Ubuntu 26.04 is uit, en deze release is extra feestelijk. Iedere twee jaar komt ontwikkelaar Canonical met een lts-versie van Ubuntu met extra lange ondersteuning. Deze versies zijn daarom goed geschikt voor Linux-liefhebbers die hun pc graag zo stabiel mogelijk houden.
De laatste lts-release kwam alweer in 2024 uit en dus is 26.04 aan de beurt als zo'n extra stabiele release. Onder de noemer 'Resolute Raccoon' krijgt dit OS daarom maar liefst tien jaar lang gratis updates.
Ondanks de focus op stabiliteit kun je als gebruiker best een paar fijne nieuwe functies verwachten. Zeker als je nog de vorige lts-release gebruikt, schotelt Canonical je de nodige nieuwe standaardapps, kwaliteitsverbeteringen en andere nieuwe functies voor, die het leven met Linux net wat makkelijker maken. We zetten ze hieronder uiteen en geven meteen onze indrukken.
:strip_exif()/i/2008162520.jpeg?f=imagegallery)
Resources vervangt de System Monitor
De wijzigingen die het zichtbaarst zijn, zijn zoals gewoonlijk te danken aan een nieuwe versie van de Gnome-desktopomgeving. Ubuntu 26.04 maakt gebruik van Gnome 50, met de bijnaam Tokyo. Deze nieuwe release biedt een aantal nieuwe apps en menu's, die we hieronder uiteenzetten.
De afgelopen releases heeft Gnome, en daarmee Ubuntu, een aantal standaardapps vervangen door modernere varianten. In de laatste paar releases gingen de terminal, imageviewer en videospeler allemaal al op de schop. Nu is het de beurt aan een minder veelgebruikte app: de vrij archaïsche Gnome System Monitor maakt plaats voor Resources. Zie dit als Windows Taakbeheer, maar dan voor Ubuntu.
Resources is wat ons betreft een flinke upgrade. De nieuwe app is een stuk overzichtelijker: processen zijn nu te groeperen onder de apps waarbij ze horen, zodat je een complete app en al zijn verschillende processen in één keer kunt sluiten. Voorheen was dat niet zomaar mogelijk.
Bovendien kan Resources meer gegevens over je pc laten zien. De nieuwe app toont bijvoorbeeld de belasting van je gpu en npu, naast de kloksnelheden van de cpu, gpu en het werkgeheugen. System Monitor kon dat allemaal niet. Tot slot is de interface een stuk gelikter en is Resources geschreven in programmeertaal Rust, wat de snelheid en veiligheid ten goede moet komen.
In onze tests werkte de Resources-app goed; hij doet precies wat je ervan verwacht. Het geforceerd afsluiten van apps gaat simpel en de tool lijkt correcte kloksnelheden te laten zien. Op een laptop met een Arrow Lake-processor konden we ook bevestigen dat de app het npu-gebruik duidelijk weergaf. Kortom: wij zijn fan.
De nieuwe Resources-app in Ubuntu 26.04 LTS
Wijzigingen in bestaande apps
Ook bestaande apps krijgen nieuwe functies dankzij Gnome 50. De ingebouwde agenda-app krijgt een grote nieuwe functie: de optie om de gastenlijst van agenda-items weer te geven. Daarmee kun je zien wie is uitgenodigd voor een bepaald evenement.
Vooralsnog werkt dat alleen met evenementen vanuit andere agendadiensten, zoals Outlook, Google Calendar of Proton Calendar. Je kunt vanuit Gnome Calendar zelf geen uitnodigingen versturen of aanwezigen toevoegen. Daarin moet in de toekomst verandering komen: deze nieuwe functie is volgens de makers een opstapje naar een 'volledig uitnodigingssysteem', dat in toekomstige Gnome-releases moet zitten.
Verder laat de agenda je nu ook je volledige planning in één keer exporteren als een .ics-bestand en de eerste dag van de week instellen op zondag óf maandag. Voor dat laatste is er een nieuwe optie in de datum- en tijdinstellingen in Gnome 50.
De Document Viewer-app, vooral voor het maken van PDF-bestanden, krijgt verder een annotatiefunctie. Je kunt daarmee vrij op je bestanden tekenen met potloden, stiften, markers en noem maar op.
Verder is de Files-app, vergelijkbaar met de verkenner in Windows, ook licht verbeterd. Hij is nu wat sneller in gebruik en moet ook wat stabieler zijn. Thumbnails en icoontjes worden voortaan sneller ingeladen en bovendien gebruikt de app minder werkgeheugen, aldus de Gnome-ontwikkelaars.
Meer ouderlijk toezicht, of toch niet?
Gnome 50 krijgt ook een stel nieuwe mogelijkheden in de Parental Controls-app. Daarmee moeten ouders en verzorgers voortaan meer opties krijgen om toezicht te houden op het pc-gebruik van hun kind. Zo kunnen ze nu de schermtijd van hun kind duidelijk volgen. Ze kunnen vervolgens limieten daarop instellen of een bedtijd selecteren. Bij overschrijding daarvan vergrendelt de pc zich automatisch.
