Chinese chipmaker SMIC brengt '5nm'-node uit zonder euv-machines van ASML

Chinese chipfabrikant SMIC is officieel begonnen met massaproductie op zijn '5nm'-procedé, genaamd N+3. Het is voor het eerst dat een Chinese chipmaker een dergelijke node in productie brengt. SMIC N+3 maakt, gezien de exportrestricties, geen gebruik van ASML's euv-machines.

Het SMIC N+3-procedé is voor het eerst toegepast in de Kirin 9030-soc van Huawei, schrijft TechPowerUp op basis van TechInsights. Die chip zit in de nieuwe Mate 80 Pro Max-telefoon van de Chinese telecomgigant. Het platform spreekt van een 'generationele sprong' ten opzichte van N+2, het '7nm'-procedé dat SMIC een paar jaar geleden uitbracht.

Het is voor het eerst dat een Chinese chipmaker een 5nm-procedé in de praktijk brengt. Tegelijkertijd is de node van SMIC minder ver omlaag geschaald dan de 5nm-processen van andere chipmakers, zoals TSMC en Samsung, zo blijkt uit het rapport van TechInsights. Bovendien worden 'grote uitdagingen rondom de yields' verwacht, omdat SMIC een sterk verkleinde pitch hanteert zonder het gebruik van ASML's euv-machines.

In plaats daarvan wordt gebruikgemaakt van multipatterning met oudere duv-machines, net als bij het voorgaande '7nm'-procedé van SMIC: N+2. Daarbij worden sommige chiplagen meermaals belicht om kleinere transistors te produceren. Dat maakt het mogelijk om met oudere machines toch geavanceerde chips te maken, maar die werkwijze is ook duurder en vergroot het risico op productiefouten. Het is niet bekend welke yieldpercentages SMIC precies haalt met het N+3-procedé.

Chinese chipfabrikanten hebben geen toegang tot geavanceerde chipmachines uit het westen, zoals die van ASML. Dat komt door handelsrestricties van landen als de Verenigde Staten en ook Nederland. Het bedrijf moet het daarom doen met oudere productieapparatuur. SMIC zei in 2023 echter al dat de machines waar het bedrijf wél toegang toe heeft, voldoende zijn om de 5nm te bereiken.

Reacties (77)

[knakworst]

En dit is dus met behulp van DUV machines. Van ... ASML....

[Geim]

In het gelinkte artikel:

"Het is onbekend welke productiemachines SMIC gebruikt, maar vermoedelijk betreffen dat onder meer immersielithografiemachines van ASML. De NXT:2000i kan bijvoorbeeld gebruikt worden om 7nm- en 5nm-chips te produceren,"

Naast ASML leveren Shanghai Micro Electronics Equipment (SMEE), Canon en Nikon ook DUV-machines.

[Digitalnerd1]

Echt hé. In Nederland is een soort beeld ontstaan dat ASML het enige bedrijf is dat lithografiemachines kan produceren. Dat is niet het geval en alleen op de kleine nodes heeft ASML monopoly, daarbuiten valt het wel allemaal mee

[Nas T]

Ja, stelde het artikel de zaken zo voor dat dat anders was?
Het nieuwswaardige hier is dat 5nm gerealiseerd wordt met DUV machines (via multiple patterning), in plaats van met EUV.

Maar de nm-notaties zijn wat vloeibaar, dus ik neem het nog met een korrel zout. Daarnaast is het de vraag tegen welke yield. Stel dat het midden van de wafer betere chips geeft, dan zou je zomaar al 70% al niet kunnen gebruiken, en dan moet voor die overige 30% alle lagen succesvol gemaakt worden, anders is je chip ook kapot.

Maar goed: leuk nieuws, laten we afwachten wat de praktijk laat zien qua kosten, verbruik en real world prestaties. Dat is belangrijker dan een nm-getalletje

[gebruikernaam__]

Het was opzich ook al wel lang bekend dat 5nm mogelijk zou zijn, het is vooral het stukje yield en kosten wat interessant is idd. Ik denk echter dat ze het geheel vooral als een R&D project zien en niet voor winst of verkoop. Als ze qua proces kennis het meeste uit deze oude dingen weten te halen dan kunnen ze snel opschieten als ze nou eenmaal betere machines hebben, en als dat moment er is kunnen ze erg snel de andere grote jongens bijbenen. Lang niet winstgevend hoeven zijn helpt daar een hele boel en die luxe hebben de meeste kapitalistische bedrijven niet.

[kdekker]

En wat wil je daar mee zeggen? Guilty?

Ik weet niet hoe ik de nare dingen van China moet koppelen aan export restricties, die voornamelijk om economische motieven gedaan zijn. De heer Trump heeft - zie hoe hij met Oekraïne en de EU handelt - niet zoveel morele scrupules. Staal met belasting als DSA niet weg gaat. En het is lastig inschatten waarvoor China de 5nm gaat gebruiken c.q. kan gebruiken. Zelfs de leverancier van weerstandjes die in een Russische raket zitten kun je op die manier aanklagen.

Een bedrijf zal doorgaans zeggen: staatsveiligheid hoort bij de staat. Als dat exportrestricties oplevert, dan is dat een staatsmaatregel die een bedrijf heeft te slikken. Als ASML zich aan de restricties houdt (daar zal vast een inspanningsverplichting bij horen), dan zegt jou reactie niets. De +2 geeft alleen maar aan dat het Tweakers moderatie systeem (niet voor het eerst) als een like gebruikt wordt, helaas.

