Het Wintel-imperium kraakt: Nvidia opent de aanval met Arm

Arm-laptops: van niche en Apple-terrein naar breuk voor het Wintel-imperium?

Het jaar van Arm op de laptopmarkt lijkt eindelijk aan te breken. Na eerdere pogingen met energiezuinige maar niet zo krachtige Arm-chips en problematische Windows-compatibiliteit staat een nieuw tijdperk voor de deur. De komst van Nvidia-processors voor Windows-pc's later dit jaar kan Qualcomm aanjagen en het oude Wintel-imperium aantasten. Tenminste, als de ene AI-hype geen roet in het eten gooit en de andere aanslaat. Toch heeft Nvidia nog troeven in handen.

Platformen verschuiven niet vaak, maar als ze verschuiven, kan dat interessante tijden opleveren. De techwereld maakt door aanhoudende geheugentekorten al ingrijpende veranderingen door. Die ontstaan door de hype rond geheugenhongerige AI-toepassingen in grote datacenters. Later dit jaar verandert de pc-processormarkt opnieuw flink: er komt een verse speler die geen kleine nieuwkomer is. Gpu-gigant Nvidia brengt dan zijn Arm-chips voor Windows-pc's uit.

RTX Spark in laptop. Bron: Nvidia

Het grote bedrijf heeft daarvoor gevestigde pc-producenten als ASUS, Dell, HP, Lenovo, Microsoft en MSI aan boord. Die partners brengen luxelaptops met 'Nvidia inside' en eroderen daarmee het Wintel-imperium. Kan Microsoft eindelijk zijn Intel-afhankelijkheid doorbreken? Daarvoor moet het bedrijf nog wel wat hordes nemen.

Lange aanloop

Microsoft flirt al heel lang met Intel-alternatieven. Het geflopte Windows RT was zeker niet het eerste uitstapje naar Arm-processors. Oudere handheldcomputers met Windows CE gebruikten al Arm-chips, naast andere processorarchitecturen. Zo'n diversiteit aan onderliggende chips was eind vorige eeuw al het uitgangspunt voor het oorspronkelijke Windows NT. Het veel recentere Windows Phone en Windows Mobile draaiden ook op Arm.

Intel inside, advertentie uit 1991. Bron. Intel

Ondanks forse technische inspanningen en miljardeninvesteringen werd het Arm-platform voor Microsoft maar geen hoofdzaak. Het bleef een kweekproject dat het bedrijf maar niet tot bloei wist te brengen. De massamarkt voor pc's was en bleef een x86-wereld, met Intel in de hoofdrol en het kleine AMD in een bijrol. De smartphonemarkt die de pc-markt in 2011 in omvang voorbijstreefde was en bleef een Arm-wereld.

Apple toonde dat het wel kan

Het pc-succes voor Arm bleef uit door relatief mindere prestaties en een gebrek aan softwareondersteuning. Microsoft stak wel veel geld en tijd in het verbeteren van de compatibiliteit voor Windows en Windows-apps, maar dit leidde niet tot een doorbraak.

De vooruitgang die Intel en AMD boekten met het verlagen van het energiegebruik hielp Arm natuurlijk ook niet vooruit in de pc-markt. De twee concurrenten werken al jaren samen aan het verbeteren van het x86-platform omdat ze de hete adem van de Arm-architectuur in hun nek voelen. Tegelijkertijd zou AMD samen met Nvidia werken aan een eigen Arm-chip, aldus een gerucht eind 2023. Een concreet product voor embedded systemen zou eind 2025 zijn verschenen in leveringsdocumenten.

Ondertussen toonde Apple met zijn zelfontworpen Arm-socs aan dat de in smartphones dominante Arm-chiparchitectuur wel degelijk geschikt is voor pc's. Sterker nog: de wissel voor Macs van Intel-processors naar de eigen M-chips was niet slechts een overstap. Het gaf gebruikers meerdere stappen vooruit: voor energiezuinigheid en daarmee voor stilte in gebruik, maar ook voor prestaties.

Geclaimde vooruitgang van de M1-chip. Bron: Apple

Nvidia als katalysator

De komst van Nvidia op de markt voor Arm-pc's kan zo'n overstap realiseren voor Windows-pc's. Dit gebeurt dan zo'n zes jaar na het debuut van Apples M1-soc en in een hardwaremarkt die woelige tijden beleeft. Het tekort aan geheugenchips verhoogt de prijzen voor ram en opslag, waardoor smartphones, laptops en andere apparaten duurder worden. Arm-laptops ontkomen hier niet aan.

Toch zien analisten flinke verschuivingen opdoemen. De markt voor Arm-laptops groeit van nichemarkt voor pc's en Apple-exclusief territorium naar een serieus stuk van de algehele laptopmarkt. Onderzoeksbureaus Counterpoint en Gartner houden al jaren de laptopmarkt binnen de bredere pc-markt in de gaten en stellen hun prognoses bij door de entree van het grote Nvidia.

Arm-chipmaker Qualcomm is geen kleine speler, maar komt uit een heel andere hoek dan Nvidia. Qualcomm is met zijn Snapdragon-socs van origine gericht op smartphones. Het gebruikt dezelfde onderliggende processorarchitectuur voor zijn laptopchips. Die zijn dan wel minder beperkt in energiegebruik en meer gericht op vermogen. Dit is dezelfde aanpak die Apple hanteert met zijn M-serie voor Macs. Een mobiel uitgangspunt is dus zeker geen verkeerde focus.

AI-tegenwind en AI-meewind

Nvidia richt zich met zijn zelfontworpen Grace-processors daarentegen op datacenters. Het combineert die Arm-chips met zijn Blackwell-gpu's om serversystemen voor AI-toepassingen te maken. De RTX Spark die de chipmaker samen met Arm-chipmaker MediaTek ontwierp, smeedt multicore Grace-processors samen met een Blackwell RTX-gpu die gespecialiseerde AI-cores (Tensor Cores) aan boord heeft.

Het Blackwell-deel (links) van de Nvidia RTX Spark. Bron: Nvidia

De door de AI-hype gigantisch geworden gpu-maker zet ook met zijn pc-chip in op AI. Nvidia en Microsoft prijzen de mogelijkheden aan voor het lokaal draaien van eigen AI-agents op Windows. Als deze vorm van AI-gebruik aanslaat, kan dat zorgen voor een doorbraak van Arm-chips op de pc-markt. De ironie is dat een doorbraak ook juist kan stokken op de door AI veroorzaakte geheugenschaarste. De ene AI-hype zorgt voor tegenwind, de andere voor meewind.

Het is niet alleen Nvidia dat AI-vermogen koppelt aan Arm-chips. Analisten van marktonderzoekers Gartner en Counterpoint doen dit ook in hun prognoses. Zij hanteren marktverdelingen voor pc's met x86- en Arm-processors, maar ook voor gewone pc's en AI-pc's. Die laatste categorie is ook onderverdeeld in x86 en Arm.

Counterpoint meent dat de RTX Spark het aantrekkelijkste platform kan zijn voor het lokaal draaien van AI-toepassingen. Dit is mogelijk dankzij de combinatie van unified geheugen met een krachtige gpu en efficiënt energiebeheer. Nvidia volgt hierin het voorbeeld van Apple, schrijven analisten David Naranjo en Minsoo Kang.

Zij wijzen op het voordeel van de AI-softwarestack van Nvidia, met het veelgebruikte CUDA. AI-gebruik evolueert volgens hen van cloudgebaseerde systemen naar lokaal draaiende toepassingen. Deze verschuiving kan een impuls krijgen door de recente overgang van AI-aanbieders naar facturering op basis van gebruik. Dit vervangt een vast bedrag per maand, wat de ware kosten van AI-gebruik kan verhullen.

Groeiverwachtingen

Counterpoint stelt dat Arm-chips 'een duidelijk voordeel' hebben boven x86-processors voor het draaien van lokale AI. Het energiezuinige en efficiënte Arm-basisontwerp verlaagt namelijk het stroomverbruik en de warmteontwikkeling bij het draaien van AI-taken. De hoge bandbreedte van geïntegreerd, unified geheugen en het gpu-vermogen van de RTX Spark verbeteren de prestaties.

Windows-laptops met Nvidia RTX Spark. Bron: Microsoft

Gartner deelt met Tweakers verse prognoses voor de pc-markt, opgedeeld in AI-pc's en traditionele pc's, met Arm- en x86-chips. AI-pc's benaderen naar verwachting dit jaar een marktaandeel van 50 procent: 44 procent op de consumentenmarkt en 45 procent op de zakelijke markt. Volgend jaar groeit dat volgens Gartner door naar respectievelijk 60 procent en 74 procent. Daarbij groeien ook AI-pc's met Arm-processors, net zoals AI-pc's met x86-chips.

