Ubuntu 10.04 LTS Lucid Lynx

Twee jaar na de release van Ubuntu 8.04 lts Hardy Heron komt Canonical opnieuw met een long term support-versie; op de desktopversie van het nagelnieuwe Ubuntu 10.04, beter bekend als Lucid Lynx, wordt drie jaar support geleverd. Gebruikers van de server-versie kunnen de komende vijf jaar op updates rekenen.

In de aanloop naar de release van Lucid Lynx heeft Canonical aangegeven dat 10.04 een robuustere versie moest worden dan Ubuntu 9.10 Karmic Koala, een versie die op sommige systemen problemen gaf. Bovendien kreeg Ubuntu 10.04 al in de alpha-fase een facelift, waarbij de kenmerkende en veel bekritiseerde bruinige huisstijl sneuvelde. Ook opmerkelijk was de aankondiging dat Canonical, dat na jaren van ontwikkeling nu geld wil verdienen, zijn clouddienst Ubuntu One wilde uitbreiden met een muziekwinkel.

Van de 'specialistische' distro's Kubuntu, Edubuntu, Mythbuntu en Ubuntu Studio is eveneens een 10.04-versie uitgebracht. Tweakers.net bekeek een aantal bèta's en de release candidate van Ubuntu 10.04.

Ubuntu blijft het concept van de live-cd trouw en levert wederom een iso-image - uiteraard in zowel een 32bit- als 64bit-uitvoering - die precies op een cd-rom past. Er is ook een alternate installer aanwezig die geautomatiseerde installaties kan uitvoeren en raid-setups kan aanmaken, maar in dat geval ontbreekt de gebruiksvriendelijke grafische installatiewizard.

Door de beperkte grootte van 700MB voor een cd-image is Canonical genoodzaakt om concessies te doen op het gebied van standaard meegeleverde software. Zo behoort de grafische editor Gimp dit keer niet tot de standaardinstallatie en ook het aantal games is gereduceerd. Andere distro's hebben inmiddels gekozen voor de aanmerkelijk grotere dvd-images. Het is dan ook de vraag hoe lang Canonical nog aan de cd blijft vasthouden, al kan alle gewenste software na het afronden van de installatie uiteraard uit de Ubuntu-repositories gehaald worden.

Dat Canonical Ubuntu een opfrisbeurt heeft gegeven, is al zichtbaar tijdens het booten van de live-cd: het logo ziet er eigentijds uit en als we eenmaal op de desktop zijn aangekomen, worden we verwelkomd met een gestileerde paarse wallpaper en een geheel vernieuwd thema. Smaak blijft uiteraard een subjectieve zaak, maar wij denken dat de overgrote meerderheid het nieuwe jasje van Ubuntu meer zal waarderen dan de bruine en oranje tinten die de eerdere edities domineerden.

Nieuw in Ubuntu 10.04 is de aanwezigheid van Nouveau, een opensourcedriver voor Nvidia-gpu's. Op een aantal testsystemen werd de hardware keurig herkend en werd Nouveau geactiveerd. Toch hebben de opensourcedrivers een aantal nadelen. Zo is 3d-ondersteuning niet aanwezig, waardoor bijvoorbeeld de grafisch fraaie windowmanager Compiz-Fusion niet werkt en 3d-games de hardware niet kunnen gebruiken. Daarnaast werkt een dual-monitorsetup niet en ontbreekt energiebeheer voor de gpu. Dit laatste punt is vooral voor laptops een nadeel: die zullen als gevolg hiervan last hebben van een afname van de batterijduur.

Het installeren van de propriëtaire Nvidia-drivers is echter een koud kunstje, waarna vrijwel alle features van de gpu kunnen worden gebruikt. Bezitters van een Radeon HD 5x00-videokaart moeten het in afwachting van nieuwe fglrx-drivers nog doen met zeer beperkte 2d-ondersteuning. Voor gpu's uit de 2000-, 3000- en 4000-serie levert de meegeleverde 2.6.32-kernel dankzij ondersteuning voor kernel-based mode settings wel 3d-ondersteuning.

