Elon Musk pompt miljarden in een eigen gigachipfabriek voor Tesla en SpaceX

Artikel

Elon Musk betreedt de foundrymarkt. Afgelopen weekend kondigde hij een nieuwe chipfabriek aan in Texas: TeraFab. Daar moeten op grote schaal geavanceerde AI-chips van de band rollen voor Tesla en SpaceX. De plannen zijn ambitieus, maar Musk heeft de schijn tegen: chipfabrieken bouwen is extreem complex, hij heeft geen achtergrond in de chipsector en eerdere beloftes maakte hij niet altijd waar.

Chips voor auto's en de ruimte

De aankondiging komt niet helemaal uit de lucht vallen. Musk hintte er eerder al op dat hij een eigen chipfabrikant wilde opzetten, maar kondigde die afgelopen weekend officieel aan. TeraFab wordt een joint venture tussen Tesla en SpaceX, de twee grootste bedrijven van Musk. De belangrijkste reden: chiptekorten. Musk zegt al langer dat andere chipfabrikanten niet snel genoeg kunnen uitbreiden om aan de gigantische vraag naar AI-chips te voldoen.

Ook de bedrijven van Musk zijn hongerig naar geavanceerde chips, aangezien die allemaal veel rekenkracht nodig hebben: Tesla voor het maken van zelfrijdende auto's en Optimus-robots, SpaceX voor het bouwen van datacenters in de ruimte en xAI voor het trainen van llm's.

Daarom neemt hij het heft in eigen handen. "Ofwel bouwen we de TeraFab, ofwel hebben we geen chips en we hebben die chips nodig, dus bouwen we de TeraFab", zei de topman tijdens een persconferentie afgelopen weekend.

De TeraFab gaat chips maken voor Tesla's, Optimus-robots en de ruimte.

Een terawatt aan chips

Hij laat er dan ook geen gras over groeien: op termijn moet TeraFab jaarlijks chips gaan produceren met een gezamenlijk vermogen van een terawatt. Dat is volgens Musk ruim 50 keer meer dan de wereldwijde chipproductiecapaciteit van alle huidige fabrikanten bij elkaar.

Nu is 'vermogen' een vreemde manier om chips te meten, want dat zegt weinig over de daadwerkelijke aantallen. Om het concreter te maken: TeraFab moet in eerste instantie 100.000 wafers per maand gaan produceren. Dat is ongeveer evenveel als de grootste TSMC-fabrieken, genaamd 'Gigafabs'.

En dat wordt volgens Musk nog maar het begin: op termijn wil de chipmaker een miljoen wafers per maand produceren, waarmee TeraFab in de buurt zou komen bij de totale productiecapaciteit van TSMC: in 2025 produceerde de marktleider zo'n 17 miljoen wafers, wat neerkomt op ruim 1,4 miljoen stuks per maand.

Die chips worden gemaakt in alle soorten en maten. Het bedrijf wil zowel logicchips (zoals cpu's en gpu's) als geheugen gaan produceren, allemaal met verschillende doeleinden. TeraFab produceert straks bijvoorbeeld inferencechips voor het aansturen van zelfrijdende Tesla's en Optimus-robots.

Ook gaat de fabriek extra stevige chips maken die geschikt zijn voor gebruik in de ruimte, waarbij dan weer extra uitdagingen komen kijken, bijvoorbeeld op het gebied van stralingsbestendigheid en warmteproductie.

De TeraFab gaat jaarlijks chips met 1TW aan vermogen leveren.

2nm en daar voorbij(?)

Technische details over de TeraFab-chips zijn overigens nog niet bekend. Hoewel Musk niet concreet een productieproces noemde, liet hij eerder de term '2 nanometer' vallen. Gevestigde chipfabrikanten als TSMC, Samsung en Intel zijn nét begonnen met productie op 2nm.

Het is vrij ongehoord dat een nieuwe speler zonder enige ervaring op zo'n hoog niveau instapt, hoewel TeraFab niet de eerste zou zijn. Japanse chipmaker Rapidus werd ruim drie jaar geleden opgezet en verwacht volgend jaar ook 2nm-chips te gaan produceren. Dat bedrijf had echter uitgebreide hulp van onderzoeksinstellingen als IBM en imec, die blauwdrukken voor 2nm-productieprocessen aanleveren.

Musk sprak in zijn presentatie niet over eventuele samenwerkingen met onderzoeksinstellingen of andere chipmakers, hoewel dat ook niet meteen werd uitgesloten.

Benieuwd hoe chips worden gemaakt?

Het produceren van chips is een lang en ingewikkeld proces. Ben je benieuwd hoe dat precies in zijn werk gaat? Wij schreven eerder een artikel waarin het complete productieproces wordt uitgelopen, van het begin tot een werkende chip. Ook schreven we artikelen over de manier waarop chips in de toekomst nóg krachtiger worden gemaakt. Je kunt ze hieronder lezen:

• Hoe wordt jouw cpu of gpu gemaakt? Het chipproductieproces uitgelegd

• Zo worden chips de komende jaren sneller - Een rondleiding bij imec in Leuven

• Hoe werken de machines van ASML?

Alles-in-1-fabriek op gigaschaal

Musk krijgt nog een flinke kluif aan het opzetten van TeraFab, want het produceren van geavanceerde chips vergt ontzettend veel kennis en ervaring. Er zijn momenteel drie grote bedrijven die dergelijke chips kunnen produceren, waarvan er slechts een echt succesvol is: marktleider TSMC uit Taiwan. Intel en Samsung doen dat ook, maar hebben ondanks hun decennialange ervaring moeite om rendabel (logic)chips uit hun fabrieken te persen. Als nieuwe speler zullen die uitdagingen alleen maar groter zijn.

Bovendien moet TeraFab alle productiestappen onder één dak gaan uitvoeren en ook dat is ongehoord. TeraFab krijgt apparatuur om chips mee te ontwerpen, testen, produceren en packagen. Normaal gesproken gebeuren de verschillende stappen bij verschillende bedrijven, of op zijn minst in verschillende losse fabrieken, die vaak ook in verschillende landen staan.

Door als bedrijf te specialiseren in één productiestap, kun je immers betere producten maken én heb je minder kapitaal nodig. Chipmaker TSMC richt zich enkel op de productiestap van logic en geeft alsnog jaarlijks tientallen miljarden uit aan r&d, de bouw van fabrieken en de inkoop van apparatuur.

Musk zegt dat het combineren van al deze aspecten ook veel voordelen oplevert. Zo moet TeraFab sneller kunnen 'itereren': ontwikkelaars ontwerpen een chip, draaien een testrun, bekijken hoe de chip verbeterd moet worden, voeren die verbeteringen door en draaien nog een testrun. Door alles in één gebouw te doen, kun je die stappen sneller doorlopen.

'De cleanroom is maar onzin'

Ook de uitvoering van de fabriek moet nog blijken. Hoe dan ook houdt Musk er bijzondere ideeën op na. Normale chipfabrieken zijn extreem schoon van binnen; zelfs de kleinste stofdeeltjes kunnen een chip, die bestaat uit miljarden miniscule transistors, immers afschrijven.

Musk vindt dat maar onzin. Hij zei eerder dat Tesla het concept van een chipfabriek op zijn kop gaat zetten, waarbij hij grapte dat hij een cleanroom wil maken waar je 'een cheeseburger kunt eten en een sigaar kunt roken'. De wafer moet maar gewoon hermetisch worden afgesloten en vervoerd worden in geïsoleerde cassettes. Dat andere chipfabrieken dat al doen en dat ook de machines in de fabriek zelf ontzettend gevoelig zijn voor deeltjes, laat hij achterwege.

Toch blijft Musk zelf optimistisch. Hij erkent weliswaar dat TeraFab ambitieus is, maar benadrukt ook dat hij 'eerder het onmogelijke heeft gedaan' met Tesla en SpaceX. De tijd zal moeten uitwijzen of TeraFab daadwerkelijk kan uitgroeien tot een van de grootste chipfabrikanten ter wereld. Voorlopig blijft het vooral een ambitieus plan: Musk noemde nog geen concrete tijdlijn voor de bouw of opschaling van de fabriek.

Reacties (146)

[Phosoup]

Dat hij geen achtergrond heeft in chipfabrieken, dat hoeft neem ik aan geen 'schijn tegen' te zijn. Hij had ook geen achtergrond in EV's of ruimtevaart bijvoorbeeld. Het gaat er meer om de juiste visie te hebben, de juiste mensen bij elkaar te krijgen en die succesvol leiding te geven. Dat lijkt hem tot nu toe toch redelijk af te gaan. Het zal vermoedelijk allemaal wat langzamer gaan dan zijn voorspelling, maar onmogelijk is het toch zeker niet. Ook niet omdat hij er dus redelijk van afhankelijk gaat zijn, zeker als hij voorop wil blijven lopen, dan staat er veel op het spel om het tot een succes te maken.