[Geekomatic]

Die "nm" proces aanduidingen staan tegenwoordig erg ver van de meetkundige werkelijkheid.
Wikipedia: 3 nm process

Weet iemand wat de daadwerkelijke "gate pitch" is van dit SIMC proces,
versus die van de modernste ASML EUV machines?

[Reactie gewijzigd door Geekomatic op 13 december 2025 12:15]

[tedades]

SMIC kan zijn proces zelf een marketing naam geven. Dus het is afwachten wat het echt is. Met extreem lage yields is zoiets niet competitief, maar China kan niet anders.

Officieel is de CPP (Contacted Poly Pitch) van SMIC N+3 niet bekend maar analisten schatten 54nm. Een volledige node shrink is dan 54*0.7=38nm maar dat is nog niet haalbaar in praktijk doordat de line edge roughness van je resist onder 45nm (nog) niet goed gaat. Vandaar dat ze andere type transistoren gebruiken die niet perse kleiner zijn.

TSMC N3 heeft ~45nm CPP. De beste, bekende, CPP met EUV is volgens mij nog steeds 44nm. Met EUV doe je die litho stap in 1 keer terwijl multi-patterning er meer nodig heeft (met yield impact).

https://semiengineering.com/transistors-reach-tipping-point-at-3nm/

[noostenb]

De beste, bekende, CPP met EUV is volgens mij nog steeds 44nm. Met EUV doe je die litho stap in 1 keer terwijl multi-patterning er meer nodig heeft (met yield impact).

Is multi-patterning met EUV mogelijk om een kleinere CPP te krijgen? Of kan dat niet bij EUV? Of heeft het geen zin en moet je sowieso met “exotische” technieke gaan werken?

[tedades]

Ze hebben heel veel jaren met 2D structuren kunnen werken. Hierdoor kon je met een hogere resolutie je transistor kleiner maken. Maar er zit een limiet aan hoe klein je een transistor kunt maken en de kosten en moeite hiervoor worden steeds groter.

Imec heeft in R&D al een CPP van 38nm en ASML heeft high-NA EUV geïntroduceerd waardoor de resolutie ook omhoog gaat. Maar doordat je marges nodig hebt (omdat je productie proces niet perfect is) zit je met die marges gemiddeld 5 keer je minimum resolutie. Met EUV kun je dus ook multi-pattering toepassen, daarvoor betaal je met complexiteit en je yield, maar je zult nog steeds tegen fysieke limieten oplopen. Hierdoor is in 2D (in X en Y as) schalen niet meer effectief en daarom ga je de transistor hoger maken (in Z as), waardoor je alsnog iets in X en Y kunt schalen (en het gebruik van andere materialen, etc. helpt hier ook). Omdat je 'monokristallijne wafer' de basis is van je transistor (die is ~3x sneller dan polykristallijne), en het voor massa productie ook praktisch is om direct vanaf de wafer te werken, zit je vast aan deze X/Y limiet (en kun je dus niet makkelijk nog een transistor op een andere transistor bouwen).

Je transistor anders opbouwen, zoals ze met FinFET doen en nu met GAA, maakt je transistor dus meer complex maar maakt je 'gate' juist iets groter in de hoogte, maar het totale oppervlakte van je transistor (in x/y) is dus kleiner. Om complexiteit te verminderen gebruik je dus EUV in plaats van multi-patterning met DUV. En met High-NA EUV verminder je ook de kans op multi-patterning met EUV.

Ik las ook ergens een opmerking dat iemand dacht dat High-NA het limiet heeft van een half-field in vergelijking met niet High-NA EUV en je chips daardoor de helft kleiner werden. Met high-NA, en met alle andere field-sizes, kun je fields aan elkaar plakken (stitching). Je kunt een chip dus zo groot maken als je wafer, maar je maakt het proces daardoor wel weer complexer.

[Heaget]

Ik ben hier helemaal niet in thuis, maar is het geen kwestie van tijd (en geld) voordat dit lukt?

[mphilipp]

Ja, want de Chinezen hebben de koppen bij elkaar gestoken om ook dergelijke machines te maken als ASML doet. Verschillende bedrijven werken nu samen om het voor elkaar te krijgen. Het is dus wat mij betreft een kwestie van tijd (en geld). Hoeveel tijd is de grote vraag. Komen ze volgend jaar met een doorbraak of duurt het nog 5 jaar? En dan moeten ze nog een (betrouwbare) machine productierijp maken, wat ook nog wat tijd kost. Het is een heel complex en nauwkeurig proces.
AMSL heeft het voor elkaar gekregen door in de eerste plaats een nauwe samenwerking met Zeiss voor de optische componenten én door aan hun belangrijkste klanten te vragen hen te steunen in de ontwikkeling van deze technologie. Dus hebben Samsung en TSMC flinke bedragen opgehoest voor een aandeel in AMSL om zo de ontwikkeling te steunen. En dat heeft hen geen windeieren gelegd.

[m_snel]

Het probleem is dat als ze de huidige machines kunnen maken ze al weer achter lopen.
Om op hetzelfde niveau te komen zouden ze dus opeens sneller en beter nieuwe machines moeten gaan bouwen.