Volgens Counterpoint vormen Arm-laptops nu 13 procent van de totale laptopmarkt en Arm-desktops 3 procent van de totale desktopmarkt. Naar verwachting zijn Arm-laptops tegen 2030 goed voor ruim 32 procent van die markt.

Afsnoepen van Intel

De opkomst van Arm gaat samen met het langzaamaan verdwijnen van problemen met applicatiecompatibiliteit en prestaties ten opzichte van x86-pc's, stelt Counterpoint. Het Arm-kamp snoept geleidelijk marktaandeel af van x86, voorspellen analisten Naranjo en Kang. Vooral Intel trekt hierbij aan het kortste eind. In de prognose van Counterpoint groeien Arm-laptops wereldwijd van 15 procent in 2025 naar 33 procent in 2030. AMD groeit in die periode licht van 23 procent naar 26 procent. Intel krimpt van 62 procent naar 41 procent.

De voorspelde groei van de Arm-categorie lijkt voor een groot deel op het conto van Nvidia en Qualcomm te staan. Het marktaandeel van Apple groeit van 11 procent in 2025 naar 14 procent in 2030. Dat van Qualcomm stijgt in diezelfde periode van 2 naar 12 procent. Daarnaast zijn er nog de Arm-chips van Nvidia, die Counterpoint in de categorie 'overig' zet. Deze categorie groeit van 2 procent in 2025 naar een verwachte 7 procent in 2030.

Marktonderzoeker Gartner voorzag eind augustus vorig jaar indrukwekkende groei voor AI-pc's binnen de totale pc-markt. Het marktaandeel van AI-pc's was in 2024 15,6 procent, zou in 2025 uitkomen op 31 procent en in 2026 op 54,7 procent. Voor AI-laptops was dit respectievelijk 19,4 procent, 35,7 procent en 58,7 procent. Het is maar de vraag of die prognose van bijna een jaar oud wel standhoudt. Het geheugentekort zet ook de pc-markt op de kop, ongeacht het AI-vermogen en de centrale processorarchitectuur.

Gaming op een Windows-laptop met Nvidia RTX Spark. Bron: Microsoft

Troefkaarten: gaming en creatie

Nieuwkomer Nvidia zet met zijn RTX Spark in op AI, maar heeft nog een troefkaart. Het bedrijf omarmt zijn oorsprong in gaming- en workstation-gpu's, die het volgens critici de laatste tijd verwaarloost. De analisten van Counterpoint zien de gpu-kracht als een onderscheidend voordeel van de RTX Spark ten opzichte van Qualcomms laptopchips.

Dankzij Qualcomm en Apple hebben Arm-computers veel cpu-rekenkracht. Maar als het om grafische kracht (gpu) gaat, winnen de x86-processors met een aparte videokaart het nog steeds. Nvidia noemt nadrukkelijk grafisch werk zoals het renderen van 3d-objecten en videomateriaal. Daarnaast houdt de chipmaker gamingkracht voor, met raytracing en AI-aangedreven DLSS-upscaling. Hierbij neemt Windows al de horde van anticheatondersteuning op Arm-pc's.

Creatief werk op een Windows-laptop met Nvidia RTX Spark. Bron: Microsoft

De eerste laptops met 'Nvidia inside' die later dit jaar uitkomen, zijn dus niet geheel afhankelijk van de AI-hype voor lokaal draaiende AI-agents. Ze richten zich ook op gamers en creatieve professionals. Ook als de hypeaanjagende woorden van Microsoft en Nvidia over lokaal AI-gebruik geen werkelijkheid worden, kunnen Arm-chips dus een serieuze positie veroveren op de pc-markt. Counterpoint spreekt van een 'volwaardige uitdaging' voor de traditionele x86-pc.

'Wel wat tijd voor nodig'

Om deze verwachting waar te maken, moet Nvidia nog enkele hordes nemen. Counterpoint noemt de mate waarin Windows op Arm bestaande Windows-applicaties kan draaien, het prijsniveau van systemen met RTX Spark-chips, en het aanslaan van lokaal draaiende AI. Dat laatste hangt af van de volwassenheid van het ecosysteem voor lokale AI-software en de vraag of gebruikers lokale AI omarmen. Dit alles heeft naar verwachting wel 'wat tijd' nodig. Hoeveel tijd dat is, specificeert Counterpoint niet. De komst van RTX Spark-systemen, prijsinformatie en reviews brengen later dit jaar meer duidelijkheid.

_{Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Nvidia RTX Spark in laptop. Bron: Microsoft

Reacties (149)

[PureTryOut]

Zolang ACPI en UEFI niet standaard is op ARM zal brede OS compatibiliteit altijd een gedoe blijven. Heel happig wordt ik dan ook niet van dit nieuws, het gaat zeer moeilijk worden daar "normale" (Linux) software op te draaien.

Komt ook nog bij dat veel proprietary software niet compilen voor Linux op iets anders dan x86. Bijvoorbeeld Steam en zijn games, maar als softwareontwikkelaar ook bijvoorbeeld de Android build tools. Die laatste zijn open-source en kunnen technisch gezien prima voor ARM compiled worden maar Google doet dat iig niet en hun pre-built versies worden gebruikt door build systemen zoals die van Flutter. Dus zelfs als ik een lokale self-compiled ARM build heb draaien kan ik ze niet gebruiken...

[jj71]

Als ARM een serieus deel van de markt gaat innemen dan zullen softwaremakers ook ARM-versies van hun proprietary software gaan uitbrengen.

In het begin met Apple Silicon was er ook veel x86 software voor macOS, die dankzij Rosetta 2 nog wel kon draaien, maar dat werkte niet altijd goed. Ik gebruikte voor het werk bijvoorbeeld een Oracle database, daar was geen ARM-versie van en de x86-versie werkte niet omdat die blijkbaar specifieke instructies gebruikte die Rosetta 2 niet ondersteunde. Tegenwoordig is het vrijwel geen probleem meer en is er van (bijna) alles een ARM-native versie; Apple is van plan volgend jaar, met macOS 28, zelfs Rosetta 2 niet meer te ondersteunen.

Ik verwacht dat het in het begin met Windows op dezelfde manier even een tijdje lastig kan zijn, totdat de softwaremakers ARM-native versies uitbrengen.

[Luminair]

Apple is van plan volgend jaar, met macOS 28, zelfs Rosetta 2 niet meer te ondersteunen.

Dit klopt niet helemaal. Of in elk geval, de implicatie ("je kunt straks helemaal geen intel x86 meer emuleren") niet. Rosetta 2 als een tool om intel x86 (apple noemt dit enkel 'intel') .app applicaties te kunnen openen gaat inderdaad weg na macOS 27. Dat heeft te maken met de vele Intel kexts, daemons, en andere dingen die nodig zijn om die APIs te ondersteunen; dat is gewoon heel veel cruft, en als je platform toch Intel CPUs niet meer gaat ondersteunen zijn de gigabytes aan x86-API-toolchain gewoon te veel om praktisch te onderhouden.

Wat blíjft is de lagere level emulatie / translation, want die zijn veel lower level, en bieden nog steeds een brede functionaliteit (zoals het draaien van x86 Linux VMs, of het draaien van x86 games via Game Porting Toolkit 4, en dus ook Crossover/Whisky). Het stuk software binnen Rosetta 2 dat voor die translation layer zorgt blijft dus gewoon, maar draagt alleen die naam niet meer.

Sterker nog, je zou kunnen argumenteren dat dit type emulatie deze transitie mogelijk maakt: Apple's M CPUs hebben specifieke instructies die helpen om x86 instructies sneller te vertalen/emuleren. En die werken niet alleen in macOS, zelfs Asahi Linux gebruikt die instructies om Steam games sneller te maken dan een typisch ARM systeem.

tl;dr: Apple deprecate specifiek Intel app APIs voor macOS, maar bredere x86 translation/emulatie blijft.

[Reactie gewijzigd door Luminair op 8 juli 2026 13:04]

[YoMarK]

De instructieset is dus niet het voornaamste probleem. Het is door emulatie vaak zelfs helemaal geen probleem.

Ik snap dat gezien het potentieel (ook nu weer bij nvidia spullen) we van de ene kant zouden willen dat ARM "een serieus deel van de markt zal innemen". Maar aan de andere kant is het de kans groot dat(zoals Pyronick het hierboven goed verwoord) dat je zit te kijken met een soort wegwerpspul . Je kan een image flashen met OS en software van de fabrikant, en thats it. Iets anders zelf installeren is niet te doen. Hardware upgraden ook (bijna) niet. Geen EUFI, hoogstens een halfbakken release van een kernel source(omdat het moet) met hardcoded binary blobs. Als de fabrikant stop met updates, dan ben je ook klaar met je OS updates. Als nvidia over twee jaar stopt met ARM voor de desktop/Laptop, dan zit te daar met je specifieke software. De controle ben je kwijt. Het lijkt op de Cloud problematiek, alleen dan on-prem.

