Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door , , 29 reacties

T-Mobile heeft op de eerste plekken zijn mobiele netwerk voor het internet-of-things geactiveerd. Daarmee gaat de provider de concurrentie aan met KPN, dat al enige tijd een landelijk dekkend internet-of-things-netwerk heeft. T-Mobile gebruikt een andere netwerktechniek.

T-Mobile gebruikt nb-iot, een technologie die de 3GPP tot standaard heeft uitgeroepen. De 3GPP is de organisatie die eerder umts aanwees als 3g en lte als 4g. Veel mobiele providers volgen de standaarden van de 3GPP. KPN gebruikt lora voor zijn internet-of-things-netwerk, een concurrerende technologie.

In beide gevallen gaat het om netwerken met een lage bandbreedte. Daardoor kunnen verbonden apparaten, zoals thermometers, gps-modules in fietsen of andere sensors, kleine hoeveelheden data doorgeven zonder dat het veel vraagt van de accu, zoals een verbinding met een regulier 4g-netwerk zou doen. Daardoor moet apparatuur het lang volhouden op relatief kleine accu's. Nb-iot is onderdeel van de 4g-specificatie en T-Mobile gaat het inzetten op de 900MHz-band. Lora zit rond dezelfde frequentie.

Het netwerk van T-Mobile is nu actief in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Eindhoven en rond Schiphol, zegt de provider. Volgend jaar moet het netwerk landelijk dekkend zijn. KPN bereikte in juni van dit jaar landelijk dekking met zijn lora-netwerk. Ook The Things Network timmert aan de weg in Nederland. Het netwerk, waarvoor gebruikers zelf masten kunnen plaatsen, heeft inmiddels dekking in veel steden in de Benelux. Omdat lora al langer een standaard is dan nb-iot, is er meer apparatuur die werkt met lora dan met nb-iot.

Moderatie-faq Wijzig weergave

Reacties (29)

Iets meer informatie over waar de standaard vandaan komt:
NB-IOT, oftewel Narrow Band Internet of Things, is onderdeel van Release 13 van de 3GPP groep (dezelfde organisatie als waar de 3G en 4G standaarden vandaan komen). Het narrow-band gedeelte komt van het feit dat er maar 180 kHz aan bandbreedte wordt gebruikt, tegenover 5 tot 20 MHz in hedendaagse 4G LTE-A implementaties die je op je smartphone gebruikt. Verder is deze standaard half-duplex, wat betekend dat zenden en ontvangen niet tegelijkertijd kan. Tevens wordt MIMO niet ondersteund.

Dit alles is gedaan om implementaties zo goedkoop maar vooral energiezuinig mogelijk te maken. De maximale data-rate is dan ook maar 250 kb/s, waarmee de snelheid nog langzamer is dan EDGE, de 2.5G standaard van 13 jaar terug. Zowel de implementatiekosten als het stroomverbruik zijn echter tientallen malen kleiner.
Deze snelheid is echter ook niet nodig, want over dit netwerk wordt alleen maar tekst gestuurd. Voor elke paar seconden een getalletje, een ja/nee of een string tekst kost nauwelijks data, maar is wel ideaal voor gegevens van een weerstation, de agrarische sector, straatverlichting, melden of een parkeerplek vrij is, etc.
Ok ik snap dat het weinig kost om iets te zenden, maar er komt altijd 1 vraag bij mij en dat is security. Het is makkelijker om het open te sturen, maar waar blijft de security aspect? Het lijkt mij op dit moment IOT gewoon alles open en bloot gooit alsof we nog in de jaren 70-80 zijn waarbij er niet aan security wordt gedacht maar dat het later ooit wordt toegevoegd. Tenminste zo komt het bij mij over elke keer als ik iets over IOT. En al dat nieuws dat iot apparaten worden misbruikt en makkelijk gehackt om aanvallen te doen is ook zoiets...
Verschillende standaarden, dat maakt het vervelend. Als je je apparatuur voor de ene standaard bouwt dan zit je daarmee ook vast aan het netwerk van die ene leverancier.

Ik vraag me af of die IoT-netwerken nog iets bijzonders doen met het oog op veiligheid. Iedereen weet nu wel dat we vrezen voor een zwerm aan onveilige en verouderde apparatuur die via IoT aan internet hangt. Ik zou me kunnen voorstellen dat providers extra diensten bieden voor IoT zoals een firewall. Het is misschien nog erg vroeg om daar mee bezig te zijn, maar als we wachten tot dit netwerk echte gebruikt wordt dan is het te laat. Alle troep die we nu toelaten moeten we waarschijnlijk nog 20 jaar meeslepen.