[Landisk4001]

Alsof China niet in staat is iets te bedenken wat beter is dan wat wij kunnen maken.

We mogen vooral Apple bedanken voor het opleiden van Chinese mensen tot betere werknemers dan wat we hier in het westen hebben. Zij hebben samen met Foxconn het productielandschap in China compleet geprofessionaliseerd tot de hoogste standaard.

[Hexxagon]

Vooral? Het heeft vooral te maken met doorzettingsvermogen en ijverigheid, en hun cultuur. Chinezen zijn overal ter wereld redelijk tot heel succesvol; het maakt niet uit in welke land je zit. Te zeggen te danken aan Apple doe je hun echt te min.

[Pfeezer]

Ik las het laatst dat Apple sinds de productie van de iPhone al meer dan 12 miljoen Chinese ingenieurs heeft opgeleid (gefinancierd). Dit zodat Apple hun productie capaciteiten kon opschalen zonder aan kwaliteit te moeten inboeten. Zo is de regio ontpopt tot voorloper in verschillende technologieën en hun materialen kennis. Tim Cook heeft dit ooit mooi uitgelegd ten tijden van Trump 1, over hoe de productie van Macbook's en iPhone's onmogelijk terug naar de USA kon gehaald worden. Het nieuwsanker bracht toen de loonlast aan, Cook lachte en verduidelijkte snel dat de kennis er in het westen ook niet meer is. Schaalprobleem noemde hij het "1 American alloy company to a city full of Chinese alloy experts".

[Hexxagon]

Ik las het laatst dat Apple sinds de productie van de iPhone al meer dan 12 miljoen Chinese ingenieurs heeft opgeleid (gefinancierd). Dit zodat Apple hun productie capaciteiten kon opschalen zonder aan kwaliteit te moeten inboeten. Zo is de regio ontpopt tot voorloper in verschillende technologieën en hun materialen kennis. Tim Cook heeft dit ooit mooi uitgelegd ten tijden van Trump 1, over hoe de productie van Macbook's en iPhone's onmogelijk terug naar de USA kon gehaald worden. Het nieuwsanker bracht toen de loonlast aan, Cook lachte en verduidelijkte snel dat de kennis er in het westen ook niet meer is. Schaalprobleem noemde hij het "1 American alloy company to a city full of Chinese alloy experts".

Dat is leuk maar China groei is primair uit zichzelf. Apple was een versnelling in deze groei, niets meer. Dus daarom zei ik dat 'vooral' door Apple is overdreven.

[mphilipp]

Tuurlijk. NIemand zei dat het makkelijk was. Maar het is ASML ook gelukt om in één keer een gigantische voorsprong te krijgen, waardoor anderen (Nikon en Canon) het gewoon opgaven en zich concentreerden op de reguliere chipmachines die zij al maakten.
Zeg nooit nooit. En onderschat de Chinezen niet. Het zijn ook niet de eersten de besten die dit aan het doen zijn. En de Chinezen kunnen vrijwel onbeperkt poppetjes en geld tegen het probleem aan gooien. Vergelijk dit met de race naar de maan. Het gaat niet eens zozeer om de prestatie zelf, maar om de rest van de wereld af te kunnen troeven. Het is de staat China veel aan gelegen dit voor elkaar te krijgen.

[smartsys]

Kijk welke gaten de Chinezen hebben gedicht met bijv. nucleaire energie centrales. Daar is nu een riante voorsprong. Bijv. met Thorium centrales op basis van gesmoltenzout. NL en andere landen zijn nog vol in onderzoeksfasen. De Chinezen hebben hun eerste demo reactor online en bewijzen daarmee dat Thorium centrales een haalbaar concept zijn. Het Westen is nog lang niet zo ver.

Ook met de Solar technologie en vooral het produceren van zonnepanelen heeft China het Westen verslagen. Als die gasten iets willen gaan ze er 110% voor en hoewel de eerste modellen vaak rukkie zijn, evolueren ze véél sneller. Kijk bijv. naar de elektrische auto's. Waar Volkswagen bijv. nog een modelcyclus van prototype tot uiteindelijk model heeft van rond de 8 jaar, met een tussentijdse facelift. Zitten de Chinezen vaak op de helft of nog korter.

[bzuidgeest]

Het verschil is wel dat de Chinezen van te voren weten welke route technologisch kan werken. Een voordeel dat de eerste (ASML) niet heeft. En het is altijd mogelijk dat ze een innovatieve mogelijkheid ontdekken onderweg die ze voorbij ASML laat schieten. Net als ASML dat deed tegenover de rest.

Batterijen zijn ze de grootste en beste mee. Hun EV's zijn de top. DeepSeek verslaat chatgpt en is open source. En zo zijn er steeds meer dingen waar het Westen in China gaat afkijken in plaats van andersom.

Zelfs als gemiddeld niet zo slim zouden zijn.... Met zoveel chinezen is er altijd wel een paar Einsteins aanwezig.

[SuperDre]

Klopt, maar als China eenmaal zelf de eerste machines heeft ontwikkeld en gebouwd gaat het daarna nog vele malen sneller, en vliegen ze ASML voorbij, die het ook moet hebben van andere bedrijven om hun voortgang te behouden. En als China dan ook nog hun machines gaat verkopen kan het wel eens het einde zijn van ASML, als investeerders zich terugtrekken omdat de chinese machines dus vergelijkbaar (of zelfs beter) maar een stuk goedkoper.

