Tien jaar AVG: privacy telt, maar voor handhaving is nauwelijks geld

titel

Aleid Wolfsen zwaait na tien jaar af als voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens. Hij begon toen de bekende AVG-wetgeving werd ingevoerd, maar nu zitten zijn twee termijnen erop en maakt hij plaats voor een opvolger. Tweakers sprak de vertrekkende toezichthouder nog één laatste keer uitgebreid.

Het was 2015 of 2016 toen ik Aleid Wolfsen voor het eerst interviewde. Het jaartal weet ik niet meer exact, maar het was rond zijn aantreden. Voor de computertijdschriften waarvoor ik toen schreef, vroeg ik een interview aan met de kersverse voorzitter van de eveneens gloednieuwe Autoriteit Persoonsgegevens.

In mijn aantekeningen lees ik nog duidelijk terug hoe Wolfsen uitlegde dat er 'een grote, Europese privacywet aan zat te komen', de zogenoemde Algemene Verordening Gegevensbescherming. Ik schreef braaf mee. "Europese wet, of nee, verordening, privacy, wordt in 2018 actief, de AP mag boetes gaan opleggen." Voor mij als jonge journalist was het allemaal nieuwe informatie.

Was ik nog jong en onervaren en had ik me gewoon slecht voorbereid op het interview? Misschien. Maar logischer is het dat 'privacy' in 2016 voor de meeste mensen nog een abstract concept was. Inmiddels is privacy een industrie met grote belangen, die ons dagelijks leven aan alle kanten raken en waar grote techbedrijven en juristen omheen draaien. Maar een decennium geleden? Toen had, op professionals als Wolfsen na, niemand gehoord van de AVG.

Tien jaar en tien interviews later

Nu is het 2026 en ik spreek opnieuw met Aleid Wolfsen. Beter voorbereid, met meer ervaring op zak. Die ervaring zit in de tien interviews met hem die ik inmiddels achter de rug heb. Ieder jaar, zo rond de verjaardag van de AVG, sprak ik Wolfsen, eerst voor websites en tijdschriften en sinds 2019 voor Tweakers. Dit is de laatste keer.

Want Aleid Wolfsen stapt op. De voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens heeft op 31 juli zijn laatste werkdag. Hij heeft er dan twee termijnen van in totaal tien jaar op zitten en moet daarom stoppen. Hij is 66. Hij kan nog niet helemaal met pensioen, maar wel bijna. In augustus wordt Wolfsen opgevolgd door Geert Potjewijd, een privacyadvocaat die grote techbedrijven verdedigde. Zijn aantreden is dan ook een niet onomstreden keus.

Met Potjewijd hoop ik de komende jaren vooruit te kunnen kijken, naar de grote uitdagingen voor de privacywereld. Maar nu zit ik nog één keer met Aleid Wolfsen, juist om terug te blikken. Niet alleen voor mij is er veel veranderd op privacygebied.

Voor de AP en Wolfsen zelf geldt dat minstens zo. In de tien jaar dat de AVG nu officieel bestaat, is het privacylandschap drastisch veranderd. Overheid en bedrijfsleven zijn sterker doordrongen geraakt van het belang van privacy. Tegelijkertijd zijn er steeds meer taken bijgekomen voor de toezichthouder en komen er nieuwe wetten aan die het leven voor bedrijven misschien nóg moeilijker maken.

Toen ik u voor het eerst sprak, moest u me uitleggen wat de AVG was. Was ik slecht voorbereid, of was dat in die tijd normaler?

"Ik denk niet dat dat naïef was, zeker toen. Over de AVG werd al heel lang onderhandeld, al sinds 2012. Een tijd lang dreigde de wet zelfs te bezwijken onder de lobby van grote techbedrijven, dat was toen dus al een kwestie die speelde. In 2016 voerde Europa de wet in, maar pas in 2018 konden wij daarop handhaven. Toen kwam het ook pas echt in het nieuws, met al die bedrijven die toestemming kwamen vragen voor het behoud van gegevens. Voor journalisten is het dus begrijpelijk dat de wet toen pas zichtbaar werd."

Inmiddels zijn we tien jaar verder. Hoe is het maatschappelijk debat rondom privacy veranderd in die tijd, hoe speelt privacy nu in de samenleving?

"Maatschappelijk gezien is er veel veranderd. Digitalisering grijpt veel om zich heen en blijft ook vernieuwen. Twee jaar geleden kwamen bijvoorbeeld AI-taalmodellen op, en die veranderen nu ook weer door de komst van agentische AI. Die digitalisering gaat in rap tempo door. De AVG is, met de kennis van nu, een briljante wet. De politici van toen hadden heel goed in de gaten wat de gevaren van automatisering en digitalisering konden worden.

Je ziet ook dat burgers vroeger nog wat naïef waren over de gevaren van die digitalisering en algoritmes. Het bewustzijn bij hen is nu veel groter geworden. Dat gebeurde zeker tijdens de coronacrisis. Toen vonden veel bestuurders het toch wel handig dat al die burgers telefoons hadden die veel locatiedata verzamelden. Daarmee zouden we corona beter kunnen beheersen, was toen de gedachte [Tweakers schreef daar toen een achtergrondverhaal over, red.]. We werden daar toen veel over gebeld, burgers hadden veel zorgen daarover. Mede door onze kritiek daarop zijn die plannen toen stopgezet.

Je ziet dus zeker veel meer bewustzijn ontstaan. Het AD plaatste laatst een poll met de vraag of de AVG tot onnodige lastenverzwaringen leidt. Duizenden mensen reageerden daarop en vonden van niet."

Hoe zit dat bewustzijn bij bedrijven en overheden? Zijn die daar net zo van doordrongen als burgers?

'Ik schrik ervan hoe vaak zelfs de meest basale beveiliging niet op orde is.'"Ik schrik er soms van als ik zie hoe bij sommige bedrijven de beveiliging heel basaal niet op orde is. Daardoor ontstaan heel ernstige datalekken. Niet ieder datalek is een fout van een bedrijf hoor, soms heb je statelijke actoren die heel vernuftig te werk gaan. Maar het komt wel te vaak voor.

Ik vind dat databeveiliging bij bedrijven en overheden chefsache moet zijn, dat moet veel meer prioriteit krijgen. In iedere boardroom en in iedere raad van toezicht en commissarissen moet iemand zitten die daar verstand van heeft. Net zoals er iemand moet zitten die verstand heeft van financiën. Daarom vind ik het ook goed dat er in de komende Cyberveiligheidswet staat dat bestuurders en toezichthouders bij bedrijven bij ernstige privacyovertredingen persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld.

