Massa's massaclaims: schrijf je vooral in, maar verwacht er niets van

titel

Het lijkt wel alsof je je als techconsument bijna wekelijks kunt aansluiten bij een nieuwe massaclaim. Een hele rits aan stichtingen begint steeds vaker grote zaken met zoveel mogelijk deelnemers vanwege privacyschendingen. Die zijn gratis voor jou, maar of het wat oplevert? Daar is nu nog geen bewijs voor.

Als je de massaclaims moet geloven, is ieder bedrijf eropuit om je te naaien. LG en Samsung verkochten te dure televisies, Netflix verhoogde onterecht zijn prijzen, Fortnite maakte je verslaafd, TikTok, Google, Oracle en Salesforce gingen slordig om met je gegevens en Booking.com smeerde je via dark patterns te makkelijk hotels aan. En overal kun je geld voor krijgen via massaclaims, die de afgelopen jaren als kool lijken te groeien.

Alleen: die lijken vooralsnog amper iets op te leveren. Tegelijkertijd kost het je ook niets om je aan te melden en dat maakt massaclaims een interessant verdienmodel voor vage investeerders uit belastingparadijzen.

Vlak voor het weekend kwam er een nieuwe massazaak in het nieuws. De Stichting Massaschade & Consument (SMC) startte een collectieve zaak tegen Epic Games vanwege het verslavende karakter van Fortnite. De stichting heeft de smaak inmiddels te pakken. De Fortnite-zaak is de achtste zaak die de stichting in vijf jaar tijd voert. In 2021 diende de stichting een claim in tegen TikTok en tegen Airbnb, maar inmiddels heeft de stichting ook zaken lopen tegen Google, Sony, Snapchat en drie andere bedrijven.

Stichting/consument/recht/claim

De SMC is een van de vele stichtingen met namen die vaag verwijzen naar consumentenbescherming en schadevergoedingen. Inmiddels hebben die stichtingen massazaken lopen tegen vooral grote techbedrijven. Er is The Privacy Collective dat een zaak begon tegen grote advertentieboeren, ConsumentenClaim dat een klacht heeft lopen tegen televisiebedrijven, de Stichting Consumenten Competition Claims met een zaak tegen Booking.com en de Stichting Data Bescherming Nederland (SDBN), die tegen Amazon vecht en sinds kort Data Justice Europe heet.

In al die namen, stichtingen en zaken tekent zich al snel een patroon af. Het zijn stichtingen en dat betekent dat ze doorgaans geen winstoogmerk hebben. Ze treden voornamelijk op tegen grote techbedrijven en ze komen zogenaamd op voor de rechten van burgers. Een laatste gemene deler is dat nergens duidelijk is wat het eindresultaat is. Er is namelijk nog geen enkele zaak succesvol afgerond.

Uitgebreidere wet

Veel van de zaken zijn terug te voeren op een ontwikkeling uit 2020. Op 1 januari van dat jaar trad in Nederland de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie in werking. In de volksmond staat die wet beter bekend als de Wamca. Voor de invoering van die wet was het ook al mogelijk massazaken te beginnen en dat gebeurde ook wel. De Wamca maakte het proces laagdrempeliger én lucratiever. Onder de Wamca kan een bepaalde partij zich makkelijker opwerpen als de vertegenwoordiger van een groep.

Belangrijker: die vertegenwoordiger mag onder de Wamca ook een schadevergoeding vragen. Onder de oudere wetgeving kon een partij ook al namens groepen optreden, maar onder striktere voorwaarden. Bovendien kon een partij dan alleen iets laten verbieden. Sinds de Wamca in werking trad, mag een partij ook een financiële vergoeding eisen van bijvoorbeeld bedrijven. En dat lijkt een groot verschil te maken.

Meer zaken, of juist niet?

Dat lijkt althans zo, want in de praktijk valt het aantal massaclaims mee. Hoogleraren merkten eerder al op dat het aantal zaken sinds de inwerkingtreding van de wet helemaal niet zo sterk is gestegen. "De aantallen lijken groter, maar het trekt vooral meer aandacht, omdat het openbaar is en omdat het om grote belangen gaat. Vooralsnog blijkt uit onderzoek niet dat dat ook daadwerkelijk zo is", zei hoogleraar massaschade Ianika Tzankova toen tegen EenVandaag.

