Cookies op Tweakers

Tweakers is onderdeel van DPG Media en maakt gebruik van cookies, JavaScript en vergelijkbare technologie om je onder andere een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kan Tweakers hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Cookies accepteren' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt? Bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door Tomas Hochstenbach

Redacteur componenten

Moederbord Best Buy Guide

De beste AMD-socket AM4-moederborden

Bonus: mini-ITX-moederbord

Tot slot een kleine buitencategorie: de moederborden op mini-ITX-formaat. Deze moederborden zijn bedoeld voor gebruik in zeer compacte behuizingen en hebben maar één PCI-Express x16-slot en twee geheugenslots. We bekijken het aanbod in drie prijsklassen: tot 120 euro, tussen 120 en 200 euro en boven de 200 euro.

Mini-ITX-budgetmoederbord: tot 120 euro

Echt goedkope mini-ITX-moederborden vind je bijna niet. Het compacte formaat vereist nu eenmaal het nodige denkwerk en noopt ook tot het gebruiken van kleinere componenten. Behalve de B450 Gaming-ITX/ac van ASRock gebruiken alle borden in deze prijsklasse bijvoorbeeld al powerstages voor de vrm, die nu eenmaal wat duurder zijn dan een vrm op basis van losse mosfets.

Je hebt aardig wat te kiezen. In de tabel hieronder hebben we twee bordjes op basis van de oudere B450-chipset opgenomen, twee bordjes met een A520-chipset en een ASRock-bord met de luxere B550-chipset. Alleen dat laatste model ondersteunt PCI-Express 4.0, wat vooral voor de ssd van belang is. Die zit bij alle borden aan de voorkant onder een heatsink, op de ASRock B450 na. Bij dat model zit het M.2-slot achterop en aangezien moderne ssd's best warm kunnen worden, is dat niet ideaal.

Ons advies

Wat waar voor je geld betreft is de Gigabyte B450 I Aorus Pro WiFi de interessantste optie, ondanks zijn iets oudere chipset. Je krijgt een krachtige vrm, die zolang je niet al te gek doet met overklokken, voor iedere Ryzen-processor voldoet. Daarnaast krijg je best luxe oplossingen voor audio en netwerk. De gebruikte Wi-Fi 5-netwerkadapter is een stuk vlotter dan de netwerkkaart van alle andere bordjes, doordat hij twee antennes in plaats van een gebruikt. Dat je maar twee ventilators kunt aansluiten, is wel een nadeel, zij het minder ernstig dan bij een bord voor een grotere kast. Heb je meer fanheaders nodig, zorg dan voor een splittertje. Zoek je een goedkoop bord waar je een PCI-Express 4.0-ssd in kwijt kunt, kies dan voor de ASRock B550M-ITX/ac. Dan moet het je daar wel echt om te doen zijn, want de overige functionaliteit van dat model is identiek aan die van de goedkopere A520-variant.


ASRock B450 Gaming-ITX/ac

Gigabyte B450 I Aorus Pro WiFi
Gigabyte A520I AC
Gigabyte A520I AC

ASRock A520M-ITX/ac

ASRock B550M-ITX/ac
Prijs € 99,- € 112,95 € 107,01 € 95,- € 114,95
Chipset B450 B450 A520 B550 B550
Vrm 3+2 (losse mosfets) 4+2 (6x IR3556 50A) 4+2 (6x SiC641 55A) 3+2 (8x SiC654 50A) 6+2 (8x SiC654 50A)
M.2 slot 1 PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA
SATA600 4 4 4 4 4
Monitoruitgangen DisplayPort + HDMI (4k60) DisplayPort + HDMI (4k60) DisplayPort + 2x HDMI (4k60) DisplayPort + HDMI (4k60) DisplayPort + HDMI (4k60)
USB-poorten 2x 10Gbit/s + 2x 5Gbit/s + 2x USB 2.0 2x 10Gbit/s + 4x 5Gbit/s 4x 5Gbit/s + 2x USB 2.0 4x 5Gbit/s + 2x USB 2.0 4x 5Gbit/s + 2x USB 2.0
Audio Realtek ALC1220 Realtek ALC1220 Realtek ALC887 Realtek ALC887 Realtek ALC887
Netwerk Intel 1Gbit + Intel AC3168 Wi-Fi 5 Intel 1Gbit + Intel AC9260 Wi-Fi 5 Realtek 1Gbit + Intel AC3168 Wi-Fi 5 Realtek 1Gbit + Intel AC3168 Wi-Fi 5 Realtek 1Gbit + Intel AC3168 Wi-Fi 5
Bios flashen zonder cpu Nee Nee Ja Nee Nee
Fanheaders 3 2 3 3 3

Mini-ITX-midrangemoederbord: tot 200 euro

Als je wat meer uitgeeft aan een socket AM4-moederbord op mini-ITX-formaat, kom je volledig in het territorium van de 500-serie chipsets terecht. Bij alle borden die we hieronder hebben opgesomd, is bovendien een tweede M.2-slot standaard. Vaak zit het primaire slot, aangesloten op de cpu en dus met PCI-Express 4.0, op de bovenkant van het moederbord en het tweede slot achterop. Daarin kun je dus het best een wat zuinigere drive plaatsen, die minder hitte ontwikkelt.

Ook op andere vlakken maken fabrikanten in dit segment luxere keuzes. Zo zit er op de meeste modellen een USB-C-header voor het aansluiten van een moderne kast. Ook een 2,5Gbit-ethernetpoort en draadloos internet in de vorm van Wi-Fi 6 komen we vaak tegen, waar gigabit en Wi-Fi 5 nog de klok sloegen in de vorige prijscategorie.

