De AIVD en MIVD hebben in het afgelopen jaar in zo'n vijf procent van de gevallen onterecht toestemming gekregen van de minister om verkeer af te tappen of computersystemen te hacken. Dat schrijft de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden in haar jaarverslag.
De TIB houdt toezicht op naleving van de Wiv, de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De commissie presenteerde donderdag haar jaarverslag, bijna een jaar nadat de controversiële wet is ingegaan. In die tijd zijn er 2159 verzoeken getoetst van zowel de AIVD als de MIVD. Bij 4,5 procent van de beoordeelde verzoeken van de AIVD en bij 5,8 procent van de MIVD werd toestemming onrechtmatig verleend door de ministers van respectievelijk Binnenlandse Zaken en Defensie.
Bij onrechtmatige toestemming ging het in de meeste gevallen om buitenproportionele verzoeken of verzoeken die slecht onderbouwd waren, schrijft de TIB. In één geval ging het bijvoorbeeld om een bulkhack waarbij de inlichtingendiensten een bedrijf wilden binnendringen om de gegevens van miljoenen personen te krijgen. De TIB zegt niet om welk bedrijf het precies ging, maar wel dat de drempel van 'zwaarwegende operationele belangen' in dit geval niet werd gehaald.
De TIB toetst doorgaans vooraf of de inlichtingendiensten een bevoegdheid rechtmatig toepassen. In sommige gevallen gebeurt dat echter achteraf, als het gaat om een spoedprocedure. De AIVD maakte in iets meer dan drie procent van de gevallen gebruik van zo'n spoedprocedure. Van al die keren concludeert de toezichthouder dat het bij 11,6 procent om een onrechtmatige actie ging. In één specifiek geval moest de informatie zelfs direct vernietigd worden. Bij de MIVD was een spoedprocedure in geen enkel geval onrechtmatig.
De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten trad op 1 mei 2018 in werking. De aanloop ernaartoe was controversieel; privacyactivisten en andere critici maakten bezwaar tegen de uitbreiding van de bevoegdheden van de inlichtingendiensten. Met name het zogenoemde 'sleepnet' was een pijnpunt. Daarmee kunnen de AIVD en MIVD op grote schaal data verzamelen. Na een referendum wijzigde het kabinet de wettekst iets om onder andere de bewaartermijn van gegevens aan te passen.