Grootste deeltjesversneller ter wereld sluit 4 jaar voor grote upgrade

Wetenschappers die graag deeltjes afvuren door de grootste en krachtigste deeltjesversneller ter wereld, de Large Hadron Collider, moeten voorlopig even geduld hebben. De LHC is vanaf vandaag vier jaar dicht voor onderhoud en upgrades.

De sluiting markeert de start van wat CERN de 'Long Shutdown 3' noemt. CERN gebruikt Long Shutdowns om de LHC te upgraden, zodat bij de volgende 'Run' de kans op nieuwe natuurkundige ontdekkingen groter wordt.

Tijdens deze derde renovatieronde vertienvoudigt CERN de luminositeit. Dat is het aantal botsingen tussen deeltjes binnen een bepaalde tijd. Wetenschappers kunnen daardoor straks grotere datasets verzamelen, waardoor ze bijvoorbeeld nauwkeuriger onderzoek kunnen doen naar het higgsboson.

Wat pakt CERN aan?

Large Hadron Collider
De Large Hadron Collider. Bron: CERN

Om dat mogelijk te maken neemt CERN 1,2 kilometer van de in totaal 27 kilometer lange ring onder handen. Daarbij vervangt CERN magneten en andere componenten door nieuwe apparatuur. "En in het gehele complex zijn tientallen projecten gepland, waarbij duizenden engineers, natuurkundigen, technici en ondersteunend personeel betrokken zijn", zegt Jean-Philippe Tock, hoofd van het LS3-coördinatieteam, op de website van CERN.

Daarnaast pakt CERN de CMS- en Atlas-detectoren aan. Als de upgrades klaar zijn, moeten de detectoren ruim vijf miljard interacties per seconde verwerken, om te bepalen welke botsingen het interessantst zijn. Om dat voor elkaar te krijgen, vervangt CERN de triggersystemen, die bepalen welke botsingen de moeite waard zijn om verder te analyseren.

Onderzoek gaat door

Na alle upgrades is het lab klaar voor de volgende fase van de LHC, die CERN de High-Luminosity LHC noemt. Deze fase gaat in 2030 van start, hoewel er nog geen exacte datum bekendgemaakt is. Maar CERN start het complex al vanaf 2028 weer geleidelijk op.

Wetenschappers hoeven zich in de tussentijd overigens niet te vervelen. CERN zegt dat zij datasets uit de vorige Run verder analyseren. Aangezien de LHC volgens CERN zelf een 'ongekende hoeveelheid data' heeft opgeleverd, ligt er ongetwijfeld nog genoeg werk.

Wat is de Large Hadron Collider?

De Large Hadron Collider van CERN is de grootste en krachtigste deeltjesversneller ter wereld. De installatie bestaat onder meer uit een ondergrondse circulaire deeltjesversneller, met een lengte van 27 kilometer.

De LHC versnelt onder meer protonen tot bijna de lichtsnelheid, waarna ze frontaal op elkaar botsen. De deeltjes vallen dan uit elkaar in elementaire deeltjes, die slechts zeer kort zichtbaar zijn voordat ze vervallen. Dat maakt de waarneming ervan erg lastig. De installatie werd in 2012 wereldberoemd toen wetenschappers daar het higgsboson ontdekten.

Door Eveline Meijer

Nieuwsredacteur

29-06-2026 • 17:00

53

Submitter: Onbekend

Reacties (53)

Sorteer op:

Weergave:

Bij de vorige sluiting zijn er open dagen geweest (september 2019), waarbij je veel te zien en te horen kreeg van hoe alles werkt. Ik hoop dat dat deze keer weer het geval is, want er was veel te veel te zien voor de twee dagen die ik had!
In de wintermaanden was er de afgelopen jaren altijd een sluiting voor onderhoud en upgrades. Ergens vanaf december tot midden maart geloof ik.

Je kon dan een groepsbezoek aanvragen en met wat geluk was dat een medewerker als gids (dus niet de reguliere gidsen) en kon die een bezoek aan de atlas detector en de anti matter factory regelen. In mijn geval (2 bezoeken) waren dat phd's die zelf projecten aanstuurden en die vertelden honderduit over hun werk daar, de detectoren, de technologie, de IT achter het cern .. enz. Ongelooflijk interessant! Je kreeg er ook een blik achter de schermen.