Het is maar moeilijk om op de ARM bandwagen te stappen gezien het bovenstaande.

[lithiumangel]

Hardware upgraden ook (bijna) niet.

Hardware upgraden is bij veel andere laptops ook geen zaak meer.
Lenovo's topsegment ? X en T lijn ? Nope alles vastgesoldeerd, behalve de SSD.
Apple ? Dat is al jaren compleet vastgesoldeerd, zelfs je storage. En daar klaag inmiddels ook niet meer over.

Het is maar moeilijk om op de ARM bandwagen te stappen gezien het bovenstaande.

Windows on ARM draait anders gewoon goed. We hebben dat al 3 jaar in het bedrijf (Surface X) en nu de Yoga Slim 7x Gen 9. Gewoon meer als zat voor enterprise use, zelfs prive had ik op windows op ARM overgestapt als het niet aan de Zenbook duo lag waar ik met mijn workflows toch meer profijt van heb. Er draait redelijk veel native op, en de emulatie laag is niet zo slecht. Ik denk dat het probleem simpelweg is dat veel consumenten niet bewust zijn dat er ARM architectuur beschikbaar is voor Windows en wat de voordelen ervan zijn.

Voor het gros v.d normale gebruikers is een OS op een computer gewoon een bootloader voor hun browser. 95% doet men gewoon in hun browser.
E-mail ? Hoezo native client, gewoon gmail.com of iets anders. Bankzaken ? Browser. Media & entertainment ? Youtube, Twitch, noem het maar op. Zelfs hele office suites draaien gewoon via je web browser.

Dit soort gebruikers merken dat ze gewoon 15-18 uur lang met hun batterij mee gaan. En geen enkele v.d " compatibility" nadelen.

[Reactie gewijzigd door lithiumangel op 7 juli 2026 23:30]

[YoMarK]

Ik ga niet helemaal herhalen wat ik al eerder heb getypt, maar probeer eens Linux of een ander OS (dan Windows) op je Surface X te zetten.

Verder mooie apparaten, maar dat soort gesloten spul is niet de richting waar we op zouden moeten willen, ook al hebben we er ogenschijnlijk weinig last van als eindgebruikers.

[Mousa]

Ik denk dat Windows on ARM al flinke stappen heeft gemaakt. Nvidia is dan wel een nieuwe speler, maar Microsoft en Qualcomm zijn al jaren bezig om er iets van te maken.

Een argument waar ik me wel in kan vinden is dat de laptops met goede ARM-chips te duur zijn (kijk naar de Snapdragon X2 Elite). Dat zorgt ervoor dat minder mensen ze kopen, waardoor devs geen of weinig aandacht spenderen aan optimaliseren voor ARM.

Nvdia zou in theorie hun flinke AI-cashflow kunnen inzetten om laptops onder kostprijs te drukken, wat zou betekenen dat ze flink marktaandeel kunnen winnen en zo relevant worden als chipontwerper in de Windows-wereld.

[YoMarK]

Niets mis met de huidige staat van 'Windows op ARM'. Dat werkt voor 95% van de eindgebruikers gewoon prima, en die krijgen wat extra uren batterijduur cadeau.

Wat er mis is, is dat er geen Windows voor ARM installatie zal zijn die werkt op dat soort apparaten. Je krijgt een recovery image voor Windows voor device type X revisie Y met Wifi adapter Z te downloaden op de site van de fabrikant zolang die daar zin in heeft. Zoals dat ook bij telefoons zo is. Andere OS-en: ho maar. Niet de richting die we op zouden moeten willen.

[jj71]

Tja, we weten de prijzen nog niet van laptops met de Nvidia Spark RTX, maar we kunnen er wel vanuit gaan dat die niet goedkoop zullen zijn 💸

[RobertMe]

Ik verwacht dat het in het begin met Windows op dezelfde manier even een tijdje lastig kan zijn, totdat de softwaremakers ARM-native versies uitbrengen.

Tegelijkertijd is dit natuurlijk niet Microsofts eerste poging tot ARM. Ze hebben ook al Windows RT gehad met o.a. (/voornamelijk?) een Surface tablet met een ARM CPU.
En dat was dan zo'n succes dat Microsoft toen besloten heeft weer te stoppen met Windows RT en terug te gaan naar x86 only.

Nu hebben ze dan ogenschijnlijk wel de samenwerking met Qualcomm om de boel aan te zwengelen, en meer hardware partners, en dan ook hardware met een degelijke performance vergelijkbaar met het "bekende" Intel en AMD spul. Maar of dat voldoende gaat zijn?

Bij Apple was het immers slikken of stikken. Apple maakte nog alleen ARM hardware en als je als softwarebouwer op Apple wilde blijven werken moest je semi over (zeker als Apple gaat stoppen met de compatibiliteit zoals je aangeeft). En voor Windows geldt dat niet. x86 blijft, en zal waarschijnlijk ook nog vele jaren (5+?) dominant blijven. Als softwarebouwer nu een ARM versie maken blijft dan gericht op een heel kleine niche. Windows + ARM zal eerst echt flink wat tractie moeten krijgen wil er steeds meer software een native ARM versie krijgen.

[Mousa]

Het grootste verschil met Apple is dat deze een duidelijke uitfasering heeft aangekondigd. Je mag een paar jaar op de emulatielaag draaien en daarna moet je over zijn. Windows wordt geteisterd door hun eigen succes de afgelopen dertig jaar. Bedrijfskritische software van twee decennia terug draait nog steeds.

Windows on ARM is een manier om ook te breken met het verleden, maar dit zal een geleidelijke groei worden. Microsoft en Qualcomm geven aan dat er native ARM-versies zijn voor de apps die we 90% van de tijd gebruiken. Voor alles wat ontbreekt is er nu die onzichtbare emulatielaag.

Ik heb ooit een Windows RT surface apparaat gehad. Heel leuk, maar draaide toen alleen maar Universal Apps (Office en VLC kan ik me herinneren). Omdat er geen emulatie was voor de rest, liep het platform stuk. Met de huidige aanpak overbruggen ze die kloof gelukkig wel.

Dat voorbeeld over de beginperiode met Apple Silicon en Oracle is trouwens heel herkenbaar. Maar we zijn inmiddels wel een paar jaar verder. Zware enterprise-oplossingen, ERP-systemen en complexe databases draaien tegenwoordig veel vaker gewoon in de cloud of als SaaS. De noodzaak om zoiets lokaal te moeten draaien is echt een stuk kleiner geworden.

Daarnaast trekt Apple binnenkort de stekker uit Rosetta 2, maar Microsoft kan dat simpelweg niet maken. Hun Prism-emulatie is geen tijdelijke pleister, maar gebouwd als een permanente brug voor oude x86-software. Het zal in het begin met sommige software vast even lastig zijn, maar het vangnet is gewoon robuuster ontworpen.

Ik vraag me verder wel af of Windows on ARM daardoor onder de motorkap niet een stuk schoner kan zijn. Je kan namelijk alle legacy verwijderen en echt opnieuw beginnen. Dat geldt voor softwaremakers, maar Windows zelf kan daardoor natuurlijk ook een stuk leaner zijn, zonder dat het OS 30 jaar aan x86-ballast hoeft mee te slepen.

[kiang]

Marcos is echt miniem vergeleken met Windows en Linux, je vergelijkt nu het verhuizen van een student in een kleine kamer met verhuizen van een heel kantoorgebouw.

[Pyronick]

Eens.

Voor dit soort “gewone computer”-werk blijft x86 voorlopig gewoon superieur, niet eens zozeer door de ISA zelf, maar door de moderne IBM PC/AT-achtige "just works" verwachting dat UEFI, ACPI, PCIe enum en generieke images er gewoon zijn. Met andere woorden: "USB stick flashen, booten en gaan met die banaan." Bij ARM voelt het nog veel te vaak als vendor- of board-specifiek gedoe met BSP’s, devicetrees, firmware-quirks en “deze image werkt op deze hardware, maar alleen deze revisie, deze firmware versie en alleen op deze manier”-magie.

Zelfs als ARM sneller én zuiniger is, blijft het een lastig platform om pc’s mee te bouwen als het te veel werk kost om alles fatsoenlijk op te tuigen. SystemReady helpt, maar zolang dat niet de harde baseline is, blijft het behelpen. Bovendien zijn er nog niet zoveel "armsr"-images, en waar ze er wel zijn, zijn ze vaak nog niet echt mainstream.

RISC-V lijkt dit met BRS vanaf het begin netter te willen aanvliegen. ARM past wat mij betreft prima bij de huidige "wegwerpcultuur", maar op lange termijn zie ik eerder RISC-V en de verdere evolutie van x86 winnen.

