Terwijl Trump steeds op nieuwe creatieve wijzen de Amerikaanse relatie met Europa verslechtert, struikelen Nederlandse instanties over elkaar om de Amerikaanse DigiD-overname te veroordelen. Het lijkt duidelijker dan ooit dat we te afhankelijk zijn geworden van de Verenigde Staten en dat dit binnen de techindustrie zeer gevaarlijk is. En toch zitten Nederlandse overheden muurvast in het ecosysteem van de Microsofts en Googles van de wereld; dit is een concreet symptoom van een groter probleem van afhankelijkheid.
Er is dan ook een tastbare vraag naar Europese alternatieven voor bijvoorbeeld AI, cloudhosters, browser en wachtwoordmanagers. Maar vergeet daarbij niet de software die miljoenen Nederlanders dagelijks op het werk gebruiken: bestands- en kantoorsoftware. Een voor de hand liggende oplossing lijkt het Duitse opensourceplatform Nextcloud te zijn. Het is bedoeld om zelf te beheren, draait op een cloudplatform naar keuze en is opensource.
Toch dippen Nederlandse instanties tot nu toe slechts heel voorzichtig hun spreekwoordelijke teen in het bad van onafhankelijkheid. Tweakers sprak met medeoprichter van Nextcloud Jos Poortvliet. Hij vertelt over de rol van kantoorsoftware in deze geopolitiek turbulente tijden, het nut van de opensourceaard van het platform en de overstap op de nieuwe architectuur van de databaseaccesslaag.
Wat is Nextcloud?
Nextcloud is een opensourcecloudplatform met apps voor bestandsbeheer, cloudsynchronisatie, communicatie en tekstverwerking. Het platform wordt gezien als alternatief voor diensten als Microsoft Office 365 met de bekende kantoorsoftware, de Google-suite van Drive en Gmail, Dropbox en chatdiensten als Zoom, Teams en Meet.
De dienst is vanwege de opensourceaard in principe gratis voor thuisgebruik. De software is in eigen beheer te hosten. Dat kan via cloudaanbieders die al dan niet partner zijn van Nextcloud. Het bedrijf Nextcloud haalt zijn omzet uit servicecontracten voor grote partijen, zoals bedrijven en overheden.
Nextcloud ontstond in 2016 nadat de opensourcecommunity van ownCloud zich van dat project afsplitste. Een groep ontwikkelaars, waaronder oprichter Frank Karlitschek en Jos Poortvliet, startte een nieuw bedrijf in Duitsland: Nextcloud. Het bedrijf begon, net als ownCloud, als clouddienst voor bestandsynchronisatie. Intussen bieden het bedrijf en de community honderden apps, waaronder tekstverwerking, agenda's, mediaopslag, AI-assistenten, e-mails, wachtwoordbeheer en videobellen.
Een soeverein Europa
Europa wil meer dan ooit onafhankelijk zijn van tech uit de Verenigde Staten. Welke rol vervult Nextcloud daar vanuit jouw perspectief in?
'Europa heeft enorm lopen slapen.'
"Het is natuurlijk leuk om te horen als men ons 'de Europese hoop tegen Microsoft' noemt, maar aan de andere kant is dat doodeng. Als een bedrijf met 160 werknemers en een pakweg twee keer zo grote opensourcecommunity het Europese antwoord tegen de Amerikaanse techgiganten met honderdduizenden werknemers is, dan heeft de EU enorm lopen slapen."
"Mijn vermoeden is dat we voorlopig moeten wachten op de effecten op bedrijven als Nextcloud. Het resultaat van wat ik het 'Trump-effect' noem, de paniek die ontstaat door zijn handelen en de reacties daarop, verwacht ik pas in 2027. Dat hangt af van hoeveel lef de Nederlandse overheid toont en welke plannen de nieuwe minister precies heeft."
Jullie lijken een van de logische antwoorden op dat effect. Nextcloud is, voor zover bekend, verreweg de grootste Europese aanbieder van dit soort software. En toch blijft massale adoptie uit. Hoe komt dat, denk je?
"Overstappen duurt gewoon lang. De Nederlandse Rijksoverheid zit bijvoorbeeld heel diep in het Microsoft-ecosysteem. Dat kost tijd om daaruit los te komen. Er zijn daar afdelingen die jaren geleden hebben besloten om op Microsoft over te stappen en dat migratietraject nu nog afronden − in dit klimaat."
'Overheden zijn doodsbang dat ze op het verkeerde paard wedden.'
"Kortom, het zijn langdurige projecten. Vaak begint het met gesprekken, gevolgd door een proof of concept, een pilotfase en daarna een aanbesteding. Voor er daadwerkelijk werknemers met Nextcloud werken, ben je al snel een paar jaar verder. Daarnaast is er veel verwarring in deze markt. Overheden zijn doodsbang dat ze op het verkeerde paard wedden en dat zorgt voor vertraging."
