niet kunnen? De overheid beheert zelf legio platforms waarvan de nodige echt veel complexer dan een mailserver. En je zou ook prima een externe partij kunnen vragen voor nou jou een mailplatform in te richten op basis van opensource (bijv. nextcloud of gewoon zelf een imap doos neerzetten).
Outlook is simpelweg zo ingeburgerd dat niemand iets anders wil en qua frontend zijn er ook echt niet veel goede alternatieven die zowel agenda, contacten als mail ondersteunen.

[engessa]

Ja natuurlijk. Maar dat is wel een keus. Als ambtenaar Ik probeer intern al een paar jaar hier beweging in te krijgen (ik ga er niet over maar mag wel heel graag beetje zeiken) maar dat gaat niet heel vlot:

- Men is enorm risico-avers. Want stel je voor dat het mis gaat of vertraagd. Ow, ow, de headlines bij de Telegraaf (en hier op Tweakers) schrijven zichzelf.
- Men heeft een hekel aan verandering. Er verandert eigenlijk al genoeg en dit willen we er niet ook nog eens bij hebben.
- Men is bang voor de politieke gevolgen. Zeker in dit klimaat is men heel bang voor een backlash vanuit het Witte Huis. Hardop zeggen dat je weg gaat bij Microsoft en aanverwanten kan opgevat worden als een boycot en met die onvoorspelbare oranje flapdrol kan het maar zo zijn dat dat tegenacties oproept.
- Men heeft geen idee. En dan vooral geen idee van de alternatieven. En vooral IT'ers zijn echt fucking slecht in het uitleggen van deze alternatieven op een manier zodat Mien van de receptie snapt waarom dit beter is en wat er moet gebeuren. Ik beland geregeld in mailconversaties die na 2 mails helemaal verzanden in enorm technische verhandelingen en hoe het dan eigenlijk zou moeten en dat we dan dit-en-dit ook moeten. Niet te volgen voor een gemiddeld persoon die daadwerkelijk de beslissing kan nemen. En dan gebeurd er niks en zegt iedereen 'geen zin in, lama'.

[Reactie gewijzigd door engessa op 5 februari 2026 19:14]

[The Zep Man]

- Men is bang voor de politieke gevolgen. Zeker in dit klimaat is men heel bang voor een backlash vanuit het Witte Huis. Hardop zeggen dat je weg gaat bij Microsoft en aanverwanten kan opgevat worden als een boycot en met die onvoorspelbare oranje flapdrol kan het maar zo zijn dat dat tegenacties oproept.

Dat is juist een reden om te vertrekken. Een pestkop kan je nooit tevreden stellen.

[engessa]

Mij hoef je niet te overtuigen. Maar een minister van Ecnomische Zaken ziet vooral dollartekens en als Trump zegt 'we voeren geen Nederlandse tomaten meer in want zij willen geen Microsoft meer' dan kan dat reden zijn om dan maar niet over te stappen. Zeker liberalen zijn fan van uitspraken als 'in principes kun je niet wonen' en 'geld gaat voor alles'.

[The Zep Man]

Zeker liberalen zijn fan van uitspraken als 'in principes kun je niet wonen' en 'geld gaat voor alles'.

Ik snap niet waarom je liberalen erbij haalt. De minister van Economische Zaken is een CDA'er. Verder is D66 als VVD lite economisch conservatief. Verder zijn het conservatieven die vaak pestkoppen zijn, die steunen of die daarvoor voorover buigen.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 5 februari 2026 22:00]

[engessa]

De reden dat we zoveel kutsoftware bij de overheid hebben is 'marktwerking'. Het onzalige idee dat alles beter wordt als je het maar aan commerciële partijen en 'de markt' over laat. En dat is een van de kernbegrippen van het liberalisme, de stroming waar D66 en VVD (in ieder geval in naam) tot behoren. En die nu allebei in het nieuwe kabinet zitten.

[The Zep Man]

De reden dat we zoveel kutsoftware bij de overheid hebben is 'marktwerking'. Het onzalige idee dat alles beter wordt als je het maar aan commerciële partijen en 'de markt' over laat. En dat is een van de kernbegrippen van het liberalisme, de stroming waar D66 en VVD (in ieder geval in naam) tot behoren.

Dat is neoliberalisme, niet liberalisme.

[R_Zwart]

Wat je zegt over IT-ers is vrijwel overal de oorzaak van slechte ICT. Er zijn maar weinig IT-ers die van C-level tot de werkvloer kunnen uitleggen waarom iets nodig is. Voor de werkvloer is een verandering een hinderlijke onderbreking die ze niet willen, C-level ziet de business case niet. Allemaal barrières die je weg kunt halen door het goed te vertellen.

[sOid]

Ja. En als CISO van een uitvoerende overheidsorganisatie heb ik lang die wens, maar ik ben niet belangrijk genoeg dat mensen buiten mijn organisatie naar mij luisteren

[Reactie gewijzigd door sOid op 5 februari 2026 19:11]

[R_Zwart]

Dan moet je de mensen opzoeken die wel invloed hebben 😁

[com2,1ghz]

Nee. Ieder instantie denkt dan weer dat de andere budget en personeel gaat inzetten waardoor er weer niets gaat komen. Of het wordt weer uitbesteed aan een grote partij waardoor de overheid weer dom en afhankelijk blijft van een grote multinational consultancybedrijf.

Ieder instantie moet eerst zijn eigen zaken in orde hebben. Voor de semi-overheid doen we dit al zo en daar werkt het prima. Een algemeen iets opzetten gaat nooit van de grond af komen omdat iedereen er wat van te zeggen heeft. Een one size fits all oplossing zal dan ook niet komen.

[ViPER_DMRT]

Alles van echte waarde van de overheid draait in de datacenters ODC-Noord 1 & 2
Maar het is een goed idee om verder te denken.

[RielN]

Er zijn genoeg marktpartijen die met gemak de overheidsmail kunnen draaien hoor.

