TomTom is 35 jaar: het kastje verdween, kaarten wijzen autonome auto's de weg

Tekst

'De TomTom' zit al jaren niet meer standaard in de auto, toch bestaat het bedrijf nog steeds. Dit jaar blaast TomTom zelfs 35 kaarsjes uit. Het bedrijf werd groot met die navigatiekastjes en stapte na het verdwijnen van die markt over op digitale kaarten. Daar ligt nu de focus, al speelt de consumentenmarkt nog altijd een (kleine) rol.

TomTom Go

Misschien is je eerste reactie nu: 'Huh, zijn de TomTom-kastjes al 35 jaar oud?' Nee, zeker niet. Het bedrijf heet namelijk nog geen 35 jaar TomTom. Het bedrijf heette eerst Palmtop Software en ontwikkelde toen navigatiesoftware voor pda's, ook wel bekend als handpalmcomputers, ofwel palmtops. Toen had je dus een pda nodig om de navigatiesoftware te kunnen gebruiken.

De eerste TomTom

Dit veranderde in 2004, toen de eerste 'TomTom' verscheen: de Go. Deze had een 3,5"-kleuren-lcd en kostte 799 euro. Die prijs vonden tweakers best hoog: een losse pda met TomTom-software was voor 'ongeveer' hetzelfde bedrag te koop. Niet iedere tweaker was dus overtuigd van het concept.

'Normale' consumenten wel. De omzet steeg explosief van 39 miljoen euro in 2003 naar 192 miljoen euro in 2004 en piekte in 2007 op 1,7 miljard euro. Toen bereikte ook de nettowinst een piek van 317 miljoen euro.

Een los navigatiekastje was dus vrijwel direct een hit. Het succes was zo groot dat de bedrijfsnaam synoniem werd voor navigatiesystemen. Dat succes was echter niet oneindig. Zo brachten concurrenten hun eigen losse navigatiesystemen uit, waardoor de klant meer te kiezen had, ten koste van TomTom.

Nog amper markt voor losse TomToms

Inmiddels is de markt voor losse systemen eigenlijk wel volledig weg, zeker voor de gemiddelde consument. Door de opkomst van gratis diensten als Google Maps op smartphones en navigatiediensten van autofabrikanten werden losse kastjes overbodig.

De omzet van TomTom daalde sinds die piek in 2007 dan ook vrijwel onafgebroken, tot 2020. Sindsdien schommelt de omzet rond zo'n 500 miljoen euro. Nog steeds niets om je voor te schamen, al is het bedrijf sinds 2018 netto alleen maar geld verloren.

Met die cijfers denk je misschien dat TomTom een aflopende zaak is. Bij een evenement op TomToms hoofdkantoor in Amsterdam laat het bedrijf een ander geluid horen. Nee, de focus ligt niet meer op de consument. In plaats daarvan is het bedrijf al enkele jaren bezig zich om te vormen tot een B2B-bedrijf. Met de kaarten in de hoofdrol.

Nog steeds auto's en B2B

Simpel gezegd is TomToms nieuwe focus te splitsen in twee hoofdpijlers: de automotivemarkt en wat het bedrijf location intelligence solutions noemt. Beide pijlers leunen op TomToms kaarten, die het bedrijf nu Orbis noemt.

De recentste jaarcijfers van TomTom. Location intelligence solutions valt onder de Enterprise-tak.

Tweakers schreef drie jaar geleden een achtergrondartikel over Orbis, toen nog onder de naam Maps Platform. In een notendop: de basis is OpenStreetMaps (OSM). Een samenwerkingsverband van TomTom, Meta, Microsoft en Amazon pakt die kaart en maakt die geschikt voor zakelijk gebruik. Hierbij voegen ze wegennetwerken, restaurants, hotels en andere gebouwen toe aan de kaart.

TomTom pakt die 'verrijkte' OSM-kaart en voegt daar nóg meer data aan toe. Het gaat bijvoorbeeld om het aantal rijbanen, de locaties van zebrapaden en verkeersborden en de maximale snelheid. Die data krijgt TomTom van auto's van consumenten die nu rondrijden.