Deze netwerken gaan nu in productie, dat betekent dat we niet kunnen wachten met de discussie voeren hoe we met IoT om moeten gaan. Van het bedrijfsleven hoeven we niks te verwachten. Veiligheid kost geld en als het om de veiligheid van de klant gaat wacht men liever tot het kalf verdronken is voor de put wordt gedempt. Nu kunnen we nog ingrijpen en regels opstellen, over 3 jaar zou het wel eens een stuk lastiger kunnen zijn.
De apparatuur die aan dit netwerk hangt maakt geen gebruik van de IP stack om te communiceren en zit daarmee dus ook niet op het conventionele internet aangesloten. Dit gaat echt om IoT devices die maar hele kleine beetjes data gebruiken, dus niet IP camera's ofzo.

De enige manier waarop dit met internet zou kunnen communiceren is als er een soort concentrator/hub-achtig device inzit wat alle data van de aangesloten "Things" verzamelt, en dan richting internet stuurt. Er zal dus echter geen directe communicatie vanaf het internet mogelijk zijn met "Things" op het LoRa of het nb-iot netwerk.

Dat wil uiteraard absoluut niet zeggen dat veiligheid geen issue is, maar het staat geheel los van het andere verhaal waarbij "smart" devices bijvoorbeeld als DDoS bot gebruikt worden, dat is namelijk (in principe) niet mogelijk hierbij.

[Reactie gewijzigd door TheKmork op 19 oktober 2016 18:01]

De apparatuur die aan dit netwerk hangt maakt geen gebruik van de IP stack om te communiceren en zit daarmee dus ook niet op het conventionele internet aangesloten.
Echt waar? Dat verbaast me, ik had niet gedacht dat er nu nog iemand z'n eigen systeem zou opzetten ipv IP te gebruiken. Eerlijk gezegd dacht ik ook dat nb-IoT op een lager niveau (van het OSI-model) werkt dan TCP/IP.

Ik zou bijna zeggen dat je het dan geen /Internet/ of Things meer mag noemen, het IP-protocol is zo'n beetje het belangrijkste kenmerk van Internet, maar dat zou te flauw zijn.

Een ander protocol betekent dat je enorm veel bestaande software niet kan gebruiken en/of moet herschrijven. Ik kan het haast niet geloven dat ze daar aan beginnen. In theorie houdt alle software zich keurig aan het OSI-model en kun je dus lagen vervangen zonder invloed op andere lagen, maar in praktijk is dat gewoon niet waar, de meeste applicaties weten heel goed dat ze TCP/IP gebruiken en dat lekt op allerlij plekken door.

Heb je misschien iets van uitleg of documentatie hier over? Ik heb geprobeerd het zelf te vinden maar kan niks vinden, misschien heb ik niet de juiste zoektermen gebruikt.

[Reactie gewijzigd door CAPSLOCK2000 op 19 oktober 2016 18:22]

IP is veel te zwaar voor een apparaat dat bv. 10 jaar op een pen-lite batterij moet kunnen draaien... Het gaat om Zeer low power apparaten en die moeten veel efficiŽnter kunnen werken dan een IP link.

(TCP is maar een van de IP protocollen...., dus TCP/IP is niet helemaal de goede naam).
zeker voor bv. een apparaat dat alleen maar bv. elke minuut de temperatuur moet melden.
of elk uur de luchtdruk.

Het primaire kenmerk voor veel IoT sensoren is low power, hoogstens stroom verbruik in uA (micro ampere).

[Reactie gewijzigd door tweaknico op 19 oktober 2016 18:55]