We moeten daarbij meteen een kritische kanttekening zetten. Ubuntu installeert de Parental Controls-app die deze opties mogelijk maakt niet standaard mee en hij is ook niet te vinden door in App Center te zoeken naar 'Parental Controls'.
We moesten de app dan ook zelf opduikelen, maar dat bleek niet makkelijk. Instructies op de Ubuntu-website leggen uit hoe de Parental Controls-app werkt, maar niet waar je die precies kunt vinden. Hint: je kunt hem installeren in de terminal: 'sudo apt install malcontent-gui'. Eenmaal geïnstalleerd bleek de app ook niet de gebruiksvriendelijkste. Het instellen van tijden gaat bijvoorbeeld behoorlijk priegelig.
Bovendien bleek de bedtijd die we instelden voor een testprofiel voor geen meter te werken. De bedtijd verstreek, maar het profiel kon vrolijk verdergaan met 'computeren', zonder de beloofde waarschuwing. Ook opnieuw inloggen was mogelijk nadat het al bedtijd was geweest, terwijl dat geblokkeerd zou moeten worden. We weten niet of dit alles aan ons systeem ligt, maar het maakte een bijzonder slechte indruk.
Stabielere vrr en meer toegankelijkheidsfuncties
Tot slot zou Gnome 50 achter de schermen wat verbeteringen doorvoeren, bijvoorbeeld voor variabele refreshrates (zoals G-SYNC en FreeSync) en fractional scaling. Met dat laatste kun je de grootte van de interface naar wens aanpassen. Vroeger kon je alleen kiezen uit opties zoals 100 procent en 200 procent, maar nu zijn er ook tussenstappen: 125 procent, 150 procent, etc. Beide opties zaten al in Gnome, maar draaien nu stabieler, ook op systemen met Nvidia-hardware.
Gnome komt ook met een stel toegankelijkheidsverbeteringen. De ingebouwde Orca-schermlezer is nu bijvoorbeeld een stuk beter. Die app leest de inhoud van het scherm voor, wat bijvoorbeeld handig is voor mensen met een visuele beperking. Instellingen daarvoor gelden nu globaal en hoeven dus niet meer per app ingesteld te worden. Orca kan nu ook automatisch van taal wisselen, voor zowel webcontent als losse apps.
Ook de globale zoekfunctie in de Gnome-desktop heeft een paar nieuwe opties. Je kunt in de zoekbalk bijvoorbeeld zoeken naar Snap-apps om ze gemakkelijker te installeren. Dat doe je door op de Super-knop (ook wel de Windows-toets) te drukken en de naam van een app te typen. Je krijgt dan een linkje naar de app te zien onder 'App Center'.
/i/2008162512.png?f=imagenormal)
Nieuwe kernel en softwareversies
Zoals altijd met een nieuwe Ubuntu-release kun je ook nieuwere softwareversies verwachten. Denk bijvoorbeeld aan de Linux-kernel. Sinds een tijdje kiest Canonical voor de allernieuwste stabiele Linux-kernel die beschikbaar is rond de release van een nieuwe Ubuntu-versie, waardoor Ubuntu goede ondersteuning moet bieden voor nieuwere hardware.
In Ubuntu 26.04 zit Linux-kernel 7.0, die overigens geen extreem grote verbeteringen met zich meebrengt. Er is nieuwe ondersteuning voor bepaalde Arm64-instructies en RISC-V-extensies, betere swapprestaties en ondersteuning voor meer hardware. Zo ondersteunt de nieuwe kernel de Snapdragon 8 Elite Gen 2-processor.
Ook de voorgeïnstalleerde apps zijn standaard wat nieuwer. Denk aan versie 150 van Firefox, versie 25.8 van LibreOffice en versie 140 van e-mailclient Thunderbird. Het betekent dat je meteen bij het opstarten met deze nieuwere softwareversies aan de slag kunt.
/i/2008162524.png?f=imagegallery)
Veel veranderd sinds de vorige lts-release
De hierboven genoemde verbeteringen zijn allemaal nieuw ten opzichte van de vorige Ubuntu-release: 25.10. Mocht je nog werken met de vorige Ubuntu LTS-release uit april 2024, dan kun je nog veel meer nieuwe functies verwachten; 26.04 krijgt ook alle verbeteringen die sindsdien zijn toegevoegd in de 'interimreleases', van 24.10 tot en met 25.10. We hebben al die releases eerder gereviewd, maar hieronder vind je een paar highlights.
Ubuntu 24.10 bracht vooral kleine wijzigingen met zich mee. Relevant is dat je nu weer gewoon .deb-bestanden kunt installeren via App Center, de ingebouwde appwinkel van Ubuntu. Dat scheelt je weer wat terminalcommando's of losse software.