De grafische installer van Lucid Lynx is in grote lijnen identiek aan die van 9.10 en voert de gebruiker stapsgewijs langs de taalinstellingen, de gewenste partitionering en het aanmaken van een account. De 'advertenties' die tijdens de installatie worden getoond, zijn aangepast aan de nieuwe vormgeving.

Canonical blijft zijn belofte trouw dat het bij elke release probeert de boottijden van het OS te verkorten. Lucid Lynx weet gemiddeld enkele seconden van de opstarttijd van Ubuntu 9.10 af te snoepen. Als een gebruiker ervoor kiest om zonder wachtwoord in te loggen - wat uit veiligheidsoverwegingen uiteraard wordt afgeraden - dan verloopt de overgang van bootscherm naar een bruikbare desktop zeer soepel en snel.

Het eerste wat aan de Gnome 2.30-desktop opvalt, is de verplaatsing van de windowcontrols. Het besluit daartoe riep al veel verzet op tijdens de eerste alfa's van Lucid. Canonical zegt dat het de vrijgekomen ruimte aan de rechterzijde in toekomstige versies wil gebruiken voor 'innovatieve opties'. Het is nog onduidelijk welke opties worden bedoeld; mogelijk gaat het om functionaliteit die in Gnome 3.0 beschikbaar komt. De knoppen kunnen met behulp van de veelzijdige Ubuntu Tweak-tool of de gconf-tool in elk geval weer worden teruggezet.

Wanneer we het behang willen veranderen, zien we in het appearance-venster veel nieuwe wallpapers. Een groot deel is afkomstig van een groep enthousiaste fotografen en vormgevers die actief zijn op Flickr. Ook diverse nieuwe themes zijn door hobbyisten ontwikkeld.

Een belangrijke innovatie die vermoedelijk een groot publiek zal aanspreken, is de ondersteuning van de iPhone, de iPad en de iPod van Apple. Hierdoor wordt het gemis van een applicatie als iTunes, die alleen onder Windows en OS X draait, een stuk kleiner. Een iPhone die via usb aan de pc wordt gehangen, is direct zichtbaar op de desktop en in de bestandsmanager Nautilus. Bovendien kunnen muziekbestanden worden beheerd via Rhythmbox, een van de iTunes-alternatieven voor Linux, en voor foto's is er Fspot. Ubuntu maakt voor de ondersteuning van de Apple-hardware gebruik van de libimobiledevice-bibliotheek. In de toekomst moet het ook mogelijk worden om kalenders en e-mails te synchroniseren.

Een prettige nieuwe feature in de bestandsmanager Nautilus is de mogelijkheid om met de F3-toets een venster te splitsen. Tezamen met de al eerder geintroduceerde tabs maakt dat Nautilus aanmerkelijk efficiënter. Verder is het prettig om te constateren dat de cloudopslagdienst DropBox, die - net als Ubuntu One - 2GB opslag biedt maar wel meerdere platformen ondersteunt, in Lucid Lynx feilloos werkt.

Ondanks, of misschien wel dankzij, het weglaten van Gimp en enkele games, heeft Canonical toch enkele nieuwe applicaties toegevoegd. Een daarvan is de eenvoudige video-editor Pitivi. Deze applicatie is tot op zekere hoogte te vergelijken met Windows Movie Maker. De gebruiker heeft hiermee de beschikking over enkele elementaire bewerkingsmogelijkheden, een serie filters en een verzameling overgangen. Hoewel het aantal videoformaten in de exportdialoog groot is dankzij de ffmpeg-bibliotheek, kan Pitivi helaas nog geen video's van bijvoorbeeld een dv-camera capturen. Voor ingewikkelder videoklussen is OpenShot vermoedelijk een beter programma. Deze editor is beschikbaar in de Ubuntu-repositories.

Met de introductie van SimpleScan poogt Lucid Lynx opnieuw onervaren gebruikers te behagen. Met deze tool is het maken van een scan inderdaad een fluitje van een cent en een pdf-exportfunctie is standaard beschikbaar. Gebruikers die meer instelmogelijkheden nodig hebben, kunnen terecht bij de los te installeren Xsane Image Scanner.