[tweazer]

Ze zouden eens lokaal zimbra kunnen proberen ?

[barbarbar]

Dat zou ook mijn insteek zijn. Inmiddels kun je wel stellen dat de infra voor IT net zo belangrijk is als de dijken, de wegen, het spoor en de stroom. Een rijks IT dienst die een basis dienstverlening verzorgt voor overheid gerelateerde zaken lijkt me prima. Dan hoeven andere overheidsonderdelen ook niet allerlei procedures, aanbestedingen, rechtzaken etc te voeren. Net zoals je nu niet kiest met welke wegenprovider, of dijkprovider je zaken wilt doen. Je neemt gewoon de weg die de overheid heeft verzorgd. Zelfde kan met IT, in ieder geval voor de overheid zelf. De uitvoering kan dan nog steeds door private partijen worden gedaan, maar wel in eigendom en volledige controle van de rijksdienst.

[Erikkamm]

Wanneer het een omgeving wordt voor de hele NL overheid, dan moet dat best mogelijk zijn. Het zal echter wel veel tijd kosten om dit op te bouwen.

Je zou ook kunnen denken aan het draaien van de M365 diensten in een eigen overheid DC. Dan neem je dat als licentie af van MS. Dan kost migratie veel minder. Je kunt daarna altijd nog overwegen om naar een compleet eigen systeem te gaan.

[Triblade_8472]

Waarom niet? Logius doet toch ook zeer goed werk? Je hoort helaas alleen de grote drama's, niet de successen.


Al ben ik op zich wel voorstander van een degelijke Europese/Nederlandse cloud markt waar ze veilig in gehuist kunnen worden.

[TheVMaster]

Volgens mij hebben ze decennia een eigen cloud gerund en ik weet niet of we terug zouden moeten naar zo’n oplossing. We zouden beter op Europees vlak samenwerking moeten zoeken.

[netman]

Pfff, tuurlijk. Overheids Datacenter Noord is 1 van de 4 overheidsdatacenters. en levert al aan tal van Rijksoverheidsorganisaties IaaS (VM's op basis van openstack/vmware & containers (Openshift)).Het applicatie aanbod is vooralsnog wat dunner al wordt daar door al vele Rijksoverheden hard aangewerkt. Zo wordt er o.a. breed naar NextCloud gekeken/ge-PoCt.

En mailservers. Tsja die staan nog lang niet allemaal in de cloud die kennis en kunde is gewoon aanwezig binnen de Rijksoverheid.

[drmacfaulty]

Tuurlijk kan NL overheid dat wel. Probleem is dat ze zelf geen kennis meer in huis hebben en alles uitbesteden. Dat uitbesteden moet een halt op komen, want dat kost serieus extra geld en je hebt nog steeds niks zelf onder controle (kijk naar DigiD).

Eigen mailservers is nog steeds prima te doen. Ik doe het al meer dan 10 jaar. Het belangrijkste is voldoen aan alle eisen (rDNS, DMARC, SPF, DKIM, etc.), anti-SPAM hebben (bijv. rspamd) en daarna een domein/IP reputatie opbouwen (dus volhouden). Dan komt het vanzelf goed als de grote servers zien dat het domein en IP lange tijd aanwezig is zo der SPAM. Het zijn echter (voor individuen tenminste) de lange aanlooptijd voor de grote jongens je niet meer in de spamboxen dumpen. Houd vol en uiteindelijk komt het goed. Een overheid kan daar dan afspraken over maken, dus die hebben het in feite makkelijker op dat gebied dan individuen zoals ik.

[Macshack]

Deze lijn van denken is precies het probleem in NL, en vele andere EU-landen. Office 365 is niet van de overheid. Dat is ook één van de redenen waarom ze kunnen innoveren en concurreren. Uiteindelijk MOETEN ze winst maken. De overheid hoeft dat per definitie niet. Dus elke oplossing door de overheid, of hevig gesubsidieerd zonder eerlijke concurrentie zal het op lange termijn niet redden. Tuurlijk zijn er ook nadelen. Maar in de grand scheme of things en op Lange termijn gaan initiatieven door de overheid het ontzien tegen werkelijke or meer commerciële partijen. Zolang het uiteindelijke hoofddoel niet winst is, is het geen sustainable innovatie.

[Elbino]

de Nederlandse overheid kent al meerdere partijen die clouddiensten kunnen leveren.
Bijvoorbeeld ODC Noord. Dit is een partij die cloud diensten levert aan publieke dienstverleners (zoals DUO)
https://www.odc-noord.nl/diensten

[Zjemm]

tuurlijk wel, we zouden veel meer weer terug moeten naar decentraal mailen inplaats van dat MS en Google alles bepalen.... dat zou ook innovatie van het mail protocol kunnen helpen. bijvoorbeeld fatsoenlijk encryptie van de mails zelf.... maar google wil dat natuurlijk niet want dan kunnen ze de inhoud niet meer zien

[laptopleon]

Natuurlijk kan dat, maar de kennis, mensen, faciliteiten voor zoiets opbouwen kost tijd en energie, dan moet er wel serieus vraag naar zijn. Noord-Brabant had ooit een bloeiende schoenenindustrie, maar toen iedereen goedkope schoenen uit het buitenland ging (ver) kopen, was die snel verdwenen — en daarmee het ambacht van vaklui, leerlooierijen etc. Dit is niet heel anders.

[wiseger]

Want toen we een regering zonder de VVD hadden, was het beleid anders?

Sowieso is er voor beleid een meerderheid van de tweede kamer nodig. En de VVD heeft nog nooit de absolute meerderheid gehad, we kennen altijd coalities in Nederland.

[mopringles]

Toen we een regering zonder VVD hadden, bestond er nog geen internet.

[tweazer]

Toen we een regering zonder VVD hadden, bestond er nog geen internet.

