Nvidia, Microsoft en Arm hinten naar Nvidia's nieuwe pc-processor op Computex

Nvidia, Microsoft en Arm geven dezelfde hint van een nieuwe pc-cpu die komende week op Computex zou worden onthuld. De bedrijven posten op X 'Een nieuw tijdperk van de pc' met daarbij coördinaten van de plek waar Nvidia-ceo Jensen Huang zijn Computex-toespraak houdt.

De getallen 25.0528, 121.5990 in de exact zelfde post van Nvidia, het Windows-account van Microsoft en Arm op X komen neer op de coördinaten van het Taipei Music Center. Nvidia-ceo Jensen Huang houdt daar maandag zijn openingstoespraak op techbeurs Computex.

De hint van Nvidia, Microsoft en Arm voedt de geruchten dat de gpu-maker met een eigen Arm-processor komt. Deze nieuwe concurrent voor Arm-chips van Qualcomm, naast de x86-cpu's van Intel en AMD, zou de N1X heten. Laptops met die Nvidia-chips zouden in de tweede helft van dit jaar uitkomen. Volgend jaar zouden dan N2- en N2X-chips volgen. In april lekten nog foto's uit van een moederbord waarop een N1-chip zou zitten met 128GB geheugen.

Aparte Windows-release

Microsoft bracht in februari een aparte versie uit van Windows 11 die voor toekomstige apparaten met Arm-chips is. De 26H1-release van Windows 11 is volgens laptopmaker ASUS voor de Snapdragon X2 van Qualcomm, maar zou ook voor de N1X van Nvidia kunnen zijn. Deze Arm-aftakking van Microsofts besturingssysteem lijkt een eigen upgradecyclus te krijgen: 26H1 kan namelijk niet upgraden naar de 26H2-release die in de herfst komt.

Jensen Huang. Bron: Nvidia

Reacties (119)

[Ryen]

Alternatieve CPU’s voor Windows zijn mooi, maar de compatibiliteit met bestaande software bepaalt of het een succes kan worden. Bij Apple is dat gelukt, dus kan wel.

[Xbeek]

Klopt helemaal voor zakelijke markt. Voor de meeste consumenten en zelfstandigen is lagacy compatability niet zo belangrijk, als ze hun taken maar kunnen doen met de nieuwe aangepaste software versies voor office, foto, film en andere software.

[watercoolertje]

Imo haal je zakelijk en industrieel door elkaar, zakelijk is gewoon hetzelfde als de consument (zelfs deels dezelfde software).

Industireel is de reden waarom PC's in het verleden blijven hangen op oudere windows versies, niet de zakelijke of consumentenmarkt.

[Reactie gewijzigd door watercoolertje op 30 mei 2026 10:08]

[Xbeek]

Voor groot gedeelte eens, maar ook Citrix op non-X86, wordt door veel niet industriële organisaties niet toegestaan…

[Xfade]

Voor de meeste consumenten en zelfstandigen is lagacy compatability niet zo belangrijk

dit is een grap zeker ?

[downtime]

Het kan zeker. Ligt ook niet aan Microsoft. Apple heeft het voordeel van volledige controle over de hardware en het feit dat ze de markt voor ontwikkeltools op hun platform ook domineren. Ze kunnen daardoor ontwikkelaars onder druk zetten, door ze te vertellen dat de oude architectuur hoe-dan-ook verdwijnt, en ook helpen door hun ontwikkeltools zo aan te passen dat migreren niet veel meer wordt dan een compiler flag zetten wat een fat binary oplevert.

Microsoft heeft nauwelijks controle over de hardware, kan dus niet dreigen om simpelweg de stekker uit X86 PC's te trekken, en ook zijn er veel alternatieven voor Visual Studio zodat aanpassen van Visual Studio niet veel doet om ontwikkelaars over de streep te trekken die andere tools gebruiken en zich afvragen waarom ze meer architecturen dan alleen Windows op X86 zouden ondersteunen.

[ikweethetbeter]

Microsoft heeft nauwelijks controle over de hardware,

Microsoft maakt zelf laptops/convertibles, dus ze hebben redelijk veel controle!

En als ze daar succesvol mee zijn, dan volgt de markt wel.

[ikweethetbeter]

Alternatieve CPU’s voor Windows zijn mooi, maar de compatibiliteit met bestaande software bepaalt of het een succes kan worden. Bij Apple is dat gelukt, dus kan wel.