Camera's scannen zebrapaden en rijbanen

Een Volvo EX90 met de camera in de neus.
Het is niet bekend of Volvo contracten
heeft met TomTom.

Welke auto's dat zijn? TomTom noemt niet alle namen, omdat autofabrikanten dat niet altijd willen. Het gaat in elk geval om (relatief) nieuwe auto's die aan de voorzijde een camera hebben en daardoor zien hoe een weg eruit ziet. Denk aan het aantal rijbanen en de locaties van verkeersborden. Die data wordt geanonimiseerd teruggestuurd naar TomTom, dat daarmee weer de kaarten verbetert.

Als een auto dus TomTom-data gebruikt voor de navigatie, maakt die auto de kaarten van TomTom weer beter. Naast cameradata kan het ook om locatiedata gaan, zodat TomTom weet waar files zijn, om maar wat te noemen. TomTom noemt de Volkswagen Groep, Renault, Stellantis en Toyota als klanten, al is het niet duidelijk om wat voor contracten het gaat. Het is dus niet per se zo dat die auto's de kaartendata verzamelen voor TomTom.

Toeristen versus locals

Hoe dan ook: TomTom heeft nu zoveel data verzameld dat het spreekt van 'Lane Model Maps'. Het zijn volgens TomTom de gedetailleerdste kaarten op de markt, wat vooral van pas komt bij zelfrijdende auto's. TomToms theorie is dat auto's en autofabrikanten minder hoeven te focussen op de plaatselijke verkeersregels en zich meer kunnen richten op de verkeerssituatie.

Stel: een auto rijdt vanaf een smal steegje een grotere weg op, met vier rijbanen. Bij het volgende kruispunt, vrij snel na dat steegje, moet de auto naar links. Dankzij TomToms kaart weet de auto dat die zo snel mogelijk naar de meest linkse rijbaan moet, waardoor de kans op fouten en onverwacht gedrag kleiner is, zegt het bedrijf.

Met de kaart 'weet' de auto ook dat er ergens een stopbord staat of een verkeerslicht, ook als er een bus staat die het zicht op dat bord of dat licht blokkeert. Deze kaarten zorgen voor veiliger en prettiger rijgedrag van zelfrijdende auto's, zegt het bedrijf.

Een visualisatie van TomTom van wat Orbis weet.

Leo Sei, senior vicepresident product, UX en marketing, vergelijkt een auto die alleen op camera's leunt met een toerist. "Die is constant om zich heen aan het kijken om te begrijpen hoe de wegsituatie in elkaar steekt en let daardoor minder op het verkeer. Een auto die óók onze kaarten gebruikt, rijdt net als iemand die daar woont. Die weet al wat de situatie is en kan daardoor meer focussen op het verkeer."

Geld besparen met gedetailleerde kaarten

Het bedrijf stelt dat het gebruik van de kaarten daarnaast autofabrikanten helpt bij het sneller en goedkoper uitbrengen van zelfrijdende auto's. Willem Strijbosch, vicepresident product, navigatiekaarten en geautomatiseerd rijden, geeft hiervoor Waymo als voorbeeld.

Dit Google-dochterbedrijf ontwikkelt nu zelfrijdende taxi's en gebruikt vijf lidarsensors en zes radarsensors. "Het bedrijf zegt niet hoeveel die hardware kost, maar de schattingen beginnen bij 20.000 dollar", zegt Strijbosch. "Dat is dus exclusief de kosten voor de rest van de auto. Dat kan je nooit op grote schaal doen."

TomTom zegt met verschillende bedrijven in gesprek te zijn over de zelfrijdende mogelijkheden van Orbis en dat er ook al contracten zijn afgesloten. De enige die het mag noemen is met Cariad, een dochterbedrijf van de Volkswagen Groep dat zelfrijdende auto's en assisterende systemen ontwikkelt. Volkswagen, Audi, Škoda en Cupra verkopen dus straks wellicht zelfrijdende auto's deels gebaseerd op Nederlandse software.