Ik hoop daarnaast dat er meer massaclaims gaan komen na datalekken. Dat gebeurt nu aan alle kanten. De Consumentenbond begon er onlangs een. Het is heel goed dat datalekken ook via zulke claims worden aangepakt."

De pakkans bij een boete is natuurlijk nog klein. Jullie schrijven al jaren in jaarverslagen dat de AP 'zo goed als geen ruimte heeft voor het op eigen initiatief uitvoeren van onderzoek'. Heeft dat ook invloed op de naleving van de AVG?

"Dat is zeker een pijnpunt. We horen dat ook vaak terug, van bijvoorbeeld organisaties zoals Bits of Freedom. De parlementaire enquêtecommissie naar de toeslagenaffaire heeft al eens benadrukt dat databescherming onderbezet is en dat we daar meer geld voor zouden moeten krijgen. Er moet een goede balans komen: dat je ook kunt worden beboet als je de beveiliging van gegevens niet op orde hebt terwijl er nog geen lek is geweest."

Eeuwige discussie over (te weinig) geld

De discussie over geld speelt bij de AP al jaren. Jaar in, jaar uit pleit de AP voor hetzelfde: meer geld. Sinds 2019 beroept de toezichthouder zich op een rapport van KPMG, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Justitie & Veiligheid en de AP zelf.

Het ministerie en de AP lieten onderzoeken hoeveel geld de toezichthouder minimaal zou moeten krijgen om aan de basale functie van toezicht te kunnen voldoen. Honderd miljoen euro per jaar, was de conclusie.

Met dat getal schermt de AP nu vaak, maar dat krijgt ze niet. Het budget voor 2026 ligt op 53,5 miljoen euro, maar neemt de komende jaren juist weer af, als er tijdens Prinsjesdag niets verandert.

Toch noemt Wolfsen dat beoogde bedrag constant. In de eerdere interviews met Tweakers noemde hij het keer op keer, telkens met dezelfde opmerking: ja, dat geld komt er. Hij was ervan overtuigd. Ook in dit interview zegt hij dat hij 'hoopvol' is dat de Tweede Kamer de AP twee keer zoveel budget zal geven, tegen alle realiteit en voorgaande politieke besluiten in.

Weer verwijst hij naar de parlementaire onderzoekscommissie. In haar eindrapport in 2021 schrijft die commissie dat toezichthouders zoals de AP moeten krijgen waar ze om vragen: 100 miljoen euro. De Tweede Kamer stemde er unaniem mee in om de conclusies uit het rapport te volgen. Daaraan ontleent Wolfsen zijn rotsvaste geloof in een budgetverhoging: de Tweede Kamer heeft daar in feite mee beloofd dat ze de AP 100 miljoen euro gaat geven.

Dat gebeurde niet: niet in 2022 en 2023 na het KPMG-rapport, niet in 2024 toen de Kamer instemde met de conclusies uit het enquêterapport en niet in 2025. Dus nu Wolfsen zegt dat hij nog steeds 'hoopvol' is dat het budget er komt, klinkt dat ieder jaar wat ongeloofwaardiger.

Sterker nog, vorig jaar kregen jullie alsnog onverwacht meer budget, maar dat noemde u 'feitelijk juist een verlaging'.

"Dat klopt. Maar met de 360 mensen die nu bij de AP werken, kunnen we alsnog veel doen. We adviseren ook veel, bijvoorbeeld aan brancheverenigingen en over wetgeving in Brussel. Of we geven vergunningen uit aan bedrijven zodat die data mogen overdragen naar andere landen. Over dat laatste hoor je nooit iemand, in tegenstelling tot bij boetes, maar dat doen we wel."

U zei onlangs op een congres van de Vereniging Privacy Recht dat toezichthouders zoals de AP een 'vierde macht' worden in Europa. Wat bedoelt u daarmee?

'Er ontstaat in Europa een vierde macht, naast de regering, het parlement en de rechter. Dat is de toezichthouder.'"Je ziet heel duidelijk dat Europa een nieuwe pijler creëert naast de trias politica. Je hebt de wetgever, de uitvoerder en de rechter, maar inmiddels ook onafhankelijke toezichthouders. Ik vind dat heel goed van Europa. Het Europees Parlement zegt daarmee heel duidelijk: de gevaren van de digitale wereld zijn zó groot en het kan zoveel discriminatie opleveren. Er kunnen verkiezingen mee worden gemanipuleerd ...

De bescherming die je daartegen nodig hebt moet je niet overlaten aan ministers of aan inspecties. Die laatsten werken juist onder de verantwoordelijkheid van de ministers.

Rechters werken bovendien reactief, achteraf. Nu zie je een vierde instantie ontstaan, toezichthouders, die eigen bevoegdheden krijgen en ook onafhankelijk werken, maar die ook vooraf wetten kunnen toetsen."

De rechterlijke macht heeft veel waarborgen om haar eigen onafhankelijkheid te bewaren. Hoe zit dat met toezichthouders?

"De onafhankelijkheid van toezichthouders staat op meerdere manieren vastgelegd, bijvoorbeeld in het Europees Handvest. Daar staat letterlijk in dat toezichthouders in Europa onafhankelijk moeten zijn."

Er is natuurlijk een verschil tussen de papieren wet en de werkelijkheid. Zoals we al jaren zien, bepaalt jullie budget de effectiviteit. En jullie budget is een politieke beslissing.

"Dat raakt onze effectiviteit, niet onze onafhankelijkheid. Vorige week sprak ik in Brussel met een Eurocommissaris die erkende dat veel toezichthouders in Europa onderbezet waren. Dat speelt op meer plekken. In de AVG staat ook dat lidstaten hun toezichthouders voldoende budget moeten geven. In theorie kunnen we dus tegen de Nederlandse staat procederen om dat af te dwingen. Dat doen we niet, want dat is een lange procedure."

Voorbeeld voor andere wetgeving

In een van onze eerdere interviews heeft u uitgelegd hoe de AVG 'technologieneutraal' is geschreven. Dat betekent dat veel begrippen niet specifiek worden uitgelegd, omdat ze dan al snel achterhaald raken en de wet niet meer actueel is. Nu zien we veel andere Europese wetten, zoals de DMA, de DSA, de AI-verordening, die allemaal ook zo neutraal zijn beschreven. Is dat toe te schrijven aan het succes van de AVG?