Het buitenbeentje is de Gigabyte Aorus X570 I Aorus Pro WiFi, gebaseerd op de X570-chipset. Van de voordelen daarvan merk je eigenlijk weinig op een mini-ITX-moederbord, want je hebt natuurlijk maar een PCI-Express x16-slot tot je beschikking en dat is ook bij B550 al PCIe 4.0. Het enige concrete verschil is dat ook het tweede M.2-slot op PCIe 4.0-snelheid werkt. Daar staat tegenover dat dit model al wat ouder is en dat merk je bijvoorbeeld aan het ontbreken van een interne USB-C-header en 2,5Gbit-ethernet, zaken die pas onlangs gemeengoed zijn geworden.

Opvallend is dat drie van de vijf modellen actief worden gekoeld. ASUS, Gigabyte en MSI passen dat allemaal om een andere reden toe. Bij ASUS wordt de vrm actief gekoeld, bij MSI de ssd en bij Gigabyte een combinatie van chipset en ssd.

Ons advies

De Gigabyte Aorus B550I PRO AX is duidelijk de goedkoopste optie en doet al veel goed: een zeer krachtige vrm, uitgebreide monitoruitgangen, goede audio en snelle netwerkmogelijkheden. Bovendien is dit bord passief gekoeld. Het ontbreken van een interne USB-C-header is naar onze mening het grootste minpunt. Als je wel een snelle USB-C-poort op de voorkant van je behuizing wilt, moet je wat meer betalen aan ASRock of ASUS. De ASUS ROG Strix B550-I Gaming is iets duurder, maar heeft dan ook wat snellere USB-poorten, een functie om het bios te flashen zonder cpu en foutdiagnose in de vorm van statusleds. Wel wordt dit bord actief gekoeld, wat een reden kan zijn om de ASRock te prefereren.


ASRock B550 Phantom Gaming-ITX/ax

ASUS ROG Strix B550-I Gaming

Gigabyte Aorus B550I Pro AX

Gigabyte Aorus X570 I Pro WIFI

MSI MPG B550I Gaming Edge WiFi
Prijs € 189,- € 188,90 € 164,95 € 181,- € 198,44
Chipset B550 B550 B550 X570 B550
Vrm 6+2 (6x ISL99390 90A) 4+2 (10x SiC639 50A) 6+2 (8x ISL99390 90A) 6+2 (6x TDA21472 70A) 4+2 (10x MP86936 60A)
M.2 slot 1 PCIe 4.0 x4 PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA
M.2 slot 2 PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 3.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 3.0 x4
SATA600 4 4 4 4 4
Monitoruitgangen DisplayPort + HDMI (4k60) DisplayPort + HDMI (4k60) DisplayPort + 2x HDMI (4k60) DisplayPort + 2x HDMI (4k60) HDMI (4k60)
USB-poorten 2x 10Gbit/s + 4x 5Gbit/s
+ Interne USB-C-header (10Gbit/s)
4x 10Gbit/s + 2x USB 2.0
+ Interne USB-C-header (10Gbit/s)
2x 10Gbit/s + 4x 5Gbit/s 2x 10Gbit/s + 4x 5Gbit/s 2x 10Gbit/s + 2x 5Gbit/s + 2x USB 2.0
+ Interne USB-C-header (5Gbit/s)
Audio Realtek ALC1220 Realtek ALC1220 Realtek ALC1220 Realtek ALC1220 Realtek ALC1200
Netwerk Intel 2,5Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6 Intel 2,5Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6 Realtek 2,5Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6 Intel 1Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6 Realtek 2,5Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6
Actieve koeling Nee Ja Nee Ja Ja
Bios flashen zonder cpu Nee Ja Ja Ja Ja
Foutdiagnose Geen Leds Geen Geen Leds
Fanheaders 3 3 3 3 3

High-end mini-ITX-moederbord: vanaf 200 euro

De high-end modellen boven de 200 euro zijn allemaal gebaseerd op de X570-chipset. Doordat de X570-chipset wat ouder is dan B550, zijn de borden op sommige punten zelfs allemaal een stapje terug ten opzichte van onze aanraders in de vorige categorie. Ze missen bijvoorbeeld sneller-dan-gigabitethernet en hebben ook vaker geen dan wel een interne USB-C-header.

De twee modellen die wat ons betreft nog het bekijken waard zijn, zijn dat omdat ze een niche opzoeken. De ASRock X570 Phantom Gaming-ITX/TB3 is een van de weinige socket AM4-moederborden met Thunderbolt en toch al het enige mini-ITX-moederbord in die niche, waardoor hij al snel voor de hand ligt als je een bord met zo'n aansluiting wil. Let er wel op dat ASRock voor dit bordje een afwijkende koelermounting heeft gebruikt: Intels LGA1151/1200-mounting.

De ASUS ROG Crosshair VIII Impact is strikt genomen geen mini-ITX-moederbord, maar mini-DTX: een formaat dat bijna 3,5cm langer is. Dat is ooit bedacht om een tweede PCIe-slot te kunnen huisvesten, maar ASUS gebruikt de extra ruimte in plaats daarvan voor een rechtopstaande kaart met plaats voor twee M.2-ssd's. Wat de Impact nog unieker maakt, is de integratie van allerhande overklokfuncties die je kent van grotere ROG-borden. Verspreid over het kleine pcb en het aansluitingenpaneel vind je onder meer een foutcodedisplay en knoppen voor power, reset, safeboot en retry.

Ons advies

Voor de gemiddelde consument is het logischer om een goedkoper mini-ITX-moederbord aan te schaffen, maar als je in een van deze twee niches valt, kunnen deze modellen van ASRock en ASUS precies zijn wat je zoekt.