Ik ben wel heel nieuwsgierig aan welke tijdslijn en feiten je denkt?

Rond 1988 kwam surfnet met z'n 2Mbit lijntjes, nl domein (gokje) rond 1986, daarvoor bestond al dial in/up, bitnet en arpanet. Wat noem je internet qua jaartal en welke rol dicht je de VVD toe, vziw heeft die niets met de ontwikkeling van internet van doen !?

[wiseger]

Hadden we in de periode 2007-2010 echt geen Internet in Nederland?

[GameNympho]

Bestond en regeerde de VVD niet voor 2007?

Wiegel al in de jaren `80, Nijpels, Bolkenstein erna.

[wiseger]

Zeker, en sinds Lubbers is de VVD ook heel vaak regeringspartij geweest. Maar dus zeker niet altijd.

En in de periode voor Bolkenstein was de VVD ook de derde partij van Nederland. Het CDA en de PVDA waren vroeger echt veel groter. Met zijn tweeën hadden ze vaak al een meerderheid van de tweede kamer.

[wiseger]

Sinds 1972 zat de VVD zat niet in den Uyl I, niet in van Agt I, niet in van Agt II, niet in Lubbers III en niet in Balkende IV.

[R_Zwart]

Den Uyl 1 heeft allemaal van die "verderfelijke" dingen ingevoerd waarvoor we nu boos worden als ze worden versoberd.

[TheDutchChief]

En de staatsschuld na Den Uyl was VERDUBBELD! (voornamelijk vanwege de deltawerken en na Wiegel en Van Agt was ie vertienvoudigd en niemand weet waardoor).

[Pinkys Brain]

Zoals ik vaker zeg, ik hoop dat de regering inspringt op Azure Local Offline en 365 Local.

Helemaal van Microsoft af gaat meestal fout, en klassieke Windows/Office is afgaande zaak. Maar de Nederlandse regering is groot genoeg om een eigen Azure cloud op te zetten met geen enkele online verbinding naar Microsoft. Dan heb je nog steeds DaaS en de belangrijkste Microsoft applicaties en services in hun meest moderne vorm, in volledig eigen beheer.

Microsoft wil duidelijk absoluut niet dat dit een standaard word voor Europese overheden, maar daar hoeven ze zich niks van aan te trekken. Laat Microsoft stikken in hun sovereign cloud en koop gewoon software in om te draaien in eigen beheer, net als vroeger. Dan is het geen groot probleem dat het van Microsoft komt.

[Videopac]

Waarom zou helemaal van Microsoft afgaan fout gaan? Het Oostenrijkse ministerie van Economische Zaken en de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein laten zien dat het prima kan.

[Craelis]

Er zijn eerder zulke experimenten geweest, ook in Duitsland, die toch misliepen. Denk vandaar.

[dmantione]

Wat liep er mis?

[Papa van Veerle]

Wat ik ervan heb begrepen was het vooral een kwestie van mensen die er niet aan wilen/kunnen wennen, want geen Microsoft dus eng

[dmantione]

Ik neem even een artikel van Der Spiegel over enkele belangrijke gebruikers. Daar wordt bericht over Sleeswijk-Holstein, Schabisch Hall en de Oostenrijkse Bundesheer.

https://www.spiegel.de/ne...09-48a7-91df-52997d27d569

De teneur: Het gaat prima zonder Microsoft en men spaart veel geld uit.

"Ja maar München dan?" hoor ik mensen zeggen. Welnu, ook in München is niet zoveel mis gegaan. München gebruikt weliswaar geen Linux meer, maar zit nog steeds op LibreOffice en veel andere open-source project. De it@M, de automatiseringsdienst, heeft een enorm actieve Github dus is open-source nu mislukt in München? Ik denk juist helemaal niet.

[tweazer]

In oktober wil het wel eens wat anders gaan in München,maar dat is dat meestal een C2H5OH en PEBKAC probleem....

[GeroldM]

Tijdens de uitrol van Linux en andere OSS in Munchen, kwam een nieuwe burgemeester, welke stevig in de broekzak van Microsoft zat en het besluit van de vorige burgemeester simpelweg terugdraaide. Als beloning zou het hoofdkantoor van Microsoft Duitsland in Munchen terechtkomen.

Microsoft is echter niet lang in Munchen gebleven en het besluit om OSS te blijven draaien was snel gemaakt.

Dat is tenminste wat ik van berichtgeving heb meegekregen. Ben echter te lam om het uit te zoeken.

[TheVivaldi]

Maar ook heel veel die goed zijn gegaan, zowel in als buiten Europa.

[Triblade_8472]

Daar zijn dan ook lessen uit geleerd.


Een ervan was niet alles in 1 big bang. Gewoon gefaseerd. Nu hebben ze eerst de applicaties zoveel mogelijk omgezet en na een jaar ofzo doen ze het OS pas. Dit is hoe ze het success hebben gevonden.

[tweazer]

In rusland en china gaat het overigens prima hoor ....

[Craelis]

Volgensmij gebruiken ze daar beetje hybride microsoft en hun eigen oplossingen. Tot voor kort was alles ook gewoon microsoft dus wat dat betreft gaan ze ons voor.

[ShadLink]

Alles kan. Maar of het uiteindelijk een verbetering is en ze niet 2 jaar later met hangende voetjes terug naar Microsoft gaan.. nou ja dat zie je regelmatig. Serieuze alternatieven voor de Microsoft / AWS / Google cloud ZIJN er simpelweg niet. Voor een hobbyist misschien, voor een klein bedrijf misschien ook, maar voor een overheid over miljoenen mensen? Nope.

[demianmonteverd]

Juist een grote organisatie kan makkelijk kennis inkopen. Opleiden, werven en inhuren, ze kunnen het, op schaal...

[TheVivaldi]

Plus als ze open source afnemen, kunnen ze ook nog bijdragen aan verbetering van de producten.