Kijk eens naar de Windows 11 gebruikersinterface. Daarin zitten delen die er modern uitzien (dus je ziet niet waar window van app A ophoudt en die van app B begint), maar ook delen die eruit zien als Windows 3.11. Er zijn dus stukken code die al 30 jaar niet zijn aangeraakt.

Bij macOS 26 en een paar versies daarvoor is elk stuk software "Apple Silicon" (ARM), er zit geen x64 code meer in. Windows zelf is een combinatie van x64 en x86 (16- en 32-bits versies). Daar een consistente 64-bits ARM versie van maken kost veel energie. Apple sloopt alle legacy binnen een paar jaar uit macOS, dus als er weer een CPU-wissel aankomt (dit is al de derde), dan is het relatief gemakkelijk.

De gemiddelde gebruiker, thuis en op kantoor, gebruikt MS Office en een browser, zodra die in een ARM versie zijn, kunnen ze over.

De gemiddelde Mac gebruiker gebruikt daarnaast ook Foto's (iPhoto) voor het organiseren en aanpassen van foto's.

[Olympus user]

Ach als je altijd aan Windows vast wilt blijven zitten, maar ik snap ook wel dat dat de meerderheid is.

[dasiro]

Dat is enkel mooi als het de competitie aanjaagt en niet voor extra problemen zorgt op andere vlakken, zoals een compleet onlogische build-nummering van een OS en een verdere versnippering van het software-landschap.

Maar nu is het net de grootste (letterlijk) anti-consumer megacorp die klanten doodsimpel al jaren in de kou laat staan of 3x zoveel laat betalen voor hun hardware dan zou moeten. Moeten ze die fab-capaciteit niet gebruiken om datacenter-chipjes met megawinsten te verkopen?

[batteries4ever]

Tja, bij Windows zijn de ervaringen met alternative processors vaak slecht, met “99% compatibiliteit” en support die dan toch weer wegvalt. Apple is overgegaan, als HW/SW verkoper kan dat en je kan SW leveranciers mee laten overgaan. Je denkt toch niet echt dat Windows over 5 jaar geen Intel processors meer ondersteunt…

[Dekar]

Bij Qualcomm ARM was de efficiëntie en prestaties op een consumenten laptop zeer goed, maar softwareondersteuning nog niet voldoende. Als je gewenste programma niet werkt op ARM, dan is het product nutteloos. nVidia heeft gelukkig diepe zakken en kan daarin erg veel invloed uitoefenen. En uiteindelijk is meer concurrentie voor AMD en Intel alleen maar goed voor de consument.

[watercoolertje]

Mjah maar niet van nvidia die de andere 2 kan opeten als voorgerecht. Als die een kans krijgen de boel te overheersen zoals op de gpu-markt of ai-markt zijn we echt niet beter af hoor.

Ik zal principieel iig geen nvidia spul kopen, verdienen al meer dan genoeg, geef liever kansen aan andere.

[Dekar]

Als nVidia aantrekkelijk wordt zal dat de prijzen drukken van AMD en Intel chips om competitief te blijven. Dat bedoel ik met concurrentie die positief is voor de consument. Minder betalen voor hetzelfde.

Ik zal nooit principieel nVidia niet kopen. Maar momenteel is AMD toch echt veel betere value. Ik zie dat echter niet snel veranderen.

[SwaggyEggs]

Concurrentie in tech komt vaker neer op een winner takes all dan de consument die beter af is...

[Reactie gewijzigd door SwaggyEggs op 30 mei 2026 12:23]

[Dekar]

Tot voor kort waren SSD's sub 90 euro voor 2TB. B650 Moederborden zijn te vinden voor 78 euro. Een Ryzen 5 7500F is zoals je in dit artikel kan zien een perfecte gaming chip voor 110 euro. Een AMD Radeon RX 9070 XT heb ik op Amazon gezien voor 534,-. Zelfs RAM was spotgoedkoop tot november '25 met 32GB 6000MT/s CL30 voor 79,-

Dus ik vind wat je beschrijft niet stroken met de realiteit.

[Reactie gewijzigd door Dekar op 30 mei 2026 11:01]

[Zezura]

Dat zijn misschien de voortekenen van Winner takes all, want dat kan je toch niet volhouden, zulke prijzen.

[DLSS]

Helaas viel het voor wat betreft gaming ook tegen. Misschien dat dat bij Nvidia wat beter gaat.