"Als je naar andere markten kijkt, krijg je een indicatie van hoelang dat gemiddeld duurt. Het Franse ministerie van onderwijs – dat zijn 1,2 miljoen medewerkers – begon zo'n vijf jaar geleden met de overstap naar Nextcloud Files. Er zijn er nu 330.000 van die werknemers overgestapt. De Duitse deelstaat Schleswig-Holstein begon acht jaar geleden met een project om over te stappen en rondde dat in 2025 af. Oostenrijk was sneller: daar startten begin 2024 gesprekken en inmiddels is de overstap voltooid. Dat gaat om 1500 werknemers, maar het is wel een heel ministerie."
Nextcloud kondigde in juli 2025 een samenwerking aan met de Amerikaanse cloudhoster Oracle. Zou de associatie met zo'n bedrijf, waarvan de ceo ook nog eens goede vrienden met Trump is, voor huivering zorgen?
"Het doel van Nextcloud is niet onafhankelijkheid van de Verenigde Staten, maar onafhankelijkheid van big tech. De VS is onze derde grootste markt en daarom is Oracle een logische optie voor cloudhosting. Er zijn ook genoeg alternatieven. Voor Europese gebruikers zou ik bijvoorbeeld eerder hostingbedrijven als Ionos, KPN, Centric, The Good Cloud of HKN aanraden. Dat mogen gebruikers per definitie zelf bepalen.
"Daarnaast werkt Oracle wat anders dan de grote drie: Google, Amazon en Microsoft. Alleen heel grote spelers kunnen bij die bedrijven een privécloud in een eigen datacenter draaien en zelfs dan moet je regelmatig verbinding maken om toegang te behouden. Oracle laat gebruikers veel meer met rust en vereist geen constante verbinding."
Opensource als verdienmodel
In hoeverre draagt de keuze om Nextcloud opensource te maken bij aan de onzekerheid van overheidsinstanties om over te stappen?
"Opensource is zoals altijd een vloek en een zegen. Laat me vooropstellen dat het altijd de bedoeling was om het platform opensource te maken. Een alternatief was bijvoorbeeld opencore geweest: een gratis basisversie met betaalde extra functies. Dan moet je telkens de discussie voeren wat opensource blijft en wat betaald wordt. Als je de verkoopdoelen niet haalt, ga je snel kijken of er meer betaalde functies mogelijk zijn. Dat zorgt voor een ongezonde spanning binnen het bedrijf. Daarom hebben we gekozen voor volledig opensource. We verkopen ondersteuningscontracten aan bedrijven en overheden. Zij maken het mogelijk dat thuisgebruikers gratis toegang houden."
"Een van de keerzijdes is dat sommige bedrijven hier misbruik van maken. Soms doet een bedrijf zich via een anoniem account voor als thuisgebruiker die vragen stelt op het forum. In dat opzicht zou opencore beter zijn, maar dat is het ons niet waard. Dan worden betaalde functies belangrijker en wordt de thuisgebruiker minder belangrijk."
"Een groot voordeel is de community. We hebben ongeveer twee keer zoveel mensen die bijdragen aan de codebase als we werknemers hebben. Daar zitten ook betaalde medewerkers van partners en klanten bij die fulltime aan Nextcloud werken. Dat open ecosysteem trekt veel slimme mensen aan."
Ben je niet bang dat bedrijven of overheden met jullie product aan de haal gaan en Nextcloud zo omzeilen?
"Nee, wij willen juist dat mensen op Nextcloud bouwen. In Frankrijk heb je bijvoorbeeld in de regio Île-de-France het project van Leviia. Daar zijn 550.000 medewerkers overgestapt op Nextcloud en zij bouwden een eigen fork van Global Scale. Die technologie laat gebruikers clusters bouwen zodat grote groepen via een portaal kunnen inloggen, zonder dat alle infrastructuur op één cluster draait. Dat zien we niet als een bedreiging voor ons. Ze gebruiken deels een eigen versie en voor de rest Nextcloud. We hebben geen toekomst zonder onze community."
"Vergelijk het met een Linux-kernel. We hebben de positie als 'benevolent dictator'. In beginsel hebben we zeggenschap en als een individu iets wil bijdragen, bepalen we of dat een goed idee is. Maar als de hele community iets wil, dan moeten we luisteren."
De nieuwe databasearchitectuur en thuisgebruikers
Nextcloud heeft onlangs de architectuur van de databaseaccesslaag grotendeels herschreven. Wat was de gedachte achter deze grote onderneming?
"De vernieuwde architectuur, ADA Engine, is geen volledige herschrijving van de hele core, maar incrementele aanpassingen van de abstractielagen. Dat maakt ons technisch de sterkste doordat het veel processen efficiënter maakt. Het doel was om het wisselen tussen taken en systemen voor de gebruiker zoveel mogelijk te beperken."
"We hebben door de jaren veel nieuwe functies uitgebracht die bovenop bestaande functies zijn gebouwd of indirect in elkaar zijn geïntegreerd. Door delen te herschrijven, werkt dat straks volgens hedendaagse standaarden. Een goed voorbeeld is de commentfunctie voor Files, die ook de basis vormt voor ons chatsysteem in Talk. Een commentfunctie stelt andere eisen dan een livechat waar honderden mensen tegelijk berichten 'spammen'. Daarom hebben we een deel herschreven in Go, zodat een constante verbinding opengehouden kan worden.