IP is veel te zwaar voor een apparaat dat bv. 10 jaar op een pen-lite batterij moet kunnen draaien... Het gaat om Zeer low power apparaten en die moeten veel efficiŽnter kunnen werken dan een IP link.
Ik zie de nadelen van TCP/IP wel, maar een ander protocol gebruiken (welk dan ook) brengt ook forse nadelen met zich mee omdat je vanaf 0 moet beginnen en niet compatible bent met de rest van de wereld.
Ik ben benieuwd welk protocol ze dan wel geburiken.
(TCP is maar een van de IP protocollen...., dus TCP/IP is niet helemaal de goede naam).
Strict genomen heb je gelijk maar historisch gezien is IP niet los te zien van TCP. Vroeger was het ťťn protocol, die splitsen tussen IP, TCP en UDP (etc) is pas later gekomen. Daarom ben ik soms wat slordig in mijn taalgebruik en noem ik de hele stack tcp/ip. In deze context is dat misschien niet zo handig.
Ik zie de nadelen van TCP/IP wel, maar een ander protocol gebruiken (welk dan ook) brengt ook forse nadelen met zich mee omdat je vanaf 0 moet beginnen en niet compatible bent met de rest van de wereld.
Waarom? Dat is juist het hele principe van embedded en low power apparaten. Je haalt functionaliteit/bloat weg waardoor het efficiŽnter wordt.

In deze specifieke situatie kan T-Mobile (e.a. providers) al die IoT dingen goedkoop achter een router plaatsen die wel TCP/IP spreekt, en wel over het internet aanspreekbaar is. Eventueel een proxy oid.
Waarom? Dat is juist het hele principe van embedded en low power apparaten. Je haalt functionaliteit/bloat weg waardoor het efficiŽnter wordt.
Je blijft een netwerk-stack nodig hebben. Als het niet TCP/IP is dan moet het iets anders worden. Zo'n netwerk-stack bouwen is een enorm karwei. Om dat de moeite waard te maken moeten de voordelen gigantisch zijn. Ik ben dus benieuwd wel protocol ze dan gebruiken.
Los van hoe ze het hier bij T-Mobile doen heb ik zelf wel hardware gebouwd voor op het SIGFOX netwerk. Door die ervaring heb ik geleerd dat er in feite twee soorten "Internet of Things" apparatuur zijn, namelijk de variant die al jaren bestaat (namelijk de IP-camera's, koelkasten, Raspberry Pi's) en pas de laatste jaren zo genoemd wordt (embedded hardware die direct aan het internet gekoppeld is en communiceert d.m.v. TCP/IP. Dit is het type devices dat in veel gevallen een Linux kernel draait en dus vatbaar is voor aanvallen (en ook geŁpdatet moet worden wat bij veel fabrikanten niet gebeurt)

Daarnaast hebben we de variant waarbij een apparaat d.m.v. een narrowband netwerk (SIGFOX, LoRa, nb-iot) verbinding maakt met een base station die berichten relayt naar het 'echte' internet. Nu komt het vervelende (en dat is hierboven en hieronder al gezegd): er is door de beperkte bandbreedte GEEN protocol dat universeel onder al deze apparaten ingezet wordt. SIGFOX staat het je toe om 12 bytes(!) aan payload te versturen per bericht met (bij het hoogste abonnement 140 van deze berichten per dag! Een universeel protocol is hier overbodige bloat, en het voordeel is hier de verlengde accuduur die met meer bytes aan payload onmogelijk te halen is. LoRa biedt drie klassen devices aan, waarbij je kunt kiezen tussen unidirectionele berichten tot aan continue bidirectioneel communiceren. Het is duidelijk dat die laatste geen lange accuduur KAN geven op een apparaat dat werkt op batterijen.

Hoe dit met nb-iot zal gaan zullen we op korte termijn wel leren. Ik heb er helaas nog niet mee kunnen werken maar hoop dat natuurlijk wel op korte termijn te gaan doen :)

[Reactie gewijzigd door DJFliX op 20 oktober 2016 08:00]

Daarnaast hebben we de variant waarbij een apparaat d.m.v. een narrowband netwerk (SIGFOX, LoRa, nb-iot) verbinding maakt met een base station die berichten relayt naar het 'echte' internet. Nu komt het vervelende (en dat is hierboven en hieronder al gezegd): er is door de beperkte bandbreedte GEEN protocol dat universeel onder al deze apparaten ingezet wordt. SIGFOX staat het je toe om 12 bytes(!) aan payload te versturen per bericht met (bij het hoogste abonnement 140 van deze berichten per dag!
Bedankt voor de informatie, dat was erg interessant, maar ik ben nog steeds benieuwd naar welke protocollen er dan wel gebruikt worden. Ik heb net op github in SIGFOX-gerelateerde code zitten grasduinen en zie code die toch wel erg veel op IPv4 lijkt maar ook code die weer meer op een seriele lijn lijkt, (inclusief AT commando's).
Een universeel protocol is hier overbodige bloat, en het voordeel is hier de verlengde accuduur die met meer bytes aan payload onmogelijk te halen is.
Dat vind ik een klassieke fout die al te vaak is gemaakt. Iedere keer blijkt dat men na verloop van tijd te standaardiseren op ťťn protocol dat flexibel genoeg is om alle taken te doen. Verschillende protocollen naast elkaar onderhouden is te duur. Vroeg of laat komt men altijd terug van "kale" protocollen.