[shredder]

Ik vraag me altijd af hoeveel legacy er in Windows in Arm zit. Ik heb het gevoel dat ze Windows geport hebben van x86 naar Arm. Dit zou het moment voor MS moeten zijn om een afgeslankte en schone versie van Windows op Arm uit te brengen en een nieuwe start te maken. Aan de andere kant heb ik het gevoel dat Windows al lang geen prioriteit meer heeft bij MS.

[arjandijk162]

Wie is de doelgroep van een windows dat niet legacy compatible is?

[TheBrones]

Dit hebben ze inderdaad al eens met Windows 8 rt en 8.1 rt geprobeerd. Die groep was erg klein.

[Advanced03]

Een gaming pc die je niet kan upgraden, ik weet niet wat ik er van moet vinden.

[bossanova]

Dat dus.

Als ARM werkelijk zo'n enorme sprong voorwaarts zou zijn, zouden er nu al desktop systemen voor consumenten zijn die de traditionele X86 architectuur naar de achtergrond zouden verdringen. ARM is leuk voor laptops en embedded devices waarbij de X86 instructieset waardeloos is gebleken en bij special purpose systemen maar de CISC instructieset is feitelijk voor normale consumenten PC's logisch gezien de beste keuze. Het is niet voor niets dat ARM is gekoppeld aan devices die na een paar jaar nutteloos worden en die kwetsbaar zijn. Ik heb hier nog vier oude smartphones liggen waarvan er bij twee de BGA heeft losgelaten.

Android is hét ARM systeem bij uitstek maar ook diverse versies van Linux kunnen inmiddels ARM draaien. ARM devices hebben altijd NAAST X86 gedraaid en dat zal zo blijven.

[TEAser_]

Daarnaar zijn Intel and AMD druk bezig met de power efficiëncy van X86 te verbeteren voor mobile chips.

[Splorky]

Ben benieuwd wat het wordt. Het lijkt me erg sterk dat Nvidia zich gaat richten op de consumentenmarkt. Als ik gok zou ik denken dat ze voor een processor gaan waarbij AI datacenters ook Nvidea cpu's hebben ipv intel/arm?

[Blokker_1999]

De consumentenmarkt is bijvangst. Nvidia ziet dat arm meer en meer tractie begint te krijgen in de datacenter markt en wil daar gewoon ook een deel van de koek kunnen krijgen. En door naar computers te gaan krijg je direct heel wat exposure en kan je ook snel ervaring op doen in een enorm breed gebied van inzetbaarheid. Zeker als je het platform multi OS kunt maken dan ga je ook zeer snel mensen er Linux naar zien porten en krijg je daar ook een goede basis tegen dat je je datacenter producten op een gelijkaardige architectuur gaat uitbrengen. Met dank aan de community.

[Expresso]

Dan zou het eerder Red Hat, Canonicol (of hoe je dat ook spelt) of Suse zijn geweest waar Nvidia deze aankondeging had gedaan.

Windows is gewoon niet goed genoeg om op een cluster te draaien.

[Lnaisd]

Of ze nou in de toekomst hiervoor gaan of niet op dit moment is de n1x geloof ik alleen voor laptops

[rjmno1]

zal het alleen server base zijn wat ze ontwikkeld hebben ik hoop dat die hardware goedekoper is als de hardware nu het zal wel van niet maar volgens mij zijn het moederbord en aansluitingen op het moederbord goedekoper te ontwikkelen.


Nu heeft quailcom een concurent erbij.

[Reactie gewijzigd door rjmno1 op 30 mei 2026 19:58]

[psychicist]

Nvidia heeft al Grace CPU's en komt later dit jaar met Vera CPU's voor datacentra.

[rjmno1]

grace hebben ze idd al dit is een server processor.Volgens mij is deze nieuwe voor de consumenten en laptops.

[WeZZeY]

Misschien een mooie proc voor een vernieuwde versie van shield

[Baardmeester]

Laten wij het hopen. Het hoeft natuurlijk niet perse dezelfde specs te hebben als het maar op dezelfde architectuur is gebaseerd.

[Seth_Chaos]

Zodat Jensen Huang de prijs van nog meer onderdelen kan opdrijven. Nee dankje. Geef dan je geld aan de onder performante Intel die Nvidia probeert te beconcurreren. De wereld is beter af wanneer hij minder macht heeft. Niet meer.