[Tozz]

Het is een beetje dubbel denk ik. Elon heeft hele grote successen behaald (Tesla, SpaceX) maar ook best wel wat flops. FSD bijvoorbeeld is na een decennia nog altijd niet wat Elon in 2013 heeft beloofd en het ziet er ook niet naar uit dat dat de komende decennia heel veel gaat verbeteren

Roadster 2. Tesla Semi. Cybertruck. Allemaal geen succes om verschillende redenen. Ik zie RoboTaxi diezelfde richting op gaan.

Twitter, Boring Company, Neuralink en SolarCity.. Is ook niet wat er beloofd is.

Het zou zeker kunnen dat dit een mega succes gaat worden dat de chipindustrie op z'n kop zet zoals Tesla dat met de autoindustrie heeft gedaan.. maar de kans is denk ik even groot dat dit een grote money pit gaat worden waar nooit serieuze aantallen chips uit rollen

[Phosoup]

Niet alles is een succes, daarin heb je gelijk. Een product van een bedrijf kan minder succesvol worden, maar het bedrijf als geheel nog een succes. Als je veel geld hebt, kun je je ook wat missers of minder succesvolle producten veroorloven. Cybertruck lijkt het niet te worden inderdaad. Tesla Semi, is dat al een faal te noemen? Duurt volgens mij alleen langer dan gepland, maar begint nu langzamerhand pas op de markt te komen. Het is nog afwachten of dat alsnog een succes zou kunnen worden of niet. FSD is ook een verhaal wat veel langer gaat duren, maar ik zou dat ook niet perse onsuccesvol noemen. SolarCity/Tesla Solar met z'n dakpanpaneeltjes voor opwek is het ook niet geworden, Tesla Energy met z'n energie-opslag dan weer wel. Twitter, ligt eraan wat zijn doel was; nog steeds meest gebruikte social media platform, boekt langzamerhand meer winst, en is een puzzelstuk in een groter geheel met oa AI.

Eigenlijk is het met veel zaken zo, het zijn puzzelstukjes die elkaar nodig hebben - zo ook deze nieuwe chipfabriek - en geen los onderdeel. Als een onderdeel minder winst maakt of zelfs verlies draait, dan hoeft dat nog steeds niet erg te zijn als het op andere vlakken weer voordelen heeft, zoals onafhankelijkheid, eigen R&D, of toekomstige plannen etc.

[wiseger]

Het basis probleem is dat er nauwelijks winst gemaakt wordt. Er zijn geen dividend uitkeringen naar aandeelhouders. Het schetsen van vergezichten waardoor straks de grote pot met goud binnenkomt, is wat Elon Musk heel vaak doet.

FSD zou de wereld veranderen, jaren later werd dat Robocab. Daarna was Tesla geen autobouwer maar een Robot maker. Die aan het einde van dit jaar in grote getale verkocht zou gaan worden. Alleen ontbrak er nog een besturingssysteem, de robot kon nog niets zelf. Inmiddels is het weer veranderd, we gaan nu een grote chipfabriek krijgen, en data centers in de ruimte. Ze gaan 50x meer chips produceren als de rest van de wereld bij elkaar.

Allemaal vergezichten die een hoop investeringen kosten maar waar maar weinig baten zijn. Elke keer als de zilvervloot zou moeten komen binnenvaren, veranderd het perspectief. Tot het een keer goed mis gaat.

[Phosoup]

Baten zijn er wel toch? Tesla is bijv bijna 2 biljoen waard, SpaceX ~een biljoen. Verkoop je wat aandelen, die zijn over de jaren heen flink gestegen, heb je een leuke winst. Tesla steekt al het geld in z'n bedrijf, en dat mag. Je weet dat je geen dividend krijgt, maar je kan nog steeds winst behalen als hij succes blijft hebben.

Over dat hij vaak van verhaal lijkt te veranderen: we leven in een supersnel veranderende wereld. Met z'n autootjes heeft hij het moeilijk tegen goede en vaak goedkopere BYD en (Chinese) consorten, de concurrentie is moordend op EV gebied. Zo 'makkelijk' als hij het had 15 jaar geleden is het nu niet meer op die markt. Juist dan moet je heel snel schakelen anders blijft er niks van je bedrijf over. Dat is het huidige tijdsgewricht, binnen een paar jaar is de wereld compleet veranderd, blijf je doen wat je al deed dan ben je over een paar jaar weg. Dus hij ontkomt ook niet aan de realiteit soms dat het anders gaat dan hij 5 of 10 jaar geleden dacht.

Ik denk trouwens dat zaken zoals FSD nog steeds belangrijk zullen zijn, en de systemen erachter. Volgens mij was het een jaar of 8 geleden dat Musk zei de toekomst die Robocabs zouden worden die vervoersdiensten zouden leveren, ipv dat Tesla losse auto's zou maken. Hij kondigt zulke dingen dus ook aan, waar hij naartoe wil. Vaak veel te optimistisch Dus het kan wat langer duren. Hij kan het mooi brengen, maar inderdaad moet er wel wat gebeuren nog. Het kan altijd misgaan, al heb je misgaan en Misgaan. Als het anders gaat dan gepland, hoeft het nog niet mis te gaan. En kan het nog steeds succesvol zijn.

En (AI) chips zijn ontzettend belangrijk en worden dat nog veel meer, dus dat in eigen beheer nemen is begrijpelijk. Ook dat ze in de VS worden gemaakt, wat Trump graag wil, zodat de VS minder afhankelijk is van andere landen.

[wiseger]

Nee waardering zijn geen baten. De baten (omzet) van SpaceX was nog geen 16 miljard USD in 2025. De omzet van X.com was nog geen 3 miljard USD in 2025. De winst ligt dus nog stukken lager.

De waardering wordt echter door Musk geschat op 1750 miljard USD. Hij vind het nieuwe bedrijf 90x meer waard dan de jaaromzet in 2025. Echt ongekend. Normaliter wordt een bedrijf op 5 tot 8 keer de jaarwinst gewaardeerd. Een top bedrijf wellicht op tien keer de jaarwinst.

Als je in november 2021 aandelen Tesla had gekocht, dan heb je vandaag de dag nog geen cent verdiend. Wel mag je vier jaar inflatie van je investering aftrekken.

[PHiXioN]

Elon musk is een technocraat en autistisch. Technisch is FSD allang mogelijk. Wat niet technisch maakbaar is, is hetgeen dat hij niet volledig in eigen hand heeft, zoals wetgeving en politiek die er (terecht) nog erg terughoudend mee zijn.

[Jorah_Newstone]

Het gaat om geld, als je genoeg geld ergens tegenaan gooit krijg je vanzelf vooruitgang. Hij zal wel de specialisten van Intel en AMD en ook bij Apple wel wegkopen.

[Sluuut]

Eigenlijk gaat het niet om geld, maar een goede babbel en een goede visie. Met dat krijg je namelijk vanzelf geld.

[Lisadr]

Elon is zelf een voorbeeld dat het wel om geld gaat. Elon was al miljonair dankzij familiegeld en daarmee kon hij geld en tijd hebben om nieuwe ondernemingen te starten. Je hebt altijd een basis nodig qua geld. Arme mensen hebben de luxe niet om risico's te nemen, ondanks een goede babbel en goede visie.

[KoffieAnanas]

Met geld maak je geld. Musk was al rijk bij de geboorte. Een beetje slimme miljonair wordt vele malen rijker. Niet voor niets neemt de kloof steeds verder toe in de wereld. De rijken worden rijker, de armen armer.

[amigob2]

voor chip productie waar het hier overgaat , moet je niet bij AMD of Apple zijn. Die gaan gewoon nar TSMC voor een productie. En dan blijft intel over, nou daar wil je die engineers ook niet vandaan halen want Intel besteed hun CPU bakken uit aan TSMC omdat ze het zelf niet kunnen.

[MSalters]

Intel heeft te laat ingezet om EUV maar dat is inmiddels niet meer het nieuwste. We zijn momenteel bij EUV-NA en daar was Intel wel vroeg bij.

[amigob2]

De EXE5000 ( High NA ) hebben is 1 ding ( die gaan trouwens ook gewoon naar TSCM gaat)
De EXE5000 wordt nog niet voor HVM gebruikt
En TSMC loopt niet voor omdat ze betere machines hebben, TSMC loop voor omdat ze gewoon betere engineers hebben die dus een beter proces hebben ontwikkeld . Als je al niet een beetje in de buurt kunt komen bij TSMC met de zelfde machines, dan kun je het wel vergeten dat je met een 3/4 jaar voorsprong in het hebben van de EXE5000. echt gaat helpen. Het is namelijk niet zo dat het hele proces anders wordt. Daarnaast moet Intel meer lagen doen op High NA dan TSMC. Omdat ze gewoon nog niet het proces onder controle hebben als TSMC, waardoor de eindproducten gewoon duurder zullen zijn.