[InjecTioN]

Precies! Zo schreef ik gisteren ook al in nieuws: Europese Commissie bouwt eigen communicatiesoftware op basis van Matr... dat er prima een subsidiepotje gemaakt kan worden voor een dergelijke instantie die als aansturend orgaan van de overheid (zonder teveel rompslomp) kan functioneren om een dergelijk platform op te zetten met open source software. Dit valt natuurlijk door te trekken over de gehele linie van software pakketten die de overheid wilt gebruiken.

Natuurlijk begrijp ik dat dergelijke manieren van denken gelijk is aan een utopie, maar stel je toch eens voor als Nederland zò kan bijdragen aan open source door zichzelf te helpen.

[Baardmeester]

Hij heeft het over de cloud stack. Azure en aws is niet een vps en vm'tjes hosten. Je zal dan iets moeten opzetten op Openstack en Kubernetes en weet ik veel wat ik liever aan de netwerk engineers over laat.

[demianmonteverd]

Ook die kennis kun je inkopen, inhuren en met een beetje goede wil, er zelfs voor opleiden.

[Baardmeester]

Ja, maar schaalbaarheid en product niveau van een CSP/hyperscaler kun je alleen op Europees niveau halen. Die investeren nu jaarlijks al 100 miljard. 10/20 jaar en een hele hele grote zak geld dan kom je misschien ergens in de buurt.

[demianmonteverd]

Wat is nodig, auditing, monitoring, storage, scaling, compute en voldoende memory. Zelfs network virtualization is optioneel want je kunt reserveren. Dat is (m.i.) super haalbaar. De moeilijkste is de auditing, maar die kun je desnoods even parkeren gezien de urgentie. Jij gaat er wellicht vanuit dat je ook elasticsearch, rds-achtig, etc. nodig hebt. Maar dat hoeft niet, maar als je dat perse wilt, kun je een contract sluiten met contractors daarvoor. Er zitten zelfs partijen in Nederland hiervoor.

Verder, dit project doet de NL-overheid samen met DE en FR. Laten we niet vergeten dat wat wij nu hyperscale noemen, is begonnen met het idee voor het verkopen van overcapaciteit als product vanuit Amazon, een gigant, maar niet zo gigantisch als voornoemde drie partijen.

[Baardmeester]

Wat wij nodig hebben is dat wanneer wij een cloud software pakket van een leverancier kiezen dat wij ook voor de "EU cloud" kunnen kiezen ipv Azure of AWS met EU data residency. En dat wanneer wij voor de "EU cloud" kiezen dan dezelfde functionaliteiten krijgen zonder veel extra kosten. Wij moeten gewoon een tenant kunnen krijgen zonder maatwerk. Dat is het idee achter de cloud. Het is niet omdat wij die kennis niet kunnen vinden, maar omdat het zo ontzettend veel meer geld en capaciteit kost. En dat is gewoonweg niet beschikbaar.

Maar natuurlijk moet er ergens worden begonnen. Ik zou als NL,DE,FR naar de partijen kijken die al bestaan. CYSO Cloud, StackIT, Gridscale, OVH Cloud, Scaleway etc in plaats van nul te beginnen. Van mij part nationaliseer je Cyso zelfs en bouw je het verder uit.

[demianmonteverd]

Het idee achter de cloud was eerst gewoon overcapaciteit verkopen tegen kostprijs. Daarna werd het een business. Maar ik snap je punt. Lijkt mij prima voorstel, als we maar eerst de risico's in rap tempo eruit knallen. Daarna kan zo'n cloud voor andere use-cases volgen.

Overigens is het nadeel dat jij terecht aanhaalt, ook een voordeel, namelijk, dat je niets hoeft over te nemen en geen voordeeltjes kunt geven aan 'vrindjes' en dergelijke. Het is ook meteen makkelijk een contract opstellen, geen clauses voor het oplossen van overnames, aandelen voorkeuren, prioriteit, hoe te handelen bij verzoeken politie (in beslaglegging op het gehele bedrijf waar je host, dat is een probleem, heb het meegemaakt (niet in NL overigens)), rights of first refusal, etc.. Lekker plat.

[Pinkys Brain]

Heel veel Excel, Access, VB6, etc gedrochten.

Het hoeft ook niet het een of het ander te wezen, je kan als standaard web based software zoals mijn-bureau gebruiken en dan waar nodig Windows DaaS aanbieden met 365 ... vanaf Azure local.

[FreezeXJ]

Het kan ook zeker, maar vereist dan een heleboel commitment van management (die niet goed te commanderen zijn) en werkvolk, die vooral willen dat het 'werkt'. Daarnaast moet je een IT-organisatie hebben die dat kan en wil supporten, want het kost in opstart-fase veel meer tijd om opnieuw overal het wiel uit te moeten vinden.

Dat level van commitment ben ik bij overheden nog niet tegengekomen, zeker niet op organisatie-niveau.

[bilgy_no1]

Alsof ieder MS project vlekkeloos verloopt...

Gewoon doorduwen nu: alle EU overheden over op Linux OS, Libre Office en andere open source applicaties, met lokale cloud. Dan is er opeens een enorme markt voor bedrijven die zulke omgevingen aanbieden. Dan komen er resources en kunnen die producten ook sneller innoveren.

Dan kan vervolgens ook de private sector overstappen.

Alleen wel zorgen dat al die tenders het onnodig en overmatig verzamelen van data verbieden.

[Craelis]

Op mijn werk zouden we nooit ineens libreoffice kunnen gaan gebruiken. Zoals al vele hier zeggen, worden we qua werk weer 20 jaar geleden teruggeworpen. Nu hebben we excelsheets en documenten waar we samen in werken. Moeten we ineens weer terug naar het elkaar mailen? Worstelen met jaarverslag_v2_opm_final_final.odt? Ben het met je eens hoor, maar dat gaat er bij 99% van de bevolking niet in.

