Laatste whatsappjes op 5G in vliegtuig: mag niet, maar niet direct gevaarlijk

Tekst

Voordat het vliegtuig opstijgt, vraagt het cabinepersoneel een aantal dingen van je: maak je stoelriem vast, klap het tafeltje weg en zet je telefoon uit of op vliegtuigstand. De gordel gaat meestal wel aan en het tafeltje gaat inderdaad weg. Toch zie ik op bijna elke vlucht wel dat iemand stiekem nog aan het instagrammen is of de laatste whatsappjes stuurt.

En nee, dit zijn dan niet altijd vliegtuigen met wifi. Met andere woorden: passagiers zitten doodleuk nog steeds te 5G'en, terwijl dat duidelijk niet mag. Toch leidt dat niet tot problemen. Het personeel hoeft dit niet eindeloos te herhalen en vliegtuigen vallen niet bij bosjes uit de lucht. Een veiligheidsregel die passagiers zonder problemen negeren: hoe zit dat?

Vliegtuigstand gaat vooral om de G's

De vliegtuigstand geldt alleen voor de 2G-, 3G-, 4G- en 5G-netwerken van je telefoon. Wifi en bluetooth kun je dus aanhouden. Alleen de mobiele netwerken die bijvoorbeeld in de 700MHz-, 2100MHz- en 3,5GHz-blokken zitten, niet. Het ligt dan ook voor de hand dat telefoons vliegtuigsystemen in die frequentiebanden storen.

Joris Melkert, TU Delft

Veel vliegtuigsystemen werken juist in de lagere frequentiebanden, vanaf iets meer dan 100MHz, legt universitair hoofddocent luchtvaart- en ruimtevaarttechniek Joris Melkert van de TU Delft uit aan Tweakers. De dme – distance measuring equipment – zit op 962 tot 1150MHz. Die komt dus in de buurt van de mobiele frequenties. Voor zover bekend overlappen vliegtuigsystemen echter niet met telefoonfrequenties.

"Bij mijn weten is er technisch gezien ook geen risico", zegt Melkert. "Maar bij de luchtvaart geldt: veiligheid eerst. Toezichthouders willen eerst alles onderzoeken voordat ze iets goedkeuren."

'Meeste vliegtuigen zijn bestand tegen telefoons'

Het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart, EASA, zegt dat de meeste vliegtuigen inmiddels bestand zijn tegen de straling van telefoons. Daarbij zou het geen probleem moeten zijn als elke passagier de telefoon aan laat staan.

Ook als een vliegtuig hier niet voor gecertificeerd is, 'wordt een enkel toestel dat aan staat niet als een risico gezien'. "Luchtvaartmaatschappijen nemen alleen liever geen risico's", zegt ook EASA. Melkert merkt ook op dat toezichthouders niet alle smartphones kunnen onderzoeken 'en je weet nooit wat voor apparatuur iemand meeneemt in het vliegtuig'.

'In het ergste geval' kan die straling van telefoons vliegtuigsystemen verstoren, specifiek radiocommunicatie- en navigatiesystemen, zegt EASA. "Maar er zijn geen gevallen bekend waarbij de telefoon van een passagier zorgde voor een verstoring."

700MHz is niet alleen 700MHz

Het agentschap legt ook uit dat smartphones mogelijk andere vliegtuigsystemen kunnen verstoren, zoals rookmelders. "We hebben geen onderzoek gedaan naar welke frequenties het schadelijkst zijn, omdat de harmonics van de kernfrequentie ook problemen kunnen opleveren."

Die harmonics wijzen op de extra frequenties die smartphones onbedoeld ook kunnen uitstralen. Neem een telefoon die met een 700MHz-band verbonden is. De telefoon kan dan ook meervouden van die 700MHz uitstralen als een soort 'echo'. Zo kan de telefoon onbedoeld ook 1400MHz, 2100MHz, 2800MHz, enzovoorts uitstralen.

Het gaat niet alleen om de techniek

De vliegtuigmodus is er dus uit technisch oogpunt vooral uit voorzichtigheid. Maar hij speelt ook een andere belangrijke rol, zegt Melkert. "De start en landing zijn de belangrijkste fasen van het vliegen. Het is daarom belangrijk dat passagiers alert zijn en opletten bij de uitleg van de veiligheidsinstructies."