[Loncle]

Op mijn werk zeiden we altijd, het maakt niet uit hoeveel geld je er tegen aan smijt, al huur je 9 vrouwen in, een zwangerschap is altijd 9 maanden.

[Myrdhin]

Echter leveren 9 vrouwen na 9 maanden zwangerschap waarschijnlijk 9 kinderen in plaats van 1. Horizontaal schalen noemen ze dat.

Het proces kan je misschien niet altijd versnellen maar door veel gelijktijdig langdurige processen naast elkaar kan je alsnog schalen.

[ccnl]

Waarom huur je niet een vrouw, die al in de 9de maand zwanger is?

[Phosoup]

Geld is onmisbaar. Maar geen garantie voor succes. Kijk maar eens wat voor miljarden er in allerlei projecten worden gestopt door zeg Meta, Google, MS die niet succesvol bleken. Het is een voorwaarde om iets te kunnen beginnen, en hoe meer je hebt hoe meer speelruimte je hebt, maar je hebt nog steeds kans dat anderen slimmer zijn met minder geld. Of dat je bakken met geld en een visie hebt waar niemand op zit te wachten (MetaVerse?).. dan zorgt genoeg geld er tegenaan gooien alsnog niet voor de gewenste vooruitgang.

[2cents]

Grappig, ik vind juist Apple de laatste jaren een voorbeeld van heel veel geld er tegenaan gooien en toch weinig tot geen vooruitgang boeken...

[EvaluationCopy]

https://www.wsj.com/tech/...iptions-strategy-7ce4ba7f

Dat zie je verkeerd. Scroll even naar beneden, naar het grafiekje.

[_Pussycat_]

En wat is er te zien in dat grafiekje? CapEx.
Apple heeft veel geld in RnD (niet CapEx) van hun "Apple Intelligence" gegooid en niets bereikt.

[n4m3l355]

Ik denk dat Musks projecten genoeg voorbeelden heeft bij uitstek waar ongeacht kennis, geld vooruitgang niet gegarandeerd is. Zoals sommige al aanhalen, FSB maar ook de nodige auto's die Tesla heeft gelanceerd zijn of heel laat of presteren heel slecht. De Boring company om er maar even eentje te noemen is een totale flop.

Een eigen foundry heeft Intel bijna hun nek gekost, het is niet kwestie even een fabriekje opzetten, daar heb je de nodige talent voor nodig en jaren geduld. Dus zelfs deze aankondiging, het is niet alsof morgen chips van de pres rollen. Daar gaan jaren overheen, tegen die tijd ziet de productie landscape er heel anders uit.

Overigens komt bij mij de vraag op, als men zo'n fabriek opzet met grootse plannen, heeft men daar daadwerkelijk de vraag naar. Een productie lijn zonder voldoende productie is namelijk geen optie. Dus met teruglopende sales van Tesla, Grok dat bottom tier presteerd, heeft men daadwerkelijk deze capaciteit nodig? Of is dit wederom een mooie subsidie slurp van Musk om zijn networth te pompen.

[Robbaman]

Belangrijk verschil is alleen wel dat er al een aantal partijen zijn die doen wat hij wil doen en hier extreem veel moeite mee hebben.

Toen hij met Tesla begon wilde bestaande autofabrikanten niet aan EV's denken, dus stopten ze hier ook geen aandacht in. Er is dus geen aanleiding om te geloven dat de technische uitdaging voor hen te groot zou zijn geweest als ze het wel hadden gewild.

Voor SpaceX geldt iets vergelijkbaars. De hoge piefen bij de NASA, ESA, etc, dachten al bij voorbaat dat het lastig zou worden en hebben daarom eigenlijk niet eens geprobeerd een herbruikbare raket op te zetten.

Vergelijk dit met chips maken. TSCM, Intel en Samsung zijn hier al (tientallen) jaren keihard mee bezig en hebben het niet makkelijk om de laatste technieken optimaal te gebruiken.

Het is dus minder een kwestie van een onderbenutte potentie goed in te schatten en uit te buiten (wat hij natuurlijk fantastisch heeft gedaan bij Tesla en SpaceX) en meer een kwestie van iets verbeteren waar al enorm veel aandacht en geld naartoe gaat.

Ik vraag me af of dit hem zomaar gaat lukken.

[Phosoup]

Zomaar gaat het zeker niet lukken, er zal heel veel aandacht naartoe moeten. Omdat het zo essentieel is, zoals ook in het artikel staat, is de kans wel wat groter gok ik. En rendabel is misschien iets minder belangrijk als hij het meteen kan inzetten voor z'n andere producten zoals robots/auto's/datacenters etc. Dat kan namelijk best een groot voordeel zijn. Maar we zullen zien

Overigens was er vóór SpaceX wel degelijk geprobeerd om herbruikbare raketten te maken, in ieder geval door private partijen. Kistler Aerospace bijvoorbeeld, die probeerde het met herbruikbare raketten, maar is het niet gelukt. In de jaren 90 ook Rotary Rocket. Heel veel geïnvesteerd maar niet gelukt.

[kiang]

Dat lijkt hem tot nu toe toch redelijk af te gaan

• Tesla vehicle sales were down 49.5 percent between January 2024 and January 2026
• Elon Musk’s polygonal pickup is a polarizing sales flop that's missed the billionaire’s volume goal by a staggering 84%.
• Tesla's solar deployments are at their lowest since 2020
• The Vegas Loop hasn’t been the transport game changer the company promised
• X is estimated to have lost about 11 million monthly active users in the European Union
• the first prototype was just a guy dancing in a bodysuit

De mythe dat Elon alles wat hij aanraakt in goud verandert snap ik niet zo goed, je bewijst vooral dat hij een erg goed PR team heeft.

Tesla was een succes toen hij het gameplan van de oprichters bleef volgen. Toen Elon zelf begon de visie bij te sturen (slechte semitrucks, de cybertruck, brakke FSD) ging het de mist in.

SpaceX daarentegen is inderdaad een ongelofelijk succes. Kudos aan de ingenieurs daar.

[Reactie gewijzigd door kiang op 23 maart 2026 16:58]

[Phosoup]

Ik geloof - zeker in combinatie met mijn andere berichten in deze draad - dat ik nergens heb gezegd dat alles goud wordt wat hij aanraakt. Hij heeft wel verdraaid veel voor elkaar krijgen met z'n bedrijven. En als je zijn zakelijke dingen niet afzonderlijk bekijkt, dan is het geheel nog steeds succesvol. Een Cybertruck die faalt is 1 van de producten, dat kan weer gecompenseerd worden met andere producten. Semi-truck begon met enorme vertraging, er rijden alleen prototypes rond. Grootschalig worden ze pas vanaf dit jaar verkocht, dus pas vanaf dan kunnen we écht zien of het een succes gaat worden of niet. FSD zou er allang moeten zijn, daar heeft hij zich inderdaad op verkeken. Maar ik zie dat langzaamaan nog steeds beter worden, dus uiteindelijk kan dat - met flinke vertraging - alsnog een succes worden. Tesla verkoopt minder voertuigen blijkbaar, maar als ik de koers zie van Tesla dan is die in dezelfde periode (jan 2024 - jan 2026) wel verdubbeld. Doet ie als geheel toch iets goed, toch?

X is nog steeds succesvol, ondanks en paar procent eraf qua gebruikers in de EU. Ze beginnen langzamerhand te verdienen. En het is een onderdeel van een geheel, met onder andere AI/Grok en nog wel meer in de toekomst. BlueSky wat op T.net als populair alternatief voor X wordt gebruikt (denk ik) verloor recent 40% van zijn actieve dagelijkse gebruikers, ondanks dat ze groeiden qua accounts. Maar ja, als je een account hebt en je gebruikt het niet, schiet het niet zo op voor zo'n platform. Bluesky draait nog op durfkapitaal, en ik ben benieuwd of ze het redden zodra investeerders een keer geld willen zien. Een deel vd gebruikers die op hoge poten wegliep bij X en naar BlueSky ging, is ondertussen weer teruggekomen bij X omdat daar veel meer mensen zitten. Aloud probleem.

Musk bluft, dat doet hij al sinds het begin. Z'n eerste prototype EV hing van plakband aan elkaar, maar omdat hij goed blufte kon hij geld lospeuteren bij investeerders en daarna Tesla EV's succesvol gaan bouwen. Zijn bluffen moet je zeker meenemen, maar ook dat hij niet alleen bluft.

Het lijkt er trouwens op dat je SpaceX's succes aan de ingenieurs toeschrijft, en het 'falen' van Tesla aan Musk. Een gevalletje van "ons team" heeft gewonnen en "het team" heeft verloren?