Breed geformuleerde grieven

Het totale aantal massaclaims mag dan niet zo hoog zijn, er zijn wel veel prominente zaken tegen techpartijen. Die lijken vaak ook dezelfde modus operandi te hebben. Een stichting, vaak relatief recent opgericht, kondigt met veel bombarie en bijbehorende media-aandacht een massaclaim aan.

De klachten gaan doorgaans over grote, maar breed geformuleerde en abstracte overtredingen zoals 'de AVG overtreden' of 'verslaafd maken'. De stichtingen roepen oud-spelers, -kopers of -gebruikers op zich te melden. Dat is altijd gratis. Dat maakt aanmelden interessant: het kost deelnemers niets, maar in het gunstigste geval kunnen ze er nog wat geld voor krijgen. Niets verloren, mogelijk iets gewonnen.

Voorbeelden maken dagvaardingen vaak concreter.

Die brede en abstracte overtredingen noemen de stichtingen vooral in hun publieke uitingen. In de daadwerkelijke dagvaardingen worden de klachten wel specifieker. In de zaak die Stichting Massaschade & Consument tegen Google voert, haalt de stichting wel degelijk concrete AVG-artikelen aan die Google zou overtreden.

Schot juridische hagel

Dat zijn er echter zoveel dat het veel wegheeft van een schot juridische hagel. SMC beweert dat Google artikelen 4, 5, 6, 8, 9, 12, 13, 14, 15, 22, 24, 25, 44, 45, 46, 47 en 49 van de AVG, artikelen 14, 25 en 28 van de Digital Services Act (DSA), artikel 11 van de Telecomwet en artikel 6 van het Burgerlijk Wetboek overtreedt. De Stichting Data Bescherming Nederland doet iets soortgelijks in haar dagvaarding tegen Amazon. Ook Amazon zou een hele reeks AVG-artikelen overtreden: 4, 5, 6, 7, 9, 12, 13, 14, 15, 24, 32, 33, 34, 35, 44 en 46 van de AVG, en ook nog eens artikel 11 van de Telecomwet.

Google zou maar liefst 19 AVG-artikelen hebben overtreden.

De stichtingen lijken allerlei incidenten, onderzoeken, nieuwsberichten en situaties bij elkaar te rapen om een breed palet aan overtredingen te schetsen. Vaak verwijzen ze naar rapporten van beveiligingsbedrijven die uiteenzetten waarom sommige functies van de techbedrijven privacyschendend zijn. Zo proberen ze een rode draad te schetsen, zonder dat de incidenten direct aan elkaar te koppelen zijn.

Het eindresultaat moet duidelijk zijn: deze bedrijven schenden privacy, in de breedste zin des woords. Hoe dat precies gebeurt, is ondergeschikt. De rode draad telt.

Schadevergoedingen zijn lastig

Daardoor rijst ook de vraag hoe kansrijk de zaken zijn. Om een schadevergoeding te krijgen, moet je de schade kunnen aantonen. Dat is onder de AVG notoir moeilijk. Bij een privacyschending is schuld vaak eenvoudig aan te wijzen, maar dat uit zich doorgaans in bestuursrechtelijke boetes die naar de staatskas gaan. Bewijzen dat je als individu schade hebt ondervonden van een datalek is lastiger.

Het kan wel. Er moet dan alleen een concrete aanleiding zijn. Zo zeggen experts tegen Tweakers dat slachtoffers van het Odido-datalek best een kans hebben op een schadevergoeding, zelfs (of juist) via een massaclaim, omdat ze hun identiteitsbewijzen moeten vervangen.

Maar veel vaker is schade moeilijker te bewijzen, al komt het sporadisch voor. Een bekende zaak is die uit 2023. Een slachtoffer kon aantonen dat ze stress en psychische klachten ervaarde door een datalek bij het UWV. Ze ontving 500 euro schadevergoeding. Er zijn een paar zaken waarbij soortgelijke bedragen werden uitgekeerd, maar die zijn op de vingers van een paar handen te tellen. Wat vooral opvalt, is hoeveel moeite het kost om heel specifieke, individuele schade te bewijzen. De schadeclaims die er nu liggen, hebben weinig te maken met de massaclaims.