[bilgy_no1]

Ik zeg toch ook niet dat je met 99% van de bevolking moet beginnen?

Bovendien is er ook al online samenwerking mogelijk met Libre Office:

Wikipedia: Collabora Online

[dmantione]

Bovendien, ook de gewone LibreOffice zit niet stil: In Calc is het al mogelijk dat meerdere gebruikers in hetzelfde document werken. Het zal niet lang duren voordat dat ook in Writer mogelijk is.

[ForPete]

Zo werkt het inderdaad. Als iemand begint met veel geld durven te besteden aan iets wat vroeg of laat toch moet, dan zullen de huidige bestaande alternatieven ook hún ontwikkeling en innovatie heel snel kunnen opschakelen. De EU heeft die mogelijkheid.
Je zal zien dat de ontwikkeling heel hard zal gaan.

[david-v]

Als iemand begint met veel geld durven te besteden

precies, in de EU ben ik dat, ben jij dat, zijn we allemaal. Dit met belastinggeld betalen is een optie, maar dat komt dan wel uit jouw portemonnee en de mijne. Het klinkt allemaal heel goed, bijna een utopie als we dit samen zouden kunnen doen. Alleen dat "samen" wisselt nogal eens, zelfs binnen de EU zie je hier en daar wat scheuren ontstaan.

[Annihilism]

Met zon instelling komen we nooit van onze afhankelijkheid van de VS af.

Maar heel eerlijk... Als ze in de midterms natgaan en trump er uit zetten zegt mijn onderbuik dat we bij de eerste de beste democraat die president wordt gelijk weer compleet op alles USA gaan. Ik hoop natuurlijk dat ik fout zit.

[Bedge85]

Ja ben ik ook beetje bang voor, maar zou wel dom zijn.

Trump is extreem en doorgedraaid in zijn aanpak, maar je hebt wel grote kans dat als de democraten het voor het zeggen hebben het buitenland beleid helemaal niet veel gaat veranderen. Wel minder lomp en grillig en op bepaalde punten wel anders, democraten hebben bijvoorbeeld een andere standpunt in de oorlog met Oekraïne. Maar op grote lijnen, zoals dat Europa meer zijn eigen broek omhoog moet gaan houden, is de wind wel gedraaid in Amerika.

Sowieso kan er na een "redelijke" president ook weer een president met een profiel als Donald Trump aan de macht komen.

[Reactie gewijzigd door Bedge85 op 5 februari 2026 19:45]

[Ramon]

Welke midterms?

[synoniem]

Eerst maar eens zien of er wel midterms gaan komen. Ik zou er serieus rekening mee houden met de kans dat voor de belangrijkste staten voor die tijd de noodtoestand afgekondigd wordt en er geen midterms komen.

[tweazer]

Of dat de verkiezing overgenomen wordt door de republikeinen met eoa noodbevel. Mag iedereen stemmen alleen ligt de uitslag tevoren al vast ...

[Stijnvi]

Ik heb liever dat ze gewoon volledig op open source overgaan, met wellicht wat proprietary in-house of EU-based applicaties. MijnBureau, openDesk, en LaSuite hebben erg veel potentie.

[david-v]

Voordat ik direct afgeschoten wordt, ik ben ook voorstander van gebruik van opensource. Daarmee bedoel ik dat de code "zichtbaar" moet zijn. Dat heeft zijn voor en nadelen, die ga ik hier niet bespreken, dat is een andere discussie .


Waar ik wel iets over wil zeggen is dat bedrijven of overheden pakketten moeten gebruiken die onderhouden worden, waar ze support op kunnen krijgen 24/7, waar security problemen vrijwel direct wordt gepatched en beschikbaar gesteld enz. Propietary in-house software is 20 jaar terug gaan in de tijd voor dit soort "algemene" pakketten en totaal niet waar de focus van software ontwikkelaars bij een bedrijf moet liggen, maar dat is mijn persoonlijke mening.


Waar je vroeger één pakket had voor één specifieke taak is de afgelopen 30 jaar vooral gewerkt aan de samengestelde pakketten die van één leverancier komen en als, hier komt het woord, suite verkocht worden aan klanten. Scheelt echt enorm veel gedoe, maar de keerzijde is dat er na 30 jaar ontwikkeling maar een zeer kleine groep "suite" leveranciers overblijven. Bedrijven willen zich niet bezig houden met het "koppelen" van verschillende administratieve pakketten maar willen liever een totale oplossing, met support zoals ik al eerder zei.

Onafhankelijk van de keuze die je maakt, je maakt jezelf afhankelijk van de leverancier, ook al is het opensource. Bijvoorbeeld openDesk is Duits. Niks mis mee, we zijn bevriend met Duitsland, we komen allemaal uit een roerig verleden en we werken enorm samen. Dat was met de US net zo. Welke garanties hebben we dat er geen verkiezingen komen in Duitsland en daar een Trump/Putin/<<vul zelf maar in>> persoon aan de macht komt die vervolgens rare dingen gaat doen?

Met andere woorden, waar we decennia lang geprofiteerd hebben van globalisatie gaan we door toedoen van een paar, tja, wat zal ik zeggen, narcisten? ons in allerlei bochten te wringen en weten we niet zo goed wat nou een duurzame keuze is voor zeg, de komende 20 jaar.


Volledig open source is prachtig, maar ik denk niet dat dat de oplossing is voor alle huidige problemen. Ik zie wel van alles om me heen gebeuren en ik zit eerlijk gezegd te wachten op het moment dat iemand in de top bij ons gaat roepen dat we weg moeten bij Amerikaanse clouds, getypt vanuit een laptop van een Amerikaanse producent, met een Amerikaans OS, met een Amerikaanse email pakket, met een telefoon van ws Amerikaanse leverancier en OS. Dezelfde persoon in de top die (overigens terecht) Diginotar, Centric en Atos moest afwikkelen.