"Áls er dan iets gebeurt met het vliegtuig, is het belangrijk dat passagiers weten wat onder en boven is. Daarom is het belangrijk dat ze tijdens die stijging en landing blijven opletten. De instructie om de vliegtuigstand aan te zetten helpt daarbij, omdat mensen dan minder bezig zijn met hun telefoon."

Ook EASA merkt op dat telefoongebruik de veiligheid kan verminderen doordat mensen minder opletten. EASA raadt mensen daarom af om koptelefoons te dragen bij het landen en opstijgen.

5G-netwerken worden zonder vliegtuigstand 'knettergek'

Naast de netwerken in de lucht spelen de netwerkmasten op de grond ook een rol in dit verhaal. Masten stralen ook naar boven uit, waardoor telefoons in vliegtuigen die relatief laag vliegen nog steeds verbinding kunnen maken met grondmasten.

Dit betekent dat die tientallen tot honderden smartphones continu zoeken naar nieuwe masten voor een korte verbinding. Dat belast die grondnetwerken onnodig, zegt EASA. Melkert: "Het hele netwerk wordt dan knettergek."

Als het vliegtuig hoog genoeg vliegt en telefoons geen verbinding meer kunnen maken met grondmasten, gaan die telefoons ook steeds sterker zenden om alsnog verbinding te maken, zegt Melkert. Zo kunnen de telefoons juist in de lucht voor meer verstoring zorgen.

Mede daarom installeren luchtvaartmaatschappijen volgens Melkert steeds vaker picocells aan boord. Dit zijn kleine zendmasten waarmee telefoons verbinding maken en zo alsnog 5G hebben. Die picocells zijn dan weer met satellieten verbonden. Dit vermindert de straling van de telefoons.

In de VS zorgde 5G wél voor problemen

Er is wel één zorg die EASA uitspreekt: 5G tussen 3,7GHz en 4,2GHz. Boven de 4,2GHz-band werken de hoogtemeters van vliegtuigen en EASA vreest dat die 5G-straling van grondstations die hoogtemeters kan verstoren.

In Europa is dit geen probleem. De 3,5GHz-band loopt bij ons tot 3750MHz. Jaren geleden speelde dit wel in de Verenigde Staten, zegt Melkert. "Dat was toen wel vrij kritiek." Uiteindelijk moesten Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen een deel van hun vliegtuigvloot aanpassen. Meters werden daarbij vervangen of voorzien van filters, om verstoringen te beperken. Overigens dreigt die geschiedenis zich in de VS te herhalen.

Niet nodig ...

Dus is die vliegtuigstand nou nodig of niet? Technisch gezien is daar niet direct een reden voor. Er is geen bewijs dat die laatste whatsappjes ervoor zorgen dat de piloot instructies van de luchtverkeersleiding mist, om maar iets te noemen. Tegelijkertijd is er ook geen onderzoek dat die verstoring volledig uitsluit.

Daarnaast is er ook altijd het veiligheidsaspect. Je hoopt het natuurlijk niet, maar áls de landing toch niet zo lekker gaat, wil je zo snel mogelijk kunnen ontsnappen. Iedere seconde telt dan. Je wil niet dat jouw onoplettendheid ervoor zorgt dat jij – of de persoon naast je – het vliegtuig niet zonder kleerscheuren verlaat.

Toch zie je dat die vliegtuigstand voor het cabinepersoneel ook niet de allergrootste prioriteit heeft. Natuurlijk zien zij ook wel dat mensen instagrammen, ook als het vliegtuig geen wifi aan boord heeft. Ze spreken er alleen zelden iemand op aan. En je mag tijdens het opstijgen en landen wel gewoon een boek lezen, om maar wat te noemen. Dan ben je ook afgeleid.

We hebben voor dit artikel verschillende andere organisaties benaderd, zoals KLM. Die zegt dat er 'geen recente ontwikkelingen op dit gebied zijn waardoor het nodig zou zijn hier onderzoek naar te doen'. "We ondernemen dan ook geen stappen om het gebruik van de vliegtuigstand te vergroten."

... maar gebruik hem maar wel

Uiteindelijk weet je ook niet waarom het cabinepersoneel je vraagt de vliegtuigstand aan te zetten. Misschien zit je toevallig in een oud vliegtuig dat niet bestand is tegen 5G-straling van je telefoon. Of heeft het personeel een afwijkende veiligheidsinstructie en willen ze daarom graag dat je extra oplet. Uiteindelijk blijft het advies dan ook: luister nou maar naar de instructies van het cabinepersoneel, ook als je de noodzaak er niet direct van inziet.