[Jack77]

Jim Keller zegt dat ARM niet intrinsiek zuiniger is dan x86-64. Het energieverbruik hangt vooral af van het design en de kloksnelheid. Dus als je een ARM device prestatie-gericht tuned, kom je volgens hem ook op een energieverbruik zoals dat van AMD en Intel. Intel's Panther Lake lijkt ook aardig te bewijzen dat x86 ook erg zuinig kan zijn.

Zolang het eco-systeem niet goed op punt staat, hoeft het voor mij niet. En aangezien ik Windows enkel nog professioneel gebruik omdat het moet, is vastgeklikt zitten aan Windows EN aan de goodwill van de fabrikant ook geen optie voor mij.

Komt daarbij dat MS genoeg bewezen heeft dat ze plots kunnen stoppen met een traject, waarbij de gebruikers in de kou blijven staan. Bij Apple weet je al veel meer waar je aan toe bent als gebruiker. En Apple vertrouw ik ook veel meer dan MS om echt iets voor elkaar te krijgen.

[Reactie gewijzigd door Jack77 op 8 juli 2026 10:37]

[bzuidgeest]

Dat is een kip - ei situatie. Zodra er voldoende hardware in de omloop is met ARM chips gaan de software makers er voor compileren. Want het is gewoon kosten / baten waar het om draait.

Daarom zijn de apple conversie lagen als rosetta zo een succes. Ze laten de oude software doordraaien op een totaal nieuwe arch zodat de gebruiker niet zonder zit terwijl hij wacht op de native binary. En het bedrijf zit ook niet met een lastige overgang.

[Thomg]

Zolang Linux niet een ja is blijven ARM laptops voor mij een nee.

[djunicron]

Nahjah, het kan wel. Zo heb ik ook een paar dagen met een HP Nano mogen spelen. Daar stond een ARM-Nvidia specifieke versie Debian op.

Maar inderdaad, je loopt er wel tegenaan dat buildtools er niet zijn, er diverse x64 only packages zijn die je ook niet zomaar kan ombouwen, etc.

Het was weer precies de "Linux" ervaring van de jaren 2000. Dit en dat werkt prima, er is lekker geen documentatie voor edge cases en en deel van je normale toolkit werkt gewoon totaal niet. Precies de situatie die nu eigenlijk voor "normale" distro's al zeker 10 jaar niet meer waar is.

Maar Windows ARM zie ik dus echt totaal de meerwaarde niet van. Ja natuurlijk, harnassen en hubs als LLM Studio / liteLLM etc draai absoluut prima erop. Maar Windows machines doen zo ontiegelijk veel andere dingen op de achtergrond waar je niet op zit te wachten en hebben ook net zo hard een hoop tools niet of geen native versie...

Het mag efficient zijn, maar het heeft echt nog heel veel early adopter problemen. Headless aansturen prima, zet een paar van die workstations weg als decentrale workstations. Maar als Laptop? Nee, bedankt.

[EKes]

Als de investering in Linux toeneemt zo als in Frankrijk de overstap op Linux dan kan de beschikbaarheid voor arm wel eens snel veranderen.

Een hardware partij er bij lijkt me zo wie zo een goede zaak.

[MindUnboxed]

Volgens mij zijn er wel wat ARM laptops te krijgen met goede Linux support. Bijv de ASUS Vivobook S15 krijgt gewoon patches en wordt native door Ubuntu ondersteund. Ik ga deze mogelijk op termijn aanschaffen en testen. Het draaien van een VM met Windows for ARM hierop zou ook prima mogelijk moeten zijn met bijna native performance. Er is in ieder geval genoeg beweging gaande op dit terrein.

[rjmno1]

Ja maar er is al een aparte windows versie die gebruikt maakt van arm en daar bedoel ik niet mee de geflopte versie maar een geheel nieuwere versie van besturingssysteem van microsoft voor arm architektuur.


Ze hebben voorheen op deze website ook al nvidia onder de loep genomen wat arm betrefd en er zou een geheel nieuw besturingsysyteem van microsoft zijn wat dat allemaal gaat aansturen.

Er was spraak dat er nieuwe laptops zouden komen van nvidia plus een nieuwe desktop computer.Ze hebben de cpu bijns hetzelfde ontworpen als apple en zou best snel zijn Arm plus rtx samengevoegd

[Reactie gewijzigd door rjmno1 op 7 juli 2026 10:52]

[dada]

Toch heb ik het gevoel dat veel software technisch niet ver zou moeten zijn van compatibiliteit met ARM. Er was bijvoorbeeld een leak van de Team Fortress 2 source code uit 2017, en ondanks dat de TF2 source in slechte staat zou zijn (spaghetti code, moeilijk mee te werken) was het zeer weinig werk om het te doen compilen op Apple ARM. Uiteraard is dit maar één voorbeeld, en veel games zullen in een nog slechtere staat zijn en gore dingen doen die niet makkelijk translaten.

Natuurlijk is het nog wel wàt werk, en er zullen gevallen zijn waar het niet zo makkelijk is, maar als ARM systemen wat vaker gaan voorkomen zal het niet een onoverkomelijk probleem zijn, denk ik?

Het probleem is denk ik wel dat buy-in van vendors heel lang gaat duren, en heel lang zal ARM gewoon minder compatible zijn en minder goed werken dan x86 tijdens de transitie.

[0rbit]

Een compiler is er juist voor gemaakt om code om te zetten naar machine taal. Zodra je een C compiler voor ARM hebt dan kun je alles wat in C gemaakt is op ARM draaien. In de praktijk zijn meestal verschillen in OS de boosdoener als het een keer niet direct werkt. Bijvoorbeeld moet je de Windows kernel net iets andere data sturen dan de Linux kernel om bijvoorbeeld een bestand te openen.

[cdwave]

Eerlijk gezegd heb ik ACPI/UEFI altijd al een wangedrocht gevonden. Megabytes aan closed firmware met meer rechten dan je OS die in de achtergrond blijft meedraaien, brrr... Ik zie je "compatibiliteit" probleem niet zo, voor ARM is er OF (devicetree) en dat werkt prima. Voor Linux tenminste.

Verder moet je niet aannemen dat die 100W die je x86 opstookt alleen maar verspilling is. Daar zit echt wel een reden achter, en dat merk je wel bij bepaalde taken. Number-crunching kunnen de ARMs helemaal prima, maar aan tekst parsen (m.a.w.: Code compileren) hebben ze een broertje dood. Waar de x86's helemaal coherent zijn in hardware, zijn de meeste ARM platformen dat niet.

[eheijnen]

Is er enig zicht op of er ook ARM hardware in de vorm van componenten gaat komen voor zelfbouw?

[RobertMe]

Er bestaat wel iets, zoals de RAXDA Orion o6. Geen losse CPU, maar wel een moederbord met on-board ARM CPU met redelijk wat toeters en bellen waaronder één PCIe gen 4 x8 slot.
In mijn herinnering was deze CPU wel nogal onzuinig en qua performance ook niet denderend. Ergens tussen de SBCs en relatief low end Intel / AMD in.

Edit:
Overigens en je voor zelfbouw dan ook niet alleen op zoek naar hardware waar dat mee kan. Maar zul je ook op zoek zijn naar hardware waar een UEFI op draait. Iets dat bij ARM vaak ook niet standaard is. Wat daar immers de klok slaat is specifieke firmwares / OS waarin overal vast staat hoe hardware is aangesloten op de CPU etc. Zonder enig mechanisme om te "ontdekken" welke hardware er op het moederbord zit en verder nog meer is aangesloten (middels PCIe).
Maar, bij het "desktop" spu dat er momenteel isl (en dan denk ik alleen aan de huidige Snapdragon laptops) is er meen ik wel UEFI support.

[Reactie gewijzigd door RobertMe op 7 juli 2026 07:27]

[Bananenplant]

Dit maakt me wel enigszins bezorgd of de pc van de toekomst nog wel echt van jezelf is en je niet daarop straks ook onzin als gelockte bootloaders hebt.

[YGDRASSIL]

Meeste telefoons voelen ook niet alsof ze van jezelf zijn tregenwoordig. En mijn nieuwe EV heeft AMD logo's en een UI die erg veel opties heeft. Voelt ook steeds minder alsof het helemaal 'echt van jezelf is'....