"Zeker. De AVG is een voorbeeld voor andere wetgeving. Niet alleen op dat vlak, trouwens. In veel andere wetten staat bijvoorbeeld vaak een zin als: 'De AVG mag hierdoor niet worden aangetast'. In de AI-verordening wordt de AVG volgens mij wel dertig keer genoemd. De wet heeft ook invloed op andere delen van de wereld, zoals in Amerika of Japan. Bedrijven passen hun gedrag niet alleen in Europa, maar ook daar aan."

U noemde toezichthouders net al een nieuwe macht. Critici zeggen wel eens dat die open normen de toezichthouder juist wel erg veel macht geven. Neem bijvoorbeeld de langlopende discussie over wat een 'gerechtvaardigd belang' is, waar jullie een strenge definitie aan gaven. Is dat niet juist te veel macht?

Het gerechtvaardigd belang

Onder de AVG bestaan er zes 'grondslagen' op basis waarvan bedrijven of overheden data mogen verwerken. Als een bedrijf gegevens wil verzamelen of gebruiken, moet het voldoen aan een van die eisen.

Dat kan bijvoorbeeld een wettelijke verplichting zijn, maar er is ook het 'gerechtvaardigd belang'. Dat is een soort jokercategorie: een verwerker moet dan zelf uitleggen waarom die het 'rechtvaardig' vindt om gegevens te verzamelen. Maar wát dan precies rechtvaardig is, is heel moeilijk.

De meeste juristen dachten bijvoorbeeld dat direct marketing een gerechtvaardigd belang kon zijn, totdat de AP daar een boete voor uitdeelde. Tweakers schreef eerder al een achtergrondartikel over hoe verbaasd juristen daarover waren.

"Nee, het geeft ons juist verplichtingen. De Europese Unie heeft toezichthouders juist in het leven geroepen om grondrechten te waarborgen en burgers te beschermen. Nu gebeurt dat ook weer met de AI-verordening, juist omdát privacyschending zo invasief is. Wij maken het beleid niet, we passen alleen de wet toe. En ja, daar zitten open definities in. Wie het daar niet mee eens is, kan altijd naar de rechter stappen."

Tot slot, terugkijkend op de afgelopen tien jaar, waar bent u het trotst op?

"Trots vind ik ongemakkelijk. De Autoriteit Persoonsgegevens staat nu echt als organisatie, en de AVG is goed geïmplementeerd in Nederland. We werken ook beter samen met andere toezichthouders en treden inmiddels meer naar buiten. Het belangrijkste is dat we niet meer ter discussie worden gesteld en dat het belang van gegevensbescherming duidelijk is."

En wat had u beter kunnen of moeten doen?

"Poeh ... Ik heb vaak gehoord dat we vaker en meer boetes hadden moeten uitdelen. Dat is terechte kritiek. Maar heel flauw, en heel plat: dat ligt vooral aan ons budget. We willen heel graag meer naar buiten treden, meer voorlichting geven en meer datalekken bekijken, maar ja ..."

Van techadvocaat naar toezichthouder

Wolfsen is nu 66 jaar. Hij gaat nog niet met pensioen, zegt hij. "Eerst nog wat klussen afmaken hier en daar. En meer fietsen."

In augustus begint zijn opvolger, Geert Potjewijd. Zijn aanstelling is controversieel. In het verleden werkte Potjewijd als advocaat in het privacyrecht, maar hij stond juist aan de kant van bedrijven zoals Meta en Uber. Dit zijn bedrijven die berucht zijn om hun privacyschendingen. Sterker nog, Uber kreeg juist een van de hoogste AVG-boetes ooit van uitgerekend de AP.

Geert Potjewijd, de nieuwe voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens

Voor mij was het de laatste keer dat ik Aleid Wolfsen sprak, in ieder geval in zijn rol als AP-voorzitter. Tien jaar AVG, tien jaar AP, tien jaar Wolfsen en acht Tweakers-interviews later is er een nieuwe voorzitter. Hij zal ongetwijfeld zijn eigen accenten leggen bij de Nederlandse privacywaakhond. De nieuwe voorzitter gaat zich eerst inwerken en niet direct na zijn aantreden al interviews geven, zegt de AP-woordvoerder. Wellicht mag ik eind van het jaar met hem om tafel. Dan kan ik tot 2036 door met vragen stellen.

Wat geeft u uw opvolger nog mee?

"Hij komt echt weer in een overgangsfase terecht. De AP 3.0 verandert door de AI-verordening in de AP 4.0. Hij komt in een mooie organisatie, maar er is ook nog veel werk aan de winkel. Hij staat voor grote opgaven."

_{Redactie: Tijs Hofmans • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Reacties (70)

[jochemd]

In de AVG staat ook dat lidstaten hun toezichthouders voldoende budget moeten geven. In theorie kunnen we dus tegen de Nederlandse staat procederen om dat af te dwingen. Dat doen we niet, want dat is een lange procedure.

Dit is geen geloofwaardige uitleg meer:

• Er is een Woo-verzoek geweest bij de AP waarin gevraagd is om alle documenten die de AP heeft over de afweging om wel of niet tegen de staat te gaan procederen over de hoogte van haar budget. De AP heeft geantwoord dat ze hier geen documenten over heeft.
• Wolfsen zegt in interviews al sinds 2023 dat deze mogelijkheid bestaat. Er is geen enkel zicht op dat de regering deze kabinetsperiode ook maar in de buurt van het vereiste budget gaat komen. 8 jaar wachten of er mogelijk iets gaat gebeuren zou sneller zijn dan een rechterlijke uitspraak in eerste aanleg krijgen? (Zelfs als de staat in beroep zou gaan dan heeft een uitspraak in eerste aanleg nog steeds uitvoerbaar.)

Occam's razor zegt dat de AP simpelweg geen conflict met de staat wil.

[CivLord]

De AP zoekt al genoeg conflicten met de staat.

Maar stel de AP krijgt volgend jaar die € 45 mln extra, waar ze om vraagt. Hoeveel geschoolde en ervaren privacy-juristen zijn er dan beschikbaar op de markt, die voor een overheidssalaris bij de AP willen werken? Ik denk lang niet genoeg om een redelijk deel van die € 45 mln aan uit te geven.

Wolfsen is niet achterlijk (verre van), dus hij weet dat hij geld vraagt dat hij niet uit kan geven en daarom ook niet zal krijgen. Dat is dus puur voor de bühne: "Ik wil jullie privacy wel verdedigen, maar de politiek werkt mij tegen!"

