Cookies op Tweakers

Tweakers is onderdeel van DPG Media en maakt gebruik van cookies, JavaScript en vergelijkbare technologie om je onder andere een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kan Tweakers hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Cookies accepteren' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt? Bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door Tijs Hofmans

Redacteur privacy & security

Dataverzameling met 'Super SyRI'

Nieuw wetsvoorstel vraagt om waakzaamheid

De samenwerkingsverbanden

De samenwerkingsverbanden zijn niet zomaar bedacht. De minister heeft gekeken naar raamwerken die op dit moment al bestaan en die onderling al veel samenwerken, maar waarvoor het dus gemakkelijker moet worden om informatie te verzamelen.

Het eerste wetsvoorstel telt vier specifieke samenwerkingsverbanden.

Financieel Expertisecentrum

Bij het Financieel Expertisecentrum zijn naast overheidsinstellingen ook banken en andere financiële instellingen betrokken. Dat zijn banken zelf, maar ook De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Ook de Belastingdienst en de FIOD zijn erbij aangesloten, net als de Financial Intelligence Unit. Die laatste is een organisatie waaraan banken 'ongebruikelijke transacties' moeten melden. Dat is ook vooral wat het Financieel Expertisecentrum doet; het onderzoekt mogelijk dubieuze transacties die verbonden zijn aan georganiseerde misdaad. Onlangs maakte het FEC bijvoorbeeld nog bekend zich meer te gaan richten op 'coronafraude', waarbij criminelen misbruik maken van de pandemie. Oplichters bieden dan bijvoorbeeld voor veel geld niet-bestaande mondkapjes aan op internet. Daar wil onder meer de FIOD tegen optreden.

Ook buiten crisistijd werken de instanties in het FEC samen. Eerder dit jaar begon het bijvoorbeeld met een programma om extra te letten op mensenhandel en witwassen. De aangesloten partijen wilden meer kennis uitwisselen over wat ze weten over die onderwerpen en hoe die kennis tot betere opsporing kan leiden.

Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen, iCOV

'Infobox' is een wat duister begrip, maar 'crimineel en onverklaarbaar vermogen' geeft klip-en-klaar aan wat deze instantie doet. De iCOV is een samenwerking tussen onder andere politie, Belastingdienst en douane die in kaart brengt welke personen meer geld lijken te hebben dan zou moeten. Denk bijvoorbeeld aan iemand die op papier geen inkomsten heeft, maar wel in een dure auto rijdt of in een groot huis woont.

Instanties die bij het iCOV-verband zijn aangesloten, kunnen rapportages opvragen bij andere instanties als er een vermoeden is dat iemand crimineel geld heeft. In principe is het iCOV alleen bedoeld voor zware misdaad, omdat de opsporing vrij intensief is. Opvallend is echter dat onlangs juist via het iCOV mondkapjesfraudeurs werden opgepakt. Dat gebeurde door een samenwerking met de Financial Intelligence Unit, die dus ook betrokken is bij het bovenstaande Financieel Expertise Centrum.

Het Openbaar Ministerie schrijft zelf dat het opsporen van crimineel geld alleen kan met 'data, heel veel data'. Sterker nog, daar draait de hele Infobox om. "Het unieke aan dit samenwerkingsverband is de grote hoeveelheid data; dat is onze kracht", zegt iCOV-hoofd Gees Grootscholten. "Wij zetten juist alle datasets van de instanties bij elkaar. Als er een aanvraag komt, dan raadplegen we die sets en maken van al die verschillende data een compleet overzicht." Daardoor ontstaat 'een een breed en systematisch overzicht van de persoon naar wie het onderzoek loopt'.

Regionale en Landelijke Informatie- en Expertise Centra

Dit zijn verschillende verbanden. Nederland telt tien Regionale Informatie- en Expertise Centra, en een Landelijk Informatie- en Expertise Centrum. Ze zijn bedoeld als de lokale en regionale oren en ogen van de overheid en de maatschappij als het gaat om 'criminele ondermijning'. Daaronder vallen veel soorten misdaad, zoals hennepteelt en drugshandel, maar ook weer witwassen en fraude.