De aanblik van de atlas detector, een kleine 100m onder de grond is iets dat ik niet gauw zal vergeten. Die heeft de afmetingen van een kathedraal!
Dat klinkt heel tof. Ik heb het oude en nieuwe bezoekerscentrum wel bezocht, maar echt de tunnel in lijkt me heel gaaf. Waar kan je je aanmelden voor zoiets?
Afgelopen zomer bij CERN geweest. Wij konden helaas niet naar de detector, maar nog steeds een machtig interessant complex. Geweldig (gratis!) wetenschapsmuseum met super veel interactieve installaties, live presentaties en gratis rondleidingen. Ook de kinderen hebben zich er tot sluitingstijd vermaakt. Zeker een aanrader wanneer je in de buurt bent.
Ik was er 2 weken geleden en toen gaf onze gids (die als postdoc met atlas werkt) aan dat van in september tot half december weer bezoeken in de tunnel en bij atlas mogelijk zijn. Ik ben tijdens de eerste bouw van atlas beneden geweest en dat was echt indrukwekkend!

Zelf ben ik deze keer bij de antimatter factory geweest. Dat is ook erg interessant om te zien, maar het helpt ook om het beter te begrijpen.
Ik wil ook wel een keer een deeltjesversneller. Lijkt me wel leuk om te hebben er er mee te spelen. Het is net een racebaan voor grote mensen. Hoeveel kost zo'n ding? :+

[Reactie gewijzigd door Uruk-Hai op 30 juni 2026 07:23]

Super! Ik ga het opzoeken, ben er in 2003 geweest met gelijksoortige rondleiding. Zeer interessant.
Ik weet nog goed, niemand had erover gehoord en plotseling werd het in gebruik genomen.

Zo'n enorme omvang, ondergronds.
Volgens mij viel dat best mee.. was er niet een discussie of hoax?? Dat het ding een zwart gat zou creëren?
Theoretisch zijn micro zwarte gaten mogelijk bij botsingen van deeltjes aan enorm hoge energie, veel hoger dan LHC vandaag aan kan. Verder verdampen deze zwarte gaten sneller dan ze kunnen groeien door de hawking-straling, waardoor deze na een fractie van een seconde verdwijnen. Net zoals de meeste deeltjes die even 'gemaakt' worden bij deze botsingen. Dus dit klopt.

Mensen met minder theoretische kennis hebben daarvan gemaakt dat deze micro zwarte gaten gaan groeien en ons zonnestelsel zouden consumeren. Dit was een hoax.

Edit: ff nadruk leggen op theoretisch. Of het in de werkelijkheid ook effectief optreed is een andere vraag. Theoretisch kan de tijd ook achteruit lopen.

[Reactie gewijzigd door IskaRiot op 29 juni 2026 17:56]

Ik mis je punt een beetje, ik zeg toch helemaal niets over anti materie?
Het klinkt paradoxaal maar antimaterie is ontzetten stabiel in vergelijking met micro zwarte gaten.
Verder verdampen deze zwarte gaten sneller dan ze kunnen groeien door de hawking-straling
Ho ho even, het bestaan van Hawking-straling is (tenzij ik iets heb gemist) nog nooit aangetoond. We denken dat het zo werkt, maar als "we denken het" altijd zou betekenen "het is zo", dan hoeven we geen experimenten te doen. Aangezien ook CERN zelf denkt dat experimenten wel degelijk nodig zijn (citation: ze hebben de LHC gebouwd), zou het goed zijn om iets duidelijker te vermelden dat je post gaat over hoe we denken dat de wereld werkt, niet iets wat we zeker weten. Of, zoals je bron het verwoordt:
One critical aspect of micro black holes is their predicted instability
(emphasis added)
Ik ga echt niet een hele cursus cosmologie in een tweakerpost gaan schrijven, daar ben ik te lui voor en heb ik de credentials ook niet voor.
Maar je hebt gelijk, desondanks er sterke aanwijzingen zijn en er een goede onderbouwing is, ontbreekt ons direct bewijs.

Maar die micro zwarte gaten zijn veel speculatiever dan hawking radiation. Hawking radiation past in een breder denkkader, daar is aanwijzing dat theorie ook in praktijk voorkomt en bepaalde zaken die we waarnemen kan verklaren. Zoals bv waarom we nergens micro zwarte gaten waarnemen.
Micro zwarte gaten daarintegen zijn een puur wiskundige mogelijkheid voorlopig, die echter meer plausibel zou worden eenmaal we zeker weten dat hawking radiation echt een ding is.
De instabiliteit is een gegeven - als ze veel langer zouden leven dan hadden ze langer genoeg geleefd om opgevallen te zijn.