Door een datalek bij het UWV kreeg een slachtoffer 500 euro aan schadevergoeding.

Precedenten

Niet alle schadeclaims zijn schoten met hagel. Er zijn ook claims die zich baseren op heel concrete en vooral bewezen overtredingen. Een recente massaclaim over Fortnite is volledig opgebouwd rond een specifieke boete. Vorig jaar legde de Autoriteit Consument & Markt twee boetes op aan Epic Games. Epic Games moet 1,1 miljoen euro betalen vanwege drie specifieke wetsovertredingen waarmee het bedrijf kinderen aanzette tot aankopen in Fortnite. Die boete gaat naar de Nederlandse schatkist, maar de Stichting Massaschade & Consument wil dus ook dat slachtoffers gecompenseerd worden.

Een ander voorbeeld is een zaak van de Stichting Bescherming Consumentenbelang tegen Netflix. Dat zou prijzen onterecht hebben verhoogd. De stichting baseert zich op uitspraken uit Italië en Duitsland. Rechters oordeelden dat de prijsverhogingen in die landen in strijd waren met het consumentenrecht. En voilà, de stichting heeft munitie om in Nederland een zaak te beginnen.

Duurt lang

Uit een evaluatie bleek vorig jaar dat nog maar weinig Wamca-zaken zijn afgerond.Hoewel er inmiddels al tientallen rechtszaken lopen in Nederland, is er nog geen bewijs dat die kans van slagen hebben. Geen enkele zaak is nog afgerond. Dat geldt trouwens niet alleen voor claims tegen techbedrijven. Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum evalueerde vorig jaar de Wamca. Daarin schrijft het WODC dat er 'tot op dit moment nog geen collectieve schadeafwikkeling heeft plaatsgevonden op basis van het Wamca-regime'.

"De voorfase (voorafgaand aan de inhoudelijke behandeling) lijkt dusdanig veel tijd te kosten dat collectieve schadevergoedingsvorderingen in de evaluatieperiode in de meeste gevallen nog niet inhoudelijk zijn behandeld", schrijft het WODC in zijn rapport.

Wie mag er eigenlijk optreden namens jou?

Dat is ook te zien in de tijdlijnen van alle massaclaimstichtingen. De meeste zaken zijn nog in hoger beroep of liggen zelfs bij de Hoge Raad. De eerste en belangrijkste vraag is niet eens inhoudelijk. Het gaat erom of de stichtingen in de eerste plaats wel bevoegd zijn om op te treden namens de groep die ze zeggen te vertegenwoordigen.

Meestal krijgen de stichtingen daarin wel gelijk, zoals in een zaak tegen Adobe, maar zo'n uitspraak laat lang op zich wachten. De zaak van SMC tegen Sony over PlayStation-prijsverhogingen begon in februari 2025, maar pas eind oktober wil de rechter bepalen of die stichting wel mag optreden in de zaak. En soms blijft het helemaal onduidelijk. Een zaak van The Privacy Collective over precies deze vraag ging helemaal tot aan de Hoge Raad, maar ook de Hoge Raad gaf daarover geen uitsluitsel.

Ook vechten techbedrijven de bevoegdheid van de Nederlandse rechtbank aan. Airbnb betoogde bijvoorbeeld met succes dat de zaak niet in Nederland mocht plaatsvinden.

Een zaak tegen Sony vanwege PlayStation-prijzen ligt al anderhalf jaar bij de rechter. Bron: Nikos Pekiaridis/NurPhoto via Getty Images

Nee heb je, maar misschien kun je een wellicht krijgen

Het is dus onzeker of deelnemers ooit iets van het beloofde schadebedrag zullen zien. Maar de vraag is of dat uitmaakt. De stichtingen hebben voor deelnemers een heel aantrekkelijk aanbod: meedoen is gratis, waarom zou je het níét doen? Dat maakt het ook heel eenvoudig grote aantallen deelnemers te werven en dus op te treden namens een grote groep slachtoffers.