ASRock X570 Phantom Gaming-ITX/TB3

ASUS ROG Strix X570-I Gaming

ASUS ROG Crosshair VIII Impact
Prijs € 223,85 € 269,- € 314,87
Formaat Mini-ITX Mini-ITX Mini-DTX
Chipset X570 X570 X570
Vrm 4+2 (10x ISL99227 60A) 4+2 (10x TDA21472 70A) 4+2 (10x TDA21472 70A)
M.2 slot 1 PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA
M.2 slot 2

N.v.t.

PCIe 4.0 x4 + SATA PCIe 4.0 x4 + SATA
SATA600 4 4 4
Monitoruitgangen HDMI (4k60) DisplayPort + HDMI (4k60) Geen
USB-poorten 1x Thunderbolt 3 + 2x 10Gbit/s + 2x 5Gbit/s 4x 10Gbit/s + 4x 5Gbit/s 6x 10Gbit/s + 2x 5Gbit/s
+ Interne USB-C-header (10Gbit/s)
Audio Realtek ALC1220 Realtek ALC1220 Realtek ALC1220 + ESS ES9023
Netwerk Intel 1Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6 Intel 1Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6 Intel 1Gbit + Intel AX200 Wi-Fi 6
Actieve koeling Ja Ja Ja
Bios flashen zonder cpu Nee Nee Ja
Fanheaders 3 3 5
Foutdiagnose Geen Leds Hexdisplay
On-boardknoppen Clear-cmos Geen Power, reset, safeboot, retry, clear-cmos

Wat vind je van dit artikel?

Geef je mening in het Geachte Redactie-forum.

Reacties (131)

Wijzig sortering
Fijne special! Gek dat de ITX categorie een "bonus-categorie" is, terwijl dit segment juist enorm en toenemend populair is en heel goed wordt verkocht. Ik ben zelfs sinds een jaar of 5 ook met ITX-only builds bezig en het is een compact platform dat je nauwelijks zaken laat missen.

Belangrijk om op te merken is dat de positionering van de CPU socket bij ITX nogal impact kan hebben in je build, aangezien je natuurlijk zo krachtig mogelijke spullen wilt wegwerken in een zo klein mogelijke kast. Zeker de Gigabyte moederborden geven in bepaalde kasten een beperking omdat de CPU socket hoger gepositioneerd is en daardoor met grotere luchtkoelers tegen de bovenzijde van de behuizing komt.

Bouwers met kleinere behuizingen EN die luchtkoeling willen gebruiken, zou ik daarom eerder een Asrock/Asus mobo ITX adviseren door de gunstigere plaatsing van de socket. Met name bij de populaire NR200 is dit een aspect dat meespeelt.

Overigens heb ik de B550i van Asus (vooral gekocht destijds omdat deze goed beschikbaar was) en de actieve koeling kan gewoon uitgeschakeld worden in de bios. Bij een beetje fatsoenlijke airflow in mijn case heeft mij dit de afgelopen 8 maanden nog nooit problemen opgeleverd.

[Reactie gewijzigd door Okasha op 27 september 2021 09:44]

Ik vrees dat ik je dan toch even uit je bubbel moet trekken - de markt beweegt de afgelopen jaren in rap tempo weer naar fullsize ATX. Micro-ATX is eigenlijk al uitgestorven voor alles boven het budgetsegment en ook mini-ITX is al jaren een vrij stabiele niche. Als je de categorie moederborden in de Pricewatch sorteert op populariteit, staat het eerste mini-ITX-model pas op plek 12.

Verder ben ik het met al je argumenten eens hoor. Je zou juist verwachten dat micro-ATX en mini-ITX flink in populariteit winnen, want CrossFire en SLI zijn dood en er is ook weinig noodzaak voor andere soorten uitbreidingskaarten. De verkoopcijfers bewijzen helaas het tegendeel...
Micro-ATX is eigenlijk al uitgestorven voor alles boven het budgetsegment en ook mini-ITX is al jaren een vrij stabiele niche.
Het wordt dus steeds moeilijker om een fatsoenlijke HTPC te maken die 4K met HDR kan afspelen.
De meest gangbare ITX kasten lijken ook kasten die staand zijn, niet meer de liggende HTPC kasten van weleer. Als ik (ooit, met de huidige prijzen 8)7 ) mijn PC ga upgraden, wil ik graag mijn huidige onderdelen naar de huiskamer verplaatsen. Het liefste zet ik de kast dan in mijn meubel onder TV. Het is echter best lastig om een degelijke liggende kast te vinden helaas (ik hou me aanbevolen!). De staande kasten zijn allemaal net te hoog voor de plek waar ik het wil zetten.

Ik denk overigens dat ik de hele huidige generatie CPU / videokaarten maar oversla, gezien vooral de prijzen van laatstgenoemde. Ik zal dan naar de AM4 vervanger gaan, gok ik.

Voorlopig red ik me nog wel even met mijn mijn Ryzen 1 en RX580.
Ik helaas niet. Ik heb een FM2 socket moederbord met HDMI 1.4 output, 1920x1080 is de max wat mijn moederbord aankan. Ik kan echter geen low-profile videokaarten vinden met HDMI 2.1 output (wat nodig is voor dynamic HDR).