Bedankt voor de info!
Voor SIGFOX heb ik hier een documentje gevonden waarin zowel de gebruikte modulatie als het formaat van het frame toegelicht worden.

Communicatie tussen de modem en 'de rest van je device' gaat in veel gevallen inderdaad met AT-commando's (bij bijvoorbeeld de modules van Tťlit en Telecom Design). Bij andere modellen kun je met de SPI-bus aan de gang.

Wat je misschien ook op GitHub tegen gekomen bent is de code gerelateerd aan de firmware voor een Base Station? Dit zou het IPv4-achtige kunnen verklaren. Heb je een linkje naar een voorbeeld? Wellicht kan ik het dan verklaren :).
De apparatuur die aan dit netwerk hangt maakt geen gebruik van de IP stack om te communiceren en zit daarmee dus ook niet op het conventionele internet aangesloten.
Al zijn ze niet perse aan het grote boze internet aangesloten de apparatuur heeft wel een (mogelijk uitgeklede) IP stack.

Zie ook IoT protocollen
Niet echt. Het LoRawan protocol (voorbeeldje, aangezien ik niet de details van nb-iot weet helaas) is een MAC protocol, en communiceert dus op layer2. Hierbij wordt geen gebruik gemaakt van de IP stack.

Er zijn bronnen genoeg, maar hier een lokale bron: LoRaWAN

De concentrators/gateways hebben eventueel wel een IP stack om met de buitenwereld te communiceren (deze zitten dan meestal fysiek met een kabeltje, of via 3G/4G aangesloten op het reguliere internet), maar de "Things" zelf hebben enkel een point to point LoRaWAN verbinding met een of meerdere gateways.
Inderdaad
Vond een plaatje met protocol stack hier
IOT's worden juist wel gebruikt voor DDoS, bron
Je moet wel even lezen wat ik schrijf. Ik schrijf dat "Things" aan het LoRa/nb-iot netwerk niet gebruikt worden voor DDoS.
Dat wil uiteraard absoluut niet zeggen dat veiligheid geen issue is, maar het staat geheel los van het andere verhaal waarbij "smart" devices bijvoorbeeld als DDoS bot gebruikt worden, dat is namelijk (in principe) niet mogelijk hierbij
Wat ik dus zeg is dat er wel degelijk "smart" devices zijn die meer data verbruiken en wel regulier aan het IP netwerk hangen. Deze zijn inderdaad wel een DDoS gevaar, maar dit betreft NIET de devices aan het LoRa/nb-iot netwerk, want die hebben maar een extreem lage bandbreedte tot hun beschikking (met lage bandbreedtes heb ik het letterlijk over hooguit bits per seconde), en hangen niet eens direct aan het internet (hooguit via een concentrator, maar dan is het de concentrator die evt een DDoS risico is, niet de "Things")

[Reactie gewijzigd door TheKmork op 20 oktober 2016 13:58]

Het lijkt erop dat LTE NB-IoT voortbortduurt op de beveiliging die ook in 'gewoon' LTE zit, terwijl bij protocollen als LoRa en SIGFOX er iets nieuws is ontwikkeld specifiek voor die technologieŽn. Aangezien LTE al iets langer draait en ook voor kritiekere toepassingen wordt ingezet zou dat wel eens een stuk veiliger kunnen zijn dan de nieuwere protocollen.
Of de gaten in LTE kunnen pas nu onderzocht worden met deployment van IoT en beschikbaarheid van (betaalbare) apparaten om mee te spelen.
Ik ben benieuwd hoe de prijzen straks uitvallen wanneer er meer concurrentie is op dit gebied. Voor beperkte internet devices wil je zo laag mogelijke kosten, zeker wanneer je een groot aantal devices van toegang moet voorzien.
Gezien de kosten vooral in het opzetten zitten, en bandbreedte (ook over 4G) spotgoedkoop is in de hoeveelheden die een IoT-device verstuurt, verwacht ik half om half dat het 'gratis' wordt. 1 MB/dag/persoon gratis, wie meer wil versturen betaalt.