Ik heb zelf ook niet een "duurzame" oplossing, maar wat ik wel weet is dat 20 jaar terug gaan in de tijd om weer op de "oude" manier aan de slag te gaan zie ik echt niet zitten. Van auto weer terug naar paard als je het mij vraagt, maar ik vrees dat dat de enige manier is om die (tijdelijke) zorgen weer weg te nemen. Zucht....

[drmacfaulty]

Oprecht interessante gedachtegang en heel logisch. Zo kijk ik er ook een beetje naar, maar ook weer tegelijkertijd anders. Het klopt dat je altijd support moet hebben als overheid. Er zijn echter wel suites verkrijgbaar met ondersteuning (kijk naar Frankrijk).

Bij OSS kun je in het uiterste geval tenminste een fork maken en een partij in de arm nemen die dat de komende 10 jaar gaat supporten. Die vrijheid heb je bij een closed source niet, want daar is het slikken of stikken.

Ik snap je gedachten en zorgen. Deels terecht, maar kunnen tegelijkertijd met een degelijke risicoanalyse wel worden weggenomen ;)

[RielN]

Zorg dat die applicaties gaan excelleren in gebruiksvriendelijkheid. Die potentie is er!


pun intended hehe

[drmacfaulty]

Nu kun je juist helemaal van M$ afkomen. De mindset is er nu naar en je kunt bouwen op alle successen elders in EU. Pak de beste bouwstenen en innoveer wat door. Kun je echt wat moois neerzetten tegenwoordig.

[duderuud]

Veel mensen denken volgens mij dat het bij de "Microsoft Cloud" alleen maar gaat over de opslag van bestanden. Dat kan ook zeker maar je kan nog veel en veel meer in die cloud.
Denk aan Teams, Defender for Endpoint, Intune, Virtual Desktops, Enterprise Apps, Firewalls, Cost Management, Sharepoint en nog veel en veel meer.

En al die extra functionaliteiten zie ik niet zo snel in open source alternatieven helaas...

Daarnaast, de "Microsoft Cloud" is èèn van de Amerikaanse diensten maar wat denk je van de meeste software? Veel bedrijfskritische software wordt óf gemaakt in de VS óf gehost op Amerikaanse servers.

Het is een mooi streven maar voorlopig niet realistisch.

[Reactie gewijzigd door duderuud op 5 februari 2026 17:31]

[wiseger]

Open source is helemaal geen vereiste. Het enige wat je wil is dat je soeverein draait, dat een andere partij nimmer bij de gegevens kan en ook nimmer op een knop kan drukken om de boel op afstand uit te zetten.

Dus is er niks mis mee om Office licenties te kopen, niks mis mee om een goede firewall aan te schaffen en zo kan ik gewoon wel even doorgaan. Veel zaken kan je oplossen met open source en voor wat je niet kan oplossen met open source, kan je gewoon software licenties aanschaffen. Zolang de software maar niet ergens buiten de EU in de Cloud draait en zolang de leverancier er maar niet bij kan.

Het is gewoon realistisch mits de overheid bereid is geld uit te geven. Want laten we wel zijn, de hele Cloud migratie begon als kosten overweging, het kon goedkoper dan het zelf doen.

[dmantione]

Open-source is in beginsel geen vereiste, maar in praktijk komt soevereiniteit wel op open-source neer, want het gaat je niet lukken om in alle benodigde software te voorzien zonder zwaar in te zetten op open-source.

Software-licenties aanschaffen helpt een hoop, maar is niet voldoende: Ook off-line versies van software zijn tegenwoordig sterk afhankelijk van hun moederschip, al is het maar voor softwareupdates of ondersteuning, maar vaak om meer. Als je besluit gesloten software te blijven gebruiken, dan zul je moeten onderzoeken of die software lange tijd zonder communicatie met de buitenwereld kan werken, of dat je rechtsmacht hebt over de leverancier.

[TheVivaldi]

Bovendien heeft open source continuïteit als voordeel. Als een gesloten product dreigt te verdwijnen, is het maar de vraag of er een overname volgt. Bij open source is de kans wat groter dat er een fork komn en in het ergste geval kan Nederland (al dan niet in samenwerking met andere landen) zélf voor forken kiezen.

[wiseger]

Het ligt eraan maar aan wat voor licentie je afsluit met de software leverancier. Bij cruciale applicaties is het in de financiële wereld heel normaal om een Escrow contract af te sluiten. Daarbij worden de sources gedumpt bij de Escrow beheerder en krijg je als afnemer de sources indien de leverancier om wat voor reden dan ook niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen.

Maar je hebt gelijk dat als je een cruciale afhankelijkheid accepteert, je inderdaad afhankelijk blijft. Als je doel onafhankelijkheid is, dan moet je dat laten meewegen in je keuzes.

[ViPER_DMRT]

het kon goedkoper dan het zelf doen

Goed verhaal voor de fietsbel [.] nl , maar er zijn zoveel bedrijven kapot zijn gegaan door dit concept :)
Beetje dedicated premium IO en je gaat nat bij alles rond de 100TB infra. (Dat aan het werk is met hoge load)

Heb diverse bedrijven `geholpen` met cloud migrations. Leuk voor sommige, sure. Uitstekend zelfs voor sommige. Maar denken dat je knaken gaat besparen omdat 4/40 racks naar de cloud gaat verhuizen... lol no.

[netman]

Er zijn veel redenen om naar de pubblieke cloud te gaan( schaalbaarheid, flexibiliteit, snelheid van levering etc,.) Denken dat het goedkoper isis echter een denkfout.dan kom je vaak bedrogen uit.

[Bedge85]

Klopt, maar zoals in het nieuwsuur item ook wordt aangegeven, dit doe je stapje voor stapje, niet in één grote overstap. Dat is niet te overzien.

Je begint bij zaken die relatief eenvoudig en generiek zijn, zoals mail of tekstverwerking, naar zaken die ingewikkelder zijn. Ik denk ook niet dat de illusie moet zijn dat we (op korte) termijn Office 365 in functionaliteit 1-op-1 kunnen nabouwen.