Dat combineert ook lekker met de ronkende aankondigingen en persberichten over rapporten die suggereren dat de overheid grof de privacy van haar burgers aan het schenden, terwijl in het rapport zelf staat dat een deel van de rapportages en DPIA's waarin de overheid uitlegt hoe er met persoonsgegevens wordt omgegaan zodat de AVG gevolgd wordt nog niet klaar zijn. Dat die rapportages en DPIA's al (heel lang) klaar hadden moeten zijn en dat op zich een overtreding van de AVG is, staat volkomen buiten kijf. Maar dat betekent niet dat de privacy grof geschonden wordt, zoals gesuggereerd lijkt te worden.

Ik hoop dat de nieuwe voorzitter doet wat hij moet doen (dat is ook streng zijn naar de overheid toe), maar minder politiek zal bedrijven.

[Verwijderd]

Je ziet heel duidelijk dat Europa een nieuwe pijler creëert naast de trias politica. Je hebt de wetgever, de uitvoerder en de rechter, maar inmiddels ook onafhankelijke toezichthouders.

Mooi maar ergens ook triest dat het nodig is. De heilige trias politica zou genoeg checks and balances moeten hebben. Tegelijkertijd is het het failliet van de journalistiek. Van oudsher zijn het juist de journalisten die deze rol aannemen en overal een vinger aan de pols houden. Maar het zal ook wel het veranderende medialandschap zijn. Vóór social media en internet lazen mensen kwaliteitskranten en hadden die het budget en de aandacht van het volk om voor de troepen uit de politiek te controleren. Tegenwoordig is al die aandacht enorm versnipperd. Vanuit de klassieke zuilen is iedereen langzaam in zijn eigen nieuws bubble gekropen. We zijn een stuk contact met de maatschappij kwijt. Daar lijdt de journalistiek onder want die is onlosmakelijk met de maatschappij verbonden. Dus moet je die belangrijke oude controlefunctie anders inrichten en blijkbaar gebeurt dat vooral met partijen als de AP. Het is een andere manier om de oude controlefunctie te professionaliseren. Vooralsnog lijkt het te werken. Alleen is de financiële afhankelijkheid van het mechanisme dat je juist dient te controleren wel een achilleshiel die de journalistiek vroeger niet had. Dus ik vraag me af of we hier nou echt beter mee af zijn.

De institutionalisering van de maatschappij neemt steeds grotere vormen aan en daarmee wordt de democratische maatschappij ondanks alle goede bedoelingen ook een steeds logger monster. Helaas heb ik hier geen voor de hand liggend alternatief op de plank liggen dus op hoop van zegen dan maar.

@TijsZonderH Het is jammer dat je mijn beschouwende stukje als kritiek lijkt op te vatten. Ik hoopte dat ik genoeg context gaf maar daar ben ik blijkbaar niet in geslaagd.

[Reactie gewijzigd door Verwijderd op 20 juni 2026 11:29]

[TijsZonderH]

Tegelijkertijd is het het failliet van de journalistiek. Van oudsher zijn het juist de journalisten die deze rol aannemen en overal een vinger aan de pols houden.

Dit is onzin in de context die Wolfsen hier bedoelt. De toezichthouder heeft eigen middelen, wettelijke mogelijkheden om boetes op te leggen, het heeft mandaat. Dat is niet te vergelijken met de controlerende macht van journalistiek.

Bovendien ga je voorbij in de bijna dagelijkse onthullingen die de journalistiek doet, die controlerende functie bestaat nog steeds en is ook nog gewoon effectief.

[Ossebol]

Volgens mij is de AP gewoon een uitvoerende macht binnen te trias politica, met eigen bevoegdheden en taakstelling. Net als de politie, Arbeidsinspectie, FIOD, boswachters enzovoort enzovoort. Ik zou het niet willen vergelijken met de journalistiek. Hoogstens kun je zeggen dat het misschien nog een vreemde mix is tussen uitvoerende en controlerende macht.

[Guru Evi]

Het probleem met een 4de macht is dat die per definitie niet onderdanig is aan de andere 3 pijlers. De rechter kan het niet toetsen, de wetgever kan het niet richten, de politie kan het niet aanpakken. Dat is eng om toe te laten en nu zijn ze zo ver ingebouwd dat ze openlijk kunnen bespreken alsof dit een publiek goed is. Zoiets als de AVP is zowel rechter, jury en beul en wijst zichzelf steeds meer macht aan om niet alleen privacy in te kijken maar ook spraakvrijheid, vrijheid van meningsuiting, en politieke vrijheid.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 22 juni 2026 12:32]

[Croga]

Dat ie nog bestaat is zeker. Of hij nog effectief is, is twijfelachtig. Niet door wat de journalistiek doet maar vooral door de rijkwijdte die de journalistiek heeft.

"Het Nieuws" wordt nauwelijks nog geconsumeerd. Meer en meer wordt er gekeken naar bronnen die de term journalistiek niet waardig zijn terwijl daadwerkelijke journalistieke rapporten door de menigte genegeerd worden. Waar een tijd geleden Men nog Het Nieuws vertrouwde en als de waarheid zag is er steeds meer een "beautiful lie" overtoon. Niet gek ook als we steeds meer en meer afhankelijk zijn van commerciele partijen die waarheidsvinding niet als doel zien maar alleen nog op zoek zijn naar meer "engagement" om geld te kunnen verdienen.

Uiteraard is er een verschil tussen de toezichthouder en de journalistiek. En nee, er is geen failliet van de journalistiek. Er is wel een failliet van de media waardoor journalistiek langzaam verdrongen wordt. En ja, dat heeft zeker een invloed gehad op de noodzaak voor toezicht. Als journalistieke waarschuwingen over data retentie en kwetsbaarheid serieus waren genomen, was Facebook (als symptomatisch voorbeeld, niet als enige) nooit zo groot geworden en was toezicht dus ook een stuk minder belangrijk geweest.

[TijsZonderH]

Het is zo dat de Digital News Report wel een afname ziet in vertrouwen in media, maar dat betekent niet dat journalistiek het publiek niet meer bereikt en ook niet dat journalistiek geen impact meer heeft. En counterpunt: in tijden als corona werden er juist meer krantenabonnementen verkocht dat in decennia daarvoor. Blanket statements zoals dat niemand meer nieuws vertrouwt, zijn ambt veel te kort door de bocht. Ja, de journalistiek heeft grote uitdagingen, maar dat is echt nog geen failliet.

