TNO begint met bouw van Nederlandse testfabriek voor chips die op licht werken

TNO is begonnen met de bouw van een nieuwe pilotlijn voor fotonica in Eindhoven. Onderzoekers en de industrie gaan hier straks fotonische chips ontwikkelen en produceren. Die werken met licht in plaats van elektriciteit en kunnen daarmee sneller data verwerken dan traditionele chips.

Het begin van de bouw werd maandagmiddag ingeluid. De pilotlijn komt op de High Tech Campus in Eindhoven te staan en moet volgend jaar operationeel worden. Vanaf dan kunnen verschillende partijen samenwerken in de fabriek.

De pilotlijn wordt gehost door Nederlandse onderzoeksinstelling TNO, maar daarvoor wordt samengewerkt met andere instellingen als de Technische Universiteit Eindhoven, PhotonDelta en Smart Photonics. Los daarvan kunnen ook bedrijven uit de industrie aan de slag in de pilotlijn; ook start-ups en andere bedrijven krijgen toegang tot de fabriek.

Bron: TNO

Schakel tussen het lab en de fab

Volgens TNO is de pilotlijn niet alleen bedoeld om onderzoek te doen naar fotonische chips; de lijn kan ook fotonische chips produceren, zij het op relatief kleine schaal. Door onderzoek en productie te koppelen in dezelfde fabriek, moet het makkelijker worden om dergelijke chips daadwerkelijk op de markt te brengen, verwacht TNO.

Het gaat specifiek om fotonische chips op basis van indiumfosfide op 6"-wafers. Zulke chips gebruiken licht om informatie te verwerken, in tegenstelling tot 'gewone' chips, die gebruikmaken van elektronen. In theorie maakt dit chips mogelijk die vele malen zuiniger zijn dan reguliere chips, hoewel ze niet voor alle toepassingen gebruikt zullen worden.

Fotonische chips zijn vooral interessant omdat ze enorme hoeveelheden data aankunnen bij een relatief laag stroomgebruik. Dat maakt ze bijvoorbeeld geschikt voor communicatiesystemen, slimme sensoren en andere toepassingen. Dergelijke fotonica moeten vooral worden ingezet voor industrieel gebruik. Denk aan het opbouwen van toekomstige 6G-netwerken, maar ook het efficiënter maken van datacenterchips, defensiesystemen en doeleinden in de medische diagnostiek.

Europees project

De pilotlijn is opgezet als een Europees initiatief. Het project valt onder het PIX Europe-programma, waarmee de Europese Unie leidend wil zijn op het gebied van fotonica. Er wordt ruim 150 miljoen euro in de testlijn geïnvesteerd. Dat is deels afkomstig van de EU via de European Chips Act, maar ook van PhotonDelta, de Nederlandse ministeries van Economische Zaken en Defensie, en TNO zelf.

Nederland wordt zo een hub voor het ontwikkelen van fotonica, waar heel Europa en ook andere regio's samenkomen om chips te ontwikkelen. De EU is op dat gebied al langer bezig om zijn positie in de wereldwijde chipmarkt te versterken. Onlangs opende imec al een pilotlijn voor het ontwikkelen van traditionele chips, eveneens als onderdeel van Europa's chipambities. Die NanoIC-pilotlijn gaat onderzoek doen naar chips onder de '2nm'.

Bron: TNO

Reacties (16)

[RobbertBink]

Maar niet zoiets als een GPU chip dus? Of misschien ooit?

[kozue]

De omschrijving zoals ik die hier lees klinkt dusdanig breed dat je later wellicht best een fotonische GPU zou kunnen verwachten. Als ze minder stroom verbruiken voor een hogere hoeveelheid data zat ik meteen aan de AI hype te denken die nu onze stroomcentrales leegslobbert. Misschien kan het op termijn alle chips wel vervangen en zijn we in 1 klap van Intel/AMD/Nvidia/etc af.

[therazo]

Misschien kan het op termijn alle chips wel vervangen en zijn we in 1 klap van Intel/AMD/Nvidia/etc af.

Reken maar dat die hier allang mee bezig zijn. Het werk van TNO en imec is erg belangrijk, maar de bestaande halfgeleider industrie is hier natuurlijk ook al lang mee bezig. Intel, AMD, Nvidia, maar ASML (zit ik nu) en NXP bijvoorbeeld ook!

[Sissors]

Misschien kan het op termijn alle chips wel vervangen en zijn we in 1 klap van Intel/AMD/Nvidia/etc af.