_{Redactie: Hayte Hugo • Eindredactie: Monique van den Boomen • Headerafbeelding: Westend61 / Getty Images}

Reacties (8)

[The Zep Man]

De vliegtuigmodus is er dus uit technisch oogpunt vooral uit voorzichtigheid. Maar hij speelt ook een andere belangrijke rol, zegt Melkert. "De start en landing zijn de belangrijkste fasen van het vliegen. Het is daarom belangrijk dat passagiers alert zijn en opletten bij de uitleg van de veiligheidsinstructies."

Als je die instructies één of twee keer gehoord hebt, dan ken je die wel uit je hoofd. Ik moet toegeven dat ik wel eens vluchten heb gehad waarbij ik de instructies, start en landing niet bewust heb meegemaakt. Noise-cancelling oortjes en een tukje maakten mij daar schuldig aan.

Verder heb je natuurlijk vliegtuigen met Wi-Fi. Staat die Wi-Fi uit als deze instructies gegeven worden?

Data in het vliegtuig boeit mij niet echt. Bellen en geluid zonder oortjes wel.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 26 juli 2026 06:31]

[Jorah_Newstone]

In de VS mag je geen oortjes of koptelefoon in tijdens het opstijgen of landen. Als er wat gebeurd hoor je dit totaal niet door de noise cancelling. En ja de wifi staat alleen aan op cruising altitude.

[The Zep Man]

In de VS mag je geen oortjes of koptelefoon in tijdens het opstijgen of landen.

Als ik word aangesproken dan doe ik ze uit. Komt eigenlijk niet voor, buiten ooit een uitzondering. Dat betrof een jongere flight attendant. Uiteraard volgde ik de instructies op. Een vliegtuig is de laatste plek voor drama en er is geen goede reden te bedenken om het werk van servicepersoneel lastiger te maken. Tien minuten later was ik alsnog "uitgecheckt.

Cabinepersoneel is over het algemeen niet happig om een slapende passagier te storen enkel omdat die oortjes in heeft. Een slapende passagier is de makkelijkste passagier.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 26 juli 2026 07:44]

[japie06]

Ik meen ooit gelezen te hebben dat telefoonnetwerken het ook niet zo prettig vinden als er 200 mobieltjes op 300 km/h van mast naar mast springen. Is dat ook niet een reden om de vliegtuigstand aan te hebben bij het opstijgen en landen?

[jrswgtr]

Ja, dat staat letterlijk in het artikel!

[redslow]

Komt het ook niet voor dat als je telefoon 5G blijft zoeken en het pakt een buitenlandse mast of verbinding zoals via die picocells die via satelliet gaat. Dat je dan voor onnodige extra roaming kosten komt te staan.

[PROximity]

We (piloten burgerluchtvaart) zitten zelf met zogenaamde goedgekeurde Ipads op 4/5g voorin, vlakbij onze instrumenten te zenden en te ontvangen. Normaliter zou deze voordat we in beweging komen in vliegtuigstand moeten gaan, maar regelmatig worden er nog nieuwe vluchtdata, roosters, kranten of mail vlak voor het opstijgen binnengehaald. Daarnaast komen nog de enkele keren dat de vliegtuigstand vergeten wordt van werk iPad of privé telefoon.

De enige verstoringen die ik heb meegemaakt zijn die typische intermittent piep geluidjes over onze Bose Aviation headsets die je herkent als een (eigen) toestel dat naar een paal zoekt, maar dat levert geen echte hinder op.

[JBVisual]

Ik heb er ook nooit in gelooft dat het echt gevaarlijk was zoals dit in het verleden werd overgebracht.
Als een terrorist gewoon genoeg had een een telefoon ipv een bom, dan was het wel een erg slecht ontwerp geweest.
(Een commercieel passagiersvliegtuig van tegenwoordig kan een blikseminslag weerstaan, uiteraard omdat deze geen contact maakt met de grond en de buitenkant erop ontworpen is. Maar de verstoring die hierdoor optreedt is in elk geval velen malen hoger dan alle mobieltjes bij elkaar)