Ik zou met een riser wel een full size kaart erin kunnen stoppen, maar dan zit de CPU koeler in de weg.
Heerlijk he, die luxe problemen? :+

Ik heb wel een HDR TV beneden, maar geen versterker die ermee om kan gaan. HDR mogelijkheden zijn voor mij dus (nog) geen factor. Geen zin om mijn versterker hiervoor te vervangen, ik mis voorlopig niet wat ik niet heb.
Ik heb een Fractal Design Nano S kast voor mijn mini-ITX media/game PC in de woonkamer. Compacte voeding erin (Seasonic Focus Plus Gold 850) en een AMD 6700 XT videokaart (2 slots), waarmee HDMI 2.1, en dus 4K HDR mogelijk is. Het past zelfs in een Fractal Design Node 304 (liggende kast), maar dan wordt het wel heel krap met de videokaart en kabelmanagement. Dat gaat dan beter met een SFX voeding die nog kleiner is.
Die Fractal Design 304 klinkt wel interessant, ik moet wel even kijken hoe groot mijn videokaart is. Thx voor de tip!
Ik heb de Silverstone crown
Silverstone heeft wel meer hype kasten zou zeggen kijk er eens naar
Tot we echt naar high end gaming overstapten in de woonkamer, hadden we een mooie Lian Li HTPC kast. Is zo te zien niet meer nieuw te vinden, maar wij doen die weg, dus mocht je interesse hebben, zie onze vraag & aanbod ingestoken op de 8086K CPU die we daarin hadden zitten. Gaat om de kast hieronder:

Lian Li HTPC case PC-C60B, ATX
pricewatch: Lian Li PC-C60B
Mogelijk een self fulfilling prophecy. Jullie zijn denk ik de meest invloedrijke tech site van de Benelux. Misschien is het dan ook aan jullie om i.p.v. te schijven over wat populair is, te schrijven over wat "belangrijk" is.
Iedere keer dat een ATX moederbord als "normaal" wordt gereviewd en er geen woord gerept word over onnodig formaat, onnodige pcie slots, etc. en daarna ITX als "niche" wordt bestempeld voer je met die info mensen op en beïnvloeden jullie de markt. Zelfs toen SLI en Crossfire nog niet dood waren kan je, je afvragen waarom Micro-ATX al niet de standaard was.
Dus als je het met Okasha eens bent, presenteer je dan ook zo ;)
Ik denk dat de self fulfilling prophecy vooral aan de koperskant zit. Als een moederbordfabrikant allerlei leuke mATX-modellen ontwerpt, maar niemand koopt ze, komen die er de volgende generatie ook niet meer, of krijgen ze ook veel minder aandacht. Het ASUS-bord uit het voorbeeld van @Djarune hieronder heeft bijvoorbeeld al geen Z590-opvolger meer gekregen...

Wij proberen elk product de aandacht te geven die het verdient - vandaar dat we ook een complete pagina gewijd hebben aan Mini-ITX, juist om het extra uit te lichten - maar het heeft weinig zin om als een boei in de vaarroute van een olietanker te gaan liggen, en allerlei reviews te gaan produceren die amper worden gelezen.
Eh...deze is toch best wel Z590 en mini-ITX.

Best apart dat je begint over niche, ik verwacht dat je hier eerder mensen zult vinden die geinteresseerd zijn in het bouwen van een mini PC dan de beste keuze in het aanbod met-smartfoon-bedienbare-keukenmixers. Maar wellicht hang ik teveel op GoT rond.

Overigens waardeer ik het bijvoegen van de mini-ITX ten zeerste, al zie ik het meer als volledigheid dan een extra toevoeging. Leuk artikel en kijk uit naar de volgende, :9
Zeker, maar hij had het over de Z490-G, die was Micro ATX ;)

En dankjewel, goed om te horen!
Mja als het goedkoopste mini itx bordje bijna 2* de prijs is van het goedkoopste atx bord, dan snap ik dat de neutrale koper eerder zo'n atx bord neemt. Zouden ze echter ongeveer dezelfde prijs hebben, dan had ik het nog wel eens willen zien.
Maar waarom dan toch kiezen voor groter?
Omdat je met micro-atx en mini-ITX vaak ook beperkt bent qua keuze van videokaart. Vooral High-end modellen zijn zo groot dat ze amper toe te passen zijn in een Micro-atx of mini-itx build. Er zijn wel mogelijkheden, maar de airflow is vaak zeer beperkt en heeft nadelige gevolgen voor eventueel overclocken.

Daarnaast is de keuze in overige hardware beperkt en zijn de prijzen vaak ook niet mals.
Eigenlijk ben ik alleen met je eens voor wat betreft de hoge prijzen. Er zijn zat kasten waar de meeste 30xx kaarten in passen. En dan zelfs nog met een 240 of 280 AIO er bij. Denk aan een Meshlicious, Ncase M1, of zelfs de sub-10L FormD T1. Temperaturen zijn prima met een beetje kabelmanagement met of zonder custom kabels.
Ah dat is interessant en ik zal zeker in een bubbel zitten ;) De eerste ITX case in de PW is overigens al op plek 4, dat is toch best wel hoog. De NR200 is met 20.3 liter niet extreem klein, maar het scheel tov gemiddelde ATX case al snel 50%.

En inderdaad met een Matx en ITX mis je tegenwoordig nauwelijks meer iets. Enige wat ik graag meer zou willen zijn: fanheaders :)

En de installatie kan soms wel beetje priegelen zijn, maar dat vinden de liefhebbers juist de hobby natuurlijk
Dat heeft volgens mij ook veel te doen met het relatief kleine aanbod van goedkopere ITX cases
Micro-ATX is eigenlijk al uitgestorven voor alles boven het budgetsegment
Niet mee eens. Zie
pricewatch: ASUS ROG Strix Z490-G Gaming (Wi-Fi)
pricewatch: MSI MPG Z590M Gaming Edge Wifi

En om bij Ryzen te blijven: De genoemde pricewatch: MSI MAG B550M Mortar is een mooi bord. Een micro-atx met debug lights, usb-c connector en 4+2 Isetup met SL99360 / 60A powerstages. Is eerder midrange dan budget.
Dat de mATX markt zo klein is heb k zelf zeer goed gemerkt met het uitzoeken van een moederbord voor in een MacPro (m)ATX mod. Waar k dacht simpele eisen te hebben met de huidige techniek:

non shared M2/S-ATA
6(+) S-ATA
Non shared M2/PCIe

Dit eisenlijstje bracht de eind keuze tot.... 1 consumenten moederbord en verschillende server/workstation borden ! En budget kan k het bord niet noemen met een X570 chipset en ±180,- prijs