[spNk]

Wat is er negatief aan "veel opties" in de context van "steeds minder voelen alsof het echt van jezelf is"? Dat lijkt me juist positief, beetje Android vs iOS idee

[YGDRASSIL]

Op zich vind ik handig configureerbaar fijn. Maar mijn androidphone en ios zijn steeds complexer geworden en het is vaak zoeken naar hoe iets kan of moet. En er zitten ook steeds vaker dingen in die ik niet zou willen (geforceerde bloatware apps, google addsupport, ..) of spul waar je nauwelijks een idee van hebt. De auto heeft een weerapp die blijvend op verkeerde locatie zit en niet wegkan van het homescreen. Hij piept ook regelmatig op momenten dat er niks aan de hand lijkt en er nergens te zien is waarom ie piept. Dat was met oude telefoons en autos allemaal duidelijker (en simpeler)

[spNk]

Ik ben erg benieuwd wat voor auto het is en of mijn vermoedens kloppen

[YGDRASSIL]

Het is een Smart #5. Heel blij mee, maar de software kan nog wat bijgeschaafd worden.

[specs2021]

De Orange Pi 6 (plus en de normale) en de Radxa Orion O6 en O6N zullen in theorie wel Windows aankunnen, gezien ze met UEFI worden uitgeleverd.

Toch zie ik dit als Linux-only systemen. Ze lijken ontwikkeld voor China, door China. En China heeft niet echt veel behoefte om afhankelijkheid van Intel te verminderen om meer afhankelijk te worden van Microsoft.

Ondersteuning voor PCIe GPU's van de O6 lijkt meer een lot uit de loterij dan een serieuze ontwikkeling. Misschien als je dezelfde hardware kiest als waar men in China mee werkt.

[chris_0611]

Een groot probleem is dat ARM systemen meestal geen UEFI/BIOS hebben. Om bijvoorbeeld Linux te installeren heb je dan een devicetree nodig, die door de fabrikant gemaakt moet worden per product/device / hardware combinatie. Dus zegmaar een puur hypothetische ARM laptop ASUS Ax43pro-3dke heeft een andere device-tree dan de ASUS AX43pro-3kke

[Frietsaus]

De tegenhanger van een device tree is ACPI, je kunt prima een UEFI systeem combineren met een device tree.

[boner]

RaspberryPi.....

[YopY]

Dat is een volledig systeem, alhoewel je het ook als moederbord met ingebakken CPU kunt zien aangezien je er uitbreidingen op kunt doen.

[0rbit]

Ze kosten inmiddels ook al zoveel als een moederbord met ingebakken CPU

[DanielsWrath]

Volgens mij is juist het krachtige van deze chips dat het ram dichtbij de soc staat en een snelle brede verbinding heeft. En dat de gpu naast de cpu staat om van hetzelfde ram gebruik te maken, dat is dan dus unified.
Dus losse componenten op de huidige and/intel manier zouden niet echt logisch zijn.

Het zou dan voornamelijk een soort barebones pc zijn zonder rom.

[bzuidgeest]

Alleen als ze een standaard onderling kunnen afspreken over sockets en dergelijke. En dat zie ik nog niet vlug gebeuren.

In x86 land kon het omdat intel en amd de standaard definieerden op basis van waar IBM begonnen was.

Dat heb je niet in ARM land. Dus dat zou alleen kunnen komen als meerdere aanbieders besluiten samen te werken om MB te maken die chips voor ieder budget van iedere leverancier kunnen dragen. Maar die leveranciers gunnen elkaar niets dus, denk niet vlug. Ondanks dat ik denk dat het ze zou helpen met op de markt kopen met een breed eco systeem

[theduke1989]

in welke zin brengt dit voordelen mee voor de eindgebruiker?

hoe zullen games erop draaien, moet AMD, Intel dan nog bestaan? naar wat gaan we toewerken, vendor lockin op ARM etc?

ik wil eens weten welke voordelen ARM heeft, zuinigheid boeit mij niet, daar doe ik het niet meer. maar watr nog meer??

[Applerol Sprits]

Performance?

Geekbench:

Single core M5 pro in een laptop: 4223

Single core Snapdragon Extreme: 3839

Single core AMD Ryzen 9 9950X3D 3392 (snelste x 86)

Multi Core Apple M3 Ultra @ 4.0 GHz : 27844

Multi Core Snapdragon X2 Elite Extreme X2E-96-100 : 21997

Multi Core AMD Ryzen Threadripper PRO 9985WX s : 31154 (dit is de enige x86 die sneller is dan de M3 Ultra)

Kortom, er is 1 x86 die het in deze synthetische benchmark wint, de rest is langzamer. Let wel, die AMD Ryzen Threadripper PRO 9985WX s is een serverprocessor, bedoeld om veel cliënts tegelijk te bedienen op een database, of veel VM's te draaien. Andere toepassingen hangen vooral van de applicatie SW af hoe goed ze performen (dat geld voor alle platformen)

[psychicist]

Voor jou wellicht geen, maar de wereld om je heen is aan het veranderen. De migratie naar ARM (en RISC-V) is daar een onderdeel van. AMD en Intel zullen blijven bestaan, tenzij hun producten zo volledig incompetitief worden, dat klanten die links laten liggen.

ARM heeft zeker voordelen voor CPU-makers en softwareontwikkelaars en daar profiteren eindgebruikers uiteindelijk ook van door de beschikbaarheid van betere en goedkopere producten. Heel veel moderne producten zouden niet eens kunnen bestaan zonder zuinige en goedkope ARM SoC's.

[thunderbird2k]

ARM, x86 of een andere architectuur maken amper uit. De ene praat Frans, de ander Duits, maar onderwater zijn de concepten allemaal hetzelfde. De instructies is slechts een klein stukje van het ontwerp. Het verschil zit met name in ontwerpkeuzes zoals caches, bussen, branche predictor, oppervlakte die je wil gebruiken, frequentie enzovoort.

Zie ook bijvoorbeeld interviews met Jim Keller door de jaren heen, hij zegt het ook een processor komt met name aan op een tiental instructies die het grootste deel van de meeste programmas beslaat.

ARM is echt niet de heilige graal. Apple doet het met name goed door verticale integratie.

[Jack77]

Dit!

[jpsch]

Iedereen mag kan toch een ARM licentie afnemen? Vandaag kwam ik er na een dag werken achter dat ik de hele dag op de accu aan het draaien was (MBA M4). Niets gemerkt, ik zie het als een kwestie van tijd dat Windows ook grotendeels ARM wordt.

[Stroper]

Een belangrijk verschil tussen apple & windows is dat MS zwaar inzet op backwardse compatibiliteit. Software geschreven voor WinXP zal meestal wel werken op Windows 11. Bij Apple mag je zoiets vergeten. Achtereenvolgens heeft Apple PPC, 32-bit support eruit gesloopt. En binnenkort is het gedaan met x86-64 op macs.

Persoonlijk vind ik dat geen slechte zaak, want software die niet geupdate wordt is een security risico, hetzelfde geldt uiteraard ook voor al die libraries om die oudere zaken te ondersteunen.

Maar Windows gebruikers zullen waarschijnlijk wel de verwachting blijven hebben, dat 20 jaar oudere software moet blijven werken, wat een switch naar een andere architectuur bemoeilijkt.

[Noxious]

Niet alleen 20 jaar oude software. Er is zó veel software voor Windows waar geen ARM build voor is en de x86-64 emulatie mogelijk niet voldoet dat veel mensen ook liever het risico niet nemen denk ik.

[Reactie gewijzigd door Noxious op 7 juli 2026 14:21]

[arjandijk162]

alleen is omzetten naar een andere achitectuur vandaag de dag zo gemakkelijk geworden met AI tools, dat er niet veel redenen zijn om eindeloos oude software in de lucht te houden, anders dan niet willen/durven investeren.

[Wolfos]

De enige limitatie die ik tot dusver ben tegengekomen is dat ARM chips meestal geen 256bit vector operaties hebben. In games is dat niet heel ongebruikelijk en zo loop je prestaties mis in prestatiegevoelige onderdelen.

edit:
Ohja, en de snelste BC7 compressor is van Intel dus dat werkte ook niet. Uiteindelijk maar BC1-5 gedaan op de GPU want een minuut wachten per import is geen doen. Dus wel wat ingeleverd voor ARM.

[Reactie gewijzigd door Wolfos op 7 juli 2026 08:40]

[arjandijk162]

Bij 20 jaar oude software denk ik toch eerder aan iets met dataverwerking en niet perse games

[Noxious]

Uiteraard, maar nogmaals je hebt niet altijd de keuze welke tools je gebruikt - en je softwareleverancier moet die software wel voor ARM aanbieden.

[arjandijk162]

Als de software leverancier zich aan de kunsten van het programmeren van windows applicaties houdt, dan moet emuleren geen probleem zijn. Native support is inderdaad een ander verhaal. Ik ben zelf vervent Autodesk Fusion gebruiker en die hebben wel een ARM Mac app, maar voor windows wachten ze toch op een beetje meer hardwareadoptie voordat ze nog een platform gaan onderhouden. Het werkt wel met emulatie, maar je zou meer performance hebben als het direct werkt

[jhnddy]

Als software leveranciers wel ja. Maar als jouw leverancier dat niet doet, heb je niets. Mijn Library aan Steam Games van 5-15 jaar terug gaan ze echt niet meer opnieuw compileren voor me.