Canonical heeft ook Gwibber in Lucid Lynx opgenomen. Deze uitgebreide microblogging-client stelt de gebruiker in staat om korte berichten op onder andere Twitter, Digg en Facebook te plaatsen en uiteraard om berichtenstromen van anderen te lezen. Net als bij het populaire Tweetdeck - dat overigens ook op Ubuntu geïnstalleerd kan worden - zijn feeds over meerdere kolommen te verdelen. Canonical heeft bovendien Gwibber een plaatsje in het zogeheten Me Menu van de Gnome-menubalk gegeven. Daardoor kunnen gebruikers snel een twitterberichtje versturen zonder dat het Gwibber-venster geopend hoeft te worden. Ook de gebruikersstatus van de standaard geïnstalleerde instant-messenger Empathy kan via het Me Menu in de gaten worden gehouden. De nieuwe toevoeging aan de Gnome-menubalk werkt echter ook samen met Pidgin, als daarvoor gekozen wordt.

In de praktijk bevalt het Me Menu door zijn eenvoud goed. Bovendien geeft het toegang tot Canonicals clouddienst Ubuntu One. Elke Ubuntu-gebruiker kan een gratis account aanmaken en maximaal 2GB aan data online opslaan; extra ruimte is tegen betaling leverbaar. Naast bestanden kunnen ook notities uit Tomboy en het adresboek van de mailclient Evolution in de cloudomgeving worden opgeslagen, en er wordt bovendien geëxperimenteerd met een synchronisatiedienst voor mobieltjes. Deze extra dienst zal echter pas op termijn en alleen tegen betaling worden aangeboden. Overigens werkt Canonical ook aan een Ubuntu One-client voor Windows, waardoor de clouddienst voor dual-bootgebruikers een stuk aantrekkelijker zal worden.

Een opmerkelijke stap in Ubuntu 10.04 is de introductie van een muziekwinkel in de Rhythmbox-mediaspeler. Dit concept is uiteraard niet nieuw; Microsoft en Apple bieden al jaren soortgelijke webwinkels in hun besturingssystemen. Canonical heeft ervoor gekozen om zaken te doen met het Britse 7Digital. Alle songs zijn beschikbaar als drm-vrij mp3-bestand met bitrates variërend van 192 tot 320kbps. Lossless flac-bestanden zijn niet te krijgen.

Het aanschaffen van een mp3 in de Ubuntu One-muziekwinkel kost 1 euro, terwijl een volledig album maximaal 9 euro moet opbrengen. De catalogus is redelijk gevuld met onder andere artiesten die aan Warner en EMI zijn verbonden. Eenmaal gekochte muziek wordt in de Ubuntu One-map geplaatst, waarna de bestanden probleemloos naar mediaspelers of - met behulp van de de Brasero-applicatie - naar cd-r's gekopieerd kunnen worden. Wie gratis muziek wil downloaden, kan in Rhythmbox terecht bij de catalogi van Jamendo en Magnatune, waar songs veelal van een Creative Commons-licentie zijn voorzien.

Oudgedienden

Versie 1.1 van het Ubuntu Software Center betekent een flinke vooruitgang ten opzichte van de instabiele oudere versies van Canonicals 'softwarewinkel'. Crashes komen nu nog maar zelden voor. Ook is het aantal muiskliks voor de installatie van een applicatie sterk teruggebracht en zijn er heldere categorieën aanwezig. Er is echter nog geen previewfunctie voor fonts beschikbaar en ratings ontbreken. Daardoor kan het lastig zijn om voor een bepaalde klus een geschikte applicatie te vinden.

Dat Firefox nog steeds de standaardbrowser is binnen Ubuntu, mag geen verrassing heten. Mozilla's populaire webbrowser is keurig bijgewerkt naar versie 3.6.3 en draait iets vlotter dan versie 3.5, die met Karmic werd meegeleverd. Het besluit van Canonical om Yahoo tot standaardzoekmachine in Firefox te verheffen, is teruggedraaid: Google blijft voorlopig de huisleverancier voor zoekresultaten.