[Wilfred86]

Ik geloof dit gewoon niet meer. Het begon met Windows RT een jaar of 10-15 terug. Recent waren er de AI-pc's die het vaak nèt niet waren. Nu weer dit. Dan na een paar jaar verdwijnt het stilletjes naar de achtergrond.

[Roel1966]

Ik krijg een beetje de indruk dat het iets heel bijzonders is en Nvidia voor het eerst met een cpu op de markt zou komen. Denk dat velen zich nog wel een van de eerste Surface tablets van Microsoft, de Surface RT ( 2012 ) met een Nvidia Tegra ARM cpu. Dat was niet echt een succes en veel trager dan concurrenten.

[chrome moral]

Ik heb altijd gedacht dat X86 een dood spoor was, er zijn veel bottlenecks in het PC ontwerp maar dat is toch wel een grote. Ik ben dus zeer benieuwd naar wat Nvidia heeft bedacht.

[dmantione]

Er is wel degelijk ballast van x86 die de processoren inefficiënter maakt, maar een doodlopende weg is het zeker niet: De ballast staat verbetering niet in de weg, totaal niet. Omdat er een Wet van Moore gold, was even wachten altijd een beter idee dan de moeilijke overstap naar een andere architectuur..Het is geen toeval dat een alternatieve architectuur ARM nu wél in de belangstelling staat: De Wet van Moore is dood.

[chrome moral]

Moeilijk, voor wie? Apple is al een aantal keer succesvol van architectuur veranderd. Bij Linux maakt het ook niet veel uit waar je voor compileert. Windows is dan het enige OS wat moeite heeft met een andere architectuur ondersteunen. Het lijkt me dan eerder een Microsoft-probleem

[downtime]

Windows is CPU-agnostisch. Het feit dat ze momenteel 2 architecturen ondersteunen, en in het verleden soms wel 4, toont wel aan dat het geen Windows probleem is. Het is een applicatieprobleem.

Op Linux wordt de meeste software als source code verspreid en is compileren naar een andere architectuur relatief eenvoudig. Dat kan elke distro zelf regelen. Op MacOS is er veel druk op ontwikkelaars om zich aan te passen omdat Apple niet oneindig de oude architectuur blijft ondersteunen, dus voor ontwikkelaars is het slikken of stikken. Maar de X86 architectuur is zo dominant in de markt dat Microsoft het zelf nooit kan laten vallen. Daardoor is er weinig druk op applicatie-ontwikkelaars om iets anders dan de mainstream architectuur te ondersteunen.

[Luminair]

Ik denk niet dat je helemaal kunt zeggen dat windows écht CPU agnostisch is. Het draait wel op ARM64, en dat is de afgelopen jaren inderdaad beter geworden dan bij het 'RT' tijdperk, maar het heeft nog lang niet dezelfde soort ondersteuning als x86 dat heeft. Je kunt allerlei verschillende perspectieven hebben over hoe dat dan komt en wat er nog gaat gebeuren, maar op dit moment moet je alsnog goed uitkijken of je wel een ARM-Windows machine wil: "kan ik mijn favoriete game hierop draaien? werken mijn video-editing suite plugins nog wel straks? werkt oude legacy software hier goed op? CLI tools, containers, virtual machines?"

Op Linux en macOS is dat gewoon uitgedacht en zijn er breed oplossingen voor, en op Windows moet je nog wel mazzel hebben dat je in de sweet-spot van software ondersteuning zit.

[bush]

Je schijnt te vergeten dat windows (server) in het verleden ook werd uitgebracht voor Itanium, Alpha, PowerPC en ik vergeet er vast nog een paar. Er is een tijd geweest dat alle high end windows clusters op Itanium draaiden en niet op x86

[MSalters]

Ik loop al even mee. Nee, Itanium had de bijnaam Itanic. Dat is nooit dominant geweest, ook niet in de high end. Itanium was de eerste poging van Intel, en de high-end bleef toen op Unix. Pas met x86-64 werd het een succes.

[Blokker_1999]

Het is nooit dominant geweest, maat dat was ook de claim niet. Het punt is dat Microsoft en Windows altijd in staat zijn geweest van andere architecturen te ondersteunen. Maar de markt moet er zijn. Als softwaremakers hun software niet op andere platformen uitbrengen, dan is het zinloos om Windows naar dat platform te brengen.