Kaarten niet alleen voor auto's

TomTom zegt dat zijn kaarten naast (zelfrijdende) auto's ook voor andere zakelijke doeleinden kunnen worden gebruikt. Daarmee kunnen bedrijven met grote autovloten hun voertuigen bijvoorbeeld beter in beeld krijgen. Daarnaast werkt TomTom samen met taxidienst Uber.

Er zijn ook iets minder voor de hand liggende voorbeelden. TomTom weet door alle data ook hoe de huidige en historische verkeersstromen lopen. Zo kan het bedrijf overheden bijvoorbeeld op basis van verkeersstromen helpen met wegenonderhoud. Ook kan het helpen verkeerslichten op kruispunten beter af te stemmen.

Claude als data-analist

Frans Keijzer, geospatial solution engineering lead bij TomTom, zegt dat AI hierbij een grote rol kan spelen. Beleidsmedewerkers bij een overheid kunnen bijvoorbeeld via een chatbot als Claude vragen waar de maximumsnelheid nu vaak genegeerd wordt, of waar veel files zijn.

Een visualisatie van Orbis door TomTom

"Daar had je een team van data-analisten voor nodig om die vraag te kunnen beantwoorden. Nu kan de beleidsmedewerker dat direct aan een chatbot." Volgens TomTom zijn de antwoorden betrouwbaar, omdat de chatbot de 'vertrouwde' data van het bedrijf gebruikt.

Dit zijn geen theoretische ideeën: TomTom liet tijdens het evenement verschillende concrete voorbeelden zien die nu in de praktijk worden toegepast. Zo is er een samenwerking met Flow Labs, een bedrijf dat verkeerslichten optimaliseert op basis van realtime informatie.

Amerikaanse kruispunten en Australische Defensie

TomTom gebruikt data van meer voertuigen dan Flow Labs deed en had historische gegevens van Amerikaanse kruispunten. Zo kon TomTom de modellen van Flow Labs verbeteren en de reistijden op piekmomenten met 24 procent verkorten, stelt TomTom. Daarbij werd volgens het bedrijf de uitstoot ook met maximaal 21 procent verminderd.

Een ander voorbeeld is een samenwerking met het Australische ministerie van Defensie. De kaartendata wordt bijvoorbeeld gebruikt bij natuurrampen en 'voor de nationale veiligheid' van Australië.

Dit zijn dus vooral zakelijke projecten waar de consument – in tegenstelling tot 'de TomTom' – nauwelijks tot niet mee in aanraking komt. De directe verkoop aan de consument krijgt daarom momenteel geen prioriteit.

De TomTom Tom

Het bedrijf bracht vorig jaar wel de Tom uit, een rijassistent die op het dashboard van een auto geplakt wordt en de bestuurder waarschuwt met ledlampjes en een zoemer. De Tom waarschuwt bijvoorbeeld voor flitspalen of files. TomTom zegt dat de Tom het bedrijf 'veel inzichten en feedback' heeft opgeleverd, maar het lijkt geen doorslaand succes te zijn. De consumententak van TomTom – waar de Tom onder valt – is sinds afgelopen september ook iets gedaald.

Kunnen de automotivemarkt en de B2B-kaarten ervoor zorgen dat TomTom weer naar de 1,7 miljard euro kan stijgen? Daar rekent TomTom op korte termijn niet op, zegt cfo Taco Titulaer. "Maar die hardwaremarkt had een brutomarge van 40 procent. Nu we veel meer met software bezig zijn, is de brutomarge 90 procent."

Het bedrijf hoeft dus niet de omzetten van weleer te halen om weer zulke winsten te behalen, maar er zijn zeker ambities om te groeien. Zo kan TomTom uiteindelijk weer een belangrijke rol spelen in de internationale techwereld, maar dan iets meer op de achtergrond dan twintig jaar geleden.

Reacties (12)

[SniperEye]

Ik heb TomTom GO waarvoor ik per jaar betaal. Geen ads en ik vind deze beter de weg wijzen dan Apple Kaarten en Google Maps. Werkt uitstekend via CarPlay.

Nadeel is dat deze batterij vreet maar in de auto hangt mijn telefoon aan USB en is dat probleem ook opgelost.