[Reactie gewijzigd door gekko90 op 27 september 2021 15:22]

de markt beweegt de afgelopen jaren in rap tempo weer naar fullsize ATX.
Alleen de zelfbouw markt dan. De markt wordt gedomineerd door prebuilt pc’s en het grote meerendeel daarvan (HP, Lenovo, Dell, Acer etc.) bevat een m-atx bord.
Ik ben het me u eens dat m-ITX een heel logisch segment is. Tenzij je die-hard wil gamen, is zo'n m-ITX in een super kleine behuizing prima voor "alles". Je krijg zo NUC-achtige mogelijkheden: je hangt de desktop gewoon aan uw scherm. Zo heb je (opnieuw: niet voor gaming) het beste van beide werelden: klein en compact en tegelijk modulair met desktop-componenten en krachtig.
Hoezo "Tenzij je die-hard wil gamen"? ITX builds zijn echt super voor krachtige builds in een compact behuizing. Je moet iets slimmer zijn bij het kiezen van je case / spullen maar dat maakt het juist leuk. Mini ITX kan net zo krachtig zijn als een full size tower als het om gaming gaat. Ik heb nu een 15L case wat ook ITX is maar met een volwaardige GPU en CPU met 240mm radiator. Koeling is geweldig met alles op 70 graden of minder op full load. Ik gebruik de kracht vooral voor VR games en daar heeft hij weinig moeite mee. Mini ITX is echt niet alleen voor die kleine doosjes zonder grafische kracht ;)
Ik las het als "Tenzij je die-hard wil gamen, is zo'n m-ITX in een super kleine behuizing prima voor "alles"."

Ik heb namelijk ook een mini-ITX gaming PC, en superklein kan je de behuizing (een InWin A1) niet noemen, toch niet zoals @Cafe Del Mar het bedoelt: achter het scherm hangen lukt niet ;)

Daarnaast: welke case heb jij? 15L en een 240mm rad lijtk me geweldig!

[Reactie gewijzigd door kiang op 27 september 2021 09:41]

Daarnaast: welke case heb jij? 15L en een 240mm rad lijtk me geweldig!
Ik gebruik een Node 202 (10 L) met een i7 8086k en een GTX 1080 met extra intake fans. Een oudere build, maar werkt perfect en redelijk compact. De kast moet wel verticaal staan voor optimale koeling, maar dat is voor mij geen probleem. Kritische punten zijn de grootte van de videokaart, dat je creatief moet zijn in het fysiek ondersteunen van de videokaart door de beperkte ruimte, de hoogte van de CPU koeler, en de voeding (gebruik alleen modulair voor het beste resultaat).

Absoluut niet zo klein als een NUC, maar klein genoeg om in een rugzak meegenomen te worden.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 27 september 2021 20:47]

Ja, de Node 202 ken ik helaas heeft die geen ruimte voor een 240mm radiator, en moet je de CPu koelen met een low profile luchtkoeler, wat toch vrij beperkend is als je hem ook nog een beetje stil wilt houden.
Hij is stil in idle, en bij gaming merk ik het niet. De videokaart fans zijn luider dan de fan van de LP53 CPU koeler.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 27 september 2021 10:50]

Ncase M1.

Onder 15L, fullsize 3 slots GPU compatible, 240MM rad voor je CPU past ook. Als je een goedkoper en iets groter alternatief zoekt; de NR200 van Cooler Master, SSUPD Meshlicious, Lian Li TU-150.

Ik ben het met @Tadango, Zelf ook overgestapt op ITX omdat ik een enorme fullsize toren zat was in de woonkamer. Juist als het om alleen gamen gaat is het ideaal, 1 PCIe slot nodig voor de GPU, opslag via NVME (meerdere borden hebben daar zelfs 2 slots voor op het bord). Qua koeling zijn veel ITX behuizingen ook aardig geoptimaliseerd waardoor het niets of weinig scheelt qua temperatuur met een volledige ATX tower :)

[Reactie gewijzigd door sapphire op 27 september 2021 11:33]

15L is al niet meer echt mini, zoals een NUC bv.
NUC: 0,67L
ITX601: 2,5L
L65S: 2,5L
Streacom F1C: 3L
Streacom Alpha 7C: 6L
En opnieuw: ik had het over "achter het scherm hangen", 15L hang je niet zomaar achter een scherm :).

Ik heb zelf een i7-8700 in een 7C zitten en recent nog een ITX601 met een 5700G erin.

[Reactie gewijzigd door Cafe Del Mar op 27 september 2021 19:27]

Mini-ITX is leuk en klein, maar als je het dan leuk wil doen zou ik denken dat je ook een flex-ATX voeding pakt en een laag profiel gpu of geen gpu gebruikt (zo'n behuizing heb ik ooit gemaakt ja). Maar iedereen wil dat dan met de grootste 3 slot gpu die er te vinden is en dat tezamen met een dikke gepaste ATX voeding erin. En dan maar proppen in die Velka of Geeek. Ben ik de enige die dat vreemd vind?

Ik zou juist denken dat micro-ATX flink zou winnen en ATX eruit zou gaan. Niet de hogere prijs van ITX, ook niet het grote formaat van ATX, maar wel nog wat mogelijkheden qua uitbreiden. Niet dat ik nooit meer voor ITX zou kiezen, maar dan wel een met 2× NVME voor opslag, en dan nog 1 met E-key erbij.
Je krijg zo NUC-achtige mogelijkheden: je hangt de desktop gewoon aan uw scherm.
Dat is een beetje misleidend, een NUC achtig mobo heeft ongeveer 25% de footprint van een Mini-ITX en dan hebben we het niet eens over de hoogte. De kleinste Mini-ITX behuizing is nog steeds significant groter (1,88L) dan een NUC achtige (~0,5L). En zelfs met zo een kleine behuizing ga je echt niet alles uit je Mini-ITX bordje halen, geen dedicated GPU, beperkt qua CPU (of heel veel herrie).