En bij Apple zie je dat het forceren van een nieuw platform er voor zorgt dat je veel oudere software verliest. Wanneer software niet meer ondersteunt wordt door de makers ervan of consumenten simpelweg geen zin hebben om voor een upgrade te betalen omdat het niets nieuws te bieden heeft en jij gaat als OS en hardwaremaker dan ineens de ondersteuning voor die oude architectuur stoppen, dan laat je ook weer klanten in de kou staan.

[bush]

Daarom zeg ik ook high end WINDOWS server clusters, die dingen waren zeker niet dominant (in aantal) maar veel enterprises hadden ze. O.a. voor SQL Server.

[Wolfos]

Niet alleen de architectuur, Apple heeft sowieso een geschiedenis van OS versies die veel applicaties stuk maken. Software die niet geüpdatet word is op MacOS ten dode opgeschreven. Je weet niet wanneer het gebeurt, maar er komt een dag dat het niet meer werkt.

[MSalters]

Vergeet niet dat .Net (C#) een erg gangbare keuze is voor enterprise software development. De .Net VM is er ook voor ARM.

[Halfscherp]

Op Linux wordt de meeste software als source code verspreid en is compileren naar een andere architectuur relatief eenvoudig.

Dit klopt totaal niet denk je nou echt dat de gemiddelde gebruiker zin heeft in Gnome of Plasma (laat staan de kernel) compilen?

99% van de packages zijn gewoon binaries.

[downtime]

Wat begreep je niet aan "Dat kan elke distro zelf regelen"? Natuurlijk wordt het compileren door maintainers van de distro gedaan.

[Navi]

Het OS loopt wel, alle software ook omschrijven naar ARM is de bottleneck

[bzzzt]

Had Microsoft nou maar een runtime platform waarop software op een CPU onafhankelijke manier kon draaien...

[MrMonkE]

Dat zou net het verschil kunnen maken.

Maar helaas maken 3rd parties veel dingen in C en C++.

Vooral drivers.

[bzzzt]

Smiley gemist?

[MrMonkE]

ja

[SPee]

Ja, dan zouden ze die kunnen gebruiken ipv naar x86 bytecode compileren.

Helaas willen ze dat niet gebruiken. Liever web of C++. Men had daar het gebruik van moeten afdwingen.

[HakanX]

Dat is een taak voor AI.

[rjmno1]

wie zecht dat dat niet al hardware matig is opgelost.

[beerse]

Naast msWindows zijn er ook andere operating systemen (geweest) die moeite hadden met andere architectuur. In mijn gedachten heb ik VMS wat van Vax-VMS naaar OpenVMS is gegaan maar uiteindelijk om diverse redenen het toch niet is geworden.

[MSalters]

Windows heeft vanaf de eerste NT versie ondersteuning voor niet-x86 CPUs. Windows 95 was een consumenten/mkb versie, maar met XP was ook dal al over naar de portable NT kernel.

[catfish]

Waarom zou Windows moeite hebben met een andere architectuur?
WindowsNT4 ondersteunde x86, Alpha, MIPS en PowerPC.

Mij lijkt het eerder een keuze.

[SPee]

Het probleem is niet de NT kernel, maar de lagen daarboven. Dus de libraries, tools en programma's van derden. Tijdens de NT4 tijdperk kon je enkel de programma's gebruiken die voor jouw architectuur geschreven/gecompileerd werden. Toen x86 won, is men gestopt om daar rekening mee te houden. Dus er is veel software dat niet op een andere architectuur werkt.

MS heeft voor ARM een VM emulator geschreven om dat toch mogelijk te maken, maar die is niet compleet, bevat nog mogelijke fouten en is traag.

[SuperDre]

Nou, Apple is niet zomaar van architectuur veranderd, een systeem dat sowieso al zeer beperkt was in ondersteuning van verschillende hardware. En Linux is hetzelfde, ook daar is het niet zo simpel, want linux voor elk verschillende hardware zijn gewoon aparte versies die ook weer niet 100% compatible met elkaar zijn.

Het is juist behoorlijk knap van Microsoft dat ze juist al zolang inmiddels zoveel software nog steeds kunnen laten draaien onder hun windows, zonder dat je de boel opnieuw moet compileren.

En in het verleden hebben we ook al windows voor andere hardware gehad, maar die sloegen toen gewoon nog niet aan.

[Reactie gewijzigd door SuperDre op 30 mei 2026 11:13]

[Alfa1970]

Het verschil voor Apple is dat Apple zelf 100% in controle is van het hele ECO systeem.