[dmantione]

Wat niet goed uit de reportage van Nieuwsuur naar voren komt, is dat Sleeswijk Holstein wel degelijk met een stap-voor-stap overstap bezig is. Sleeswijk Holstein gebruikt al Firefox, Thunderbird en LibreOffice, maar nog geen Linux, dat komt pas in een latere fase. Deze drie zijn de makkelijke applicatiies, de moeilijkheid zit in de overige software die allemaal gebruikt wordt. Het idee is de propriëtaire applicaties de komende jaren één voor één uit te faseren, zodat als de overstap naar Linux komt, gebruikers alle software hebben waar ze reeds mee werken.

[Stijnvi]

MijnBureau, openDesk, en LaSuite bieden hier al een best goed alternatief voor. Nog niet voor alles van Microsoft, maar zeker voor een heel groot deel.

[klakkie.57th]

Sharepoint, Defender , intune, firewalls, vdi … allemaal dingen we zonder Microsoft deden en waar er dus perfecte alternatieven voor zijn.

[oNNoZeLe]

ik volg je helemaal.. wel spannend om te volgen!

2 jaar geleden al iets van een draadje voor gemaakt maar dat werd door de mods naar het linux hoekje gezet.. https://x.com/DesireeGey40557/status/1953055581972906304

[demianmonteverd]

Wat is er niet realistisch aan? In China heeft huawei meen ik zelfs een compleet mobile OS geschreven in een extreem kort tijdsbestek.

[m_snel]

Het bestaat al sinds 2012 , geen idee of dat snel is gegaan.

[Ablaze]

Incorrect. Dat is het oude OS, dat gebaseerd was op Android.
Daarna is er een nieuw OS van de grond af aan gebouwd (HarmonyOS Next). Deze dropt Android support en is in gebruik sinds eind 2024. Er zijn in 2025 ongeveer 30 miljoen telefoons geleverd met dit OS en naar verwachting neemt dat toe tot 80 miljoen aan het einde van dit jaar.

[m_snel]

Goed een paar jaar later dan.

Os

Kernel

[Pinkys Brain]

Teams? LOL. Naar mijn mening moet je het zo zien. Open source>Europees>self-hosted, Amerikaanse cloud nooit.

Dus bijvoorbeeld ESET voor endpoint security (wat beperkt voor Linux, maar dat is een kwestie van klanten), OPSI voor management, Tailscale+headscale of Slack Nebula voor netwerk filteren, Kasm workspaces voor VDS , Mayan EDMS voor document management, etc.

Voor puur windows software, Azure local offline om windows virtual desktops te draaien.

Waar een wil is is een weg, waar onwil is houden de smoesjes nooit op.

[j0eyv]

Ik begin een beetje moe te worden van de soevereiniteitswaanzin. Functioneel gaat het er echt niet beter op worden voor de gebruikers en dat vind ik persoonlijk ook een enorm belangrijk punt.

Accepteer het.. we zijn er immers al 25/35 jaar aan MSFT/Office verbonden.

[Reactie gewijzigd door j0eyv op 5 februari 2026 18:53]

[vlaaing peerd]

Als je het alleen vanuit de functionaliteit bekijkt, klopt het, MS Office is inderdaad een zeer makkelijk en inmiddels (over)gestandaardiseerd en biedt handige services.

De rijksoverheid heeft echter met veel meer factoren te maken dan alleen functionaliteit, en als je die meeneemt is het simpelweg niet houdbaar om vertrouwelijke informatie op Amerikaanse servers te zetten.

[psychicist]

Eens een Microsoft slaaf, altijd een Microsoft slaaf.

[ForPete]

Ik ben benieuwd hoe je dat van te voren al zeker weet. Wellicht is het tegenovergestelde waar.

[Pinkys Brain]

Microsoft software was voor het grootste deel van die tijd Software as an Asset. SaaS is een grote extra stap naar afhankelijkheid.

[Lampie]

Dit gaat niet alleen over functionaliteit, maar de ontwrichting van de maatschappij als het uitgezet wordt. Hoe kijk je aan tegen het idee dat dit in een onderhandeling ingezet kan worden als pressiemiddel?

VS: Hey NL we willen graag dat jullie meewerken aan missie X in land Y.
NL: Ehh nee
VS: Ok, wat als we jullie een week de toegang ontzeggen tot alle diensten van Microsoft?

[klakkie.57th]

Dat iedereen dan maar snel stopt met het gebruiken en “ontwikkelen” van powerapps want daarmee hang je,je helemaal vast aan het Microsoft-treintje en kun je geen kant meer op

[crhooijer]

Dit is niet waar. Power Apps kun je verbinden met allerhande data sources. Dus ook niet MS datasources/databases.

[klakkie.57th]

Maar je powerapps zitten dan toch bij Microsoft. Dan ben je toch van Microsoft afhankelijk voor je bedrijfsprocessen 🤷🏻‍♂️

[crhooijer]

De Power App betreft dan slechts een GUI schil waarbij de data op basis van niet-Microsoft bronnen of zelfs API's worden ontsloten of weggeschreven. Waar hebben we het over. Politiek gezien geen relevantie. Power Apps kan los werken van Microsoft 365.

Een goed en betaalbaar Europees alternatief is er stomweg niet. Het zou wel leuk zijn als deze er komt maar is nu niet aan de orde.

Laten we vooral realistisch en pragmatisch blijven denkend aan vooral het belang van Europa.

[Reactie gewijzigd door crhooijer op 5 februari 2026 23:37]

[klakkie.57th]

jij weet net zo goed als ik dat powerapps meer zijn dan een gui. Zelfs al staat je data op een onprem server die powerapps zullen er toch echt bij moeten kunnen om hun werkt te doen 🤷🏻‍♂️

Microsoft powerapps is gewoon het zoveelste microsoft verkoop verhaaltje voor een onbestaand probleem om je nog dieper met hun eco-systeem te verweven.