Het grote nadeel van die NUC achtige oplossingen is dat je opties heel erg beperkt zijn in oa. je BIOS.
Net niet berperkt dus.
Je zoekt een kleine case, je steekt er desktop-componenten in, degelijke koeling en klaar. Niets beperkends aan en al helemaal geen herrie.
NUC, dat maakt pas herrie. Niet van horen zeggen :). Mijn vrouw heeft een NUC7i7 en mijn 5700G op een m-ITX bordje in een 2,5L case maakt geen lawaai, terwijl haar NUC staat te fluiten (achterlijk kleine koeler op die CPU).
Ik koop geen NUC meer. Voor een gelijkaardige prijs en nog steeds met een héél beperkte footprint heb je gewoon minder lawaai én meer performance.
Ha ja, zoals @Tadango al opmerkt is een ITX wel echt groter dan een NUC. Maar ik heb in een (relatief grote) kleine kast als de NR200 van Coolermaster wel gewoon een 3700x en een 3080 (msi gaming X) zitten en nog heel stil ook, tijdens kantoorwerk onhoorbaar (omdat die kast volledig geperforeerd is). Past ook gewoon hele deftige CPU cooler nog bij :) Die kan dan wel prima op het (sta)bureau blijven staan zonder echt in de weg te staan.
Wat jullie advies voor de "luxe moederbords" betreft:
ook de Gigabyte X570S Aero G heeft bluetooth en wifi, dit is dus geen verschil met de Master.
Er is zelfs ook wifi 6E (afhankelijk van de revisie van de PCB):
Intel® Wi-Fi 6 AX200 (For PCB rev. 1.0)
of
AMD Wi-Fi 6E RZ608 (MT7921K) (For PCB rev. 1.1)
Ook een kleine aanvulling in dit segment:

Voor de overklokker is ook nog een X570S Aorus Master alternatief zonder vierde M.2-slot voor 315 euro

Gigabyte X570S Aorus Pro AX
pricewatch: Gigabyte X570S Aorus Pro AX
Op de Pro missen toch juist alle features die als overklokker handig zijn (onboard knopjes, foutcode display etc)?
Ja klopt, op de Pro missen die paar handige extra's zoals zo'n foutcode display en voltage meetpunten.

Maar persoonlijk vind ik die alleen handig tijdens instellen van mijn overklok als er echt problemen zijn & zou ik ook wel zonder kunnen om een goede stabiele overklok te creëren.

Nadat de overklok is ingesteld worden die features minder relevant en is als je geen 4e M.2-slot nodig hebt is het een mooi goedkoper alternatief.
In de tabel stond het wel goed, in de lopende tekst had ik dat inderdaad over het hoofd gezien - fixed!
Nog als toevoeging, ik heb zelf de Asus Prime X570-Pro en twee dingen vielen mij tegen.
Ten eerste de hoeveel geluid die PCH-fan maakt om de chipset te koelen. Onder volle belasting rustig 3100 tpm en zeer hoorbaar en zelfs in rust nog altijd rond de 1500 tpm.

Ten tweede en als gevolg van het eerste punt, dacht ik mijn GPU naar het tweede slot te verplaatsen zodat het koelblok en de fan ademruimte krijgen. De PCH fan wordt namelijk volledig geblokkeerd door mijn Aorus 1080ti gpu. Ondanks dat in de handleiding wordt gesproken dat het tweede PCIe-slot 16 lanes is, is dit niet waar. Het tweede PCIe slot is 8 lanes.
Alhoewel Gamers Nexus aangeeft dat het niet veel verschil maakt voor de GPU of je PCIe x8 of -x16 gebruikt https://www.gamersnexus.n...erformance-impact-on-gpus
Voelt het toch een beetje tegennatuurlijk om een theoretisch langzamere slot te gebruiken.
Opvallend is dat drie van de vijf modellen actief worden gekoeld. ASUS, Gigabyte en MSI passen dat allemaal om een andere reden toe. Bij ASUS wordt de vrm actief gekoeld, bij MSI de ssd en bij Gigabyte een combinatie van chipset en ssd.
Het is goed om te weten dat de fan van de Asus B550-i onder de 60 graden niet gaat draaien en dat je deze in het BIOS altijd nog kunt uitschakelen. In de praktijk is het mij niet gelukt om de chipset boven de 60 graden te krijgen.

Zie ook mijn review:
Er zit trouwens een fannetje op het koelblok van de VRM. Deze begint pas te draaien als de VRM de 60 graden bereikt. Dan draait het fannetje wel meteen op maximale toeren, 5700 RPM. Met meerdere CB23-runs achter elkaar (10 minutes Test Throttling) op de 5800X bleef de fan passief. Ik heb dan wel een goede airflow in mijn kast (NZXT H201i met twee 120MM outtake fans en één 120mm intake-fan plus dus de 120mm van de AIO die ik ook als intake-fan heb geïnstalleerd). Update: zelfs door het opgenomen vermogen van de 5800X te verhogen van 140 W naar 170 W en met Prime95 de Small FFT's torture test te draaien en de casefans uitgeschakeld, ging de vrm-fan niet draaien. Mocht je een 5900X/5950X zwaar willen overklokken, dan zou je de fan altijd nog in het BIOS kunnen uitschakelen.
https://tweakers.net/prod...-strix-b550-i-gaming.html
In de budget categorie worden twee ATX borden aanbevolen. Maar wanneer je geen ATX wilt, welke van de twee mATX borden is de betere?
Dat is een redelijke tie denk ik. Maar als je een kast hebt met USB-C voorop dan sowieso de MSI, want de vereiste header heeft de ASUS niet.
Misschien een zinnetje toevoegen aan het artikel? Maar sowieso bedankt voor de reactie!
Bij de B550 ITX borden is volgens mij MSI de enige die een optische uitgang biedt. Een must voor sommigen onder ons.
Bedoel je Toslink? Ik moest echt moeite doen om een speakerset te vinden die dat nog ondersteunt. Uiteindelijk heb ik voor mijn PS3 maar een Toslink -> minijack converter gekocht, omdat die is aangesloten op een monitor ipv TV.
Het idee wat ik altijd heb met BBG’s is dat er vanuit de prijs wordt gekeken in plaats van andersom. Zo kan het, lijkt mij, best voorkomen dat de winnaar van de “tot 130 euro” ook de beste koop kan zijn in de “tot 200 euro” groep. Maar dat heb ik nog nooit gezien..
Dan kijk je nog steeds vanuit de prijs, maar kan je lagere prijssegmenten meenemen in hogere prijsklassen.