[worstenbrood]

Ik gebruik nu al een jaar een asus zenbook met een qualcomm cpu als development machine en ik moet zeggen ... ik hou van dat ding, weegt amper iets, batterij tijd is amazing en de prestaties zijn gewoon goed (Gebruik veel Visual Studio/VsCode/Docker Desktop). Ik ben nog geen enkele app tegengekome die niet werkt (zelfs niet in emulatie mode). De c/c++ toolchain is ook gewoon goed, je hoeft niks aan te passen om je code naar arm64 compilen. Voordeel is dat veel van mn c/c++ code nu ook naar native arm64 is compiled. Ik kan niet wachten op de laptops met de nvidia cpu !

[Reactie gewijzigd door worstenbrood op 7 juli 2026 14:31]

[Blokker_1999]

Het belangrijkste verschil tussen Apple en Microsoft is dat Apple het volledige ecosysteem controleert. Microsoft levert enkel het OS, Apple bouwt ook de hardware. Dit maakt dat Apple aan de ene kant de hardware kan aanpassen waaar nodig, zoals hardwarematige ondersteuning voor Rosetta 2 in de M-series SoC terwijl zij aan de andere kant veel meer controle hebben over hoe de softwareondersteuning op het platform zal werken.

Door het open karakter van het Windows platform is dat nagenoeg onmogelijk voor Microsoft. Bijkomend beseffen zij heel goed dat wanneer zij bijvoorbeeld win32 zouden droppen uit Windows, dat het binnen de kortste keren door anderen zal worden geherintroduceert, bijvoorbeeld met behulp van Wine.

Het is de neerwaartse compatibiliteit die Windows heeft grootgemaakt, en dat wil MS echt niet opgeven. Als MS morgen beslist van volledig te breken met de klassieke Windows architectuur, dan verliezen ze in 1 klap heel de reden van waarom zij net zo dominant zijn op de end-user computermarkt.

[2400baud]

Terwijl een emulator die verouderde software meestal prima kan draaien.

[kujinshi]

Dat software of machines plotseling niet meer werken, doet meer zeer dan een OS maar opdaten.

Dit is precies wat belangrijker is in een bedrijf. Is dat je software en dagelijks werk of veiligheid. Dan is Windows niet slecht als het beide bedient.

[Reactie gewijzigd door kujinshi op 7 juli 2026 07:09]

[computerjunky]

Ik vind dit soort gedrag juist uiterst irritant. Android flikt dit soort onzin ook. Als je de app niet steeds update om te updaten stopt het met werken bijvoorbeeld. Zo ben ik 2 zeer belangrijke apps kwijt geraakt. (Lightning camera en een notificatie app die notificaties herhaald omdat Android zelf niet eens meeer fatsoenlijk instant notificaties kan geven). Veiligheid was echt een non issue maar dat argument heeft het nu wel onbruikbaar gemaakt. Ik heb dan ook nog altijd een telefoon uit 2020 omdat ik anders nog meer apps kwijt raak...

[Guru Evi]

20 jaar is redelijk modern in Windows systemen. Dat is na het .NET Framework tijdperk en in het midden van de focus op C#/Mono/.NET ontwikkeling om “open” te gaan en XP 64-bit (WOW64) zodat het Microsoft ecosysteem ook software voor de moderne tijd, Apple, Linux, Blackberry en later iPhone kan meebenen.

Echt oude Windows software die nog steeds draait stemt van VisualBasic en VisualC, toen je nog bepaalde knopjes zelf moest tekenen, Win16, OLE, Win32, MS Access als een database, Active Directory, Exchange, NetBEUI/NetBIOS etc

Ik zie niet in behalve moest Microsoft een Apple doen en een harde lijn die over 10 jaar met Windows 13 of 14 uitgerold worden (12 is te ver in productie om dit te doen). We zitten dus nog tenminste 25 jaar vast aan Intel vanwege Windows 11, 12 (en Java 6).

En ik denk dat het ze wel zal lukken om een paar moderne versies op een ARM laptop te zetten. Maar zelfs Office heeft amper support voor ARM en totdat ze dat gedrocht kunnen buitenzetten zal dat niet veranderen. Een paar gaming/enthusiast computers zullen ook niet helpen, alle AI ontwikkeling wordt tegenwoordig op Mac/Linux gedaan.

Microsoft heeft zodanig veel gesteund op een gesloten interne ontwikkeling expliciet zonder of met minieme documentatie, dat ze zichzelf in een hoek geverfd hebben. De informatie waar 3 generaties aan programmeurs Windows, Office etc gebouwd hebben zijn compleet vergeten, gewoon om de concurrentie zoals Novell, Sun, IBM, Be en anderen tegen te werken zodat ze met AI en cloud hun eigen concurrentie geworden zijn.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 7 juli 2026 08:27]

[i7x]

Op werk draaien we nog steeds 32 bit Office omdat sommige gare plug ins niet werken op 64bit. De eerste 64bit Windows was XP, maar zolang ze voor eeuwig oude zooi blijven ondersteunen bestaat er schijnbaar geen drijfveer programma’s compatibel te maken met hedendaagse architectuur.

Zou het persoonlijk wel fijn vinden als die oude ondersteuning gewoon verdwijnt. Dan moet men wel eens updates gaan verschaffen of gaan bedrijven alternatieven zoeken. Uiteindelijk wordt iedereen er beter van. Trouwens, veel van die zogenaamd “essentiële” antieke programma’s zijn helemaal zo essentieel niet. Veelal ook vastgeroeste gebruikers die in paniek raken als ze na 30 jaar op wat andere knopjes moeten klikken voor hun routine. Management bestaat vaak ook uit veel van dat soort figuren helaas.

[Marve79]

Dat vind ik wel bizar, 32-bit Office kom ik eerlijk gezegd niet veel meer tegen. Beetje plugin ondersteunt wel 64-bits en anders is het tijd om op zoek te gaan naar iets anders.

[gesmurfed]

Even kort door de bocht: Microsoft maakt software voor bedrijven, Apple voor gebruikers/consumenten. Maar voor bedrijven is backwards compatibility essentieel.

[arjankoole]

De gemiddelde MacBook Pro is echt geen ding voor consumenten. Daar draaien toch echt aardig wat bedrijven en onderzoekers op.

[iAR]

Bij Apple mag je zoiets vergeten.

Dit is echt veel te kort door de bocht. Voor zowel de overstap naar Intel als naar Apple Silicon heeft Apple Rosetta die seamless (!) applicaties draait zonder dat je überhaupt weet welke architectuur het is. Apple zadelt daar de gebruikers niet mee op: het werkt gewoon. En doorgaans kunnen developers heel eenvoudig hun apps aanpassen met de uitstekende ondersteuning vanuit Apple en Xcode.

Waar je enigszins gelijk in hebt is de push vooruit. En het laten vallen van technologieën. Maar dit levert eigenlijk zelden problemen op. Sterker nog, het levert voordelen op.

En dan kom je ook gelijk bij het nadeel van die eeuwige backwards compatibiliteit van Windows. Op een dag heb ik zo een 5-tal verschillende open-save-dialogen in beeld, die allemaal anders werken (en ik eindeloos op zoek ben naar juiste bestanden en mappen). De Program Files folder met nog steeds 32 en 62 bit mappen en een grote puinhoop. Developerers stappen niet over op modernere technologieën want Windows blijft het ondersteunen. En daarmee heb je echt een wir-war van apps en amper iets van consistentie. Ik heb hier als gebruiker last van omdat ik er mee opgezadeld wordt.

[Umbrah]

Gedeeltelijk mee eens, maar er is wel meer. Apple heeft ook gewoon een hele hoop I/O laten liggen, en hoewel krachtig: het aantal PCIe lanes wat uit zo'n CPU komt is gewoon... treurig. Dingen als oculink zul je niet vinden, en als er PCIe lanes zijn, gaan ze eigenlijk altijd dedicated naar thunderbolt (en hooguit wat intern naar storage, waar vervolgens van M.2 is afgestapt voor "controller on die" en "plug nand in seperate" meuk).

Voor Apple prima, immers, het hele driver ecosysteem beheren ze zelf, dus er is ook verdraaid weinig wat nut heeft van 8, 16, of zelfs meer lanes: je zult geen mac in combinatie met 160 PCIe lanes zien (waarvan 96 lanes alleen al aan GPU's op gaan, en de rest allemaal naar U.2 breakouts gaan en dus: storage). Voor veel andere OS-en en de bijbehorende hardware is dat een veel groter ding. Een CPU is enkel zo goed als de appliance waar hij in gaat, en WINTEL (en LINTEL) heeft niet alleen een hoop legacy aan software, maar ook een hoop verschillende vormen, hardware, en uitbreidingsmodules die er "in" klikken. Dat maakt transitie soms erg lastig, en zo blijft compatibiliteit in stand.

