Inleiding
Met de opkomst van cloudcomputing, html 5 en saas-diensten is het duidelijk geworden dat de desktop en besturingssystemen aan importantie verliezen en webapplicaties aan een gestage opmars bezig zijn. Een van de belangrijkste bedrijven die inzetten op het aanbieden van gratis en betaalde webapps is Google. De Google Docs-suite maakt het mogelijk om vanuit een browser tekst te bewerken, spreadsheets aan te maken en presentaties in elkaar te zetten.
Voor Microsoft is het aanbieden van webapplicaties relatief nieuw. Het bedrijf verdiende immers jarenlang veel geld met zijn Office-suites, die traditioneel offline binnen Windows draaien. Microsoft kon echter niet achterblijven en zet met de nieuwste versie van zijn kantoorsoftware, Office 2010 geheten, de eerste stappen naar het aanbieden van gratis webversies van Word, Excel, PowerPoint en OneNote.
In deze review belichten we verschillen en overeenkomsten tussen de diensten van beide bedrijven en staan we stil bij de mogelijkheden en onmogelijkheden van webapplicaties.

Opslagruimte, bestanden bekijken en printen
Met gevoel voor timing heeft Google vlak voor de release van Microsoft Office 2010 in april een aantal verbeteringen aan zijn Docs-diensten doorgevoerd. Ook heeft het een eenvoudige tekenapplicatie en een formulierenonderdeel aan zijn websuite toegevoegd. In Office Web Apps zijn deze laatste twee onderdelen niet beschikbaar.
Beide verzamelingen webapplicaties werken cross-platform in alle courante browsers. Microsoft voorziet zijn Web Apps van de bekende ribbon, die inmiddels ook in alle applicaties van Office 2010 is meegenomen. Google biedt zijn minimalistische gui aan.
Opslag
In tegenstelling tot de 'schamele' 1GB die Google bij de gratis versie van Apps aan opslag biedt, geeft Microsoft bezitters van een Windows Live-account 25GB webspace onder de naam SkyDrive. Bestanden die op SkyDrive worden opgeslagen mogen per stuk maximaal 50MB zwaar zijn.

De SkyDrive-interface werkt in onze test probleemloos, maar kan wat traag aanvoelen; alternatieven als DropBox zijn over het algemeen rapper. De dienst is echter geheel gratis, al moeten de knipperende banners voor lief worden genomen.
Bestanden bekijken en printen
De huidige onderdelen van Office Web Apps zijn Word, Excel, PowerPoint en OneNote. Vanuit SkyDrive kan een nieuw document worden geopend. Wat direct opvalt, is dat de webapplicaties van Microsoft ook complex opgemaakte documenten netjes renderen, alsof het een pdf-document is. Om de weergave van vooral fonts te verbeteren, moet wel Silverlight worden geïnstalleerd. Dit kan op sommige besturingssystemen lastig of onmogelijk zijn.
Een extra voordeel van de goede rendering is dat de op xml-gebaseerde bestandsformaten van Office 2010 nu ook in andere besturingssystemen, waarvoor geen Office 2010 verkrijgbaar is, zijn te bekijken en te printen. Dit bespaart de gebruiker het noodgedwongen converteren van bestanden.
Een rare bug die we in onze 64bit-versie van Windows 7 tegenkomen, is dat we bij pogingen om een document af te drukken een pdf-document ter download krijgen aangeboden.
Samenwerking en bestanden delen
Zoals in onze Office 2010-review al werd aangestipt, kunnen documenten vanuit de verschillende Office-applicaties direct op SkyDrive worden opgeslagen, zodat ze elders kunnen worden geopend of bewerkt. Dit heeft als groot voordeel dat er gezamenlijk aan een document kan worden gewerkt. Verder is het voor eenvoudige bewerkingen niet langer nodig om Office te installeren; een browser volstaat.
Zowel de webapps van Google als die van Microsoft maken het mogelijk om via directe url's documenten op afstand te benaderen. Op SkyDrive kunnen de toegangsrechten tot een bestand, 'machtigingen' in de terminologie van Microsoft, keurig via een schuifregelaar worden ingesteld. Het delen van bestanden in de itemslijst van Google werkt eveneens eenvoudig, maar is iets minder fijnmazig omdat er niet met vriendenlijsten wordt gewerkt.