Die zouden dan toch gewoon zulke chips gaan maken? TNO gaat die echt niet vervangen.

De omschrijving zoals ik die hier lees klinkt dusdanig breed dat je later wellicht best een fotonische GPU zou kunnen verwachten.

Helaas klopt er weinig van die omschrijving. Fotonische chips zijn primair zinvol voor communicatie, dan je de handel rechtstreeks op een fiber kan aansluiten. Dat bijvoorbeeld een datacenter GPU een photonische chiplet heeft, waardoor die rechtstreeks op de glasvezel kan, en glasvezel kan langere afstanden zuiniger doen dan koper.

Met photonische transistoren / schakelaars een switch maken die elektronisch wordt aangestuurd is ook nog wel realistisch. Als die ook photonisch moet worden aangestuurd, wordt het al twijfelachtiger. Een photonische GPU gaan we never nooit niet zien, of iig niet een GPU die qua werking ook maar klein beetje vergelijkbaar is met hoe ze nu gegevens verwerken.

En disclaimer, het is een tijd geleden dat ik me echt verdiept hierin had, maar de fundamentele beperkingen verwacht ik dat er nog steeds zijn. Photonische transistoren zijn groot (want ze werken op basis van oscillatoren, die fundamenteel in de orde grote van de golflengte van het licht wat er doorheen gaat moet zijn), ze zijn zeker niet fundamenteel zuiniger dan elektronische transistoren, en de snelheid is afhankelijk van hoe ze het willen maken ook erg twijfelachtig.

[sfranken]

Misschien kan het op termijn alle chips wel vervangen en zijn we in 1 klap van Intel/AMD/Nvidia/etc af.

Als die niet meegaan hierin staat er wel een andere partij op die hetzelfde gaat doen als wat de huidige fabrikanten nu doen. Dus hoe dan ook houd je wel een Intel/AMD/Nvidia/etc, al is het misschien met een andere naam, maar toch.

[WillySis]

Mijn zoon zit in dat wereldje. Een CPU/GPU is nog heel ver weg. Voorlopig gaat het om chips met heel specifieke toepassingen zoals sensoren die verschillende chemische stoffen (zoals polymeren of links/rechts draaiende varianten) kunnen herkennen, die met andere technieken nog niet onderscheiden kunnen worden.

[86ul]

Daar zou een Carbon based chips (tov light based chips) eerder ideaal voor zijn...

[Reactie gewijzigd door 86ul op 9 maart 2026 15:49]

[vlaaing peerd]

Ooit, misschien wellicht, in een erg ruimte zin van het woord.

Het probleem is dat er nu nog niet echt fotonische transistors mogelijk zijn, en ook voor geheugen lijkt me dat erg moeilijk danwel niet mogelijk.

Fotonische chips zijn erg goed voor snelle communicatie, maar berekeningen, beslissingen, data opslaan is nog een brug te ver, en dat is wat CPU's en GPU's moeten doen. Daarom hebben ze op dit moment vooral gewoon totaal andere doeleinden.

Edit: ik lees net dat IBM bezig is met hybride chips, dus ik loop al weer achter. Ik wist niet dat we al zo ver waren!

EditEdit: ik blijf maar woorden inslikken. Voor simpele maar talrijke parallele taken zoals AI die veel matrixberekeningen gebruikt (waar je een GPU meestal voor inzet), kunnen fotonische chips die op een andere manier berekenen.

Je kan blijkbaar met optische chips een lineaire trasnformatie (geen transistor benodigd) uitvoeren die mathematisch gelijk is aan een matrixvermenigvuldiging die een GPU zou uitvoeren voor AI.

TLDR: GPU voor gamen niet, maar AI datacenters zouden wellicht wél een soort fotonische GPU kunnen gebruiken.

[Reactie gewijzigd door vlaaing peerd op 9 maart 2026 16:14]

[trogdor]

Het is een kleinschalige pilot om het concept te testen.
Ergens tussen onderzoek en opschalen dus.

[thunderbird2k]

Daar is optisch niet geschikt voor. Je kunt er op het moment nog geen logica achtige schakelingen mee maken. Kan wel voor verschillende signaalverwerkingstiepassingen gebruikt worden

[Pinkys Brain]

Niet de GPU zelf voorlopig, maar het kan wel koperen interconnects gaan vervangen.

Waarschijnlijk word de eerste stap een fotonische chip direct op de siliconen interposer van de datacenter GPUs. Daarna een combinatie interposers/fotonica gemaakt op het fotonische process (heel duur, maar dat zijn de GPUs ook).