[xavalon]

Om semiconductors te maken zijn grondstoffen & aardmaterialen, halffabrikaten, machines en technologie nodig uit zo'n 60 landen. Ook de Chinese kunnen het niet alleen.

De FABs die nu in Amerika worden opgezet, moeten letterlijk alles importeren en naar Texas brengen. Niet alleen duur, maar ook gevoel voor geopolitieke problemen. De Chinesen frusteren al regelmatig door bepaalde aardmaterialen/gassen niet meer te verkopen.

Onderschat zelfs het Belgische IMEC niet. Er staat op YT een recente video over het onderzoek dat ze doen naar hoe de ASML machines er na 2035 moeten uitzien als we semiconductors zo klein maken dat we tegen natuurlijke wetten aanlopen als we onder de 1nm duiken.

[bzuidgeest]

Om semiconductors te maken zijn grondstoffen & aardmaterialen, halffabrikaten, machines en technologie nodig uit zo'n 60 landen. Ook de Chinese kunnen het niet alleen

Feit is wel dat China met meer landen makkelijker handelt dan wij. Die kijken niet op een dictatortje of genocide meer of minder, dat is niet relevant voor hun handel en wij verkopen ze graag alles wat ze willen hebben. Zelfs Amerika/NVIDIA verkoopt ze weer de beste AI accelerators. Te bang dat ze het elders gingen halen.

Ik denk dat China uiteindelijk makkelijker aan zijn spullen komt dan wij. Wij hebben weinig unieks en wat wel uniek is leren ze ook zelf te maken.

[pandahunterz]

Gelukkig is de supplychain van ASML niet alleen zeer uniek, maar ook zeer exclusief. Deze supplychain zit letterlijk en figuurlijik om ASML heen gebouwd, en hebben hier gigantisch invloed op. Dat china de techniek van EUV na enkele jaren onder de knie krijgt is niet ondenkbaar, maar voordat ze ook hun eigen supplychain efficiënt hebben opgetuigd zijn we wel minstens 5 jaar verder. Zonde de EUV machines van ASML kan china wel doorbraken op papier maken zoals hierboven, maar zal dit nooit efficiënt genoeg krijgen, om een volwaardige productie op gang te krijgen (zeer lage yields).
China is heel goed in het kopiëren en gegeven de tijd zal het ze dus ook bijna lukken, maar gelukkig zijn de complexiteit van het proces en de logistiek eromheen bij EUV dus zodanig dat het china nog veel jaren zal kosten.

[bzuidgeest]

Lage yields zijn alleen een probleem als je commercieel denkt. China wil gewoon ook dingen voor eigen land en onderzoek en gewin maken. Dan maakt een lage yield niet uit.

Als ze daardoor Huawei met een beetje steun concurrerend kunnen houden.Of hun AI business uitbreiden dan zijn ze al klaar.
En die supply chain vind het helemaal niet erg om een extra klant te hebben. Zolang China maar zelf kan specificeren wat ze willen hebben. Ze kunnen niet om een kopie van ASML spullen vragen, maar ze kunnen wel iets met net zo strikte specificaties vragen. Als ze maar betalen.

[pandahunterz]

Ook voor eigen gebruik zijn dramatisch lage yields een probleem, betekent meer inspectie, minder betrouwbaarheid, minder prestaties, en dan hebben we het nog over een innmiddels "gedateerd" proces (met EUV wordt inmiddels "2nm" geproduceerd).

Financiële steun aan hun chipsector doen ze al meer dan genoeg, extra geld pompen heeft geen zin, juist vanwege alle limitaties, anders hadden ze het al gedaan.

En dat is juist het hele punt, de supply chain van ASML dus wel, ze hebben exclusieve contracten, en ASML heeft indirect al getoond wat voor invloed zij hebben (bv -niet bevestigde- berichten van andere klanten die aan de kant zijn geschoven omdat ASML hun onderdelen op korte termijn nodig had). ASML staat in nauw overleg met hun leveranciers en hebben hun onderdelen op maat gemaakt, die weer onderdelen van andere bedrijven uit het netwerk gebruiken, andere zijn direct in ASML geïntegreerd (EUV lichtbron bv). Als je je er een beetje in verdiept zul je zien dat we ons hier gelukkig -op korte- termijn geen zorgen over hoeven te maken

[bzuidgeest]

Ik heb het niet over korte termijn, dat is voor kortzichtige mensen. Ik kijk naar lange termijn en lange termijn word in tech ook steeds korter. Kurzweil zijn exponentiële curve lijkt absoluut te kloppen. Ik weet niet waar we op de lijn zitten, maar we zitten er op.

[RobVI]

China is heel goed in het kopiëren

Vroeger wellicht, ze ontwerpen al 10+ jaar eigen soft- en hardware. YouTube: Shenzhen: The Silicon Valley of Hardware (Full Documentary) | Future Cities | WIRED

[SuperDre]

Jij denkt werkelijk dat de beperkinfen worden opgelegd vanwege 'dictatortje of genocide'? Think again, dat zijn wel de laatste redenen waarom die beperkingen opgelegd worden. Alles draait puur om de vooruitgang die China maakt ten opzichre van de rest. Net zag ik nog een artikel op /. over dat 90% van geavanceerde ontwikkelingen en onderzoek op dit moment uit China komt.
Als het waar is wat jij zegt, dan zouden we ook geen zaken doen met de meeste olielanden, zoals Saudie Arabie.