De RIEC's en het LIEC werken samen met de opsporingsdiensten zoals de politie, douane en de FIOD, maar ook met gemeenten en provincies. Ook zijn instanties zoals de Voedsel- en Warenautoriteit en de Immigratie- en Naturalisatiedienst erbij aangesloten.

De RIEC's ondersteunen officiële instanties bijvoorbeeld op het gebied van technologie, bijvoorbeeld met de inzet van drones om hennepkwekerijen op te sporen. Ook wisselen ze kennis uit met elkaar én doen ze aan publieksvoorlichting over hoe burgers bijvoorbeeld criminaliteit kunnen herkennen.

Zorg- en Veiligheidshuizen

De Zorg- en Veiligheidshuizen zijn een wat vreemde eend in de bijt. Ze richten zich op 'complexe veiligheidscasuïstiek', maar dan vooral op individueel niveau. De samenwerking is tussen politie- en opsporingsdiensten, zoals de reclassering en de Dienst Justitiële Inrichtingen, maar ook de GGZ, GGD's en het Instituut voor Maatschappelijk Werk zijn erbij betrokken.

De Zorg- en Veiligheidshuizen zijn bedoeld om mensen met problemen te helpen en aan te pakken, waar een enkele instantie dat bijvoorbeeld niet kan. Denk daarbij aan structureel huiselijk geweld waarmee Veilig Thuis alleen niets meer kan, maar ook radicalisering en extremisme kunnen via deze samenwerkingen vroegtijdig worden opgespoord.

Dit samenwerkingsverband draait dus meer om welzijn en geestelijke gezondheid dan om de bestrijding van criminaliteit. In de aankondiging voor de WGS op de site van de Veiligheidshuizen zelf worden voorbeelden van deze samenwerking zelfs niet genoemd.

Private partijen

Er is nog een ander interessant aspect aan de wet. Niet alleen overheidsinstanties kunnen er gemakkelijker data mee uitwisselen, dat kan ook met private partijen. Denk bijvoorbeeld aan banken. Nu zijn de bestaande samenwerkingsverbanden niet nieuw en de samenwerking met private partijen is dat evenmin. Banken wisselen bijvoorbeeld ook al gegevens uit met opsporingsdiensten om de financiering van terrorisme te spotten, of om witwassen of fraude tegen te gaan.

De WGS brengt weinig nieuws, maar maakt bestaande gegevensuitwisseling
gemakkelijker
Het is dan ook geen gekke vraag wat er nu precies zo anders is aan de wet en waarom die nu ineens zo kritisch wordt bekeken. In de Memorie van Toelichting wordt een goed voorbeeld aangehaald. Het gaat om het Financieel Expertisecentrum. De instanties die daaraan meewerkten en de Nederlandse Vereniging van Banken gaven een paar jaar geleden aan dat ze 'nauwere samenwerking als belangrijke stap zien' om financiële criminaliteit te bestrijden. Maar, zo concludeerden ze ook, 'de behoefte stuitte op een aantal belemmeringen'. Zo kunnen sommige gegevens niet getoetst worden bij andere instanties, terwijl dat wel een beter beeld van de fraude zou opleveren. "Veel van de wetten hebben geen grondslagen voor het verstrekken van data aan private partijen die aan samenwerkingsverbanden deelnemen", schreven de partijen. Die grondslag is er evenmin voor 'het gezamenlijk verwerken van data-analyses binnen deze verbanden'.

Kortom, de wet schept geen nieuwe bevoegdheden voor de overheid om meer data te kunnen verzamelen. Hij maakt het alleen eenvoudiger voor de verschillende overheidsinstellingen die nu al samenwerken, om hun data nog gemakkelijker onderling te delen.

Wat vind je van dit artikel?

Geef je mening in het Geachte Redactie-forum.

Apple iPad Pro (2021) 11" Wi-Fi, 8GB ram Microsoft Xbox Series X LG CX Google Pixel 5a 5G Sony XH90 / XH92 Samsung Galaxy S21 5G Sony PlayStation 5 Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2021 Hosting door True