Bovendien is er ook geen enkel verband hoe de rol van de media/journalistiek wordt vervangen door toezichthouders. Die gedachte is op geen enkele manier onderliggend aan de AVG.

[ull4givme]

Mogelijk een 'blanket statements' dat niemand het nieuws meer vertrouwt, maar de manier waarop u de situatie bagatelliseert is precies de selectieve framing waar het publiek, zo blijkt uit onderzoek, zo klaar mee is.

Een unieke crisis als corona gebruiken als hét bewijs dat het wel meevalt omdat mensen toen massaal krantenabonnementen kochten is simpelweg niet zuiver. In een pandemie zochten mensen puur uit angst en noodzaak naar informatie. De echte, structurele schade is juist na die periode pas goed zichtbaar geworden.

Als we kijken naar de feiten uit datzelfde Digital News Report van het Commissariaat voor de Media, dan zien we een historisch dieptepunt. De interesse in het nieuws is na de pandemie hard gekelderd naar slechts 45%. Belangrijker nog: het algemene nieuwsvertrouwen bevindt zich op het laagste punt sinds de start van de metingen; inmiddels staat ruim een kwart van de Nederlanders openlijk wantrouwig tegenover de media. Dat is wel iets meer dan een 'grote uitdaging', dat is een structurele trendbreuk.

Dit wantrouwen is logisch and heeft mede te maken met die coronaperiode die u aanhaalt. Juist toen bewoog de pers gedwee mee met het overheidsbeleid. Kritische informatie die destijds door de media direct werd weggeschreven of verdrukt als complottheorie, bleek achteraf stilletjes te vaak wel te kloppen. Juist op het moment dat de overheid haar absolute macht gebruikte, speelden de media defensief mee in plaats van extra waakzaam te zijn.

Mede daardoor verliest de traditionele media nu in recordtempo terrein, vooral onder jongeren van 18 tot 34 jaar. En dat zij afhaken omdat het nieuws hen niet meer raakt, is geen aanname, maar blijkt klip en klaar uit grootschalig publieksonderzoek. Een aantal extra bronnen voor u:

• Het Reuters Institute toont aan dat selective news avoidance (het doelbewust mijden van nieuws) is gestegen naar 42%. Jongeren geven in deze onderzoeken zelf aan dat ze klaar zijn met de sturende, morele toon en de ideologische framing. Ze ervaren het nieuws als een agenda die totaal niet strookt met hun eigen dagelijkse beleving.
• Het Pew Research Center bevestigt dit en laat zien dat de jonge generatie traditionele redacties massaal de rug toekeert. Zij zoeken online liever naar de kale, ongefilterde feiten om zelf hun mening te vormen, los van het verdienmodel van de grote mediaconglomeraten.
• Ipsos en het SCP rapporteren eveneens een groeiende kloof tussen de leefwereld van de burger en de ideologische bubbel van de media. Burgers haken af omdat de media moreel voorschrijven hoe men ergens over moet denken, in plaats van neutraal te registreren.

Uw poging om de structurele vertrouwensbreuk weg te zetten met een selectief counterpunt uit de coronatijd, is exact de ontkenningsfase die laat zien wat er mis is. De cijfers en de eigen verklaringen van het publiek laten zien dat de impact en de effectiviteit van de journalistiek wel degelijk keihard achteruitgaan.

Wat betreft uw laatste opmerking over de AVG: daar heeft u een punt, die wet staat hier los van. Tegelijkertijd onderstreept de huidige situatie wel de maatschappelijke behoefte aan nieuwe, echt onafhankelijke media en sterke toezichthouders. De traditionele waakhond is de afgelopen jaren immers te vaak een chihuahua in de handtas van diverse selectieve belangen gebleken.

[magician2000]

Een probleem met journalistiek is ook de ellenlange stukken tekst om zaken te vertellen die in 10% van die bewoordingen ook verteld kunnen worden. Mensen neigen tegenwoordig naar LLM's te grijpen om dit in te korten, maar dat wil niet zeggen dat die de juiste context behouden.

Heel veel is tegenwoordig 'vultekst' met een boodschap verborgen. Daar zit een kern van het probleem.

[Croga]

Ik heb nog even door mijn tekst heen gelezen maar kan niet vinden waar ik een blanket statement neer zou leggen.

Ik stel, en met reden, dat het vertrouwen in de journalistieke rapporten tanende is ten faveure van verhaaltjes die in de confirmation bias vallen. Ik zeg ook heel expliciet dat dit geen journalistiek failliet is maar wellicht wel een probleem met de commercialisering van de media.

maar dat betekent niet dat journalistiek het publiek niet meer bereikt en ook niet dat journalistiek geen impact meer heeft.

Proberen het een als zwart/wit situatie te zien versterkt je punt niet. Het is niet zwart/wit, het is wel een glijdende schaal en ontkennen dat die schaal de verkeerde kant op aan het glijden is verslechtert de situatie eerder dan dat die hem verbeterd. Het slaat de discussie namelijk dood zonder te begrijpen dát er iets verandert. Het klinkt eerder als het opdoen van oogkleppen dan het daadwerkelijk bekijken wat er aan het gebeuren is.

Wellicht wordt het tijd voor de journalistiek om eens dieper te duiken in het afglijden van de media. En tegelijkertijd denk ik niet dat dat een topic voor Tweakers is. En aangezien DPG onderdeel van het probleem is verwacht ik daar ook weinig van.

[CH4OS]

Als journalistieke waarschuwingen over data retentie en kwetsbaarheid serieus waren genomen, was Facebook (als symptomatisch voorbeeld, niet als enige) nooit zo groot geworden en was toezicht dus ook een stuk minder belangrijk geweest.

Dan nog had je andere partijen gehad die ook al ruim vóór de komst van Facebook de privacy flink schenden. Kijk bijvoorbeeld maar naar de zoekmachines en gerichte advertenties (al dan niet op zoekmachines).

[Croga]

Vandaar ook de disclaimer tussen haken. Ja, er zijn er veel meer maar het voorbeeld van Facebook leeft nou eenmaal en dus is dat de sterkste manier om het patroon duidelijk te maken. Het is niet het enige voorbeeld, wel het voorbeeld wat in stijlvorm in deze het beste het probleem duidelijk maakt.

[CH4OS]

Ik bedoel dus dat zonder dat voorbeeld, alsnog goede voorbeelden overblijven die ook nog eens ouder zijn, waarvan bekend is dat die ook inbreuk maken of maakten.