Daarvoor moeten gebruikers wel genoegen nemen met vage beloftes. Weinig stichtingen noemen concrete bedragen, althans niet als beloftes. De hoogte van de schadevergoeding is altijd 'afhankelijk van de situatie', hoe vaak gebruikers apps gebruiken, hun leeftijd of hun aankopen. "De rechter bepaalt het eindbedrag", dekken de stichtingen zich in. Data Justice Europe spant de kroon en zegt alleen dat 'een financiële vergoeding voor het gebruik van je persoonlijke data zeker tot de mogelijkheden behoort'. Nee heb je, maar misschien kun je een wellicht krijgen.

Verdienmodel

Worden de stichtingen er dan rijk van? Ze zeggen zelf van niet. Stichtingen hebben per definitie nooit een winstoogmerk, zeggen ze. De winst zit vooral in de reeks dubieuze belastingontwijkende investeringsmaatschappijen met generieke namen die de zaken bekostigen – in ruil voor een percentage van de winst.

De Kaaimaneilanden zijn niet alleen erg aangenaam, maar ook belastingvriendelijk.

Omni Bridgeway, Augusta Pool 4 Limited, Consumer Privacy Litigation Funding, IVO Capital, Innsworth Capital Limited: het is zomaar een greep uit de investeerders die vaak in belastingparadijzen als Jersey in het VK of de Kaaimaneilanden zijn gevestigd. Die financieren de zaken, altijd volgens het no-cure-no-payprincipe. Worden de zaken gewonnen? Dan krijgen de investeerders een deel van de winst, vaak tussen de 10 en 30 procent. Ingewikkelde berekeningen bepalen dat aandeel op basis van het resultaat en het aantal deelnemers.

Goed belegde boterham

En de stichtingen mogen dan wel geen winstoogmerk hebben, de bestuurders verdienen er wel degelijk aan. De bestuurders van de Stichting Massaschade & Consument, die nu acht zaken heeft lopen, ontvangen volgens de statuten jaarlijks een basisvergoeding van 15.000 euro. Daar komt 6050 euro per zaak bij. Ook de raad van toezicht verdient veel geld met de zaken.

Het bestuur van de Stichting Data Bescherming Nederland, drie personen sterk, ontving in 2025 160.000 euro aan vergoedingen. The Privacy Collective betaalt de bestuursleden 4000 euro per maand voor (op papier) 20 uur werk per week.

Die vergoedingen maken voor deelnemers aan de zaken nog steeds weinig verschil. Aanmelden blijft gratis en dat blijft aantrekkelijk, zelfs al gaan daar salarissen, vergoedingen en bijdragen aan investeerders vanaf. Of die bedragen ooit worden uitgekeerd, is maar de vraag. Het verleden heeft dat nog niet uitgewezen.

_{Redactie: Tijs Hofmans • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Reacties (10)

[jellybrah]

En zo wil iedereen zijn tijd (nuttig) besteden? Koop dan in eerste instantie niet bij deze en/of zoveel clubs.

[wjvh]

Geef jij dan even een lijstje bij welke bedrijven ik niet meer moet kopen?

[Xfade]

En dan koop je bij een bedrijf waar niks is gebeurd. Tot je volgende week hoort dat je gegevens gelekt zijn.

Achteraf is dat een goed idee ja..

[bazzi]

ehmm ok:

De bestuurders van de Stichting Massaschade & Consument, die nu acht zaken heeft lopen, ontvangen volgens de statuten jaarlijks een basisvergoeding van 15.000 euro. Daar komt 6050 euro per zaak bij.

Dat is dus 15.000 basis vergoeding per jaar en 48.400 'dynamisch'. Dat is totaal 63.400 per jaar. Ik gok dat het geen advocaten zijn die de bestuurders zijn, want dan is het niet heel lucratief... (hierbij pak ik even mn laatste factuur van de advocaat, die 400 euro per uur lachend factureert, en elke scheet van een paar minuten in rekening brengt)

https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/inkomensverdeling

[TijsZonderH]

Dat laatste is de crux volgens mij. Ik denk niet dat dit een fulltime baan is - bij een van die clubs staat letterlijk dat de bestuurders naar verwachting 20 uur doen. Rest weet ik niet zeker maar dit is dus niet fulltime volgens mij. Dit heb ik niet geverifieerd, voor de goede orde.

[the_leonater]

De meeste stichtingen voor massaclaims hoef je niks van te verwachten.