[kiang]

Het lijkt er trouwens op dat je SpaceX's succes aan de ingenieurs toeschrijft, en het 'falen' van Tesla aan Musk. Een gevalletje van "ons team" heeft gewonnen en "het team" heeft verloren?

Dat doe ik zeker want het is altijd de werkende klasse die echte waarde creëert, nooit de kapitalist die alles op papier bezit.
Daarnaast, als je het patroon bekijkt zie je een rode draad: als Musk zich er te veel mee bemoeit dan wordt het een flop. Als hij aan de zijlijn staat gaat het prima, zoal bij Tesla het geval was tot Musk zich te veel bemoeide met wat er gebeurde, en de plannen die hij van de echte oprichters overnam het bedrijf niet meer konden leiden.

[Reactie gewijzigd door kiang op 23 maart 2026 18:44]

[Phosoup]

Uiteraard doet hij het niet alleen, dat lukt niemand bij zulke projecten. Je hebt een team nodig, en elk onderdeel van het team is belangrijk. Een goede leider is zeer belangrijk, want die heeft de visie, het grote geld, de risico's, en moet het team succesvol aansturen. Zonder Musk was Tesla/SpaceX waarschijnlijk gewoon één van de vele veelbelovende startups geweest die het niet heeft gered. Een briljant ingenieursteam komt meestal niet tot zijn recht bij een slechte leider. En bot gezegd: een heel goede ingenieur kun je tot op zeker hoogte nog vervangen. Musk vervangen wordt veel moeilijker.

De rode draad die je benoemt, zie ik er niet in. Zoals gezegd is de marktwaarde van zijn bedrijven enorm. Je wordt niet de rijkste persoon op aarde door maar wat aan te klooien en hopen dat anderen het dan weer voor je fixen. Maar als je anti-Musk bent, dan valt het vast overal te zien.

[kiang]

Je wordt niet de rijkste persoon op aarde door maar wat aan te klooien

Klopt, de meest bepalende factor om rijk te zijn is rijk geboren worden, veel meer dan talent hebben of hard werken. Wat bij Musk het geval was, met papa's handel is smargaten uit Zambia.

Wat jij hier vertoont is de just-world falacy, het blinde geloof dat de uitkomsten die je ziet in de wereld wel rechtvaardig moeten zijn: iemand is arm? Vast omdat die lui en dom is. Iemand bezit meer geld dan wanneer je 20 miljoen jaar aan $20/uur 40 uur per week werkt zonder ooit een cent uit te geven? Vast omdat hij zo hard werkt en slim is.

De realiteit is echter dat we in een enorm scheef systeem leven waar rijken het oneindig veel makkelijker hebben dan werkende klasse, en waar onder de rijken vooral een soort wedstrijdje "wie is de grootste sociopaat" gespeeld wordt dat bepaalt wie er de grootste aap op de rots wordt. Hard werken en talent hebben heeft daar bijster weinig mee te maken, Hoewel het natuurlijk helpt als je geen volslagen idioot bent.

Maar goed, als je een Musk fan bent wil je dat allemaal niet zien

[Phosoup]

Ik denk dat je de just-world falacy wat te ver doordrijft. Ja, als je uit een goed, inspirerend en welvarend nest komt en je hebt de juiste mensen om je heen, dan word je een stuk makkelijker rijk/succesvol dan als je in een sloppenwijk geboren wordt bij een alleenstaande moeder die geen onderwijs heeft genoten. Maar je opwerken tot de rijkste mens en meerdere van de succesvolste bedrijven van het moment, dat gaat je zelfs niet lukken al was je pa Bill Gates of Jeff Bezos. De kinderen van Musk worden waarschijnlijk ook niet zo succesvol als hij, ook al komen ze uit het 'beste mogelijke' nest. Alhoewel hijzelf erover zei dat z'n kinderen het te makkelijk hadden. Hijzelf was zeker niet arm als kind, maar werd veel gepest, vaak in elkaar geslagen en had een zeer slechte relatie met z'n vader. Dat is ook hoe hij gevormd is, onderdeel van zijn enorme drijfveer geworden. Bij sommige mensen wordt het na zo'n getroebleerde jeugd niks meer, bij hem schiet het juist de andere kant op.

En ja, helaas is het zo dat hard werken an sich je tegenwoordig niet perse veel oplevert. Vermogen, geldcreatie, economische spelletjes, daar zit het meeste geld. Ik ga ook maar voor dat eerste om nog wat financiële ademruimte te creëren, al hebben we dan weer een overheid die daar een stokje voor wil steken vanaf 2028, zodat werken én vermogen opbouwen als normale werkende niet snel veel oplevert.

Ik heb niet het idee dat geld Musk zoveel boeit trouwens. Musk ziet het gewoon als middel tot zijn doel (Mars). Dat lukt je niet met 10 miljard.

Ben ik fan? Ik bekijk zijn interviews omdat ik benieuwd ben naar zijn kijk op de wereld, op de plannen die hij heeft, hoe hij de toekomst ziet, waar hij naartoe werkt. Gewoonweg omdat hij veel voor elkaar krijgt geeft het vaak een interessante kijk op (een deel van) de toekomst. Ik zie mezelf niet als fan, gewoon geïnteresseerd in wat hij doet, omdat dat ook een deel van mijn toekomst zal zijn, waarschijnlijk.

En jij bent eerder Musk-hater denk ik? Waardoor je wat hij doet genuanceerder kan zien dan ik?

[_Pussycat_]

Het lijkt er trouwens op dat je SpaceX's succes aan de ingenieurs toeschrijft, en het 'falen' van Tesla aan Musk. Een gevalletje van "ons team" heeft gewonnen en "het team" heeft verloren?

• De onpractische en lelijke Cybertruck werd door Musk zelf doorgezet. Iedereen in het bedrijf wilde een betaalbaarder "Model 2" uitbrengen.
• Dat Tesla enorm veel klanten verloren heeft door zijn Nazi-sympathie is overduidelijk zijn schuld.
• Musk heeft bewust AI-Chips van nVidia weggekaapt van Tesla en aan zijn eigen X AI laten leveren.
• Musk heeft geholpen Trump te laten verkiezen, die vervolgens de EV markt in de VS kapot heeft gemaakt

Dus ja, dat is zijn schuld.

Dat SpaceX door zijn visie van de grond is gekomen en hij met verticaal landen gelijk had en met "snel ontwikkelen en testen" succesvol was zie ik daarentegen wel als zijn verdienste. En als je mij een miljard gegeven had, had ik niet zo een bedrijf uit de grond kunnen stampen. Ook al vind ik zijn politieke acties walgelijk, ik zie hem hier als een soort Werner von Braun die echt iets gedaan wist te krijgen.

[wiseger]

SpaceX is een succes maar bedenk dan wel, ze zetten in 2025 minder dan 16 miljard dollar om. Dat is geen winst maar omzet. Dan voegt hij het samen met x.com, de jaaromzet daarvan wordt tegen de 3 miljard dollar geschat. Dus het nieuwe bedrijf heeft een jaaromzet van minder 20 miljard dollar.

Elon Musk kent het nieuwe bedrijf een waar toe van 1750 miljard dollar. Dat is het bedrag dat hij wil ophalen met de beursintroductie komende zomer.

Dat is waar het probleem zit.

[pietvelleman]

De haat naar Musk is voor velen te groot om rationeel naar zijn successen en faalacties te kunnen kijken...

[hiostu]

Ik was vroeger een aardige Musk fan, maar nadat hij zich met de politiek is gaan bemoeien ben ik daar wel vanaf gestapt. Naast dat hij in het verleden al veel misinformatie heeft verspreid via Twitter is hij nu bezig om zijn geld te gebruiken om politiek te beinvloeden in een richting waar ik het absoluut niet mee eens ben. Het openlijk steunen van Trump, en partijen zoals AfD, heeft ervoor gezorgd dat ik absoluut geen fan meer ben van hem. Een nieuwe Tesla komt hier dan ook niet meer.

[pietvelleman]

En je bent niet de enige...

Maar ondanks de afkeer is het m.i. wel wenselijk om bij een artikel iets rationeler te schrijven...

En velen hebben die vaardigheid verloren als het gaat om Musk...
Of hij een chipfabriek kan opzetten dat succesvol is, is onafhankelijk van de vraag of je een hekel hebt aan AfD en Trump.

[sworpie]

Tussen neus en lippen door noem je dit artikel irrationeel maar heb je daar ook een onderbouwing voor?

[pietvelleman]

Het ging om deze opmerking in het artikel: "De plannen zijn ambitieus, maar Musk heeft de schijn tegen: chipfabrieken bouwen is extreem complex, hij heeft geen achtergrond in de chipsector en eerdere beloftes maakte hij niet altijd waar."