[Calypso]

Gedeeltelijk met je eens. Echter, een gevolg van het niet kunnen upgraden van een OS wege het ontbreken van backwards compatibiliteit heeft dan meestal tot gevolg dat men ook maar op de oude versie van het OS blijft hangen.

En dat geeft heel veel meer risico dan alleen een oude applicatie; de aanvalsvector met een ouder OS is gewoon vele malen groter.

[AnonymousGerbil]

Veel kristallen bollen maar niks dat aangeeft hoe nvidia zou moeten slagen waar microsoft en qualcomm maar mondjesmaat arm de windows-markt op kunnen drukken.

En nee, vaag zwaaien met "ai" is geen onderbouwing.

[Reactie gewijzigd door AnonymousGerbil op 7 juli 2026 07:41]

[Hobbit13]

De veel betere embedded GPU is denk ik wel een goede reden waarom Nvidia het beter kan gaan doen. Door geheugen van CPU en GPU te delen, kan het totaal veel goedkoper dan met een losse high end gpu.

[Scribe]

Intel en AMD zijn hier ook al mee bezig, kijk maar naar Strix Halo bijvoorbeeld

[YGDRASSIL]

Strix Halo heeft maar 256GB/sec memory transfers. Valt in het niet bij wat NVidia kaarten halen, RTX5090 zit op 1.8 TB/sec oftwel 7x sneller.

Ze kunnen wel sneller (multichannel support) maar het is duurder. Consumenten CPU's zijn vrijwel allemaal dual channel, ongeveer 100GB/sec. Een AMD Genoa server heeft 12 channel support en kan dan 600GB/sec verwerken.

[Scribe]

Maar de RTX Spark haalt ook niet wat een dedicated Nvidia GPU haalt? Gebruikt gewoon LPDDR5 net zoals Strix Halo

[YGDRASSIL]

Klopt. Die Spark is ook niet supersnel. Maar die kun je twee aan elkaar koppelen met een snelle interconnect en ook is de GPU daarin wel beter dan wat AMD heeft voor ML. Maar de Strix Halo (er staat er 1 naast me) kan wel weer gewoon windows draaien.

[latka]

Dat laatste is maar de vraag: de Sparks met unified memory kosten klauwen met geld en nvidia is zelden goedkoop.

Overigens: strix halo van amd doet precies hetzelfde met x86 en is al meer dan een jaar op de markt.

[Madrox]

Nvidia en goedkoper, die combinatie is tot nu geen succes 🙄

[NoTechSupport]

Bvb lokaal Ollama kunnen installeren is niet zo moeilijk en niet zo vaag, vind ik. Daar is zeker een markt voor, zelfs bij de huidige prijzen.

[swhnld]

Het succes bij Apple zat hem naar mijn mening in de controle over het platform (hardware en OS) en afspraken met softwareleveranciers. Immers Apple kondigde aan per datum X stop ik met Intel en ga over op ARM, wil je relevant blijven, pas je aan.

Voor Windows is hardware gebaseerd op derden. Die kijken naar wat klanten willen en wat beschikbaar is. De meeste consumenten zal het niet uitmaken wat er onder de motorkap zit, zolang het maar werkt met de 20 jaar oude scanner en 10 jaar oude printer die ook nog in huis liggen, alsmede dat ene softwarepakketje van Davilex.

Voor bedrijven speelt net zoiets, maar met bedrijfssoftware, die moet blijven werken.

Als Microsoft die comptabiliteit goed voor elkaar heeft, zal prijs doorslaggevend zijn voor het volume.

En AI lokaal draaien, is leuk voor hobbyisten, maar al die agents zijn feitelijk server producten, die moeten 24/7 aan staan. Dat die je minder snel met laptops, maar meer met desktops, Raspberry Pi of gewoon echte servers. Dus ik denk niet dat AI doorslaggevend zal zijn voor het succes. Dat zal gewoon de prijs worden, het aanbod, en blijft het werken, anders blijft de consument AMD/Intel kopen.

[sapphire]

Het succes bij Apple zat hem naar mijn mening in de controle over het platform (hardware en OS) en afspraken met softwareleveranciers. Immers Apple kondigde aan per datum X stop ik met Intel en ga over op ARM, wil je relevant blijven, pas je aan.

Volgens mij zeg je nu het tegenovergestelde. Afspraken en mededelen, volgens mij is het gewoon het laatste. Apple deelt het mede en als softwaremaker heb je je maar aan te passen en anders pech.

[Applerol Sprits]

Naaa, niet zo zuur, Apple gaf developers heel veel tools, documentatie en ontwikkelhardware,

[arjandijk162]

In veel bedrijven zijn er hele grote beperkingen van wat je mag delen met OpenAI/Anthropic, met een local AI heb je veel meer vrijheid en kan je eindelijk werken aan slimme oplossingen voor dat vraagstuk waar de externe leverancier wat moeilijk doet. Ik zit veel bedrijven waar een hierarchische IT+beperkingen van bovenaf opgelegd, het innovatievermogen van medewerkers lamlegt.

Met local AI heb je als medewerker dan iig de mogelijkheden om een oplossing te engineeren.

[Reactie gewijzigd door arjandijk162 op 7 juli 2026 08:14]

[swhnld]

Zeker kun je lokaal als medewerker iets doen. Dat gebeurde vroeger al in bijvoorbeeld Excel met macro's die gebouwd werden. Maar ik heb ook mensen teruggehaald zien worden van vakantie omdat er iets kapot ging in zo'n complexe spreadsheet als die door meer mensen gebruikt worden. Dus lokale AI kan, maar het moet niet op een persoon hangen voor belangrijke bedrijfsprocessen.

Daarnaast speelt bij lokale AI ook het onderhoud en migratie een rol. Je kunt hopelijk hetzelfde werk beter, of meer werk doen, in dezelfde tijd. Maar migreren naar een nieuw model of andere laptop kost ook tijd. Is het netto resultaat dan nog steeds positief voor het bedrijf, of loopt het uit de hand en wordt een medewerker juist minder productief? Want daar draait het de werkgever om, geld verdienen.

En de remmende IT in een bedrijf is juist opgezet om risicofactoren te beheersen, dat bedrijfsprocessen stil komen te staan op End User Computing (EUC), oftewel macro's, lokale AI, etc. Daarnaast ook voor compliance want dat de Samsung strategie een paar jaar tetug op straat lag doordat medewerkers de data in publieke AI modellen hadden geladen was een grote waarschuwing dat alles erin gestopt ook eruit gehaald kan worden. En de meeste mensen realiseren zich dat niet, of willen het zich niet realiseren.

[arjandijk162]

Idealiter gebruik je het als prototype om duidelijk te maken hoe het beter kan, en schaalt vervolgens professioneel op. Maar heel vaak gaan innovaties niet door omdat leidinggevenden het niet voor zich zien. Dan kun je met een paar uur pielen soms een overtuigende case maken.

Productiviteit met AI en zeker lokaal is volledig afhankelijk van de medewerker. Het wordt vrij snel bruikbaar als je mailanalyse doet, hulp bij offertes krijgt etc. Maar als je wil gaan coden en dan eigenlijk probeert een frontier na te bouwen is het een ander verhaal. Als het goed is voelt een medewerker zichzelf verantwoordelijk voor zijn toegevoegde waarde en stelt bij als het meer tijd kost dan oplevert, maar hierbij kan een beetje sturing helpen.

Die remmende IT is idd voor risicobeheersing, maar ook bureaucratie: in grote bedrijven willen ze het belang van een afdeling niet individueel wegen, maar moet iedereen gelijk worden behandeld en dat kost effectief innovatie en levert gefrustreerde medewerkers op. Iedereen wil zeggenschap over zijn eigen werk

[donny007]

Ik ben vooral benieuwd naar de Linux ondersteuning, tot nu toe valt dat een beetje tegen voor ARM laptops.

Met Qualcomm Snapdragon systemen moet je bijvoorbeeld goed opletten of er voor jouw specifieke model een device tree is gedocumenteerd en of alle hardware wordt ondersteund.

Bij x86 werkt het "gewoon".

[rjd22]

Dit ligt natuurlijk ook aan Qualcomm die bekend staat moeite te hebben om drivers publiek te maken in de linux kernel. Dat x86 gewoon werkt heeft te maken dat AMD en Intel ervoor zorgen dat deze goed werken met de Linux kernel.

Dit is ook de reden waarom ik voorlopig ARM laptops zal mijden totdat dit beter wordt.

[The Zep Man]

Dat x86 gewoon werkt heeft te maken dat AMD en Intel ervoor zorgen dat deze goed werken met de Linux kernel.