Misschien is een oplossing dan dat je scores over het algemeen uitdeelt, dan ze per prijssegment groepeert en normaliseert en aan het eind ook het totaaloverzicht geeft. Dan geef je de Tweaker ook meer vergelijkingsmogelijkheden.
Dan kijk je nog steeds vanuit de prijs, maar kan je lagere prijssegmenten meenemen in hogere prijsklassen.
Dat is eigenlijk wat ik bedoel ja.
Eens!

De markt is nu duidelijk AM4 moederboarden aan het uitverkopen om ruimte te maken voor AM5 en LGA1700; door de "uitverkoop" verschuiven de 'beste' opties meer dan normaal.

Recent een MSI MPG B550 Gaming Edge Wifi aangeschaft; deze is nagenoeg identiek aan de MSI MPG B550 Gaming Carbon WIFI (één t.o.v. twee M.2 heatsinks)
Voordeel is dat deze (nagenoeg) de features heeft van de Carbon met gelijk presterende VRM als de ASUS ROG Strix B550-E Gaming, tegen een lagere prijs.

https://youtu.be/JxczZChFaZI?t=911

[Reactie gewijzigd door BLANCO-33 op 27 september 2021 09:17]

Pro Ac dus? Enige onder de 130 met vrijwel alle specs die de tot 200 kaarten hebben.
Kan iemand mij uitleggen waarom de afwezigheid van een chipsetfan een positief punt is vergeleken met moederborden die dit wel hebben? Want ik als leek wat betreft moederborden zou jij denken dat beter gekoelde chipsets beter zouden werken dan zonder en kan mij nauwelijks voorstellen dat zo'n kleine fan veel geluid kan genereren.
Een kleine ventilator moet net snel draaien om een voldoende hoeveelheid lucht te verplaatsen en dat maakt vaak een vervelend geluid. De oudere tweakers herinneren zich de nforce chipset nog wel met zo'n klein rotding dat dan nog eens snel stuk ging.

Ik vind passieve koeling een groot voordeel voor een moederbord want er is geen plek voor een grote stille ventilator.
Bedankt voor de uitleg, dit maakt het een stuk duidelijker.
Als aanvulling op het goede argument van @Admiral Freebee zijn dit soort afwijkende ventilatortjes ook vaak proprietary.

D.w.z. dat als die ventilator in de loop der jaren stuk gaat of gaat ratelen het vrijwel onmogelijk is een 1:1 vervanger te vinden als de moederbordfabrikant dit niet zelf faciliteert tegen een redelijke prijs. Dat doen de bekende merken eigenlijk vrijwel nooit als het moederbord een paar jaar oud en buiten garantie is :P

Dan ben je al snel genoodzaakt tot een 'creatieve' oplossing als een 40mm ventilator + ducttape of tie-rips; een normale case fan kun je tenminste ten alle tijden vervangen door letterlijk 200 verschillende modellen die gewoon goed te koop zijn.

[Reactie gewijzigd door !mark op 28 september 2021 00:11]

Ik had stiekeme hoop op een TPM header als criterium erbij (kijkende naar ITX). De voorwaardelijke toegang op onze bedrijfsdata en toepassingen vereist dit immers ook al enige tijd. Dat gehannes met fTPM ben ik nml. zat, zeker gezien de opmars naar Windows 11. Verder erg fijn overzicht, waarvoor dank! En ook fijn dat een TPM header soms in de pricewatch registratie wordt meegenomen bij modellen :).

[Reactie gewijzigd door Lampiz op 27 september 2021 06:22]

Maar welk 'gehannes' verwacht je dan met een TPM header te vermijden, dat je met een fTPM wel hebt, in mijn ervaring zijn met beide de 'spelregels' eigenlijk (vrijwel) hetzelfde. i.e. met een interne TPM header moet je ook bitlocker suspenden bij bijvoorbeeld een biosupdate. Ik ben in ieder geval nog geen directe verschillen tegengekomen, anders dan het feit dat bepaalde TPM modules amper te krijgen zijn, waardoor een fTPM toch echt wel handig is.
Ik heb in mijn main rig een asus tpm, die heeft nooit zichtbare issues na suspension bij updates of fw upgrades.
Bij de fTPM op m'n Ryzen 3600 heb ik soms issues met Bitlocker Drive Encryption en Secure Boot, dan pakt Windows de state van de TPM niet lekker op. Het zou best kunnen zijn dat ik dezelfde issues ervaar met mijn main rig, maar dat het minder zichtbaar is (geen conditional access die het zichtbaar maakt). Het opzetten van Secure Boot en fTPM duurde een tijd voor mijn Windows het goed oppakte in msinfo en tpm.msc. Dit was bij m'n main rig geen enkel issue.