Lees het oorsprokelijke bericht van @Phosoup hierboven, waar ik op reageerde...

Phosoup geeft aan:
"Dat hij geen achtergrond heeft in chipfabrieken, dat hoeft neem ik aan geen 'schijn tegen' te zijn. Hij had ook geen achtergrond in EV's of ruimtevaart bijvoorbeeld. Het gaat er meer om de juiste visie te hebben, de juiste mensen bij elkaar te krijgen en die succesvol leiding te geven. Dat lijkt hem tot nu toe toch redelijk af te gaan.... [etc.etc.]"

Phosoup zegt het heel netjes....

En ook het deel "eerdere beloftes maakte hij niet altijd waar", vormt geen enkel inhoudelijk argument. Maar voor de auteur blijkbaar wel. Omdat hij eerdere plannen niet altijd waarmaakte, zal dit ook wel falen?
Ik denk dat de auteur zich te veel laten leiden door zijn afkeer van Musk. Irrationeel dus.

Wat ik hierboven zei: De haat naar Musk is voor velen te groot om rationeel naar zijn successen en faalacties te kunnen kijken...

Maar dat zie jij anders?

[HakanX]

Helemaal mee eens. Hij is inmiddels de rijkste man ter wereld, met bijna het dubbele van nummer 2 en nog steeds doet iedereen alsof hij niks kan bereiken en gaat falen. Ja hij roept veel en overdreven, maar zo werkt die wereld eenmaal, hij gebruikt dat gewoon voor investeerders. Maar als hij de helft of zelfs maar 10% van wat hij roept waar maakt is het al een enorm succes.

Intel en Samsung doen dat ook, maar hebben ondanks hun decennialange ervaring moeite om rendabel (logic)chips uit hun fabrieken te persen.

Ook deze "onderbouwing" is loos. Intel moet de chip zelf aan de man brengen. Elon gaat het zelf gebruiken, chips die hij anders voor geen geld kan kopen, al is hij de rijkste man ter wereld. Dat maakt de chips van onschatbare waarde. Dan maakt hij het eindproduct zoals een auto of robot maar $1000 duurder. Hij kan tenminste dan die producten maken, terwijl de rest achter het net vissen en geen product meer hebben om te verkopen.

Iedereen weet inmiddels dat we nog veel ergere chip crisissen gaan mee maken. Het gaat er niet beter op worden met zo weinig leveranciers. Zelfs heel de EU bij elkaar heeft niet de ballen om er genoeg geld tegen aan te gooien om een fabriek te bouwen terwijl we weten dat we binnen de kortste tijd gaan bedelen om chips. Dat de rijkste man ter wereld het 'maar' doet is niet meer dan logisch. Je moet ook iets met het geld. Lekker boeiend ook als het mislukt, is hij alsnog nog steeds de rijkste man ter wereld. Of je hem nou mag of niet.

[YGDRASSIL]

Ik ben ook geen fan meer van de man, maar wel van wat hij toch vaak bereikt, of mede in gang zet. En met delen van zijn visie (waarom we naar mars moeten en dergelijke) ben ik het mee eens,

[Splorky]

ik walg echt van die man.

Maar hij heeft een bijna oneindige berg met geld, en hij doet er dingen mee die denk ik uit eindelijk wel voordeel voor de maatschappij brengt, al dan niet indirect. De auto industrie zat er te comfortabel bij waarbij er geen motivatie was om vlot over te stappen op elektrisch. Ik wil musk wel wat credits geven dat hij dat proces versnelt heeft. Qua ruimte vaart heeft hij het ook een flinke boost gegeven aan de techniek, autonoom rijden. ja goede ontwikkelingen.

Aan de andere kant is het ook gewoon een walgelijk mens, hoe hij duidelijk onder invloed van drugs gezellig bij de president staat om even flink wat schade aan te richten.

[Fordox]

Elon kocht Tesla in het begin. Hij heeft het zelf niet opgezet en bedacht, alleen veel geld in gepompt.

[Phosoup]

Er was anders nog niks op de markt voordat Elon Musk erbij kwam. Gewoon een bedrijfje met een goed idee maar nog niks concreets waarmee ze geld konden verdienen. Tesla is nu 1,19 biljoen USD waard. Daar kom je niet door er louter veel geld in te pompen. Was het maar zo makkelijk!

[wiseger]

Je komt daar door een goed verhaal te hebben. En dat heeft Elon Musk. Mensen geloven erin, de zilvervloot komt eraan. FSD, RoboCab en Optimus. Die boot wil je niet missen.

Dus is Tesla 1190 miljard USD waard. Terwijl ze geen dividend uitkeren, nog nooit gedaan. Maar ja, de koers moet toch wel heel hard gaan stijgen in de toekomst met al die grote successen die eraan zitten te komen. Toch?

De realiteit is dat de koers staat momenteel lager dan in november 2021.

En nu zien we hetzelfde, SpaceX met een jaaromzet van minder dan 16 miljard USD, gecombineerd met X.com, die een jaaromzet haalt van net geen 3 miljard USD. Samen dus minder dan 20 miljard USD.

Maar wacht, er komen data centers in de ruimte aan, een chip fabriek die 50x meer gaat produceren dan alle chip fabrieken bij elkaar. Dus waardeert Elon Musk zijn gecombineerde bedrijf op 1750 miljard USD.

Dat is 90x keer de jaaromzet. Terwijl normaliter een bedrijf gewaardeerd wordt op vijf tot acht keer de jaar winst. Het is echt ongekend hoe Elon Musk het voor elkaar krijgt.

[Phosoup]

Koers gaat omhoog en omlaag toch? 2021 had een piek, daarna zakte het in met 66%, daarna weer omhoog tot record in december 2025, en nu iets onder het hoogste niveau van 2021. Tja, dat gaat met mijn eigen investeringen ook wel eens zo. Grote lijn lijkt nog omhoog te zijn. Ben trouwens blij dat ik geen Novo Nordisk (van Ozempic) heb gekocht, compleet ingestort zag ik net

En ja eens dat er overwaardering is. Komt volgens mij ook omdat er bakken met geld geprint zijn door overheden, die dan weer de koersen omhoog kunnen duwen, want je moet het extra geld toch ergens in stoppen. Daar zal nog wel eens een (flinke) correctie over komen verwacht ik. Daar zal dan de hele beurs last van krijgen, niet alleen Tesla/SpaceX.

Veel waarde zit in verwachting. En ook bijv in strategisch aspecten. SpaceX is best belangrijk voor de VS. Overal satellieten hebben en de ruimte in kunnen krijgen is veel waard. Eigen chipfabrieken in je land hebben staan ook. Mocht China Taiwan inlijven dan wil je het liefst je eigen TSMC hebben.

[wiseger]

SpaceX heeft al heel veel overheidscontracten. Met al die contracten en het eigen Starlink haalt SpaceX een jaaromzet van nog geen 16 miljard USD. Een prachtige omzet, daar is niks mis mee.

Maar hoe kan je dan die omzet zodanig verhogen dat je een jaar winst van 200 miljard USD gaat maken in de nabije toekomst? Want dat is de winst die je nodig hebt om een waardering van 1750 miljard USD te rechtvaardigen.

Mensen denken gewoon niet na. Het gemak waarmee Elon Musk miljarden vervangt door biljoenen is ongekend.

[Skit3000]

Als een clean room zorgt voor 99,99% betrouwbare chips en een oplossing zonder clean room voor 90% volledig betrouwbare chips, maar je kan in de andere 9,99% van de gevallen delen van de chip uitzetten die productiefouten bevatten, en je kunt zonder clean room (beduidend) meer produceren dan zonder, dan zou het inderdaad overbodig kunnen zijn. Maar, het lijkt me niet dat het om zulke percentages gaat, en ook op lange termijn stapelen de problemen zich misschien steeds verder op?

Dat gezegd hebbende, Intel en AMD verkopen al jaren hun minder betrouwbare chips onder een andere noemer (en zelfs chips die alle tests doorstaan werken nog onder het niveau dat ze eigenlijk vaak aan kunnen, denk aan mensen die CPUs overklokken, etc).

[Blokmeister]

De yields van de processen liggen toch een hoop lager tegenwoordig hoor. Zelf zonder stof is het schier onmogelijk om defectloze chips te bakken. Sterker nog, tegenwoordig moet je zelfs rekening houden met de kwantummechanische natuur van fotonen, omdat ze zich in de resist als deeltjes gedragen (erg kort door de bocht gezegd. Ik heb het hier over stochastische effecten.). Elke processtap heeft een foutmarge, en zelfs met een yield van 99.9% per stap, blijft er na honderden stappen bar weinig over.