[Aerkhanite]

Herinneringen nog van vroeger, die losse kastjes die je ZOOOO makkelijk kon uitlenen. Maar zag ze maar eens terug te krijgen. Of iemand die de stem niet kon uitstaan dus moest je met de uitgeprintte kaart navigeren...

OT: Gebruikt iemand de TomTom 550 voor op de motor? Een los kastje lijkt mij veul handiger dan mn dure tel op het stuur.

[Eef1992]

Je kunt gewoon zo'n Android Auto / Apple Carplay schermpje op je motor monteren.

Krijg je super fijn gewoon toegang tot Google Maps / Waze / Kurviger / Calimoto en alle andere beschikbare navigatieapps en je muziek en je hebt niet je dure telefoon op je stuur. Ik heb een goedkope Chinese variant, keertje voor 5 tientjes opgepikt van Alieexpress. Doet prima wat het moet doen, scherm is echt helemaal prima en het ding zit permanent op m'n motor gemonteerd. Zit er al anderhalf jaar (40.000 km) op en nog geen moment spijt gehad.

[tweakuwe]

Is een goedkope 2de mobiel voor navigatie niet veel goedkoper en veelzijdiger? Dan houd je meer vrijheid in je navigatie apps, kan je beter de hardware selecteren op zaken als scherm helderheid, etc.

[Borgia]

Die bestaan gewoon nog, nieuw te krijgen.

[metalmania_666]

Ik ben in het bezit van de TomTom Go Navigator 7 met unlimited kaart updates.

Wat mij betreft véél beter dan elk ander navigatiesysteem

[BramT]

Xpeng gebruikt ook TomTom (of iets daarvan) in de auto als in-car navigatie. Kan niet echt zeggen dat ik onder de indruk ben. De straat waar ik woon is doodlopend (al sinds het begin), en een andere straat bij mij in de buurt is een jaar geleden eenrichtingsverkeer geworden. Beide staan nog steeds niet correct in de database van TomTom. Naar mijn huis navigeren op TomTom gaat wat frustraties opleveren...

Ik heb een jaar geleden deze wijzigingen al doorgegeven aan hun (in een zeer omslachtig ouderwets systeem), maar daar doen ze simpelweg niks mee. In de TomTom forums werd hier ook al over geklaagd en mensen hebben het maar opgegeven.

Leuk wat die jongens allemaal voor ogen hebben, maar ze hebben de basis, voor zo ver ik ervaar, al niet echt onder controle. (En dan de verhalen over TomTom op GlassDoor daargelaten...)

[rorie]

Toen navigatie voor in de auto nog bijna onbetaalbaar waren kon je TomTom op je pda installeren. Wat heb ik daar een plezier van gehad, bleutooth gps muis en de laatste versie van TomTom er op. Uiteraard allemaal onbetaald, later wel nog een one gekocht.

[rammes]

Aah nostalgie, terugdenken aan mijn TomTom 910, met slechte gps verbinding, traag uitspreken van straatnamen en midden in een route herstarten. De goeie oude tijd.

[NiGeLaToR]

‘Left, you must turn!’

Wie had er nog meer de Yoda stem in z’n TomTom?

[laptopleon]

Ik werkte in die tijd als freelance 'flash designer' bij reclamebureau TBWA Amsterdam, waar TomTom klant was. Als er een nieuwe campagne voor TomTom goedgekeurd was, stampten we in een week tijd met twee man honderden varianten van de Flash en gif banners in elkaar, met verschillende achtergrondjes, verschillende talen of teksten per land en tot wel 10 of 12 verschillende afmetingen. Het was bijna altijd een race tegen de klok en dan belden ze gerust halverwege de week doodleuk of de achtergrond 'nog even' anders kon. Mooie tijd!

[RUFFNECK]

Leuk artikel en geeft m.i. goed aan wat ze al een hele tijd al "anders" doen dan wat het merendeel van het publiek dacht "oh die kastjes? bestaan ze nog, ik gebruik gewoon een app".

Hun (gratis) TomTom App (die je ook voor de Tom gebruikt) is ook best goed en gebaseerd op Orbis Maps, vooral op Android telefoons. Daar heeft de app kennelijk al net iets meer features dan de iOS app (ik draai ze allebei, prive en werk telefoon).