[no_way_today]

Wolfsen, dat uitgerekend hij deze functie heeft.

Misschien wel de meest omstreden burgermeester geweest.

https://www.hpdetijd.nl/politiek/politiek/26254/burgemeester-wolfsen-onder-vuur

[HuisRocker]

Ik ben geen 'fan van Wolfsen', verre van zelfs, maar Bas Paternotte (de schrijver van het stuk waar je naar linkt) was (en is) geen haar beter...

Ik weet nog heel goed dat hij in die tijd (sarcastisch) "islam is liefde" twitterde na de aanslagen in Noorwegen waarbij 77 mensen omkwamen, toen bleek dat het een christelijk-rechts-extremist (Anders Breivik) was geweest kwam er uit deze Bassie niet veel meer dan “soms heten ze geen Achmed maar Knut”. Tsja... Niet serieus te nemen dus.

[ull4givme]

Dat de journalistiek nog misstanden blootlegt, staat buiten kijf. Zonder onderzoeksjournalisten waren zaken als de Toeslagenaffaire mogelijk niet aan het licht gekomen. In die zin bestaat de controlerende functie nog.

Maar die controle is inmiddels wel heel selectief geworden. De kritiek op de 'mainstream media' gaat er juist om dat redacties bewust of onbewust kiezen wat ze wel en niet laten zien. Doordat journalisten demografisch en bovenal ideologisch bijna allemaal in dezelfde bubbel zitten, ontstaat er een enorm eenzijdige wereldopvatting. Combineer dit met het feit dat de meeste mediaplatforms onder hetzelfde moederbedrijf vallen, en het echokamer-gehalte wordt alleen maar versterkt. Daarnaast is er naar mijn inziens ook wel het een en ander verschoven in het doel dat media hebben in samenhang met hun verdienmodel. De journalistiek controleert de macht van de politiek dus nog wel, maar is volledig blind voor haar eigen vooroordelen en blinde vlekken icm perverse monetaire prikkels.

Wat de situatie daarbovenop echt problematisch maakt, is de groeiende verwevenheid met de overheid. Media leunen steeds vaker op overheidssubsidies, en journalisten zijn voor hun informatie bang om de exclusieve toegang tot ministers en woordvoerders te verliezen. Helemaal in de wetenschap dat onafhankelijke 'journalisten' snel aan terrein winnen, vertrouwen in ze lager is dan ooit. Vooral tijdens grote crises zie je dat de pers niet meer kritisch controleert, maar bijna defensief meepraat met het officiële beleid. Wat mijn inziens de vertrouwensbreuk onherstelbaar heeft beschadigd. Juist dan - wanneer de overheid haar absolute macht (mis)bruikt - verwacht je dat ze extra waakzaam zijn in plaats van gedwee.

Kortom: de journalistiek stelt zeker dingen aan de kaak, zolang het de eigen opvattingen en de innige band met de macht maar niet raakt. En dat maakt die controlerende functie helaas een stuk minder effectief dan u nu schetst.

[lenwar]

Bovendien ga je voorbij in de bijna dagelijkse onthullingen die de journalistiek doet,

Hier heb je zeker een punt. Het lastige hierin is, is denk ik, dat er ook heel veel 'nieuwsmakers' zijn. Weinig echt onderzoek, maar lekker makkelijk scoren. Bijvoorbeeld makkelijk copy-pasten van andere bronnen en wat aandikken, de toon zetten en reclames op de site erbij.
Dit soort 'nieuwsbronnen'/'journalistiek' ondermijnt de naam/positie van de goede (echte?) journalisten, die inderdaad gewoon echt een bijdrage leveren aan de maatschappij.

[Bas Boss]

Het ontstaan van deze autoriteiten is volgens mij meer een middel om een budget en focus voor een bepaald onderwerp te garanderen. Daarnaast het borgen van deskundigheid binnen de overheid. Door dat laatste krijgen ze vaak ook een wetgevende of adviserende rol, wat ze weer niet onafhankelijk maakt.

Inderdaad totaal niet te vergelijken met de journalistiek, die is echt onafhankelijk.

Dat het een uitbreiding zou zijn van de trias politica is een pijnlijke stelling van een autoriteit. Geeft ook de zwakte van dit systeem aan, een autoriteit kan ook een te grote rol voor zichzelf zien.

[Reactie gewijzigd door Bas Boss op 21 juni 2026 12:09]

[Xbeek]

De trias politica is een gebalanceerd eeuwenoud model met een overzichtelijk gebalanceerd krachtenveld.

Wij vinden wel dat alles nu anders is door digitalisering, maar de fundamentele principes van het eenvoudig trias politica model gelden imho nog steeds.

Een mooiere oplossing zo zijn om die wildgroei aan toezichthouders te plaatsen in de drie pijlers en niet ernaast. Dan maak je het probleem van van: we zijn onderbezet en hebben te weinig resources ook in de juiste pijler.

[TijsZonderH]

Ik zie het niet als kritiek hoor, ik probeer alleen uit te leggen waarom je beschouwing imo fout is

[TijsZonderH]

Ik ben in de andere comment heel uitgebreid ingegaan op je analyse dus niet zo passiefagressief gaan doen nu.

[n4m3l355]

Het bijzondere van toezicht, of het nou AVG is of de belastingdienst, normaliter is dat een investering dat zichzelf dubbel en dwars terug betaald. Iedere euro die erin gaat levert meer op. En toch zie je dat de overheid hier juist snijdt. In de VS gebeurd dit moedwillig omdat die extra centen normaliter gaat naar high profile cases, maar in Nederland lijkt het eerder wanbeleid.

[trabant]

Nederland is een lobbycratie en we zitten nog steeds opgescheept met een 'volks'partij die daar extreem gevoelig voor is. Het is dus helemaal niet de bedoeling dat er effectief wordt gehandhaafd, dat kost je later je commissariaten!

[CH4OS]

Alleen is het bij elke toezichthouder zo dat het geld (inkomsten) vanuit boetes e.d, niet bij hunzelf terug komt, maar in de algemene schatkist belandt.

[bassekeNL]

Dat is maar goed ook. Het zou een perverse prikkel geven als een toezichthouder belang zou hebben bij zoveel en zo hoog mogelijke boetes uitdelen.

[Bender]

Het allerlaatste wat je wil, is dat dit soort dingen als investering gezien gaat worden voor financieel gewin.
Dan krijg je de eerste stappen naar corruptie..