Het splash screen van de diverse OpenOffice.org 3.2-applicaties toont het Oracle-logo, nu Sun in handen van die it-gigant is gekomen. Dat scherm is overigens maar heel even te zien: versie 3.2 start behoorlijk wat sneller op dan zijn voorgangers. Oracle claimt zelfs een halvering van de starttijd in vergelijking met OpenOffice.org 3.0. De nieuwe Office-applicaties kunnen documenten in het odf 1.2-formaat wegschrijven en er is leesondersteuning voor de door Microsoft ontworpen ooxml-standaard, dat sinds Microsoft Office 2007 wordt gebruikt.

Canonical introduceert met Lucid Lynx na twee jaar opnieuw een lts-versie voor servers. Gebruikers van de serverversie van Ubuntu 8.04 lts en Ubuntu 9.10 kunnen volgens Canonical naar 10.04 upgraden zonder dat een herinstallatie nodig is. Bovendien zal de Server Edition, zoals de term 'long term support' al duidelijk moet maken, vijf jaar lang kosteloos van updates worden voorzien.

Met de toevoeging van nieuwe AppArmor-profielen voor veelgebruikte programma's zou Lucid Lynx veiliger moeten zijn dan zijn voorgangers. Ook is kernel hardening toegepast, waarbij geheugengebieden worden afgegrendeld en geheugenadressen willekeurig worden gekozen. Verder zijn home-directories voortaan te versleutelen.

Van een fiks aantal softwarepakketten is in 10.04 een nieuwe versie opgenomen. Zo is Samba bij versie 3.4 aangekomen, MySQL bij 5.1, PHP wordt geleverd met rugnummer 5.3 en Python heeft versienummer 2.6. Verder heeft Canonical flink gesleuteld aan de mogelijkheden voor cloud computing met updates voor Ubuntu Enterprise Cloud, dat bedoeld is voor het opzetten van eigen cloudomgevingen, en de publiek beschikbare Amazon EC2-clouddiensten.

KVM, de favoriete virtualisatiemotor van veel Linux-leveranciers, ondersteunt in Ubuntu 10.04 kernel samepage merging. Via dit mechanisme worden identieke geheugenblokken in verschillende virtuele machines samengevoegd, waardoor de hoeveelheid geheugen per virtuele machine gereduceerd kan worden. Ubuntu kan ook gevirtualiseerd worden binnen VMWare, Xen, KVM en VirtualBox. Tijdens de installatiefase zijn al drivers actief om met iscsi- en raid-configuraties overweg te kunnen.

Ubuntu Server Edition moet het vooralsnog doen met een marktaandeel van een bescheiden vijf procent, in een markt waarin Novell en Red Hat domineren. Marktonderzoekers stellen echter dat de mogelijkheden van cloud computing en het certificatieprogramma voor hardwareleveranciers ervoor zorgen dat de opensource-serversoftware van Canonical gestaag marktaandeel blijft veroveren. En het mes snijdt aan twee kanten: de support-contracten à 750 tot 1200 dollar per server per jaar zijn een zeer welkome inkomstenbron voor Canonical.

De kernel van Ubuntu Netbook Edition 10.04 - de versie die voorheen bekend stond als Ubuntu Netbook Remix - is geoptimaliseerd voor de energiezuinige maar weinig krachtige Intel Atom-processors die in veel netbooks zijn terug te vinden. Bovendien heeft Canonical twee images vrijgegeven die geschikt zijn voor netbooks met arm-processors en voor de Marvell Dove- of Freescale i.MX51-chipsets.

Het OS boot in de praktijk lekker snel, en op een aantal netbooks werd de beschikbare hardware inclusief wifi keurig herkend. De nieuwe vormgeving is ook doorgevoerd in het bewust eenvoudig gehouden startmenu.

Of Canonical succesvol zal zijn met zijn Netbook Edition is nog maar de vraag. Momenteel werken onder andere Nokia en Intel aan MeeGo, een eveneens op Linux gebaseerd besturingssysteem voor internettablets, smartphones en netbooks. Daarnaast werkt Google aan Chrome OS, een tot de browser gereduceerd besturingssysteem met opnieuw een Linux-kernel als basis.