[Reactie gewijzigd door Pinkys Brain op 9 maart 2026 16:25]

[cleopet]

Toevallig had Scientias hier een paar dagen terug een interessant artikel over:
https://scientias.nl/voor-het-eerst-kan-een-lichtchip-zelfstandig-leren-en-dat-kan-ai-veel-efficienter-maken/

[seriousjin]

Dus, waar kan ik aandelen kopen?

[deenv]

Philips is achternaam. ASML; ASMI, NXP, Nexperia etc komen er allemaal uit voort. Hoofdrolspeler zoals vaker TNO. Je moet wel lange adem hebben voor instapbelegging.

Recente Ontwikkelingen (Maart 2026)

• Nieuwe Pilotlijn: Op 9 maart 2026 is TNO gestart met de bouw van een nieuwe industriële pilotlijn in Eindhoven voor fotonische chips, een investering van €153 miljoen waarbij SMART Photonics een belangrijke gebruiker zal zijn.
• Financiering: In 2023 haalde het bedrijf €100 miljoen op bij een consortium van investeerders, waaronder strategische partners als ASML, NXP en VDL Groep, evenals de Nederlandse overheid.
• Opschaling: Het bedrijf werkt aan de overstap van 3-inch naar 4-inch wafers om de productiecapaciteit te verhogen en de kosten per chip te verlagen.

[Reactie gewijzigd door deenv op 9 maart 2026 17:16]

[Hayamimi]

Beter laat dan nooit. In de jaren 90 van de vorige eeuw waren er soortgelijke initiatieven, met veel geld (van overheden) voor opleidingen en industrie. Het werkte niet, duizenden ingenieurs in optoelectronics werden opgeleid in NL en Vlaanderen zonder dat de industrie die opnemen kon of wilde. Laten we hopen dat het dit keer niet herhaald wordt.

[mr32]

Ik mis op Tweakers vaak wat context voor dit nieuws en fotonica in het bijzonder. Fotonische chips gaan bestaande technologieën niet vervangen, maar complementeren. In de context van de huidige AI boom is dat vooral voor de communicatie.

Netwerk switches en GPU's in AI clusters krijgen tegenwoordig heel wat bandbreedte te verwerken. Nvidia's NVLink 5 gaat tegenwoordig naar 14.4 Tb/s (uni-directioneel) per GPU met en netwerk switches gaan richting de 204.8 Tb/s. De oppervlakte van de chip is vaak niet groot genoeg om die bandbreedte naar de buitenwereld te krijgen, en daarom worden co-packaged optics (CPO) snel aantrekkelijk.

Zo'n CPO kan op hetzelfde substraat als de chip (of bovenop de chip) geplaatst worden, en bevat de nodige optica om de informatie op een glasvezel te moduleren. Enkele tot tientallen Tb/s kan er door een glasvezel verstuurd worden, en met meerdere glasvezels kom je snel aan de nodige bandbreedte. Dit bespaart ruimte, veel energie en vergroot de communicatie afstand aanzienlijk maar tientallen tot honderden meters. Het nadeel zijn de kosten (vooralsnog). Deze modules zijn gebaseerd op fotonische chips, veelal in silicium, silicium nitraat of indium fosfaat (InP).

Smart photonics en TNO zetten nu een nieuwe foundry (fabriek voor chips) voor InP neer. Dit materiaal is bijzonder omdat je er lasers en optische versterkers in kunt integreren, wat bij andere platformen niet direct mogelijk is. Deze onderdelen zijn onmisbaar in dergelijke CPOs en andere optische communicatie systemen.

Dit alles is niks te laat. Het was lang wachten of deze technologie een niche zou blijven of tractie zou vinden in de industrie. Met de AI boom is de communicatie snelheid zo groot, dat Nvidia is gaan investeren in andere (Amerikaanse) bedrijven die dergelijke chips kunnen maken voor optica, zoals Lumentum en Coherent. Nederland (en België met imec overigens ook) heeft heel veel kennis en ervaring met diverse fotonische systemen, en ook de overheid erkent dit gelukkig. Overigens biedt fotonica ook veel meerwaarde in diverse sensoren (bio, medisch, lidar, enz.), maar daar ligt mijn achtergrond niet.

Ik hoop ten zeerste dat hier ook in de komende jaren veel op in wordt geïnvesteerd, niet alleen met geld, maar ook met onderzoek en onderwijs.