[bzuidgeest]

We doen zaken met olie landen omdat we verslaafd zijn aan olie, we kunnen niet anders.

Maar we mogen niet zomaar zaken doen met Africa, Afghanistan, Iran en vele landen waar China wel zaken mee doet. En dat is niet omdat dit landen ons voorbij streven, maar vanwege morele overwegingen. Bloed diamanten, kinderarbeid etc etc. China kan het niets schelen en wij kopen het alsnog van China in plaats van direct, want China plakt er een nieuwe origin sticker op.

Ik had het niet over China in mijn reactie, die lopen ons met of zonder onze tech in groot tempo voorbij. Ik stelde dat dit onder andere is omdat China makkelijk aan resources komt die wij weigeren te kopen

China bouwd rare earth mijnen in Afghanistan. Wij niet. En de rede is dat wij de Taliban niet leuk vinden. China zegt, dat het Afghaanse volk dat zelf maar over beslist.

Als we ooit van China willen winnen of maar afhankelijk blijven, zullen we ons morele handelsbeleid moeten aanpassen. Dat betekend dat wij net als China een mijn bouwen op moeilijker plaatsen. En het is daar aan ons om bijvoorbeeld alleen volwassenen te laten werken, maar dan hebben we tenminste dezelfde directe toegang tot mineralen als China

[Blokker_1999]

Met voldoende tijd kan je natuurlijk ook gewoon EUV machines bouwen, maar vergeet niet dat ASML er meer dan 20 jaar over heeft gedaan van idee naar realiteit. En hoewel je sommige dingen niet opnieuw moet gaan uitvinden, is er te weinig publieke kennis beschikbaar over het volledige process om het op enkele jaren na te bouwen. Het zou wel eens nog meer dan 10 jaar kunnen duren voordat men in China ook een EUV machine kan bouwen en hoewel men dan mogelijks direct ook naar de volgende stap gaat, High-NA, is de kans groot dat ASML daartegen alweer een stap verder staat.

[mphilipp]

Dus? Dat sluit nog steeds niet uit dat de Chinezen het 'ineens' voor elkaar krijgen, en vervolgens met die opgedane kennis de volgende stap ook al kunnen zetten. Ja, het is moeilijk, en ja, ASML heeft er 20 jaar over gedaan, maar dat wil niet zeggen dat het onmogelijk is voor andere om dat ook te doen. Niemand weet het. We kunnen blijven roepen dat het heel erg moeilijk is, maar daar schiet niemand iets mee op. Voorlopig werken de Chinezen er aan en dat zet in ieder geval voor hen zoden aan de dijk.

[SuperDre]

Onderschat niet hoeveel westerse technologie sowieso al door chinese medewerkers bedacht is, en op dit moment staat china ver bovenaan als het komt op geavanceerd onderzoek en ontwikkeling.

[bzuidgeest]

Ik zie aan de scorekaart van je reactie dat de anti-china politie al is langsgeweest
Kan het er echter alleen maar mee eens zijn. Het word hoog tijd dat we stoppen met doen alsof Chinezen achterlijk zijn en alleen kunnen jatten.

Iedereen weet hoe ASML zijn machines werken in principe. Het is een kwestie van tijd voor een andere partij dat kan namaken. China kan er in tegenstelling tot het westen, bakken geld, tijd en moeite in steken en omdat ze politiek stabiel zijn en een meer jaren planning hebben gaat dat achter elkaar door. Ze ontwikkelen sneller dan wij gaan en ze hoeven EUV niet te bedenken, ze hoeven het alleen maar te implementeren. En als ASML het kan, dan kan met tijd en moeite iedereen het. De natuurkunde werkt niet voor ASML alleen.

[Luchtbakker]

Het is dus wat mij betreft een kwestie van tijd (en geld).

Mwa, geld hoeven ze zich geen zorgen over te maken. Bedrijven kunnen volgens mij nagenoeg onbeperkt subsidie van de overheid krijgen want het is China er alles aan gelegen niet meer afhankelijk te worden van ASML.

[n4m3l355]

Waarom ja? Jij en ik mogen de beste intenties hebben, maar we zullen nooit een EUV machine ontwikkelen. Voor China is dit niet anders ze mogen heel veel slimme mensen hebben maar dat wilt nog niet zeggen dat ze ook succes gaan boeken. Sterker nog juist deze ontwikkeling laat zien dat ze enkel oude processen weten te verfijnen maar EUV zit er nog steeds niet in. China heeft inmiddels 250 miljard dollar geïnvesteerd, 14 jaar ontwikkeling in de pipeline maar buiten leuke marketing brochures hebben we nog niks daadwerkelijk gezien. Zelfs de recente chips van Huawei waren repacked oude chips van TSMC. En je mag er toch wel vanuit gaan dat ze sinds de ban er dubbel op inzetten en dan nog.. rien.