[lenwar]

Is dat niet gewoon een kwestie van verplichte transparantie? Een datalek is een datalek. Als er een nieuwsbrief wordt uitgestuurd met iedereen in de 'Aan' ipv de 'Bcc', dan is dat heel zichtbaar. De toezichthouder moet tenslotte aantonen dat een organisatie 'fout gehandeld' heeft.

[-Elmer-]

Een toezichthouder zien als investering is niet per se fout, toch? Het is in een investering om de doelstellingen van de AVG te behalen (lees: bescherming van inwoners van de EU). Boetes uitschrijven is níet het doel van de AVG, maar is een drukmiddel om compliance te bereiken. Wanneer boetes uitdelen (ik neem aan dat je daarop doelt met financieel gewin) als doelstelling wordt gezien is er inderdaad iets goed mis.

[CivLord]

Het doel van de Belastingdienst is belastinggeld binnenhalen. Meer/ beter toezicht en controle leidt er toe dat er door meer mensen de belasting wordt betaald die ze zouden moeten betalen (minder belastingontduiking/ fraude).

Het doel van de AP is niet om geld binnen te halen door boetes, maar om, met boetes als uiterste middel, te zorgen dat de AVG zo goed mogelijk wordt gehandhaafd. Vanuit de AP gezien zou er in de best mogelijke situatie € 0 aan boetes binnenkomen.

[Sebas1979]

Vanuit de AP gezien wel ja.

Maar, zoals al door anderen gemeld, wordt de AP niet direct gefinancierd vanuit de boetes die het int.
Er ligt dus een reëel risico dat als de AP 'veel' boetes gaat uitdelen, dit gewoon onderdeel wordt van de Rijksbegroting, en de inkomsten uit die boetes dus ook een soort doel op zich gaan worden.
Zie verkeersboetes.

Ik heb ook niet direct een oplossing voor dat risico hoor. Als de boetes direct terugvloeien naar de AP heeft dat weer andere risico's (zoals al genoemd: corruptie).

[Pasteis]

Dit probleem (geen geld voor handhaving) is sowieso het probleem bij de regel- en wetgeving die zowel in Nederland en in Europa bedacht worden. Een simpel voorbeeld is bijvoorbeeld hoe makkelijk er besluiten worden genomen over de snelheid van een weg te verlagen van 50 naar 30 km p/u, waar vervolgens niks de automobilist belemmerd om minder hard te rijden. Hetzelfde geldt voor de AVG. Meestal ben je als bedrijf pas de sjaak als er bijvoorbeeld na een hack daadwerkelijk blijkt dat er niet aan is voldaan. Of hevige overtredingen zijn gemeld.

Het vervelende is altijd dat de goede mensen en bedrijven, die wel gewoon netjes eraan voldoen vaak hierdoor worden benadeeld. Degene die zich er niet aan houdt heeft vaak een economisch en/of zelfs concurrentievoordeel.

[CivLord]

Het probleem met alles qua handhaving is dat het grootste resultaat moet komen van het vrijwillig opvolgen van de regels, een beetje gestuurd door een mogelijkheid op een straf.

Er is qua samenleving en bestuursvorm er weinig tussen een open en vrije samenleving met een pakkans van zeg 0,1-% en een oppressieve autoritaire samenleving met een pakkans van 90+%.

Natuurlijk kan je op één wegdeel de pakkans op snelheidsovertredingen richting de 100% krijgen door flitspalen neer te zetten, maar dat maakt landelijk gezien de pakkans op verkeersovertredingen in het algemeen totaal geen verschil.

Wanneer je iedere toezicht- en handhavingsorganisatie in de EU voldoende middelen zou geven om hun taak zo goed mogelijk uit te voeren, staat er elke maand een organisatie bij elk bedrijf op de stoep om het bedrijf door te lichten. Dat zou er voor zorgen dat er niets ontoelaatbaars gebeurt, maar het maakt ook het werken onmogelijk voor die bedrijven, om al die controles en onderzoeken mogelijk te maken. Naast de irritatie van het behulpzaam moeten zijn bij al die controles en onderzoeken, komt er ook een extra irritatie dat geen enkel bedrijf 100% perfect is en er altijd dus wel iets (kleins) gevonden wordt, waar meteen consequenties aan vast zitten.

[Pasteis]

Dat is ook zeker waar, maar ik vind de verhouding nu wel een beetje zoek daarin. Een effectief beleid zou moeten voldoen aan drie voorwaarden:
- De kans om gepakt te worden;
- Een registratie;
- Een boete.

De kans om gepakt te worden vindt ik nu wel relatief erg laag. Dat mag best wel hoger worden. En daarvoor hoef je echt niet elke maand op de stoep te staan bij een bedrijf.

[CivLord]

Wanneer een reële kans om gepakt te worden moet gelden voor elke controlerende en toezichthoudende organisatie, heb je bijna elke maand een andere organisatie op de stoep staan.

Er was een tijd dat organisaties als het UWV (en de diverse voorlopers daarvan) en de Belastingdienst voldoende personeel hadden (en een nog te behappen hoeveel in Nederland actieve ondernemers) om vrijwel elke vijf jaar langs te komen. Dat vonden veel ondernemers al overdreven.

[Pasteis]

Waarom gelijk elke maand? Laten we beginnen met jaarlijks en dan uiteraard onaangekondigd. Nu is er helemaal geen controle, tenzij je verplicht bent om samen te werken met een accountant, maar waat niet in hoeverre de AVG daar een onderdeel bij is.

[CivLord]

Mijn punt is dat je niet enkel door de AP gecontroleerd wordt. Je hebt ook het UWV, de Belastingdienst, de Arbeidsinspectie, en afhankelijk van de branche waarin je bezig bent nog een hele lijst met toezichthouders, inspecties, etc. Wanneer die allemaal genoeg budget krijgen om regelmatig langs te komen krijg je het behoorlijk druk.

[Gemeni]

Zelfde geldt voor de ACM, ook veel te weinig capaciteit om bijvoorbeeld bestaande regelgeving bij verkoop op afstand te handhaven.

Toch blijft de politiek met nieuwe regels komen…

[CH4OS]

Omdat de verordeningen vanuit Brussel de kopers- en privacy bescherming steeds verder aanscherpen, wat voor ons consumenten meestal wel goed is.

[Gemeni]

Het werkt pas als er een pakkans is.

Nu heb je bonafide ondernemers die zich netjes aan de wet houden en malafide ondernemers en dropshippers die tonnen verdienen zonder handhaving.