Sinds Ubuntu 25.04 is het makkelijker om Ubuntu te dualbooten: de installatiesoftware geeft je simpelere instructies om Ubuntu naast Windows te installeren. Bovendien gaat de installer nu ook beter om met BitLocker, mocht je dat gebruiken op je Windows-pc. Gnome kreeg met deze release ondersteuning voor gestapelde notificaties.
Ubuntu 25.10, de recentste interimrelease, kende een paar fikse wijzigingen. Canonical stapte over naar een nieuwe terminal: Ptyxis. Deze ziet er een stuk gelikter uit dan de oude Gnome Terminal en heeft integraties met apps als Podman, Distrobox en Toolbx. Deze release kreeg ook een nieuwe app om afbeeldingen mee te bekijken en X11 ging in deze release écht bijna volledig met pensioen. Er is nog ondersteuning voor X11-apps, maar Wayland is nu de standaard displayserver, ook op Nvidia-systemen.
/i/2007832224.png?f=imagegallery)
Conclusie
Ubuntu 26.04 LTS voegt een stel mooie wijzigingen door ten opzichte van 25.10. De nieuwe Resources-app en verbeteringen onder de motorkap zijn welkome veranderingen, die je pc weer klaarmaken voor jarenlang lts-plezier. Tegelijkertijd is dit geen extreem ingrijpende release, maar voor een update die vooral is gericht op stabiliteit, is dat wat ons betreft geen groot probleem.
Mocht je overstappen vanaf de vorige lts-release uit april 2024, dan is het een ander verhaal. De wijzigingen hebben zich in de afgelopen twee jaar flink opgestapeld. Natuurlijk hoef je geen extreem grote veranderingen in de gebruikservaring te verwachten, maar sinds 24.04 zijn veel kleine dingen verbeterd die samen best een mooie upgrade vormen.
Natuurlijk draait een lts-release om de stabiliteit en daarover kunnen we kort zijn. In onze testperiode kwamen we geen grote problemen tegen op een systeem met een Intel Alder Lake-cpu en een AMD RDNA 2-videokaart. Parental Controls werkte niet goed, maar voor de rest werkte alles zoals we verwachtten.
Ubuntu-liefhebbers kunnen met 26.04 LTS dus nog lang vooruit; Canonical ondersteunt deze versie standaard tot in april 2031. Thuisgebruikers kunnen zich bovendien gratis aanmelden voor Ubuntu Pro, waarmee ze updates blijven ontvangen tot april 2036.
Aan de andere kant: het kan natuurlijk ook geen kwaad om nog heel even te wachten: Ubuntu 26.04 is pas net uit. Fanatieke lts-gebruikers die stabiliteit boven alles vereisen, doen er goed aan om een aantal maanden te wachten op de eerste point release. Van zulke releases, in dit geval 26.04.1 LTS, kun je verwachten dat ook de laatste ruwe kantjes zijn weggewerkt. Die kun je waarschijnlijk ergens in de zomer verwachten.
Redactie: Daan van Monsjou • Eindredactie: Marger Verschuur • Bannerfoto boven artikel: Canonical, Tuomas A. Lehtinen / Enn Li Photography / Getty Images
/i/2008162522.png?f=imagegallery)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007832028.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007408638.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007004388.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2006662958.jpeg?f=fpa_thumb)
/i/1218032941.png?f=fpa)
/i/2004628228.png?f=fpa)
:strip_exif()/i/2008150212.jpeg?f=fpa)
/i/2005741458.png?f=fpa)
/i/2007742604.png?f=fpa)
/i/2004628888.png?f=fpa)
:strip_exif()/i/2007756080.jpeg?f=fpa)
/i/2008009122.png?f=fpa)
/i/2007976820.png?f=fpa)
:strip_exif()/i/2004714220.jpeg?f=fpa)
/i/2006495260.png?f=fpa)
/u/107351/crop605afc50944ad_cropped.png?f=community){kind=small}
goed punt, ik was ook onvolledig.
/u/96692/chili_pepper.png?f=community){kind=small}
/u/1441336/crop670d161d0fc56_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/2370468/crop6901c511c81b0_cropped.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/77607/crop5a9924c9496fb_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/79817/muziek.gif?f=community){kind=small}
/u/581763/crop671d464e1d270_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/72870/crop5db2a0081b965.gif?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/5722/ocf81_avatar_3.gif?f=community){kind=avatar}
:strip_exif()/u/3761/1.gif?f=community){kind=small}
/u/12967/c5512929c5778c25c9da2378c7dbb01b.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/457227/crop64b44e68077ef_cropped.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/45000/zardoz3-edit.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/464574/crop5ef5b118724ae_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/116610/Baby.tux.sit-icon.jpg?f=community){kind=icon}
:strip_icc():strip_exif()/u/340797/crop59d7974ad1fc0_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
/u/96903/cdwaveicon.png?f=community){kind=small}
/u/117288/crop571551e420663.png?f=community){kind=small}
/u/83736/crop68eea12e99023_cropped.png?f=community){kind=small}