[mphilipp]

Dat mag je denken. De vergelijking met jij en ik gaat nergens over. Ik kan niet eens een draadje solderen. Voorlopig zijn ze in China niet gek en hebben ze al op tal van terreinen een enorme voorsprong op de rest van de wereld. Dus ik acht het niet uitgesloten dat ze er een keer uitkomen. Misschien ook niet, maar ik ben niet zo stellig als jij. Ik ben benieuwd waar dat op gebaseerd is.
Het heeft ASML ook 20 jaar gekost...

[andru123]

Uiteindelijk, ja. Maar de hoop was dat het gaat ja-a-aren duren en een berg van geld kosten.
Dat het zo snel gebeurde, is een verbazing voor iedereen.

[watercoolertje]

Dat het zo snel gebeurde, is een verbazing voor iedereen.

Wat is er volgens jou precies gebeurd dan wat we niet zo snel verwacht hebben?

Als ik 4 1080p schermen over elkaar plak met een hele kleine verspringing heb ik ook een 4k scherm, maar veel meer nadelen dan een normaal 4k scherm (donkerder, aansturing is complexer, meer kans op fouten omdat je ze wel perfect op elkaar moet leggen). Dat is een beetje wat ze hier doen als je DUV vergelijkt met EUV.

[1234567y]

Wie hoopt dat het jaren gaat duren? toch mooi als er meer partijen en innovatie komt?

[theduke1989]

Het is een kwestie van willen, want CHINA wordt vanuit bijna elke hoek geweigerd.
Dus ze willen alles in-house, en dat is echt niet goed! TRUMP en nog Biden hebben dit alleen maar aangewakkerd dat CHINA wel moet, en als dit goed pakt, gaan ze samen met RUSLAND verder, en dan zijn we echt doomed! UAE ook die doet eerder zaken met RUSLAND, CHINA dan met ons!!!

CHINA heeft ingezien, door de blokkaded dat ze dus alles in-house moeten doen, dus geld erin pompen is normaal. En aangezien dit door de staat wordr gesupported

[xavalon]

UAE is vooral financier. Of is er een technologie of grondstof die we nodig hebben uit dat land?

Om semiconductors te maken zijn grondstoffen & aardmaterialen, halffabrikaten, machines en technologie nodig uit zo'n 60 landen. Ook de Chinese kunnen het niet alleen.

[Reactie gewijzigd door xavalon op 12 december 2025 15:32]

[catfish]

China is al jaren bezig om het grondstoffenprobleem op te lossen. Ik ben er vrij gerust in dat het hen lukt.

[Hansie9999]

Yup,

Een groot aantal Afrikaanse mijnen zijn al in handen van Chinese eigenaars.

[GigaHenk]

En wat heeft de actie van VS en EU opgeleverd..... een concurrent...en weer een deuk voor een gerenommeerd NL bedrijf

[418O2]

Dat valt nog maar te bezien als ik het zo lees. Het klinkt nogal houwtje-touwtje

[CelisC]

Wat we vooral zien is sanctie dit, tarief dat, importverbod hier, exportverbod daar, hoofdzakelijk opgelegd vanuit de VS...

Ik zie geen enkele concurrentie van de VS of de EU. Het voelt een beetje alsof we hier in 'het western' een beetje op onze lauwerkransen zitten. Uitmelken wat er is, concurrentie opkopen of uit de markt prijzen. Ideeën hamsteren en achter patenten afsluiten, maar die liever gebruiken om concurrentie de kop in te drukken dan er echt gebruik van te maken.

We zien extreem veel investering in bedrijven, maar er komt verhoudingsgewijs wel erg weinig voor terug. Wat je er verder ook van vindt, in China investeren ze in mensen, in toeleveringsketens, in infrastructuur, in kennis, in grondstoffen, en die passen ze ook vooral toe. En voor we het oude argument "maar de overheid subsidieert zoveel" aan halen, zou het goed zijn om eens te kijken hoe dat in ons eigen omgeving zit. ASML zou zonder overheidshandelen niet eens van de grond zijn gekomen. De grote bedrijven worden gesubsideerd om hier vooral te blijven via belastingsvoordelen etc. Ons openbaar vervoer is er bepaald niet beter op geworden, omdat het als verdienmodel in plaats van als slagader voor de economie gezien wordt. Europa subsidieert enorm veel onderzoek. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

China heeft gewoon de concurrentie gebouwd voor 'het Westen', waar we allen de vruchten van zouden kunnen plukken via slimme samenwerking. In plaats daarvan hebben onze 'leiders' het liever over oorlog en onderdrukking. De wereld handelt met BRICS en laat de VS en EU steeds verder links liggen. Dat gaat alleen maar erger worden als we de samenwerking niet aangaan.

Ik vind het allemaal maar kortzichtig.

[Stijnvi]

Chinese chipfabrikanten hebben geen toegang tot geavanceerde chipmachines uit het westen, zoals die van ASML.

Chinese bedrijven hebben hier weldegelijk toegang toe. ASML leverde vorig jaar nog gewoon DUV machines aan China. China heeft alleen geen toegang tot de meest geavanceerde machines.