Wat we niet weten is hoe ze precies aan hun einde komen. Maar de wet van behoud van energie betekent dat het een soort straling is, en die soort heet dus Hawking.
Tegelijk gelden veel natuurwetten enkel maar vanaf een bepaalde schaal. Ga je ultra microscopisch richting Plank lengte wordt het echt heel raar wat er allemaal schijnt te kunnen.
Op zich wel, ja. Maar de observatie dat het heelal niet bestaat uit louter zwarte gaten betekent dat er een natuurwet is die voorkomt dat microscopische zwarte gaten lang bestaan. Hoe die wet dan precies werkt weet je alsnog niet, alleen dat die werkt.
Identieke reactie is al gegeven -Edit

[Reactie gewijzigd door TheMak op 29 juni 2026 20:51]

Ik heb theoretisch een zwart gat in mijn maag. Hoeveel ik ook eet, ik kom maar niet aan :+
offtopic:
Wacht maar tot je een jaar of 35 wordt. Dan komt alles weer uit dat zwarte gat terug en kom je aan door alleen maar naar eten te kijken. :)
Oh bij mij komt het juist het zwarte gat weer uit uiteindelijk :+
Blijft genoeg achter, mijn massa neemt steeds toe.
Ik heb theoretisch een zwart gat in mijn maag. Hoeveel ik ook eet, ik kom maar niet aan :+
Dat heet een lintworm, mijn waarde Uruk-Hai.
Onder wetenschappers was er vrij weinig discussie. Daar was het verhaal lekker kort: in het heelal vinden continue botsingen plaats die nog veel energieker zijn dan wat LHC kan produceren. Als dat genoeg is om een allesvernietigend zwart gat te creëren, dan waren we al lang geleden het haasje geweest. Onder mensen die weinig van natuurkunde weten waren er inderdaad nogal wat zorgen.

Bedoel je dingen als deze website? (Ik ben verbaasd dat die nog steeds bestaat.) Er was ook een versie die een live stream van een beveiligingscamera liet zien (of een helemaal-niet-live gifje, wie zal het zeggen) waarop je eerst een paar seconde naar een gebouw van CERN kijkt, dat daarna opeens de grond in wordt gezogen, waarna de "live stream" op zwart gaat. Die kan ik echter nergens meer vinden (zal wel verloren gegaan zijn tijdens het eind van de wereld).

Edit:
@Mel33 Dat is inderdaad de video die ik bedoelde. Dankjewel!

[Reactie gewijzigd door robvanwijk op 30 juni 2026 12:24]

Volgende fase gaat van start in 2030 wel een speciaal jaar en dus nog kans dat dán het zwarte gat komt.
Aanvullingen.De HiLumi LHC(zoals hij vanaf dan gaat heten) komt als het voorspoedig loopt, klaar midden 2030 juni/juli. En is misschien beter instaat het Higgs-Boson deeltje in beter detaill te bestuderen. (lichtintensiteit word dan met een factor 10 vergroot, (meer gegevens zichtbaar met wat er in het Higgs-Boson deeltje afspeelt))

Large Electron-Positron Collider (LEP)
  • Periode: 1989 tot 2000
  • Type deeltjes: Elektronen en positronen
Doel: Precisieonderzoek naar het Standaard Model van de deeltjesfysica, de Z-boson en het W-boson.

Large Hadron Collider (LHC)
  • Periode: 2008 tot heden
  • Type deeltjes: Protonen (en zware ionen zoals lood)

    Doel: Ontdekking van het Higgsboson en onderzoek naar nieuwe fysica (zoals donkere materie en supersymmetrie).
Sterker nog, de BBC heeft er in een short film van gemaakt in 2005. De short over de particle accelerator was onderdeel van End Day, wat bestond uit 5 shorts over een mogelijk einde van de wereld (Mega-Tsunami, Killer Meteorite, Global Pandemic, Supervolcano en Strange Matter).

Hier een directe link naar de short over een particle accelerator die een zwart gat creëert. Daar melden ze ook dat zo'n accelerator in theorie een zwart gat kan maken, maar dat die enorm klein zal zijn en direct zal verdampen.
https://hasthelargehadroncolliderdestroyedtheworldyet.com/

Daarom werd deze site in het leven geroepen :p.
edit:
Ik zie dat hij al in de reacties is genoemd. En ik verbaas me er ook over dat deze nog bestaat.