/i/1279712590.png?f=thumb)
Een forse beperking aan het delen van bestanden van Office Web Apps betreft de Word-app. Verschillende gebruikers kunnen niet tegelijk in hetzelfde Word-document actief zijn. Wie het toch probeert, krijgt een foutmelding te zien. Co-authoring is uitsluitend beschikbaar in Excel en OneNote. Daarbij wordt echter niet getoond waar de ander aan het werk is, zodat data verloren kan gaan. Dat in deze modus ook de undo-functie wordt uitgeschakeld is zo mogelijk nog vervelender.

Google heeft in zijn Apps-suite de zaken bij het samenwerken in webapplicaties aanzienlijk beter op orde. Gebruikers kunnen tegelijk aan een document werken, waarbij in realtime is te zien wat iemand aan de tekst toevoegt. Ook kan er tussen de deelnemende partijen worden gechat. Om het realtimesamenwerken mogelijk te maken, heeft Google technieken gebruikt die door het Wave-team zijn ontwikkeld.
De apps nader bekeken 1/2
Presentaties
Google Documenten, zoals de websuite in het Nederlands heet, beschikt over een rijk gevulde sjablonengalerij met een keurige voorbeeldweergave van een geselecteerd sjabloon. Ook kunnen gebruikers een waardering per sjabloon achterlaten en zijn er voldoende sorteermogelijkheden. Het aanbod en de kwaliteit van Nederlandstalige sjablonen halen het echter niet bij die van de Engelstalige versies.
Binnen een presentatie kan een aantal kant-en-klare thema's worden geselecteerd, maar eigen thema's aan de lijst toevoegen is nog onmogelijk. Wel kan per dia een andere achtergrondkleur worden gekozen. Verder is het mogelijk om video's te embedden, vectorfiguren in te voegen - waarbij de nieuwe tekenmodule wordt gebruikt - en sprekersnotities aan de presentatie te koppelen.
Een voltooide presentatie wordt in een nieuw browservenster gestart. We missen wel overgangseffecten en animaties ter verfraaiing, maar het is mogelijk om de bestanden direct vanuit de presentatiemodus te downloaden.
Ook Microsoft geeft gebruikers de kans om bij de start van een nieuwe presentatie een aantal thema's te kiezen. Deze zien er professioneler uit dan die in de presentatiemodule van Google en ook het aantal thema's ligt hoger.
/i/1279722878.png?f=thumb)
Een ander pluspunt van Office Web Apps is dat alle lettertypen die op een Windows-pc zijn geïnstalleerd te gebruiken zijn. Bij Google Docs is de keuze beperkt tot circa tien browserfonts, wat echter weer als voordeel heeft dat deze op vrijwel elke pc en elk OS aanwezig zijn.
De online-PowerPoint-versie moet echter een groot aantal mogelijkheden van de desktopversie missen. Zo is het niet mogelijk om video's of overgangseffecten in te voegen. De handige SmartArt-diagrammen kunnen weer wel worden ingevoegd, evenals afbeeldingen en hyperlinks.
Tekstverwerker
De opmaakmogelijkheden in de tekstverwerker van Google Docs zullen voor veel gebruikers voldoende zijn nu er sinds de laatste update ook tabstops en een liniaal beschikbaar zijn. Verder kunnen er wiskundige formules worden ingevoegd en kop- en voetteksten worden geplaatst, en het is mogelijk om een inhoudsopgave te genereren. Prettig is de Nederlandstalige spellingscontrole, al hadden wij nog geen toegang tot de door Google beloofde module die vertalingen aanbiedt.
Google mag nog het nodige schaven aan zijn converteerwerk. Het importeren van een Word-bestand naar Google Docs, een willekeurig persbericht met een solide, schreeuwerige opmaak
, en de uiteindelijke conversie vielen zwaar tegen. De tekst was weliswaar in zijn geheel te bewerken, maar er bleef weinig van de bedoelde opmaak over.
:fill(white)/i/1279722535.jpeg?f=thumb)
Word in de Office Web Apps-omgeving beschikt over minder functionaliteit, vooral als het gaat om het comfortabel opmaken van grote documenten. Een groot gemis is de afwezigheid van een zoek/vervang-functie. Een printfunctie is weliswaar aanwezig, maar is wel verborgen in het file-menu in de weergave-modus.
:fill(white)/i/1279722536.jpeg?f=thumb)
Het Word-testdocument waarvan door de conversie van Google Docs weinig overbleef, wordt in de online-tekstverwerker van Microsoft in de zogeheten leesweergave op dezelfde manier weergegeven als in de Word-applicatie. In de bewerkingsmodus verdwijnt echter een deel van de opmaak, waardoor soms naar de leesweergave moet worden teruggeschakeld.