Zo heb ik een ongeval gehad met een Daihatsu Cuore (waarbij de airbag niet werkte en een kapotte kaak had en op 35 jarige leeftijd al een kunstgebit) waar ik dus blijvend letsel aan het overgehouden en nadat ik mij in heb geschreven voor een claim heb ik niks meer gehoord.
(Daihatsu is al sinds 2013 niet meer actief in de EU, rechtsbijstand waagt zich niet aan deze ingewikkelde en onzekere zaak, dus de massaclaim voor dit defect was mijn laatste hoop.)

Ook bij die massaclaim voor tv's had ik pech (want geen bonnetje meer, de webshop bestaat ook niet meer).

Daarnaast heb je meestal kans op een zeer geringe vergoeding voor je geleden schade, het loont zich meestal nog niet eens om hier tijd en moeite in te steken.
Los van hoeveel de organisatie van de massaclaim zichzelf toe-eigent.

Toch juich ik massaclaims toe, met name als er opzet in het spel is omdat fabrikanten hier gewoon niet mee weg mogen komen naar mijn mening.

[SinergyX]

Ooit was er een dag dat zo'n massaclaim primair 'onrecht' was en secondair 'centje verdienen'. Vandaag de dag is elke poging primair 'centje verdienen' en secondair 'juridisch haalbaar', 'onrecht' is slechts een marketingsterm geworden. Dat is niet alleen hier, veel markten hebben ditzelfde principe gekregen, games, popupshops, noem ze maar.

En natuurlijk 'bedrijven moeten toch geld verdienen en groeien', als zogenoemde stichting.. iets minder.

Ja, ik heb in het verleden meegedaan, ja daar werd 'iets' ingehouden, maar primair was het het stukje onrecht wat door hun is rechtgetrokke vanuit een hogere uitspraak of jurisprudentie. Maar nu? Leuk om te zien, het gratis, bijna een gratis loterij waar je aan mee kan doen... het is nu een werkend businessmodel geworden, zorg dat je beetje interessante casus hebt, kan je er nog leuk aan verdienen ook.

[locke960]

Tja, als individuele klant bereik je niks tegen een groot bedrijf. Een rechtszaak om "klein onrecht" verlies je altijd. Zelfs als je wint. De kosten die je maakt staan in geen verhouding tot de eventuele vergoeding en het gedoe en de stress zijn waarschijnlijk nog veel vervelender. Ondertussen slaapt er bij bedrijf X niemand een uur minder door.

Niet vreemd dus dat er partijen in de markt verschijnen die deze vervelende taak van je overnemen. Kun je toch iets doen, zonder kosten en zonder stress.

Dat die partijen geld verdienen is logisch, ze leveren een belangrijke dienst. Ze herstellen het juridisch machtsevenwicht tussen consumenten en grote bedrijven.

[Karf]

Dat het lang duurt is niet echt een verwijt dat je deze stichtingen kan maken. De bedrijven die worden aangeklaagd zetten natuurlijk alles op alles om te zorgen dat dit soort partijen hun rechtszaak moeten staken. Veel van dit soort zaken zitten daarom nog in de ontvankelijkheidsfase.

[Reactie gewijzigd door Karf op 30 september 2026 17:30]

[Patriot]

Ik vind de simpele constatering dat er mensen beter (kunnen?) worden van deze massaclaims anders dan 'de benadeelden' een beetje tekortkomen. Rond het feit dat de stichting zonder winstoogmerk wel bestuurders hebben die iets verdienen hangt de zweem dat dat betekent dat de mensen die zich bij de claim aansluiten daarom "stiekem genaaid" worden.

Vooral omdat de meeste advocaten ook gewoon handelen met een winstoogmerk. Er zullen gerust gevallen zijn waarbij een advocaat afziet van een vergoeding omdat het een principezaak is geworden, maar in brede zin is advocaat zijn gewoon een baan.

Nu weet ik dat 'no cure, no pay' constructies (in de advocatuur) niet zomaar mogen, maar als dat het bezwaar is dan lijkt het me goed om juist dat te benoemen. Nu wordt het winstoogmerk benoemd als een heel substantieel feit maar er wordt eigenlijk in het midden gelaten waarom het substantieel zou zijn.