Jaaroverzicht: Nvidia krijgt rake klappen van AMD

Halverwege het jaar kwam Nvidia met zijn klapstuk, een gpu die de fabrikant nog steviger in het zadel moest brengen. De GT200 was puur machtsvertoon: met 1,4 miljard transistors was het de grootste chip die ooit door chipfabrikant Tsmc was geproduceerd. De oppervlakte van de nog steeds op 65nm gebakken chip bedroeg 576 vierkante millimeter. Dat was groter dan het oppervlak van de G80, 484 vierkante millimeter, terwijl die gpu op 90nm werd geproduceerd. De GT200-chip beschikt daarnaast over 240 shaderprocesors, 112 meer dan de G80 en de G92.


De eerste kaarten met de GT200, de GTX260 en de GTX280, moesten Nvidia steviger in het zadel brengen op de highend-markt. Dat lukte en de prestaties werden bejubeld, maar niet zonder kritische kanttekeningen. In zowel reviews als reacties werd aangehaald dat de GTX280 met zijn prijs van boven de 500 euro toch wel erg duur was, dat de kaarten erg groot waren en het energieverbruik niet mals was. Hoe groot konden gpu's nog worden en tegen welke prijs? Ter illustratie: er konden slechts 94 GT200-chips uit een enkele 300mm-wafer gehaald worden.

Het bleek dat AMD zichzelf die vraag al in 2005 stelde. In dat jaar begon de fabrikant aan de ontwikkeling van de RV770. In een tijd dat niet ter discussie stond dat een gpu-fabrikant met de grootste, want best presterende, chip moest komen om aan kop te blijven in de race, lukte het enkele ontwikkelaars van AMD om het bedrijf ervan te overtuigen dat er een andere koers gevaren moest worden. Bouw een relatief kleine chip voor het lucratieve hoge deel van de mainstream-markt en zorg voor de beste prijs-prestatieverhouding. Zo voorkom je extreem grote investeringen en problemen die kunnen ontstaan door omvangrijke, complexe ontwerpen. Bovendien kun je kaarten voor meerdere segmenten snel uitrollen, zonder dat gewacht hoeft te worden op de afgeleiden van de kolossale chips voor de highend. Niet onbelangrijk is dat het moeilijker is om goede yields te halen met monster-chips, dus met een kleine chip is de kans kleiner dat je functionaliteit van afdankertjes van je dure gpu's moet uitschakelen om ze op goedkopere kaarten te zetten, hetgeen toch een vorm van kapitaalvernietiging is.


Om de RV770 klein te houden, maar toch hoge prestaties mee te geven, nam AMD enkele gewaagde beslissingen. De meest gedurfde was wel om de chip van een 256bits bus te voorzien om de omvang binnen de perken te houden en deze op de RV770 XT, de codenaam voor de HD 4870, te combineren met gddr5-geheugen. Een combinatie die voor voldoende bandbreedte moest zorgen. De specificatie van gddr5 was echter in 2005 nog niet afgerond en AMD had geen enkele garantie dat het geheugen voldoende snel zou worden, op tijd gereed zou zijn en voldoende beschikbaar zou kunnen komen bij het verschijnen van de RV770 XT. De HD 4870 zou het 'performance'-segment moeten bedienen, het hoogste deel van de mainstream volgens de AMD-classificering, maar lager dan 'enthusiast'.


De HD 4850 was voor de rest van het mainstream-segment bedoeld. AMD had een kaart in gedachten waarvan de kloksnelheid van de gpu op 500MHz liep en waarop 256MB geheugen geplaatst zou worden dat op 900MHz liep. Op het laatste moment werd echter besloten 512MB geheugen toe te voegen en de gpu-kloksnelheid en geheugensnelheid op respectievelijk 625MHz en 993MHz te zetten.

Ten opzichte van de RV670 zou de RV770 over aanzienlijk meer streamprocessors beschikken: 320 tegenover 800. Verder steeg de hoeveelheid texture units van 16 naar 40. Het aantal transistors nam toe van 666 miljoen naar 965 miljoen en de die nam in omvang toe van 192mm² naar 256mm², hetgeen als een bescheiden vergroting kan worden gezien.

De release van de RV770-kaarten verliep bepaald niet vlekkeloos. Aanvankelijk zouden de 4850 en de 4870 tegelijk worden geïntroduceerd op 25 juni, maar op donderdag 19 juni gaf AMD groen licht aan de reviewers om hun testen van de 4850 te publiceren omdat die kaarten al voortijdig in de verkoop waren gegaan. De resultaten van de 4870 moesten ze echter nog onder de pet houden. Hoe het ook ging; de conclusie was unaniem: de Radeon-kaarten boden ongekende waar voor hun geld. De 150 à 170 euro kostende 4850 kon de strijd met de veel duurdere 9800GTX moeiteloos aan en de 4870 wist in veel gevallen de GTX260 te overklassen.

In augustus volgde de dual-gpu-kaart de 4870 X2 en deze kaart veegde de vloer aan met de GTX280. AMD had twee gpu's nodig om de prestatiekroon terug te pakken, maar dit was geheel volgens de strategie en de fabrikant vroeg een vergelijkbare prijs als Nvidia voor zijn langzamere GTX280. In oktober verscheen ook nog eens de HD 4830, met een opnieuw uitstekende prijs-prestatieverhouding voor de onderkant van het middensegment. Het verschil met het begin van het jaar had niet groter kunnen zijn: AMD heerste op prestatiegebied terwijl Nvidia nog niet zo lang geleden zijn belangrijkste troef had uitgespeeld. Bovendien had de fabrikant van de Radeons de mainstreammarkt ineens in een stevige greep.