[amigob2]

Voor dat EUV op de markt kwan ( zo'n 10 jaar geleden ) wissen we al dat 5nm node mogelijk was met iDUV. ( heb ik ook al een paar keer hier geschreven ) De Chinezen hebben gewoon tijd nodig gehad om heel veel te leren en dat doen ze in een kortere tijd dan de rest van de wereld. (Lopen nog steeds achter)
Maar het is gewoon goedkoper om het met EUV te doen.
Ook de kwaliteit en de Yield zijn veel hoog als EUV gebruikt wordt. Omdat je veel meer process stappen nodig hebt om tot de zelfde resolutie te komen.
Nog kleiner dan 5nm op DUV mogelijk, natuurlijk maar het aantal proces stappen gaat weer drastisch omhoog. Met alle gevolgen van dien.

Dus waarom mensen zo verontwaardigt zijn, snap ik niet

[theduke1989]

Amerika, EU worden langzaam kapot gemaakt door TRUMP en voorheen.

Als CHINA niet meer afhankelijk hoef te zijn van ons, zijn we doomed! het is vaak andersom.

Daarnaat cobalt etc wordt nog steeds door CHINA beheerd! en dat is echt niet mals.
Trump nu maakt het echt slechter en slechter!!

[TMon]

Landen en namen hoeven maar met 1 hoofdletter, aan t begin van t woord.

[sdziscool]

Ik hoop stiekem toch een beetje dat het ze lukt om het werkende te krijgen, monopolie is leuk en aardig maar je hebt er niets aan als de VS hele tijd met je aan het spelen is alsof je de 51ste staat bent.

[Caelorum]

Die monopolie is prima voor Nederland en Europa. We zijn alleen afhankelijk van een aantal componenten uit de VS. Het zou beter voor ons zijn om die componenten ook in de EU te maken en dat China gewoon achter blijft lopen.

Overigens diezelfde afhankelijkheid gaat nu ook richting de VS. Zij zijn ook gewoon afhankelijk van de EU. 1 van de redenen waarom de EU momenteel voor de schermen weinig doet tegen de VS is omdat we ze nodig hebben voor de verdediging van de EU. Zodra dat afgebouwd is kan de EU ook smerig spelen richting de VS. Precies ook de reden waarom de VS de EU liever ziet gaan dan blijven. We komen te dicht bij een equal partnership.

[Reactie gewijzigd door Caelorum op 12 december 2025 14:50]

[watercoolertje]

We komen te dicht bij een equal partnership.

Dat kan je inderdaad erg goed merken aan hoe de VS hedendaags over ons praat en uit elkaar probeert te drijven, duidelijk bang voor een beetje (gezonde) concurrentie

[IngamerX]

Rectificatie; hoe MAGA/Trump over EU praat

MAGA spreekt niet namens heel Amerika.

[STV]

Resources is echt niet de zwakste schakel om een superpower te zijn. Het gaat ook om mentaliteit.

[Caelorum]

Geef 1 andere redenen waarom de VS de EU anders kapot zou willen. Een consumentenmarkt die groter is dan zij zijn met een economische slagkracht die het nagenoeg evenaart. Het enige wat de EU tegenhoud om op gelijke voet te raken is eensgezindheid en laat de oorlog van Rusland en de toenemende vijandige houding van de VS en China (op verschillende vlakken overigens) nu net het proces in gang te hebben gezet tot verdere integratie.

En de VS wil dat absoluut voorkomen. Een sterke EU met een functionerende democratie is een enorme bedreiging voor ze.

Dus ja, we komen te dicht bij een equal partnership op een aantal vlakken en dat heeft er ook direct in geresulteerd dat de VS een vijandige houding aanneemt en achter de opponent gaat staan die er een stuk minder krachtig voor staat. De VS speelt namelijk graag partijen tegen elkaar uit.

[Heloise]

Lees s.v.p. eerst het Draghi rapport, voor de EU als geheel, of het hierboven al genoemde advies van Peter Wennink, die kortweg gezegd adviezen van Draghi vertaalt naar de Nederlandse situatie. Het Draghi rapport is opgesteld op verzoek van de EC van de EU, en het Wennink advies op verzoek van de NL regering. Dus zeker voor alle pro-(huidige)EU lieden hier een onverdachte bron.

De rode draad in beiden, en de aanleiding om het rapport en advies te schrijven is dat Europa en vooral de EU steeds verder achterop lopen bij de VS en China. En daar help op termijn die economische slagkracht niet meer, want die is juist al sterk aan het verminderen. Ook de consumentenmarkt wordt kleiner en kleiner, eenvoudigweg omdat Europa, de EU en dus ook Nederland onvoldoende groei hebben om het geld dat daarvoor nodig is nog op te kunnen brengen. Anders gezegd: we worden steeds armer.

Lees tenminste eens de samenvatting van het vandaag verschenen advies van Peter Wennink: De route naar toekomstige welvaart, en je begrijpt wat ik hierboven bedoel (je weet hopelijk wie Peter Wennink is: ex-CEO van ASML, dus niet de eerste de beste ☺️).

[Caelorum]

Dat rapport van Wensink kijkt naar naar 1 aspect en dat is de economie.

Het hele rapport van Draghi is terug te brengen tot weinig daadkracht in de EU. Dat we achterlopen komt rechtstreeks voort uit dat de EU niet 1 stem en 1 doel heeft. Er zijn allerlei strategische frameworks neergezet, maar de opvolging is er niet, omdat er geen directe consequenties aanzitten voor de leden.