Er is niemand voor de volle 100% in controle van het Arm of x64 ECO systeem.

Microsoft heeft het talloze keren geprobeerd in de afgelopen 40 jaar dat ik het zo'n beetje volg, en het is tot op heden iedere keer mislukt.

En waarom denk je dat na 37 jaar nog steeds minder dan 3% van de desktop systemen op Linux draait?

Het is niet omdat het geen goed alternatief is i.m.o.

[Reactie gewijzigd door Alfa1970 op 30 mei 2026 17:35]

[DohnJoe]

de wet van moore is dood, en dat geld natuurlijk voor alle architecturen, dus ook voor ARM.

Dus ja ze zijn efficiënter dan de x86 architectuur, maar de verbeteringen in performance zijn de afgelopen jaren ook maar mondjesmaat.

[dmantione]

Het gaat er niet om dat ARM-processoren nog wel kunnen schalen volgens Moore, dat is net zo min het geval als x86. ARM-processoren leveren wel meer rekenkracht per watt. Kijken naar een processor die een heel stuk zuiniger is, is nu veel meer de moeite dan 20 jaar geleden. In het verleden wachtte je even een Moore-iteratie en leverde x86 ook veel meer prestaties per watt. Laptopprocessortje nemen en je was klaar zonder dat je al je code moest porteren.

[beerse]

Misschien is het niet de architectuur die dood-spoor is maar juist het operatingsysteem dat vanaf het begin steeds strakker 'hot wired' op deze architectuur is vastgespijkerd.

Sinds de vorige eeuw heeft microsoft een aantal keer geprobeert om naast de wintel architectuur ook andere hardware te ondersteunen. Om diverse redenen is dat steeds 'mislukt'. En nu zie ik dat na deze initiële introductie de code-base niet bij elkaar komt. Dat is naar mijn idee alvast een nagel aan de doodskist.

Kijk naar andere operatingsystemen die wel meerdere architecturen ondersteunen. Die gaan betrekkelijk snel naar 1 code-base waar vandaan dan alle ondersteunde architecturen worden ondersteund. En alles wat niet naar die centrale code gaat, is toch op 1 of andere manier 'minder'.

[joco]

Ze gaan wel naar 1 codebase, alles komt weer samen als ze op de zelfde kernel versie komen te zitten, waarschijnlijk 27h2

[downtime]

Waar heb je het over. Windows 9x was x86-only maar de NT-serie was vanaf het vroegste begin CPU-agnostisch, meer zelfs dan Linux wat ooit specifiek voor de i386 is ontwikkeld. NT 4 was beschikbaar voor 4 architecturen en liep zonder problemen. Het probleem was dat die platformen de race met Intel verloren hebben. Niet snel genoeg, te duur, niet genoeg software. Dat ligt niet aan Windows.

[ikweethetbeter]

WNT heeft z'n roots in VMS. De kernel van WNT is er voor verschillende processoren geweest, de software was er vooral voor x86, en er was geen Rosetta wat ervoor zorgde dat alles het wel zou doen onder een niet-Intel CPU.

[Muis666]

Waarom een dood spoor? Onder water worden veel x86 instructies vertaald naar micro-ops die ook snel kunnen worden uitgevoerd. Er zit nog steeds geen significant snelheidsverschil tussen ARM en x86.

Voordelen van x86:

• Executable is kleiner vanwege CISC (dus minder RAM nodig)
• Veel betere ondersteuning van hardware fabrikanten (kijk maar naar de Linux ondersteuning van ARM laptops)

[Lnaisd]

Hoeveel minder RAM verbruik zou dat schelen? En valve heeft voor ARM fex uitgebracht wat zorgt dat x86 apps op ARM kunnen draaien wanneer het geen ARM ondersteund

[MSalters]

Het scheelt vooral cache. RAM kun je upgraden, cache niet.

[rjmno1]

Er zijn moederborden waarbij je de cache wel kunt upgraden.

[MSalters]

Linkje Pricewatch? Want het laatste moederbord wat ik had met cache op het moederbord was voor een 486.

[rjmno1]

ja dat klopt die zaten los op het moederbord maar wil je je cache upgraden dan zal je een andere cpu moeten nemen want het cache geheugen zit nu dus modern op de cpu gebakken.

[Aaargh!]

Nadeel CISC: variabele instructie lengte dus veel lastiger om parallel meerdere instructies te decoderen. Hierdoor is het lastiger een grote reorder-buffer te vullen en wordt er dus minder optimaal gebruik gemaakt van de execution units.