[amigob2]

kun je eens uitleggen hoe yield per stap ( je bedoeld denk ik laag ) werkt

[Nas T]

Ik ga voor de uitleg er van uit dat je 100 chips op een wafer hebt. Stel dat je twee lagen maakt en elke laag bevat 10% fouten, dan heb je tien chips met een niet werkende eerste laag. Op de tweede laag valt ook tien procent, waardoor je maximaal twintig niet werkende chips hebt. Het zal vast ook voorkomen (zeker als de kans dat een bepaalde locatie op de wafer een defect krijgt relatief groot is) dat je in één chip allebei de lagen niet werkend hebt. Dan zul je in totaal minder dan twintig defecte chips hebben.

[Blokmeister]

Nas T legde het hieronder al uit. Ik bedoelde wel echt per stap en niet per laag. Je moet eerst je resist spincoaten, bakken, litho, bakken, ontwikkelen, etsen/ionen implanteren/materiaal deponeren, resist strippen, polijsten en dan door naar de volgende cyclus. Bij bijna elke stap kan wat mis gaan.

[florizla]

De meeste 'mislukte' chips van Intel en AMD, die door een stofdeeltje een kortsluiting of onderbroken contact hebben, belanden gewoon in de vuilbak hoor.

Sterker nog, die gaan door een versnipperaar, om te vermijden dat ze als namaak 'goeie' exemplaren verkocht worden.

Wat je koopt als 'minder presterende' chips, zijn 100% werkende exemplaren die door een niet-ideale dopering meer stroom verbruiken / warmer worden / hogere spanningen nodig hebben.

[Skit3000]

Alleen hoeft TeraFab daar niet bang voor te zijn, aangezien ze (waarschijnlijk) alleen hun eigen afnemer zijn. Als "traditionele" chipmakers de helft van de chips weg moeten gooien terwijl ze nog 90% goed zijn, wint TeraFab daar (bijna) 50% op.

[Bumpy_NL]

Die moet je even uitleggen. Een 90% werkende chip is een niet werkende chip. En waarom zou het voor Tesla geen probleem zijn omdat ze hun eigen afnemer zijn. Intel is ook zijn eigen afnemer en daar haar het momenteel ook niet lekker mee.

[Skit3000]

Even een versimpeld voorbeeld van een geheugenchip. Als je na fabricage test welke adressen niet goed een waarde vasthouden, kan je besluiten die adressen niet te gebruiken.

Met een CPU of GPU kan dat (afhankelijk van de architectuur en waar de beschadigingen zitten) ook.

Het is niet optimaal, maar als het aantal fouten zonder cleanroom nog enigzins beperkt blijft en je kunt (veel) sneller en goedkoper produceren, dan zou het het waard kunnen zijn.

[pegagus]

De i3, i5, i7 en i9 komen in verschillende varianten, maar zijn in de praktijk soms wat minder en soms wat beter gelukt. Tegenwoordig komen chips ook met een veelvoud aan processors. Zitten er 20 op een chip, 10% uitval is nog steeds 18 werkend.

[froggie]

De yield voor reticle-sized chips (denk de grote dies van NVIDIA etc.), na alle redundantie en foutcorrectie die al in die chips gebouwd wordt, is 40-50%. Chips van dat formaat zonder defecten bestaan praktisch niet en die ontwerpen hebben nog steeds een vrij grote hoeveelheid functionaliteit die niet redundant is, denk interconnect logic, memory controllers, etc. Zelfs een kleine daling in yield in een van de tussenstappen zorgt ervoor dat je overall yield snel naar 0% gaat.

[MSalters]

Nee hoor. Het is gangbaar dat een stofdeeltje één core verpest. Die wordt dan selectief uitgezet (efuse opblazen). Dat is hoe een hexacore dezelfde oppervlakte heeft als een octacore.

Het gaat past in de vuilnisbak als de fout in de "uncore" zit. Bijvoorbeeld in de I/O.

[grlk]

De leveranciers van de apparatuur eisen ook dat het spul in een cleanroom staat, anders geen service of garantie.

Of gaat Musk ook zelf een waferstepper maken?

[tedades]

Vanuit ASML hebben we (als tweakers) volgens mij nog niets gehoord over een nieuw type machine die lager eisen heeft voor een cleanroom. Maar wie weet dat dit nog gaat gebeuren, lijkt me wel een dure grap. Maar dat is EUV sowieso al.


Voor lithografie heb ik ze nog niet gezien maar Applied Materials heeft al een soort mini-bay machine waarin je modules kunt plaatsen. Zo maakt je een kleine cleanroom in de machine waarin je meerdere processtappen kunt uitvoeren. Omdat alles in de machine zit zouden de eisen voor je cleanroom ook minder kunnen zijn. Wie weet dat Elon straks dus gewoon kant-en-klare machines koopt en dit verkoopt als een nieuw aanpak.

Volgens mij zou je in principe ook de mens nog beter van de machine kunnen isoleren in de cleanroom. In plaats van een Ballroom ontwerp een soort Bay en Chase maar met een extra isolatie laag tussen de mensen en de wafer carrier. Dan zou je nog steeds bestaande apparatuur kunnen gebruiken. Maar het verhaal van Musk vind ik hier niet naar hinten, dat klinkt als iets innovatievers waarvan iedereen denkt dat het zou kunnen maar ook niet realistisch omdat niemand anders dat op het moment doet. Maar ja, ik laat mij graag verrassen.

[Reactie gewijzigd door tedades op 24 maart 2026 00:44]

[Neverwinterx]

Op zich een interessante vraag wel. Op een bepaald level moet je natuurlijk een clean "room" hebben, je wilt de deeltjes niet bij de productie. Maar de vraag is in hoeverre de ruimte waarin de mensen lopen clean hoeft te zijn, en of je de ruimte die echt clean hoeft te zijn niet kunt minimaliseren en afsluiten. Ik kan me inbeelden dat sommmige cleanroom situaties eerder historisch gegroeid zijn, en men dat nu een beetje anders kan doen. Maar ik geef maar wat educated guesses, daarvoor heb je experten en testen nodig.

Al vraag ik me wel af of dat nu echt zoveel kosten zal besparen.

[Reactie gewijzigd door Neverwinterx op 23 maart 2026 18:44]

[Lecenten]

"Chips maken is erg moeilijk". Vervang "Chips maken" door raketten de ruimte inschieten en je hebt je antwoord. Natuurlijk is het moelijk, maar de belangrijkste voorwaarden zijn veel geld en slimme mensen. Dat heeft hij beide.

[GurbieV]

Heeft hij slimme mensen?

Hij zal gewoon met een zak geld moeten zwaaien en specialisten moeten wegkopen.

[Jorah_Newstone]

Bij spaceX werken ook hele slimme mensen, of denkje dat hij zelf starship bouwt?

Alles heeft een prijskaartje, en hij heeft geld zat.

[GurbieV]

Denk je dat raketbouwers ook zo maar even chips maken?

Dus ik denk dat hij op het gebied van chips maken nog geen slimme mensen heeft en dat hij dat dus allemaal nog moet inkopen.

[karel-jacobse]

Een chipfabriek opzetten is geen rocket science hoor.

[StefanJanssen]

Klopt, rocket science is vrij eenvoudig.

[jhnddy]

Het handige van 100+ miljard hebben is dat je door met wat geld te zwaaien, zo personeel krijgt die het wel snapt.

[Hemingr]

Beetje chip engineer in Cali part 600-700K TC (Apple ICT6, AMD senior fellow). Dus gooi er een miljoen de neus tegen (stukje pre-ipo aandelen, stukje salaris) en je hebt voor een paar knaken een aardig team zitten. Goedkoop ook want pre-IPO aandelen, laat de markt maar het salaris betalen.

[Reactie gewijzigd door Hemingr op 23 maart 2026 16:37]

[lighting_]

integendeel. Ze hebben de AI5 chip design al klaar en ook voor AI6 vergevorderd.
Daarbij mag hij kijken bij Samsung chip fab die onder constructie is.
Ze hebben een deal van 18 mld dollar.
Met raketten was hij ook met niks begonnen.
Wat dacht je van de boring company of Tesla?
Radicale ideen als gigacasting? de unbox methode voor fabricage EV's?
Of de dry coating voor batterijen?

[Reactie gewijzigd door lighting_ op 23 maart 2026 23:11]

[Lecenten]

Ja, ik dacht dat er bij SpaceX, Tesla, xAI, Neuralink, etc. aardig wat slimme mensen werkten. En grotendeels jonge mensen ook nog, dus het is niet zo dat hij alleen overal doorgewinterde experts heeft weggekocht.

[demianmonteverd]

xai, software mensen voornamelijk (en dan nog met een vrij specifieke achtergrond in machine learning), dit is hardware maar je hebt veel software nodig, dus misschien hebben ze er wat aan. neuralink, geen idee waarom die zouden helpen. Tesla, engineering, wellicht kun je een paar mensen gebruiken. spacex, wellicht wat mensen die cleanroom ervaring hebben. Zullen vooral dan als je gelijkt hebt vooral management posities worden en dan de echte kennis invullen met andere mensen.