Wat je de afgelopen jaren steeds meer ziet is dat dit wel gebeurt. Op die vlakken loopt de EU ook steeds meer gelijke tred met de VS (al halen we ze niet in, maar ze breken zichzelf wel deels af). Tegelijkertijd zie je ook dat met name de VS steeds meer investeert in het afbreken van de EU, zodat we niet gelijkwaardiger worden, met een stroomversnelling sinds de laatste iteratie Trump.


Nog een kleine kanttekening bij het rapport van Draghi. Hij lijkt te suggereren dat hele grote techbedrijven wenselijk zijn. Ik durf dat te betwijfelen. De grote techbedrijven creëren een hoop maatschappelijke problemen momenteel. Ik zou ze liever kwijt dan rijk zijn.

Verder is veel van de welvaart van de VS nu een papieren tijger van inflatie van AI gerelateerde bedrijven die met extreme moeite onderbouwen hoe ze de productiviteit van de economie als geheel echt verhogen en hoe die verhoging in verhouding staat tot de torenhoge waarderingen. Ergens zullen ze het echt waar moeten maken of een tweede dotcom-achtige bubbel laten barsten. Ik hoop voor de VS dat het het eerste is en niet het tweede, maar als iemand werkzaam in de IT en de waarde echt wel ziet verwacht ik meer nummer twee.

[Reactie gewijzigd door Caelorum op 12 december 2025 21:09]

[supersnathan94]

Tegelijkertijd zie je ook dat met name de VS steeds meer investeert in het afbreken van de EU

Oh? Ik zou daar graag een artikeltje over zien. Wat ik vooral zie is dat de EU zelf gewoon niet investeert in groei en alleen maar in het nog maar meer reguleren van dingen tot op het punt dat als ze dan met nuttige aanpassingen komen het al te laat is voor de law abiding bedrijven hier, terwijl de amerikanen er in de VS al gretig op los hebben getraind.

Met maakt regels om de amerikanen te weren, maar men heeft hier uiteindelijk de eigen bedrijven mee, en dan wordt het weer vrijer gemaakt, maar dan kunnen de bedrijven die zich hier netjes aan de regels hebben gehouden niet meer goed meekomen omdat ze niet de groei van de VS bedrijven hebben kunnen maken.

Met de DSA zie je eindelijk tiering in wetgeving waardoor kleinere bedrijven minder regeldruk hebben. Dat is volgens mij voor het eerst dat dergelijke wetgeving bestaat.

[Caelorum]

https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10589653/gelekte-documenten-trump-wil-vier-landen-uit-eu-krijgen

En dit is alleenaar het meest recente voorbeeld. Let er overigens op dat de bewoording die ze in de strategie document gebruiken doet suggereren dat ze ook betrokken waren bij de Brexit. Al kan dat natuurlijk grootspraak zijn van de Trump regering. Ik verwacht echter dat zowel Rusland als de VS daar goed hebben geïnvesteerd destijds.

[Heloise]

Dat rapport van Wensink kijkt naar naar 1 aspect en dat is de economie.

Het is “Wennink”, en het advies kijkt inderdaad naar de economie. Maar het gaat veel verder en stippelt een route uit om Nederland weer van veel meer belang te laten worden voor momenteel vooral de VS en China (en natuurlijk ook de rest van Europa, of zo je wilt de rest van de Wereld). Die route moet leiden tot een hogere groei, want alleen daarmee houden we onze welvaart op peil.

Het Draghi rapport doet min of meer hetzelfde op EU niveau, maar dan veel meer op hoofdlijnen.

Dus inderdaad geld. Maar zonder dat geen welvaart meer, zoals we daar zo sinds de jaren 60 aan gewend geraakt zijn. En vergeet daarbij niet dat voor Nederland de Nederlandse gasverkopen daar al die tijd enorm aan bijgedragen hebben, maar nu dus nagenoeg compleet weggevallen zijn.

[Caelorum]

Dat klopt helemaal, maar dat we op economisch vlak achterlopen wil niet zeggen dat we niet te dicht bij een equal partnership komen. Daarvoor zal je naar alle vlakken moeten kijken.

Maar zelfs op economisch vlak zitten we op een aantal cruciale plekken in de keten voor de VS en bevalt dat ze totaal niet. ASML is er 1 van, maar de zaadveredeling bijv. ook.

"Wensink" was overigens een autocorrectie door mijn telefoon.

[Waarnemer]

Je hebt er ook niks aan dat ze het kunnen namaken en je buitenspel zetten.
Eerder zouden we de hele keten terug moeten gaan halen.. van complexe tot simpele chips.
Van productie van de machines tot de chips zelf

Er is een strategisch belang en dat zou wat mij betreft europese (staatssteun) mogen hebben.
Elke scheet kan hier de prijzen opdrijven of de toevoer doen opdrogen. Je kan beter iets duurdere onderdelen hebben dan onzekerheid over de levering en prijsveranderingen.

[Martinspire]

Uiteraard is de concurrentie verder, maar alsnog is dit wel erg knap gedaan.

[dimdek]

Ja, nu is het even behelpen voor de Chinesen, maar de wet van de remmende voorsprong blijft altijd werken en dus krijgen de Chinesen het vroeg of laat voor elkaar om geavanceerdere producten te maken.