[dmantione]

Ja klopt, dat is absoluut waar, maar er is mijn inziens te weinig aandacht voor de voordelen van CISC. Ik geef het je te doen om een RISC-processor een instructie zoals AESENC (één iteratie van het Rijndael-algoritme) sneller te laten uitvoeren dan een CISC-processor. Je hebt dan als RISC-fabrikant wel een serieus probleem met je benchmarks, want encryptie is tegenwoordig cruciaal in computers.

Moderne processoren zijn noch volledig CISC, noch volledig RISC. Moderne processoren zijn intern een VLIW en hebben een decoder die traditionele CISC en RISC vertaald naar de interne VLIW. Ook een "RISC" ARM-processor heeft tegenwoordig gewoon een microcode-engine in CISC-stijl om complexere instructies te kunnen uitvoeren.

[Aaargh!]

Je bedoelt zoals AESE in ARM?

Het is een misverstand dat RISC minder of alleen eenvoudige instructies bevat. Het verschil in complexiteit zit 'm vooral in het feit dat RISC een load-store architectuur is. Waar bij CISC (en zeker x86) er talloze varianten van elke instructie zijn die alleen verschillen in adresseringsmodes, dus waar de input en output van een instructie van/naartoe gaan, is er bij RISC een scheiding tussen 2 soorten instructies. Instructies die data van/naar geheugen kopieëren en instructies die bewerkingen doen op data in registers.

[dmantione]

Exact, AESE is de ARM-implementatie van Rijndael, en dat gebeurt gewoon in CISC-stijl met microcode. Evenals meer elementaire instructies zoals delen. Vroege ARM-processoren hadden geen instructies om te delen, omdat alle instructies in hardware uitgevoerd werden. Tegenwoordig kunnen ze delen en doen dat op de CISC-manier.

RISC-instructies zijn inderdaad niet noodzakelijk eenvoudiger, ARM is een architectuur waarbij de hoeveelheid werk die een instructie verzet x86 vaak naar de kroon steekt. Ze zijn wel zo gekozen dat er geen microcode nodig is. Load/store is daar een uiting van: Read/modify/write is een gevolg van dat microcode die 3 stappen vrij makkelijk door sequentiële instructies in de microcode kan implementeren.

[Aaargh!]

AESE is de ARM-implementatie van Rijndael, en dat gebeurt gewoon in CISC-stijl met microcode

Nee, dat gebeurt gewoon in RISC-stijl. Het is nog steeds een operatie die alleen op registers kan werken. Sterker nog: een x86 doet AESENC in RISC stijl, aangezien deze alleen op een aantal XMM registers kan werken en dus niet de waslijst aan addressing modes heeft die zo kenmerkend zijn voor CISC instructies.

[dmantione]

Je praat langs me heen. Ik zeg helemaal niet dat AESE ook op het geheugen kan werken, ik zeg dat deze door een microcode in CISC-stijl wordt uitgevoerd.

[Aaargh!]

Wel of geen microcode is niet wat RISC en CISC van elkaar onderscheid. Het is de load-store architectuur van RISC die het onderscheid van CISC.

[dmantione]

Nee, RISC is niet gelijk aan een load-storage-architectuur, het is niet voor niets dat we daar twee termen voor hebben.

[Aaargh!]

Wiki

[dmantione]

Patterson was struck by the complexity of the coding process and concluded it was untenable.[20] He first wrote a paper on ways to improve microcoding, but later changed his mind and decided microcode itself was the problem.

Verderop:

It was also discovered that, on microcoded implementations of certain architectures, complex operations tended to be slower than a sequence of simpler operations doing the same thing.

De load-store archtectuur, is een gevolg van het verwijderen van de microcode. Het artikel stelt ook correct dat een RISC doorgaans (usually) een load-store-architectuur is, niet dat beiden synoniem zijn. Het artikel over de load-store-archiectuur is nog duidelijker door te stellen dat sommige RISC-architecture load-store zijn. Dat is wat zwakjes, ik zou zeggen "doorgaans" , maar hoe dan ook maakt het duidelijk dat Wikipedia de begrippen niet als synoniem ziet.

[Squee]

Moderne processoren zijn noch volledig CISC, noch volledig RISC. Moderne processoren zijn intern een VLIW en hebben een decoder die traditionele CISC en RISC vertaald naar de interne VLIW. Ook een "RISC" ARM-processor heeft tegenwoordig gewoon een microcode-engine in CISC-stijl om complexere instructies te kunnen uitvoeren.