Kubuntu

Van Kubuntu, oftewel Ubuntu met de KDE-gui, is met het uitkomen van 10.04 voor het eerst ook een lts-release verschenen. De kernel is identiek aan die van de Gnome-Ubuntu. Het eerste wat opvalt is het nieuwe Kubuntu-logo, dat al in het Plymouth-bootscherm verschijnt. De KDE-omgeving is gebaseerd op versie 4.4.2 en biedt onder andere de mogelijkheid om widgets op de menubalk te plaatsen. De KDE-ontwikkelaars hebben daarnaast nieuwe widgets aan de desktopomgeving toegevoegd. Ook de semantische zoekmachine Nepomuk is flink aangepakt en vensters kunnen nu in tabs worden gegroepeerd.

Kubuntu zou nu ook een betere integratie moeten hebben met Firefox. Zo worden de dialoogvensters in de KDE-vormgeving getoond en worden de voorkeuren voor welke applicatie een bestand moet openen voortaan uit de KDE-instellingen gehaald. Voor laptop-gebruikers is de komst van een touchpad-configuratievenster een welkome aanvulling. Tenslotte is Amarok geüpgraded naar versie 2.3.

Tijdens een korte test van Kubuntu waren we onder de indruk van de gepolijste afwerking van de gui en de goede bootprestaties. Minder vrolijk werden we van een aantal onverwachte crashes van bepaalde widgets. Ook het configureren van wifi-netwerken verloopt binnen Kubuntu omslachtiger dan via de network manager van Gnome. Ook het Kubuntu-team heeft overigens zijn eerste officiële netbook-versie uitgebracht. Kubuntu Netbook Remix heeft net als Ubuntu Netbook Edition onder meer een vereenvoudigd menu om aan de behoeften van netbookgebruikers tegemoet te komen.

We hebben al sinds het verschijnen van de eerste alfa-versies met Lucid Lynx gespeeld. Tijdens het testen constateerden we dat sommige relatief nieuwe hardware nog niet goed functioneerde: zo herkende het OS op een Dell-pc weliswaar een pci-e usb 3.0-adapter - usb 3.0-support is al in de kernel aanwezig - maar een externe harddisk die hiermee werd verbonden, werd niet gedetecteerd. Ook kregen we bij enkele recente Nvidia-videokaarten de propriëtaire drivers niet aan de praat, terwijl de nieuwe Nouveau-drivers wel functioneerden.

Interessant in Ubuntu 10.04 is de komst van een muziekwinkel met uitsluitend drm-vrije tracks. Ook de clouddienst Ubuntu One, waarmee bestanden en andere belangrijke data via het web opgeslagen en gesynchroniseerd kunnen worden, spreekt ons aan. Misschien nog wel belangrijker is de komst van iPhone-, iPad- en iPod-ondersteuning; een Ubuntu-gebruiker hoeft niet langer op Windows terug te vallen om zijn Apple-hardware van nieuwe muziek te voorzien.

Canonical probeert in Lucid Lynx nadrukkelijk beginners te hulp te schieten met enkele eenvoudig te bedienen applicaties. Ook is er voor de eerste maal een 'officiële' handleiding voor het OS beschikbaar. Zulke initiatieven kunnen volgens ons een belangrijke rol spelen bij het verder groeien van het besturingssysteem, terwijl de echte tweaker nog altijd alles naar zijn hand kan zetten. Verder is het moderne design beslist een vooruitgang ten opzichte van het jaren-zeventigjasje waar het OS zich tot nu toe in hulde.

Naast wat kleine hardwareprobleempjes heeft Canonical vooral wat te vrezen van minpunten als de processortijd-vretende Flash-plugin van Adobe en, vooralsnog, de weinige commerciële games op het Linux-platform. Voor het overige is Ubuntu wederom sterker geworden, en met drie jaar support voor de desktopversie en vijf jaar voor de servereditie is het heldere kattebeest dan ook een serieuze concurrent voor Windows 7.