Niet alleen dat ze goed werken. Drivers van AMD en Intel worden upstream toegevoegd aan de kernel (met medewerking van beide partijen). Hierdoor weet je dat een nieuwe kernelversie dezelfde hardware out-of-the-box ondersteunt, zonder dat deze leveranciers iets specifiek voor die kernelversie aanleveren. Je hebt dus geen leverancier die op een dag geen benodigde binary blobs meer aanlevert voor nieuwere kernels (zie Qualcomm met Android) en daarmee geplande veroudering faciliteert.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 7 juli 2026 08:40]

[specs2021]

Veel drivers van Qualcomm zijn gewoon in de mainstream kernel aanwezig.

De ondersteuning van ACPI in de UEFI is alleen een beetje per model geregeld. Pas recent kwam het voorstel van een "hybride" systeem, waarbij alle bekende zaken via ACPI worden uitgelezen en de rest met DeviceTree aangevuld. Maar of dat in de 7.4 (LTS?) kernel aanwezig zal zijn is nog maar de vraag.

Bij X86 is een vereiste dat de fabrikant aangesloten is bij het Microsoft hardware-platform. Bij uitstek het platform om terugkoppeling te geven over ACPI fouten. En een "designed-for-linux" certificering bestaat niet voor Linux. Elke fabrikant moet "vrijwillig" ondersteuning leveren.

Maar Qualcomm heeft meer fouten dan DT/ACPI. Ga maar eens zoeken op pwm's bij arm-for-windows systemen. Volgens sommigen de reden dat de zuinigheid en prijs van Qualcomm systemen tegenvallen. (Dow the rabbit hole...)

[PureTryOut]

De meeste ARM PC's komen zonder UEFI en, nog belangrijker, ACPI ondersteuning. Dus als de drivers er zijn, wat opzich vaak toch wel zo is, is er geen standaard manier voor de kernel om te ontdekken welke van die drivers nodig zijn. In plaats daarvan wordt er veel met DTS bestanden gewerkt, hardware definities die de complete PC beschrijven en dan wordt via de bootloader verteld welke gebruikt moet worden. Dat werkt duidelijk minder flexibel en veroorzaak het compatibiliteit gedoe wat er nu is.

Het feit dat ACPI op x86(_64) wel een ding is komt omdat Microsoft het vereiste van hardware fabrikanten. Het feit dat ze dat nu niet lijken te doen is zeer zorgelijk.

[psychicist]

Het zal in volgende generaties van Qualcomm laptops en bij Nvidia SoC's wel goed zitten met die ondersteuning. Qualcomm moet leren een goede UEFI te bouwen zonder afhankelijk te zijn van ondersteuning in Windows en Linux om de basale functionaliteit van de geleverde UEFI implementatie aan te vullen (PEP). In deze ligt de fout volledig bij Qualcomm, dat nog steeds teveel vanuit een embedded visie denkt.

Ik type dit nu onder Ubuntu 26.04 op een Qualcomm laptop met een device tree die voor een ander model is bedoeld. Het werkt met enige workarounds wel, maar het zou fijn zijn als de netwerkkaart, Bluetooth chip en de audio in de toekomst wel goed ondersteund worden. Verder heb ik nergens over te klagen, hoewel de accu ook wel langer mee mag gaan.

Windows 11 heb ik er nog op staan voor backwards compatibility en eventuele ontwikkeling, maar dat start ik nog maar zelden op.

[Znorkus]

Inderdaad. 'Windows-PCs' bestaan in mijn ogen helemaal niet, we hebben het over desktops en laptops lijkt mij, wat hardware is. En nu komt er cpu/gpu's (hardware) vanuit de mobiele sector (hardware) naar de PC/laptopmarkt (hardware). Werkt uitstekend, jaar geleden al een ARM-laptop gekocht, werkt als een trein. Mooi om te zien zo'n hele nieuwe speler op het veld na 30 jaar intel/amd.

Waar het hopelijk naartoegaat is vrije hardwarekeus (intel, amd, arm), waarbij de hardware het eigendom is van de gebruiker (dwz geen 'account' nodig om te gebruiken), en waarbij de gebruiker dus -gelijk aan vrije browserkeuze- zelf bepaalt welk OS hij/zij erop knalt.

[Reactie gewijzigd door Znorkus op 7 juli 2026 11:13]

[Ablaze]

Meh. Die bedrijven focussen alleen maar op AI en houden de prijzen hoog.

Chinese concurrentie met RISC-V onder Linux, dat is de toekomst.

[jj71]

ARM is op dit moment al overal, van mobiele devices tot en met servers in datacenters. RISC-V is op dit moment nog een experimentele processorarchitectuur met een miniscuul marktaandeel en geen high performance hardware die zich kan meten met ARM of x86. Het is nog totaal onduidelijk of RISC-V ooit een groot succes zal gaan worden.

[Reactie gewijzigd door jj71 op 7 juli 2026 10:49]

[psychicist]

RISC-V is al een gigantisch succes in de embedded wereld, waar ARM ook groot in is geworden. Ik zie RISC-V dan ook dezelfde ontwikkeling doormaken als ARM, maar dan allemaal wat sneller. Ik gebruik het zelf al op de desktop (Orange Pi RV2) als vervanger van een oudere ARM SBC (Orange Pi Win Plus), maar er komen de komende jaren veel snellere SoC's aan, waaronder de SpacemiT K3 en K5.

Bovendien zijn er al veel krachtigere RISC-V chips van o.a. Tenstorrent. Die zul je evenwel niet snel terugzien in Windows systemen, maar Windows op ARM is ook al een ondergeschoven kindje ten opzichte van Linux en macOS op ARM.

[bossanova]

Ik weet het niet hoor maar als een M5 18 core inmiddels net zoveel stroom verbruikt voor dezelfde performance als een AMD Ryzen AI 395+, waar zit dan de winst ?

Het grote nadeel van de ARM-architectuur vind ik juist de SoC's waar je bij x86 systemen je eigen build kunt aanpassen en meerdere OS'en erop kunt draaien. Het zal wel mijn behoefte aan vrijheid zijn maar mijn M3 macbook is voorlopig mijn laatste ARM aankoop geweest.

[Applerol Sprits]

Ik weet het niet hoor maar als een M5 18 core inmiddels net zoveel stroom verbruikt voor dezelfde performance als een AMD Ryzen AI 395+, waar zit dan de winst ?

En waar haal je dit vandaan?

[bossanova]

Ik heb begrepen dat de TDP van een 395+ max 75W is en gemiddeld 55W en dat de TDP van een M5 gemiddeld 40W en max 100W..

[Applerol Sprits]

https://www.cpu-monkey.com/en/compare_cpu-amd_ryzen_ai_max_plus_395-vs-apple_m5_max_18_cpu_32_gpu

https://www.cpu-monkey.com/en/compare_cpu-amd_ryzen_ai_max_plus_395-vs-apple_m5_pro_18_cpu_20_gpu

[bossanova]

Ok, thx, ik had mijn info van verschillende bronnen waaronder cpubenchmark.

Ik ben tevreden met mijn M3 maar heb voorlopig een TUF met een Ryzen 9 8940HX gekocht voor het zwaardere werk voor 1400 euro. Ga nog even niet over op de M6 na de nieuwste berichten.

[Applerol Sprits]

Wat doe je ermee?

[bossanova]

Video editing (vegas) en VM's (virtualbox)

Was wel erg voordelig, besefte ik. Deze had nog 16GB. Heb er 32GB bijgekocht en 1TB SSD. Draai nu in raid en met een ramdisk. Sneller en zuiniger.

[Applerol Sprits]

Kan je niet beter Final Cut of Davinci draaien op die M3?

[Kapotlood]

Was het niet ook een bijkomend probleem dat Windows systemen relatief veel resources gebruiken waardoor ARM, wat toch al wat minder krachtig was op dat moment, nóg minder prestaties over hield voor de gebruiker? Buiten de gebrekkige compatibiliteit destijds overigens.

Zou mooi zijn als er meerdere alternatieven komen in ieder geval, AMD, Intel, Qualcom, en dalijk ook nVidia… ik juich 't alleen maar toe. En het doet me niet eens zoveel om of het een succes wordt, maar wel dat het de hele markt een beetje op schudt en voor interessante ontwikkelingen cq. innovaties kan gaan zorgen.

[PWR.]

Als ik dit zo lees is iedereen aan het video editen en 3d renderen behalve ik. Het moet graphisch krachtiger. Misschien zijn er AI toepassingen die gaaf zijn, daar ben ik wel weer voor te porren. Maar als ze straks komen met laptopje van 2000 euro dan ben ik niet meteen geïnteresseerd.

Het enige wat ik op dit moment wil is een batterij die een week meegaat. Of in ieder geval die macbook air voorbij streeft. De rest doe ik in de cloud, zoals werken en gamen.