[crhooijer]

Binnen een Power App kun je gegevens ophalen en wegschrijven d.m.v. rechtstreekse api verzoeken. De data komt daarmee niet op/via MS servers.

Daarnaast heb ik tot nu toe rond de 125 PowerApps bij verschillende klanten gemaakt die een grote toevoeging zijn binnen deze organisaties. Ze besparen veel tijd en kosten extreem weinig in onderhoud, licenties en ontwikkeling. Je uitspraak dat een Powerapp een niet bestaand probleem oplost is uit de lucht gegrepen. Er zijn in nagenoeg elke organisatie wel bespraingen te realiseren met Powerapps. Helaas is er nog geen betaalbaar europees alternatief.

[Reactie gewijzigd door crhooijer op 6 februari 2026 16:03]

[Pietopdeheuvel]

Overheidsaanpak: Een commissie in het leven roepen die een studie gaat doen, na veel vergaderen neemt men genoegen met garanties. Vervolgens miept men dat zij het niet konden weten dat ..... en het besluit was genomen met de kennis van die tijd

[Zobat]

Er is echt wel wat aan het bewegen op dit onderwerp.

[Pietopdeheuvel]

Ik geloof het als het gebeurd, ik help je hopen.

[DataMan]

Ik zit er hetzelfde in. De reden waarom naar de Cloud gegaan is met de kantoorsoftware (e-mail, etc.), dat vergeet iedereen.

Ik geloof wel dat er een grote kans ligt voor commerciële Europese SaaS aanbieders die de garantie durven geven dat ze europees blijven, bijvoorbeeld door contractueel continuiteitsafspraken te maken voor het risico dat ze nemen.

[johnnijm]

Als je dan eindelijk vertrekt, vertrek dan met je hele Tweede Kamer asjeblieft ook uit de Amazoncloud, waar nu alle debatten worden opgeslagen. Zie https://debatdirect.tweedekamer.nl .

Een aardig voorbeeld van wat er binnen en buiten de Europese zone staat (en dan hebben we het nog niet eens over Microsoft) is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat:

https://basisbeveiliging....ations/NL/government/2532

En zorg als overheid voor standaardisatie. Forum Standaardisatie alléén is onvoldoende. Laat al die gemeentelijke websites maar lekker saai en uniform zijn, in plaats van dat ze er allemaal anders uitzien. Nu vindt elke club het wiel opnieuw uit, met alle extra kosten van dien.

[Reactie gewijzigd door johnnijm op 5 februari 2026 17:57]

[j0eyv]

Excuus verkeerde reactie

[Reactie gewijzigd door j0eyv op 5 februari 2026 19:50]

[Pasteis]

De intenties beginnen te komen. Dat is mooi. Nu de plannen, visies en het inzichtelijk maken van hoe we het gaan organiseren.


En kijken of je de krachten van Europese IT bedrijven kan bundelen door betere samenwerking en onderlinge interoperabiliteit. Dus niet m & a, maar elkaar versterken met als doel onze IT, Data en kennis in eigen landsgrenzen te houden

[tweazer]

De intenties beginnen te komen. Dat is mooi. Nu de plannen, visies en het inzichtelijk maken van hoe we het gaan organiseren.

Misschien moet de politiek incentives leggen op buitenlandse cloud diensten, accijns heffen (om ongezond gedrag te sturen) en extra importbelasting

[Pasteis]

[...]

Misschien moet de politiek incentives leggen op buitenlandse cloud diensten, accijns heffen (om ongezond gedrag te sturen) en extra importbelasting

Een anti-soeverein heffing die je moet betalen als je bedrijf in de VS gevestigd is of in landen die soortgelijke rare wetten hebben. En daarmee de keuze te leggen om of een bedrijf 100% Europees te vestigen, waarmee de EU steekproeven mag uitvoeren hierop of extra betalen.

[rvdv12773]

Voor een robuuste en soevereine cloud architectuur zou een strikte scheiding tussen de basisinfrastructuur en complexe functionaliteiten de voorkeur hebben denk ik. Door te kiezen voor een gelaagd model met een robuuste core-functionaliteiten (infrastructuur, databases en applicaties) die onafhankelijk opereren van bovenliggende complexere lagen (zoals AI) waarborg je continuïteit en veiligheid. Ik denk niet dat het een goed idee is om AI functionaliteiten in deze systemen te integreren...

Deze aanpak voorkomt dat kritieke processen vastlopen wanneer complexere, externe modules haperen of wijzigen. Bovendien blijft het systeem hiermee flexibeler. De gestandaardiseerde kern is eenvoudig te verhuizen, wat de digitale autonomie versterkt.

In plaats van een alles-in-één oplossing van één aanbieder (of deze nu Amerikaans, Europees of Nederlands is), bouw je zo een modulair ecosysteem dat schaalbaar is in complexiteit, maar altijd betrouwbaar blijft in de basis.

Wellicht off-topic, maar dit is ook de reden waarom ik vind dat de 'verouderde' basis-infrastructuur voor communicatie (post, AM radio, kopernetwerken) niet weg moeten worden bezuinigd, maar moeten worden gewaarborgd door de overheid. We gaan er van uit dat alles goed blijft gaan, maar dat is een illusie. In het geval van rampen (natuurrampen, oorlog etc.) is een robuuste en eenvoudige infrastructuur veruit superieur aan alle moderne fratsen die we nu hebben (hoe leuk en interresant die ook zijn)...

[BasHouse]

Ja ik kan je volgen, maar was het sowieso niet altijd al zo dat er een "wave" is van lokaal naar terminal-server naar pc+web naar virtual&cloud. En het internet is nu letterlijk zo breekbaar als glas. Dus draadloos is dan dus wel de enige oplossing. Vraag dat maar aan Afrika.