Nee, dit is niet juist, en ik denk dat je wellicht twee dingen door elkaar gehaald hebt. Ja, moderne processoren zijn heel erg breed en kunnen heel veel instructies (of micro-ops) tegelijkertijd (tussen de 8 en 12 bijvoorbeeld) door rename, executie en retire heen pompen, net zoals een VLIW processor in parallel aan veel instructies kan werken. Maar dat maakt een moderne processor geen VLIW! In een VLIW processor heb je bundels instructies die voornamelijk onafhankelijk zijn en daardoor statisch gescheduled worden op de executie units. Elke moderne OoO processor gebruikt zognaamde 'dynamic data-flow'; waar instructies individueel in issue-queues wachten totdat al hun inputs gereed zijn om dan ge-executeerd te worden. En dat kan compleet out-of-order gebeuren ten opzichte van de programma volgorde. Pas bij commit/retire wordt de originele programma volgorde "hersteld".

Een betere vergelijking is een uitspraak die klassiek ook veel gemaakt wordt; alle moderne processoren zijn van binnen RISC-achtige processoren. Sinds de Pentium Pro is dat ook bij x86 het geval; CISC instructies worden vertaald in micro-ops (zoals je beschreef), en die zien er een stuk RISC-achtiger uit. Voor de Pentium Pro verscheen en deze micro-ops gebruikte werd er een lange tijd gedacht dat het niet eens mogelijk zou zijn een out-of-order x86 processor te bouwen! Dat zou ook enorm complex zijn geweest als je het op pure CISC instructies had moeten doen.

[dmantione]

Nou ik zou die scheduler met queues tot de vertaallaag rekenen. De eigenlijk execution-units van de processor kijken namelijk niet naar afhankelijkheden, die kijken enkel naar de interne registers van de processor en dan kom je toch wel heel dicht bij VLIW uit, hoor.

Ik zou zo'n parallelle batterij aan execution-units in ieder geval geen RISC meer noemen. Als je kijkt naar traditionele RISC-processoren van 30 jaar geleden (MIPS, Sparc e.d.), dan hebben die vooral een trviale decoder en een diepe pijplijn.

[YoMarK]

Wat ik zou jammer vind, is dat de performante ARM chips zo'n lastige/gesloten bende is/zijn. Nvidia kennende gaat dat ook niet veranderen. Ik blijf voorlopig wel bij x86, daar kan je op draaien wat je wil.

[Tundreq]

Ik ben ook geïnteresseerd maar zal niet snel Nvidia kopen, de strategie die ze nu bij GPUs voeren weerhoudt mij ervan om ze op de cpu markt te krijgen.

[Halfscherp]

Is een mooi artikel van Jim Keller (heeft de succesvolle architecturen bij o.a. AMD, Intel, en Apple opgezet) over: ISA doesn't matter.

Tegenwoordig wordt alles met een decoder, cache en micro-ops gedaan. Het probleem is cultuur. Bij AMD en Intel geloven ze er nog stééds in dat zoveel mogelijk watts erin rammen voor performance beter is dan performance-per-watt. Maar op een gegeven moment loop je dan tegen lelijke scaling issues aan.

Heeft Nvidia overigens ook last van. Een M1 Ultra op 120W haalt op Geekbench 95% en op Tomb Raider 70% performance* van een RTX 3090 die op 420W draait.

Zodra Valve en consorten voor handhelds overgaan op ARM en ARM-stijl GPUs ga je zien dat we ineens 50-100% meer battery life en performance krijgen, en heeft men ineens door hoe slecht Intel, AMD en Nvidia het voor elkaar hebben

* https://techjourneyman.co...s-rtx-3090-benchmark.webp

[Reactie gewijzigd door Halfscherp op 30 mei 2026 15:24]

[rjmno1]

Ik hoop een hardwarematige compatible x 86 modus in plaats van sofwtarematig.

[chrome moral]

Zoiets had Apple ook meen ik, hun arm chips hadden veel van….. (iets) waardoor Rosetta 2 makkelijker bepaalde functies kon uitvoeren

[rjmno1]

je bent dan een percentage van de processor tijd kwijt omdat het recourses vreet maar het kan wel net zoals die apple maare die windows versie dat word nog eens iets.