Het lijkt erop (maar ik kan er weinig van terugvinden) dat KPN alleen geld vraagt van grote bedrijven etc, en dat consumenten gratis gebruik mogen maken van hun netwerk. Als T-Mobile volgt, denk ik dat het wel goed komt. Volgen ze niet, dan is de beurt aan de volgende.
Hier een "oud" plaatje van de 900 MHz band:
http://x264.nl/dump/spectrumspy-900mhz-netherlands.jpg

Enig idee waar het Nb-iot gedeelte zou moeten zitten?
Voor zover ik kan nagaan gebruikt dit de bestaande frequenties en infrastructuur. Dat is ook meteen een voordeel over LORA; er wordt gelicenseerd spectrum gebruikt, waardoor telco's dus ook meer controle hebben over dat spectrum.

Volgens Wikipedia:
The NB-IoT technology can either be deployed “in-band” in spectrum allocated to Long Term Evolution (LTE)—utilizing resource blocks within a normal LTE carrier, or in the unused resource blocks within a LTE carrier’s guard-band—or “standalone” for deployments in dedicated spectrum.
Juist voor dit soort zaken moet je afspraken maken over standaarden. Wat heeft het nou voor zin als iedereen zijn eigen taal gaat spreken?
Om een standaard af te spreken moet men het eerst eens zijn over:
- Het doel. (Wat is IoT eigenlijk, en wat gaan we ermee doen)
- De benodigde functionaliteiten en capaciteiten om het doel te bereiken. (hoeveel bandbreedte is genoeg, hoeveel stroom mag er maximaal gebruikt worden, hoeveel clients moeten we kunnen ondersteunen, hoe groot moeten de cellen worden, etc,etc)
- ideŽle motieven. (Moet het een volledig open systeem worden? een industriestandaard met licentiekosten? zoja, onder welke licentievoorwaarden?, hangen we de standaard aan gelicenseert spectrum, volgens het GSM model, of aan vrij spectrum, volgens het Wifi model)
- Dat het voor iedereen het beste is om tot een standaard te komen. (Zolang er nog iemand is die denkt de markt te kunnen veroveren en monopoliseren met zijn eigen systeem gaat er geen standaard komen)

En als een groep zich buigt over het komen tot een standaard, dan speelt het belang van degenen die niet lid van de groep zijn over het algemeen een ondergeschikte rol. Gevolg is dus vaak meerdere coalities die hun eigen belang na streven.
En als we dat allemaal hebben gehad, dan pas komt het algemeen belang om de hoek kijken. Jammer, maar zo werkt de wereld nou eenmaal.
Er zijn veel standaarden, met name door ontwikkelingen in de tijd...

Korte afstand:
CoCo (KaKu ) Click On Click off (Klik aan Klik Uit) auto deuropening, lampen bediening, derubel.. (Wordt momenteel veel in Gamma en Praxis aangeboden, techniek en beveiligings niveau uit de jaren 1970-1980, vrijwel geen dus)
Z-Wave (home automation als doel), mesh netwerk van elementen. http://www.z-wave.com/ (Nest, Toon...)
KNX - https://www.knx.org/nl/knx/association/wat-is-knx/index.php
X10 - https://nl.wikipedia.org/wiki/X10

Lange afstand:
Lora, NB-IoT

Hier is een vergelijking van complete samenstellen met (delen van) bovenstaande technieken.
https://domoticavergelijken.nl/systemen
Interessante reacties, qua techniek en zeker ook qua impact op veiligheid en maatschappij.

Op vrijdag 28 oktober hebben we in Alkmaar, in Hal25 (achter nieuwe bioscoop) een Tegenlicht discussie over deze aspecten. https://m.facebook.com/events/560662227468237
In de weken erna gaan we er technisch mee aan de slag bij het fablab van regio Alkmaar, http://kaasfabriek.nl . En is dan wel op basis van het open TTN netwerk van tbe things network!

[Reactie gewijzigd door marcovanschagen op 19 oktober 2016 19:04]

Het internet van Spullen zou misschien een betere vertaling zijn.

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.



Nintendo Switch Google Pixel Sony PlayStation VR Samsung Galaxy S8 Apple iPhone 7 Dishonored 2 Google Android 7.x Watch_Dogs 2

© 1998 - 2016 de Persgroep Online Services B.V. Tweakers vormt samen met o.a. Autotrack en Carsom.nl de Persgroep Online Services B.V. Hosting door True