Los van bovenstaande, deze mensen hebben toch al een baan en bijhorende taken? Als ze goed zijn, dan moet je die posities toch ook weer invullen, die mensen weer inwerken, etc., denk daarom dat er vooral ingehuurd gaat worden voor dit project.

Als google een nieuw iets start, dan nemen ze ook niet veel mensen mee uit de andere google organisaties, om dezelfde reden.

[Phosoup]

Klopt, vaak gaan dat soort bedrijven al bij universiteiten neuzen om ze alvast te strikken voor een baan voordat ze afgestudeerd zijn.

[lighting_]

waarom lukt het anderen bedrijven dan niet?

[Hemingr]

Zo werkt dat nou eenmaal. Ik heb voor een automotive startup uit het westen van Amerika gewerkt. Wij kochten ook al het toptalent weg uit de markt voor bedragen waar je in Nederland een CEO van een middengrote organisatie niet voor hebt zitten.

[wiseger]

Raketten bouwen om de ruimte in te schieten is relatief eenvoudig. Niet voor niets doen landen het al sinds 1948. Wat SpaceX toegevoegd heeft, is meer componenten hergebruiken om zo de kosten behoorlijk te drukken. Daarmee werd SpaceX de goedkoopste om satellieten mee te lanceren.

Een chipfabriek opzetten en dan ook nog eens eentje die state-of-the-art chips kan maken, is één van de moeilijkste dingen om te doen. Veel geld en slimme mensen is niet voldoende. Anderen hebben dat ook en ook die hebben het erg lastig om met TSMC te concurreren.

Tel erbij op dat de fabriek waarschijnlijk in de VS komt te staan en dat hoog opgeleide buitenlandse werknemers allang niet meer staan te springen om daar te werken sinds alle immigratie problemen. Zo werd de bouw van een batterij fabriek van Hyundai en LG tijdelijk stilgelegd omdat ICE de fabriek binnenviel en 450 werknemers arresteerden.

[Lecenten]

Herbruikbare raketten lanceren is helemaal niet relatief eenvoudig. Vrijwel de hele ruimtevaartindustrie, bestaande uit hele grote en met veel overheidsgeld gefinancierde bedrijven, zei dat het technisch en economisch onmogelijk was.

[wiseger]

SpaceX is ook gefinancierd met overheidsgeld. SpaceX was bijna failliet in 2008. Nasa redde SpaceX toen door alvast voor 1,6 miljard dollar aan bevoorradingsmissies naar het ISS in te kopen. Terwijl de drie eerdere pogingen tot lancering van de Falcon-1 allemaal mislukt waren.

Dus die bedrijven hadden het goed gezien, het was niet mogelijk zonder dikke overheidsfinanciering.

[Lecenten]

Dat verhaal klopt niet. Ten eerste is dat contract aangekondigd nadat de eerste succesvolle lancering was geweest. Ten tweede is er geen cash injectie geweest, de eerste betaling van de NASA a 462 miljoen was in 2012.

[wiseger]

Je hebt gelijk, het contract kwam na de vierde test vlucht en die was succesvol.

De eerste succesvolle orbitale lancering van een SpaceX Falcon-raket (Falcon 1) vond plaats op 28 september 2008. Na drie eerdere mislukte pogingen bereikte de vierde Falcon 1-vlucht de baan om de aarde, waarmee SpaceX de eerste private onderneming werd die met een vloeibare brandstofraket de ruimte bereikte

Wikipedia: SpaceX Dragon (eerste generatie)

NASA kende op 23 december 2008 een 1,6 miljard dollar omvattend Commercial Resupply Services (CRS)-contract toe aan SpaceX, met de mogelijkheid het contract uit te breiden tot een maximum van 3,1 miljard dollar.

Het contract was voldoende om financiering te verkrijgen. Het was de redding van SpaceX.

[procyon]

Het contract was voldoende om financiering te verkrijgen. Het was de redding van SpaceX.

Dat was de redding, omdat de Amerikaanse overheid de enige betalende klant is en mag zijn.
Raketten de ruimte in lanceren voor andere landen/bedrijven is niet toegestaan of streng gereguleerd.
Sowieso is het delen van rakettechnologie met andere landen ook verboden voor SpaceX.

Hierom mag SpaceX voor vele functies ook alleen “U.S. persons” op de payroll hebben, dat is dus allemaal gereguleerd.

Dus door al deze wetgeving is SpaceX ook toegewezen op NASA en de Amerikaanse overheid als "primaire" klant.

Het is niet zo dat SpaceX gered is, SpaceX had laten zien dat ze waardig waren om een 'hofleverancier' te worden van de USA.

[jmderonde]

Fijn hè, een klant die vooruit betaald. Dat is wat anders dan subsidie krijgen of 'gefinancieerd zijn met overheidsgeld'. Voor dat geld zijn gewoon diensten geleverd.

[wiseger]

Absoluut, de Amerikaanse overheid is een zeer goed betalende klant. Zowel de Nasa, het Amerikaanse ministerie van oorlog en de Amerikaanse inlichtingsdiensten zijn hele grote klanten die dikke aanbestedingen doen bij SpaceX.

[Blokmeister]

Het is maar waar je het mee vergelijkt. Natuurlijk is herbruikbare raketten op een winstgevende manier lanceren niet eenvoudig vergeleken met het bouwen van bijvoorbeeld auto's. Maar chips bakken is nog echt wel even een stapje ingewikkelder. Verder is de hoeveelheid startkapitaal dat je nodig hebt echt enorm. Voor een dik miljard kan je al redelijk een raket bouwen (https://www.geekwire.com/...20sometime%20this%20year.), maar dat bedrag is peanuts vergeleken met alleen al de capital expenditure van een moderne fab, nog niet eens tien procent (https://abachy.com/news/i...2nm%2Dclass%20technology.). En vergeet niet dat je dan ook nog eens de kennis in huis moet halen om je daadwerkelijke proces uit te denken en te laten werken.

Ik sta eigenlijk altijd versteld van wat de bedrijven van Elon gedaan krijgen, en dat is echt niet niets. Hij zegt niet voor niets "At SpaceX we turn the impossible into 'late'.". Maar dit is toch wel te onmogelijk voor hem.

[Hemingr]

Nou, SLS/Artemis kost tot nu toe ongeveer 93 miljard dollar. En dat is na 15 jaar, zelfs met oude tech, nog niet echt een succes lol.

[YGDRASSIL]

Hyundai en LG zijn dan ook niet amerikaans. Denk niet dat ze even snel amerikaanse bedrijven binnenvallen die gewoon in het gelid lopen. Zo is Trump dan ook wel weer.

[locke960]

Als raketten de ruimte inschieten relatief eenvoudig is, waarom bestaat SLS dan? Waarom hebben ESA en de Chinezen nog geen herbruikbare raket?

Natuurlijk is een chipfabriek opzetten extreem moeilijk maar, net als met raketten lanceren, het is niet alsof het niet al een paar keer gedaan is. En uiteraard heeft het een grote kans van falen, of een minder indrukwekkend resultaat als voorspeld. Maar dat is tekenend voor al Musk's zijn ondernemingen.

Met zowel Tesla en Space-X verklaarde iedereen hem voor gek, maar hij zette wel de industrie op zijn kop. En, inderdaad, onderweg heeft hij veel onhoudbare voorspellingen gedaan, maar dat neemt niet weg dat er wel twee indrukwekkende resultaten staan.

Natuurlijk waren niet al zijn onderneming zo'n succes. Twitter, Boring Company, Neuralink, GROK gaan beduidend minder, maar ik denk dat het opmerkelijke hier is dat er 2 wel een eclatant succes zijn geworden.

Vanwege dat trackrecord, in het met gewaagd plannen ontwrichten van gevestigde industrieën, zou ik het niet bij voorbaat afschrijven.

Hoe dan ook, het gaat interessant worden om te volgen en te zien of hij dat kunstje nog een keer kan flikken.

[Vipertje]

Grote voordeel is het gebrek aan legacy. Het is ook een reden waarom Tesla zo succesvol is. Half Stuttgart ombouwen om een heel ander process te volgens is uitdagend, duur en extreem tijdrovend gebleken en nu alsnog hebben traditionele autobouwers moeite. Tesla en de nieuwe Chinese fabrikanten hebben geen legacy om te onderhouden, of om, om te bouwen. Van scratch iets nieuws gaan maken is vele malen makkelijker en mogelijk is dat met chipfabricage ook zo. Dat zal moeten blijken

[Reactie gewijzigd door Vipertje op 23 maart 2026 17:29]

[Snikker]

Inderdaad, een (deel van een) raket netjes laten landen zodat die herbruikbaar is lijkt mij geen sinecure. Ik heb het idee dat sinds Elon zich met de politiek heeft bemoeid, de pers anders over hem is gaan schrijven en de comments ook een andere toon hebben.