De apps nader bekeken 2/2
Spreadsheet
De spreadsheet in Google Docs biedt de mogelijkheid om verschillende rekenbladen in één bestand te houden. In tegenstelling tot in bijvoorbeeld Excel begint een blanco spreadsheet hier met maar één rekenblad in plaats van drie. Ook handig is de auto-save-functionaliteit die in alle modules van Google Docs is terug te vinden. Hierdoor blijft vrijwel al het werk behouden, mocht de browser crashen. Google heeft de ondersteuning voor Gears laten vallen, waardoor het niet langer mogelijk is om offline aan een document door te werken. In de toekomst moet dit worden verholpen met behulp van html 5, maar onduidelijk is hoe lang dit gaat duren.
/i/1279873267.png?f=thumb)
Het importeren van spreadsheets kan vanuit de diverse Excel-formaten, terwijl ook csv- en ods-bestanden van OpenOffice.org kunnen worden geopend. Exporteren naar dezelfde formaten is mogelijk en ook pdf's kunnen worden aangemaakt.
Voor de meeste gebruikers zal het aantal beschikbare formules toereikend zijn, maar de functie om grafieken te maken, is enigszins beperkt, vooral wat opmaakmogelijkheden betreft. Ook de printfunctie beschikt over weinig opties. De revisiegeschiedenis, waarin alle veranderingen worden bijgehouden, is daarentegen erg handig.
De webuitvoering van Excel heeft in grote lijnen dezelfde beperkingen als de overige onderdelen van Office Web Apps; veel opmaakfuncties zijn afwezig en de beschikbare functionaliteit beperkt zich tot het hoognodige. Het aanmaken van grafieken is in de webversie dus onmogelijk. Wie vanuit de volwaardige Excel-applicatie een document op SkyDrive opslaat, wordt wel keurig gewaarschuwd dat sommige elementen, zoals 3d-grafieken, in de webversie niet beschikbaar zijn.
Overige tools
Microsoft heeft aan zijn Office Web Apps ook nog OneNote toegevoegd. Deze tool is primair bedoeld voor het maken van aantekeningen en heeft iets weg van het populaire EverNote. Wie de webversie van OneNote wil gebruiken voor het maken van notities, zal prima met de tool uit de voeten kunnen omdat te veel functionaliteit alleen maar in de weg zou zitten. Vanuit de OneNote-applicatie uit Office 2010 kunnen notities verder worden bewerkt en met andere OneNote-bestanden worden verbonden.
/i/1279873472.png?f=thumb)
Google Docs beschikt nog over een Forms-module. Hiermee kunnen vragenlijsten worden opgezet, die vervolgens kunnen worden rondgestuurd. De resultaten worden keurig in een achterliggende spreadsheet opgeslagen. Het aanmaken van de vragen in Forms gaat eenvoudig en gegenereerde vragenlijsten kunnen zelfs op websites worden geplaatst.
De tekenmodule in Google Docs is goed geïntegreerd met de overige onderdelen en laat de gebruiker eenvoudige vectorgraphics aanmaken. Creaties kunnen worden opgeslagen als svg, jpg en png.
Mobiele versies
Conclusie
Microsoft heeft met zijn Office Web Apps een gratis te gebruiken serie webapplicaties ontwikkeld, die door de goede paginarendering vooral nuttig zijn als document viewers. De bewerkingsmogelijkheden waarover de webapplicaties beschikken, zijn echter beperkt en dat lijkt een bewuste keuze van de softwaregigant. De firma heeft namelijk liever dat de eindgebruiker ook een Office 2010-licentie bemachtigt.
Wanneer we naar de Google Docs-suite kijken, dan kunnen we met deze serie webapplicaties beter uit de voeten binnen de beperkte mogelijkheden van een browser. Ook over het samenwerken aan documenten is beter nagedacht en de geboden functionaliteit is groter. Dat zal ook wel moeten, wil Google voldoende gebruikers binnenhalen. Voor complexere documenten moet de gebruiker echter nog steeds uitwijken naar een pakket als OpenOffice.org of uiteraard Microsoft Office.
Ondanks een eerste dappere poging van Microsoft om Office-gebruikers via webapplicaties documenten te laten bewerken, moet de softwaregigant nog veel werk verzetten voordat we Office Web Apps een aanrader kunnen noemen. Google Docs is ondertussen aardig op weg om via de browser eenvoudige klussen te klaren, maar de zoekreus heeft dan ook een voorsprong van ruim drie jaar bij het ontwikkelen en aanbieden van webapplicaties.