[Reactie gewijzigd door Lothlórien op 30 juni 2026 09:03]

Nouja... 10/'03 , 04/'04 , 07/'04 , 09/'04 , 04/'05 , 03/'08 , 08/'08 , 09/'08 . Ik zelf had echt jaren anticipatie in afwachting van de eerste activatie.
Ik weet nog goed, niemand had erover gehoord en plotseling werd het in gebruik genomen.
Als je een beetje in wetenschap geïnteresseerd was, had je er al zeker 10 jaar regelmatig over gelezen.
Iedereen die het KIJK magazine las wist ervan, en internet opkwam en dat een beetje volgde, wist wie en wat CERN was. En CERN kwam in 1983 in het nieuws dat ze het bestaan van W- en Z-bosonen ontdekten met de SPS (die nu de LHC nog steeds actief ondersteund als de laatste voorversneller). En toen in 1984 serieus het brainstormen begon, over de LHC. Het idee was de toenmalige LEP-versneller (Large Electron-Positron Collider) later te hergebruiken voor een veel krachtigere protonenversneller. En in 1994 kregen ze officieel toestemming (omdat het een gigantiche hoeveelheid geld kostte) om het LHC in 2 fasen in te bouwen, 2 jaar jater 1996 kregen ze veel bijval en financiele steun van VS en Japan en nog een aantal landen en instellingen, om het in 1 keer te bouwen, en in 2008 werd hij voor het eerst operationeel.

[Reactie gewijzigd door Mel33 op 29 juni 2026 19:41]

Ik weet nog goed, niemand had erover gehoord en plotseling werd het in gebruik genomen.
Ja precies, allemaal AI denk ik.

Net als dat er straks bijvoorbeeld ineens een experimentele kernfusie-reactor blijkt te bestaan ergens in Frankrijk. En dat die dan door een heleboel landen en universiteiten in samenwerkingsverband gebouwd zou zijn ofzo.

Nu hoor je er niets over, en straks blijkt er ineens zo’n ding te staan. En dan van die beelden alsof zo’n reactor echt is.

En sowieso; die LHC schijnt geboren te zijn uit iets wat ze een SPS noemen. Een Super Proton Synchrotron. Geloof je het zelf? Dat ding zou maar 7 kilometer geweest zijn. En veel ouder. Met zo’n naam is dat gewoon iets uit een stripverhaal ofzo.

Nee, nee. Mij nemen ze ook niet in de maling hoor. En anders heb ik altijd mijn aluminium hoedje nog.
Ik weet nog goed, niemand had erover gehoord en plotseling werd het in gebruik genomen.

Zo'n enorme omvang, ondergronds.
dat ding is tijdens de bouw veelvuldig in het nieuws geweest, en er zijn ook een behoorlijke bak docu's gemaakt over de bouw en ontwikkeling van de versneller en de detectors.
Plus ze hebben genoeg te doen in de andere kamers van CERN, zoals het maken van anti-matter.
Springen we met zen allen weer even niet meer* door dimensies ;)

Mandela Effect
Komen we dan in een tijdlijn zonder ai en memory crisis? Come on Morty we're going back, I don’t like this dimension.
Bwah, overdrijven is ook een kunst.

Tegenover vorig jaar is DDR5 maar met een 10% gestegen, toch?
Wie heeft het over een jaar? En die 10% zorgt in de rest van de markt wel voor 200/300 euro stijging 🤔

[Reactie gewijzigd door Bulls op 29 juni 2026 20:46]

Tijdens de initiële bouw ben ik bij het Atlas experiment in aanbouw geweest. Fascinerend, mooi om al die wetenschappers vanuit het hele veld te zien en technologie bijvoorbeeld ontwikkeld bij Nikhef.

Alles om onze onuitputtelijke nieuwsgierigheid te bevredigen. Vier jaar is lang, maar anderzijds, niets op een mensenleven. Laat staan op de leeftijd van onze planeet, waar we hopelijk nog meer van ontdekken met deze experimenten.
Mateloos interessante materie! 4 jaar dicht lijkt wel lang. En ik moet bij LHC nieuws telkens aan de sophons denken uit the Three body problem, die alle quantum fysica experimenten verstoren zodat de mensheid zich technologisch niet verder kan ontwikkelen om de Trisolarians te kunnen verslaan, wie weet doen ze dat al wel… :+

[Reactie gewijzigd door Evanesco op 29 juni 2026 19:47]