[stijn014]

Doen we anders al sinds 1981 met de space shuttle dat hergebruik. Al was dat systeem niet efficient.

[roelst1]

De spaceshuttle was een ontzetten klein ding vergeleken met het geheel dat de ruimte in moest. De rest van al het materiaal dat nodig was om de spaceshuttle in space te krijgen, werd gewoon beschouwd als afval. Het unieke aan de Starship is dat het gigantisch veel mee kan nemen en ze ook nog eens alle stages kunnen hergebruiken. Dat is nogal een verschil.

[stijn014]

De boosters werden ook hergebruikt. Enkel de brandstoftank brande op in de atmosfeer.

[roelst1]

Dat is ook maar half waar. Die dingen werden volledig uit elkaar gehaald en slechts deels hergebruikt. Naast het feit dat er dus alsnog een groot deel werd weggegooid, was dat proces onwijs duur en arbeidsintensief.

[Robbaman]

Aan de andere kant, chips maken is geen rocket science! 🤷🏻‍♂️

[JumpStart]

Er zit nogal een verschil tussen "is niet eerder gedaan" (Eerste stage van de Falcon 9 laten landen en opnieuw lanceren) en de natuurkunde tegen je hebben.

Rad-hard chips, dus "radiation hardened" chips moet je op een aanzienlijk grotere lithografische node maken. Dat dicteert de natuurkunde, dat is wat bepaald wordt door wat impact van hoog-energetische deeltjes doen in materie. Dus waar een raket landen moeilijk is, is een AI chip maken die én rad-hard is én zeer krachtig (op 2-4 nanometer gebakken) gewoon een fysieke onmogelijkheid.

[lighting_]

waarom denkt iedereen dat geld een eerste voorwaarde is om te slagen?
Zelfs Apple met hun honderden miljarden is het schip ingegaan met hun EV en zelfs hun AI.
Slimme mensen willen juist voor Musk werken. En dat is een eerste voorwaarde.

[Help!!!!]

Hoe gaat hij (tijdig) aan (voldoende) machines komen? Daar zit een gigantische leadtime op.

[DrVic]

Die bouwt ie ergens in een garagebox denk ik, hoe moeilijk kan het zijn?

[Rixter223]

Hij koopt alle machines van ASML voor de komende 10 jaar met de optie voor nog eens 10 jaar?

[vdr01]

ASML kan niet onder lopende contracten uit. Verder is gokken op 1 afnemer heel onverstandig.

[MSalters]

Los daarvan, de grote afnemers hebben allemaal ook miljarden aan aandelen van ASML. Die gaan ze niet aan Musk verkopen.

[Rixter223]

Het was ook niet bedoeld als een serieuze optie hoor

[Bumpy_NL]

Dit is de volgende belofte die niet waargemaakt gaat worden, let maar op.

[Timfonie]

We zullen zien wat hij aan innovatie kan veroorzaken, wat betreft chips bakken.
Vooralsnog is het vooral gebakken lucht.

[R_Zwart]

Uiteindelijk zijn veel dingen toch uitgekomen. Alleen later dan wat hij heeft voorspelt.

[aiDisCus]

Zoals voorspeld in 2019: zelfrijdende auto's in 2020. Oh, wacht ... het is zes jaar later /s

Ik vertrouw m'n lokale garagemonteur meer dan die Musk.

[Skit3000]

Zes jaar later en er rijden (grotendeels) zelfrijdende auto's.

En nee, ze rijden nog niet perfect en ja, er zijn regelmatig ongelukken. Toch is het 99% meer zelfrijdend dan de auto's van de meeste concurrenten.

[lighting_]

ik noem EV, StarLink, SpaceX, Grok, Paypal. FSD (voorop)
Tuurlijk zijn er missers. Maar een ondernemer neemt risico.
Is iedereen die kritiek geeft perfect of ook een ondernemer?

[eheijnen]

Dat zal de prijs van de aankomende SpaceX IPO flink opdrijven....

[hottestbrain]

Spot on. Hij is niet vies van manipulatie (met veroordeling van zijn handelen rond de twitter overname als meest evidente voorbeeld).

[lighting_]

je bent er zelf bij als je de aandelen koopt

[Coolstart]

Er zijn momenteel drie grote bedrijven die dergelijke chips kunnen produceren, waarvan er slechts een echt succesvol is: marktleider TSMC uit Taiwan. Intel en Samsung doen dat ook, maar hebben ondanks hun decennialange ervaring moeite om rendabel (logic)chips uit hun fabrieken te persen. Als nieuwe speler zullen die uitdagingen alleen maar groter zijn.

Dat klopt toch niet helemaal van die rendabiliteit. De chips van Terafab moeten niet goedkoper zijn dan TSMC maar wel goedkoper dan Nvidia of Intel. TSMC verkoopt een chip aan €500 aan Nvidia en Nvidia steekt hem op een bordje voor €50.000. Dat is het problem. 1 server rack bij Nvidia kan miljoenen kosten.

[AverageNL]

Het gaat hier niet om chips zoals die van Nvidia, maar zelfontworpen chips! Zie ook dit TeraFab-plaatje uit het artikel. De Tesla AI5 die daar wordt genoemd, komt nu bijvoorbeeld direct bij TSMC en Samsung vandaan

[Coolstart]

Ok, ik doelde op het feit dat tesla of X nu hun chips bij Nvidia moest halen maar ik zie nu idd dat Tesla al eigen chips laat maken. Dus dan gaan ze het toch idd goedkoper moeten doen dan het uitbesteden aan TSMC of Samsung.

Natuurlijk gaat de prijs per chips nu wel de hoogte in omdat de vraag groter is en zijn de volumes voor nieuwe klanten bij TSMC mogelijk ook beperkt. Als ze echt datacenters willen bouwen en enkel tesla van zo'n chip willen voorzien spreek je over gigantische volumes. Dan vraag je je wel af waar ze hun geheugen gaan halen.

[Wallus]

Ondanks dat ik inmiddels mijn bedenkingen heb bij Mr Musk en dat zijn beloftes vaak niet veel waard blijken te zijn. Heeft hij natuurlijk wel al heel wat van de grond gekregen. Soms moet je buiten te lijntjes kleuren om stappen te kunnen maken.

[R_Zwart]

Dat inderdaad. Toen Tesla de Model S lanceerde geloofde maar weinig mensen in elektrische autos. Maar door het te combineren met een supercharger netwerk is het succesvol geworden. Vergelijkbaar met wat Apple destijds deed met de iTunes store. Opeens werd er wel online muziek gekocht. Als het maar makkelijk genoeg gaat, dan zijn mensen best bereid om iets te gaan doen en er zelfs voor willen betalen.

[Reactie gewijzigd door R_Zwart op 23 maart 2026 15:26]

[Pasteis]

Visie heeft de man wel, dat is mooi om te zien. Of het hem gaat lukken moeten we nog zien, maar zijn trackrecord is natuurlijk lang en succesvol. Dus als iemand het kan, dan is hij het wel.

Ik ben benieuwd wat hij er van gaat maken. Met SpaceX, Starlink en Tesla heeft hij natuurlijk in een relatief korte tijd hele grote dingen neergezet. En ook Grok moet niet onderschat worden volgens mij (even los van het feit dat ik geen fan ben). Het enige waar hij een beetje de mist in is gegaan is X en zijn politieke ambities. Ook heeft een bedrijf als Boring Company nog niet echt grote successen behaalt.

Wat Musk zo goed maakt is dat hij een visie heeft en deze kan vertalen en daar heel veel geld vanuit zichzelf en investeerder kan ophalen. Hij durft grote stappen te zetten met risico's, maar beloofd ook veel wat niet uitkomt.

Ik acht hem niet kansloos, waar ik bij menig andere dit wel doe. Wilt niet zeggen dat het hem gaat lukken.

[logisch]

De dingen waar hij echt succesvol in in geweest, waren dingen die nog niet (grootschalig) bestonden voordat hij zich ervoor in ging inzetten. Massaproductie elektrische auto's, internetbankieren, herbruikbare raketten, Starlink. Zaken die al wel bestonden maar die hij dacht beter te kunnen zijn tot nu toe niet echt een gigantisch succes te noemen: Grok (XAi in het algemeen), Boring Company, heruitvinden Pick-up Truck (Cybertruck).

Dit idee valt meer in de tweede categorie volgens mij.

[IskaRiot]

Hij zei ook dat we in 2025 permanent op mars aanwezig gingen zijn. Altijd een berg zout gebruiken bij zijn voorspellingen.