Ik ben benieuwd hoe mijn BDE met fTPM omgaat na een processor wissel. Of dat er nog verschillen zit tussen mobo's of processor generaties. Kan ook zijn dat het een n=1 issue is of sprake van PICNIC.

[Reactie gewijzigd door Lampiz op 27 september 2021 22:21]

TPM is inmiddels compleet achterhaald....
Kun je deze claim ook beargumenteren?
Compleet achterhaald omdat wanneer je het device hebt ontvreemd je met een FPGA en specifieke kennis informatie kan sniffen?

Sla je liever je biometrische data en je encryptiesleutels op de harde schijf op? Ik denk dat ik het punt mis :+

[Reactie gewijzigd door Lampiz op 27 september 2021 23:12]

Ik vind de opmerking van de ontwikkelaars van Veracrypt toch ook vrij pertinent, hoor, cfr. https://veracrypt.fr/en/FAQ.html

Some encryption programs use TPM to prevent attacks. Will VeraCrypt use it too?
No. Those programs use TPM to protect against attacks that require the attacker to have administrator privileges, or physical access to the computer, and the attacker needs you to use the computer after such an access. However, if any of these conditions is met, it is actually impossible to secure the computer (see below) and, therefore, you must stop using it (instead of relying on TPM).

If the attacker has administrator privileges, he can, for example, reset the TPM, capture the content of RAM (containing master keys) or content of files stored on mounted VeraCrypt volumes (decrypted on the fly), which can then be sent to the attacker over the Internet or saved to an unencrypted local drive (from which the attacker might be able to read it later, when he gains physical access to the computer).

If the attacker can physically access the computer hardware (and you use it after such an access), he can, for example, attach a malicious component to it (such as a hardware keystroke logger) that will capture the password, the content of RAM (containing master keys) or content of files stored on mounted VeraCrypt volumes (decrypted on the fly), which can then be sent to the attacker over the Internet or saved to an unencrypted local drive (from which the attacker might be able to read it later, when he gains physical access to the computer again).

The only thing that TPM is almost guaranteed to provide is a false sense of security (even the name itself, "Trusted Platform Module", is misleading and creates a false sense of security). As for real security, TPM is actually redundant (and implementing redundant features is usually a way to create so-called bloatware).

For more information, please see the sections Physical Security and Malware in the documentation.
Op de pagina over het mid-range moederbord:
Alleen het ontbreken van enige vorm van foutdiagnose, zelfs geen leds, vinden we een serieus minpunt. Mocht je systeem onverhoopt een keer niet starten, dan tast je letterlijk in het duister.
Aangezien dit toch de populairste categorie moederborden zijn onder Tweakers, men deze review toch al gevonden heeft, acht ik de kans klein dat iemand van hier de Hangen en Opstarten troubleshooter niet kent, of bij problemen met het moederbord hier niet op gewezen wordt door een community-lid. Die een paar keer goed doorlezen en je weet wel hoe je van voor tot achter het moederbord kan testen om te zien wat er aan de hand is, zoals de zinsnede wel lijkt te suggereren. Dat het anno 2021 intuïtiever kan ben ik zeker eens, maar dat betekend niet dat dit een heel groot struikelblok is. Ik denk dat de community hier best onderschat wordt.

[Reactie gewijzigd door CH4OS op 27 september 2021 10:04]

Uiteraard zijn er meerdere wegen die naar Rome leiden, maar in dat segment is enige vorm van foutdiagnose wel een standaardfeature. En als dat dan op één model ontbreekt is het een nadeel.
Foutdiagnose is toch nog altijd op elk moederbord aanwezig d.m.v. een interne speaker header :) ?

Iedereen die een los moederbord koopt en zelf zijn/haar PC bouwt heeft vast wel ergens zo'n ding liggen lijkt me; als is het uit een oude PC. Natuurlijk is een LEDdisplay erg fijn en makkelijker uit te lezen dus op dat gebied snap ik je punt wel hoor, maar de stelling dat enige vorm van foutdiagnose ontbreekt is naar mijn mening onjuist; met de piepjes van de PC speaker is in principe eenzelfde diagnose mogelijk als via een LEDdisplay :P

[Reactie gewijzigd door !mark op 27 september 2021 10:33]

Een speakerheader heeft dan weer letterlijk elk mobo, dus dat zal nooit een voor- of nadeel zijn van een specifiek model. Ik heb zelf idd vast ook ergens nog een beepspeaker liggen, maar ik zou goed moeten zoeken waar :P

Overigens zijn er twee vormen van foutdiagnose (buiten beeps). Wat ik in de tabellen 'leds' noem zijn drie of vier leds die gaan branden bij een issue met een bepaald onderdeel (cpu/gpu/ram/boot device). Die kunnen je dus snel richting de oorzaak helpen en mag je imo zeker verwachten als je 150 euro uitgeeft aan een moederbord.

Een (hex) display, waarop twee letters/cijfers kunnen worden getoond, kan nog wat specifiekere informatie geven, maar vind je doorgaans alleen op duurdere borden terug, die ook wat meer op overklokkers zijn gericht.
Ik betwijfel het ook niet dat het geen nadeel is; ik geef immers aan dat het anno 2021 intuïtiever kan (dan zonder de foutcodes bedoel ik dan dus). Het is dus ook zeker wel terecht om het als nadeel te noemen, maar ik denk wel, dat er aan de andere kant ook niet echt een man overboord is.
Dan zijn we het volgens mij helemaal eens :)

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.


Nintendo Switch (OLED model) Apple iPhone 13 LG G1 Google Pixel 6 Call of Duty: Vanguard Samsung Galaxy S21 5G Apple iPad Pro (2021) 11" Wi-Fi, 8GB ram Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2021 Hosting door True