"Andere onderdelen hebben we in PHP gehouden, vooral vanwege schaalbaarheid. Die taal ondersteunt bijvoorbeeld meerdere gelijktijdig actieve applicationservers. Zolang de databaseopslag geen limiet is, kun je met PHP opschalen. Dat kan niet met Go, omdat dat een binary heeft die op één server draait. Zo hebben we allerlei functies opnieuw bekeken."
| Enkele verbeteringen van het ecosysteem dankzij ADA volgens Nextcloud | |
|---|---|
| Verandering | Impact |
| Previews van File Cache losgekoppeld | 56% kleinere tabellen |
| Authoritative mountpoints | 30% sneller een map met gedeelde inhoud openen |
| Compacter bestandsysteemset-up | 60% sneller gedeelde mappen openen |
| Direct downloads | Tussen 2 en 10 keer sneller laden van thumbnails |
| HPB voor Nextcloud Files | 80% minder propfinds bij bestandsupdates |
| Verbeterd previewmanagement in Nextcloud Photos | 60% sneller bij openen gedeelde mappen |
| Slimmer verwerken van delen in Nextcloud Talk | 20% sneller, 40% minder geheugengebruik |
| Opschalen werk met MagentaCLOUD | Tot 6 keer lagere request-reactietijd |
De voordelen lijken vooral voor grootgebruikers. Hoe zit het met thuisgebruikers?
'Mijn persoonlijke motivatie is privacy voor die thuisgebruiker.'
"Hoe groter en zwaarder het gebruik is, hoe beter je de verschillen merken. Voor thuisgebruikers zullen de verschillen minder opvallen. De vernieuwde architectuur richt zich vooral op schaalbaarheid."
"Maar het uitgangspunt van Nextcloud was altijd de thuisgebruiker. Mijn persoonlijke motivatie is privacy voor die thuisgebruiker. Daarom verkopen we supportcontracten pas vanaf 100 gebruikers. Daarom bieden we Nextcloud All-in-One aan om alles in één Docker-container te draaien; geen enkele betalende klant gebruikt dat. En daarom bieden we Nextcloud niet als software as a service aan. Zo concurreert onze verkoopafdeling niet met support of diensten van partners."
"Tot op zekere hoogte maken we onze software dus in eerste instantie voor de thuisgebruiker. Dat blijft vrij beschikbaar voor iedereen omdat grote partijen de ontwikkeling 'subsidiëren'."
Als we de overstap naar de ADA Engine zien als investering voor toekomstige grootgebruikers, zit Nextcloud in een belangrijke overgangsfase. Wat zijn nu de grootste uitdagingen?
"Migratie naar de nieuwe architectuur wordt een uitdaging. Nextcloud wordt op veel verschillende manieren gebruikt, in uiteenlopende organisaties, systemen en databases. Dat vraagt maatwerk. Het kost tijd om tabellen aan te passen en data te migreren; dat is nodig om de nieuwe engine uit te rollen."
"Verder zijn er technische punten die nog werk nodig hebben. Direct download van bestandspreviews is bijvoorbeeld nog niet af; dat werkt nu alleen voor bestanden zelf en moet ook in de webinterface beschikbaar komen. Die webversie gebruikt caching. Je wilt niet dat, als je een map opent, alle previews opnieuw moeten worden gedownload. Op dit moment hebben URL's een token dat slechts kort geldig is."
:strip_exif()/i/2008022724.jpeg?f=imagegallery)
"Kijkend naar de toekomst hebben we nog veel optimalisatie te doen. Neem bijvoorbeeld het verplaatsen van bestanden. Je kunt het proces zelf versnellen, maar ook databaseoptimalisaties toepassen door in de backend grote aantallen bestanden tegelijk te verplaatsen. Honderd bestanden in één keer verplaatsen kost minder overhead dan honderd keer één bestand. Op veel vlakken hebben we processen versneld, maar er komen nog slimmere manieren om dat uit te voeren."
"Op dit moment rollen we honderdduizend desktops per maand uit. We zitten in een stroomversnelling en willen volgend jaar klaar zijn, wanneer de gevolgen van het Trump-effect echt merkbaar worden."
Redactie: Yannick Spinner • Eindredactie: Monique van den Boomen
/i/2007005472.png?f=fpa)
:strip_exif()/i/1224703772.gif?f=fpa)
/i/1240501005.png?f=fpa)
/i/2004649904.png?f=fpa)
:strip_exif()/i/1303912458.gif?f=fpa)
/i/2004698060.png?f=fpa)
:strip_exif()/u/305786/crop583d93254a881_cropped.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/348403/skipper-smaller.jpg?f=community){kind=small}
/u/367730/crop5fddc60706a33_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/591794/crop61a251d10f7b3.gif?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/1658/elmuerte-avatar60.gif?f=community){kind=avatar}
/u/43949/crop644f4c21bee8d_cropped.png?f=community){kind=small}
/u/387822/crop56ebb545766a3_cropped.png?f=community){kind=small}