Als er iets meer in handhaving geïnvesteerd werd, dan zou de consument daar veel meer van profiteren dan weer een nieuwe regel zoals een “hetroepingsknop”.

[andreetje]

Wat we met de AVG hebben gewonnen, verliezen we met datalekken bij overheden en ondernemingen en met de Amerikaanse clouddiensten waar die overheid in mag neuzen.

[Marcel Br]

Die datalekken waren er ook zonder AVG wel, zonder ACG was het veel erger.

[Floort]

Het is niet helemaal terecht om budget alleen te koppelen aan effectiviteit en niet aan de onafhankelijkheid. Er zijn zeker twee onderwerpen waar de AP zich laat betalen voor specifiek toezicht. Dat is ten eerste het cookie-onderzoek en daarnaast wordt de AP betaald voor advies en toezicht bij de Belastingdienst. Ik wil daarmee niet zeggen dat de AP daarmee niet meer vrij is om al dan niet overtredingen vast te stellen en te handhaven. Maar alleen al het sturen waar de AP aandacht aan geeft is belangrijke invloed.

[TijsZonderH]

Ik zie hetzelfde ook bij het algoritmetoezicht, al is die discussie diffuus vanwege de AI Act. Ik had er in dit interview te weinig ruimte voor dit aan te kaarten maar het klopt wel wat je zegt.

[Floort]

Het was dan ook vooral bedoeld als context voor de lezers en niet een verwijt dat je niet oneindig tijd hebt gehad om op alle details door te vragen.

[Reactie gewijzigd door Floort op 20 juni 2026 17:53]

[MagniArtistique]

Ik kom in mijn werk (ERP) ook veelvuldig overtredingen tegen (sollicitantgegevens van 7 jaar oud, medewerkergegevens van 10 jaar oud) tegen die, tenzij er een audit geweest is waarbij ze op de vingers getikt zijn dit geen prioriteit heeft.

Tegelijkertijd heeft de in mijn ogen volstrekt doorgeslagen misconceptie van wat AVG is vooral heel veel onhandigheden (geen bellijsten meer op school, alles is zogenaamd een datalek etc) opgeleverd.

En onder de cloudact is tegelijkertijd alle data die een amerikaanse enterprise in gaat vogelvrij voor de Amerikaanse overheid om raad te plegen wanneer ze dat willen.

Gevalletje juiste mensen (met verstand) op de juiste plekken (beleid). En dat gaat natuurlijk overal waar de overheid een vinger in de pap heeft faliekant mis.

[lighting_]

papieren werkelijkheid. Als je aan alle eisen moet voldoen kan je wel je tent sluiten.

[Cio]

Omdat je concurrentiepositie dan verzwakt, want je zou de enige zijn.

Het probleem is dus de pakkans.

[lighting_]

We hebben ook wetgeving tegen nafluiten. 6 boetes in 2 jaar tijd.

[Znorkus]

"De politici van toen hadden heel goed in de gaten wat de gevaren van automatisering en digitalisering konden worden.

Je ziet ook dat burgers vroeger nog wat naïef waren over de gevaren van die digitalisering en algoritmes"

Grappig. Ik heb juist vanaf de introductie van de eerste smartphone heel sterk het idee gehad dat 'de politici' een beetje domme eindgebruikers waren die hopeloos achter de feiten aanliepen. Een achterstand van circa zeven, acht jaar. Ik begin nu de laatste vijf jaar een beetje het idee te krijgen, hè hé, ze beginnen het een beetje te snappen.

[1nsane]

Natuurlijk heeft de AP te weinig geld voor alomvattende handhaving maar er zit natuurlijk wel winst in het bestaan ervan, de bewustwording en bewustzijn.

Toen er gehandhaafd zou gaan worden, waren er veel bedrijven met gevoelige persoonsgegevens die maatregelen zijn gaan nemen en nog steeds doen. Pas nog een DPIA gedaan waarbij bleek dat we bij de implementatie van een nieuw systeem vanuit een privacy first mindset erin waren gegaan. Van beveiliging tot retentie.

Hetzelfde zie je nu in andere vorm met de wet DBA. Al vind ik het bizar dat de belastingdienst zelf als handhavende macht, zich schuldig maakt aan overtredingen. De wetgeving is mijns inziens ook bedacht door mensen die de praktijk niet snappen. Ja, schijnzelfstandigheid is niet goed maar momenteel kan je zelfs volgens de letter van de wet niet eens een ZZPer inhuren voor zwangerschapsverlof vervanging. Dat is per definitie tijdelijk van aard.

De markt vind er ook workarounds voor zoals midlancing.

Enfin, zelfs de wet DBA heeft een positief effect net als de AVG maar perfect zal het nooit worden.

[CivLord]

DBA betekent letterlijk Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties.
Dat betekent dat het nu aan de opdrachtgever en opdrachtnemer zelf wordt overgelaten om, aan de hand van regels die al tientallen jaren ongewijzigd zijn, te beoordelen of hun arbeidsrelatie wel of niet voldoet aan de eisen die het Burgerlijk wetboek stelt aan een dienstbetrekking. Dit in tegenstelling tot de VAR-verklaring die in het verleden door de Belastingdienst werd afgegeven, waarbij je door deze verkeerd in te vullen de verklaring kon krijgen dat er geen sprake was van een dienstbetrekking. Wanneer bij een controle bleek dat de gegevens verkeerd waren ingevuld, en erg geen fraude bewezen kon worden, had dat geen consequenties voor de opdrachtgever (wat uiteraard een vrijbrief voor fraude was, zolang dat maar niet zwart-op-wit bewezen kon worden).

En inderdaad een vervanger voor iemand met een dienstbetrekking die met zwangerschapsverlof gaat, kan ook enkel in dienstbetrekking werken. Daar heb je tijdelijke contracten of uitzendbureaus voor. Tijdelijk zegt niets over of iets wel of niet door een ZZP-er kan worden gedaan. Omgekeerd gaat het wel op. Werk dat in principe door een ZZP-er kan worden gedaan moet tijdelijk zijn. Je kan moeilijk volhouden dat iemand die jarenlang voor één opdrachtgever werkt nog als zelfstandig ondernemer gezien kan worden. Die is zo afhankelijk van die opdracht geworden dat hij in feite gewoon moet doen wat zijn opdrachtgever van hem vraagt, net als een werknemer in loondienst (maar alleen tegen een hoger tarief en zonder geregeld vakantie- en ziekteverlof etc.).