Heeft het onderzoek in CERN tot nu toe eigenlijk iets wezenlijks opgeleverd? Ik hoorde altijd veel over de omvang van het project, maar kan mij niet herinneren of ze bepaalde wetenschappelijke doorbraken hadden.
Uit het artikel:
Wat is de Large Hadron Collider?
[..]
De installatie werd in 2012 wereldberoemd toen wetenschappers daar het higgsboson ontdekten.
Of dat telt als een "wetenschappelijke doorbraak"? De daadwerkelijke ontdekking heeft er rechtstreeks toe geleid dat de theoretische voorspelling een Nobelprijs kreeg.
Het higgs deeltje, waardoor het standaard model compleet werd, maar het zal geen praktische oplossingen vinden die wij kunnen gebruiken, alleen waarneming door meting.
Een ander voorbeeld wat je waarschijnlijk totaal niet kent: Supersymmetrie was destijds een theorie waar over gepraat werd bij de natuurkundeafdeling van mijn universiteit, maar de theorie is door de LHC ontkracht is door dat supersymmetriedeeltjes niet gevonden zijn. Dat is een voorbeeld wat ik toevallig ken, en het is van iets wat ontkracht/niet gevonden is, waar je normaal nooit van hoort in de media natuurlijk. Maar net zo goed is dit super belangrijk, want dat betekent dat men verder kan in plaats van meer tijd aan iets als supersymmetrie wat niet blijkt te kloppen te besteden.

Er is echt super veel nuttige data uit de LHC gekomen. Ik ken maar een kleine fractie, maar een natuurkundige kan je echt waslijsten van belangrijke resultaten geven.

[Reactie gewijzigd door jaxxil op 29 juni 2026 22:25]

Het is niet omdat er een doorbraak is ergens dat wij, de mensheid, daar onmiddelijk een groot voordeel van halen. Wetenschapelijk inzicht helpt ons wel, maar heeft tijd nodig om van theoretische kennis naar praktische toepassingen te gaan.

Maar daarnaast kan je natuurlijk altijd snel zelf even opzoeken wat CERN heeft bijgedragen. En een eerste belangrijk iets is het wereldwijde web. Ook in de medische wereld zijn stappen vooruit gezet dankzij onderzoek aan CERN zoals bepaalde kankertherapieen en medische beeldvorming.

Dus ja, we halen er wel degelijk voordeel uit.
Dat maakt niet uit.

Zodra je als intelligente levensvorm de deeltjesversneller hebt bedacht, dan moet je het ding gewoon bouwen, daar is geen ontkomen aan. Je weet niet wat het op gaat leveren. Een paar eeuwen terug dacht men ook iets van "leuk dat je iemand z'n haren rechtop kan laten staan, maar eigenlijk heb je helemaal niks aan die elektriciteit".

Eerst moet je het bouwen. Pas veel later zul je ontdekken waarom dat nodig was. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld de Einstein telescoop.

Als je van tevoren weet wat het op gaat leveren, hoef je 't ding eigenlijk ook niet te bouwen...
Fun fact: de bron van de deeltjes in de LHC is een doodnormaal flesje waterstof. Het verbruik is zo laag dat ze daar maanden mee kunnen doen.
De naam "Long Shutdown 3" vind ik wat verwarrend.
Volgens mij is dit een enorme upgrade aan de LHC, toch?
In de jaren 90 heette dit ding de LEC (Large Electron Collider).
Toen, begin 2000 heeft dat ding jaren stil gelegen voor de upgrade naar LHC.
De LHC heeft daar de jaren heen een paar kleine "patches" gehad voor meer vermogen enzo...
Wordt dit weer een kleine patch?
Of is dit een enorme upgrade (zoals bij LEC -> LHC), immers de naam gaat veranderen naar HL-LHC.

Als ie dan toch een paar jaar stil ligt, kunnen ze wellicht ook gelijk de netwerk en storage upgraden, want het tempo waarin deze machine data genereert is echt bizar.... (1 PB/sec)
1 jaar draaien en daarna 10+ jaar data analyseren... (ofzo)
Ik ging lezen omdat ik dacht, dat de versneller ging sluiten ... 4 jaar voordat er een grote upgrade zou komen.

Maar de versneller gaat 4 jaar sluiten, voor een grote upgrade ... die 4 jaar gaat duren.

Iets mee duidelijkheid is welkom.
Tijdens onderhoud van de lhc worden rondleidingen georganiseerd. In 2018 was ik een van de gelukkigen die ingeloot werd. 50 nrc-lezers werden door Sijbrand de Jong, president van de raad van cern, persoonlijk rondgeleid. De cms detector, antimatter fabriek, het datacenter en de SM18 faciliteit mochten we allemaal bekijken. Nog steeds een van de indrukwekkendste excursies die ik ooit gedaan heb.

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn