Overheid test gebruik van GPT-NL voor vereenvoudigen van brieven aan burgers

De Nederlandse overheid wil het taalmodel GPT-NL gebruiken om brieven aan burgers en ondernemers toegankelijker te maken. Dit is een van de eerste testcasussen van het llm, waarvan er vijf zijn bekendgemaakt.

In zijn nieuwe voortgangsrapport maakt TNO de eerste vijf partners van GPT-NL bekend. Daaronder valt PNA, de maker van de interne AI-assistent HIP. Overheidsmedewerkers kunnen deze tool gebruiken om teksten eenvoudiger te maken. Drie jaar geleden bleek uit de Monitor Begrijpelijkheid Overheidsteksten dat zo'n dertig procent van de Nederlanders brieven van de overheid te ingewikkeld vindt. Ambtenaren kunnen een tekst in het programma plakken, dat de zinnen vereenvoudigt en inkort. Ook voegt het onderaan de tekst een begrippenlijst toe voor woorden als 'Wmo' en 'pgb'.

Daarnaast test overheidsstichting ICTU het gebruik van GPT-NL voor de chatbot Gem, die 27 gemeenten al inzetten voor het beantwoorden van (simpele) vragen van burgers. Het ministerie van Binnenlandse Zaken wil het llm gebruiken voor een digitale assistent die vragen van burgers over Overheid.nl kan beantwoorden. Later moet de assistent ook 'andere informatiebronnen van de overheid' kunnen gebruiken om vragen te beantwoorden.

Het Nederlands Forensisch Instituut overweegt om GPT-NL te gebruiken voor opsporingswerk. Het NFI zet al andere taalmodellen in voor de analyse van bewijsmateriaal. De overheidsinstantie onderzoekt in hoeverre een versie van GPT-NL die is gefinetuned op forensische data kan wedijveren met de modellen die al in gebruik zijn. Tot slot onderzoekt TNO zelf in welke gevallen GPT-NL intern als vervanging kan dienen voor Copilot.

De huidige versie van chatbot Gem maakt nog geen gebruik van een llm en is dus redelijk beperkt.

Volledige release in het najaar

GPT-NL, dat is ontwikkeld met subsidie van de Nederlandse overheid, is sinds deze maand klaar voor gebruik. Naast de vijf genoemde partijen testen momenteel nog vijf andere, niet-gespecificeerde 'launching customers' het model. Het is de bedoeling om het model dit najaar breder uit te rollen. Dan kunnen andere organisaties een licentie voor GPT-NL afnemen. De broncode moet dan ook publiek beschikbaar komen.

TNO wil in het najaar ook de naam van het model aanpassen, aangezien de organisatie was vergeten om de domeinnaam van GPT-NL te registreren. Daardoor bestaat nu ook de site gpt-nl.com, die niet in handen is van TNO. Wat de nieuwe naam wordt, is nog onduidelijk. Ook weet TNO nog niet of alleen de naam van het model verandert, of van het gehele initiatief. Tweakers publiceerde donderdag een achtergrondverhaal over GPT-NL.

Reacties (55)

[ApexAlpha]

Tja, mooi om te zien dat er eindelijk, met 4 jaar vertraging, wat beweging bij de overheid komt.

Waarom we dan weer zelf het wiel gaan uitvinden en pas eind 2026 met een vierkant wiel aan komen zetten terwijl al een beter, ronder wiel gratis, Europees, zonder licentie te gebruiken, en met open weights online staat is mij vreemd: https://docs.mistral.ai/models/mistral-small-3-2-25-06

Waarom zou NFI hierop wachten en niet gewoon Mistral 3.2 gebruiken? Klinkt als provinciale 'not invented here' syndroom.

[Reactie gewijzigd door ApexAlpha op 26 februari 2026 11:40]

[Indy81]

Volgens mij omdat deze LLM getraind is met de focus op de Nederlandse taal en Nederlandse gebruiken. Dit is niet het doel van Mistral

[ApexAlpha]

Dat is Mistral ook hoor, verwerkt Nederlands heel goed.

[Niema]

Denk Wel efficiënter als je zelf kunt trainen op jouw specifieke usecase dan een algemene oplossing die misschien veel talen en overige casussen ondersteunt, maar onnodig is

[ApexAlpha]

Voor dat trainen heb je bronmateriaal nodig en daar schort het juist aan bij dit model door de licenties...

[Mellow Jack]

Ik mis de logica ook een beetje, misschien dat er een Tweaker is die hieraan ontwikkeld. Hoe gaat dit helpen met het versimpelen van overheidscommunicatie als de taal van het volk niet is meegenomen? Het zijn volgens mij alleen officiële data bronnen gecombineerd met data van media bedrijven

[cnieuweboer]

Waarom zijn licenties een groter probleem voor GPT-NL dan voor Mistral?

[ApexAlpha]

Omdat Mistral geen licenties afneemt.

[cnieuweboer]

En waarom is dat een probleem voor GPT-NL?

[Lagonas]

Dat het iets kan betekend niet dat het daarop gespecialiseerd is. nu kan je een AI maken die specifiek gericht is op communicatie richting inwoners. Het hoeft ook weer niet zo spectaculair te zijn.

[Auredium]

Mistral voldoet niet aan de AVG terwijl GPT-NL dat wel doet zoals ik het heb begrepen. Ook moeten we niet teveel onze eieren in een enkel EU mandje leggen.

Laten we dit aanmoedigen in plaats van wat te gaan azijnpissen.

[gebruikernaam__]

Dit heeft naar ik weten vooral te maken met het trainen van een volledig legaal model. Ook mistral maakt misbruik van het leegtrekken van het internet waar in de toekomst een staartje aan kan komen. Het idee achter gptNL is dat de betrokken bronnen ook betaald worden vanuit de resultaten, dus geen diefstal. Verder is het voor expertise opbouw en onderzoek ook zelf gedaan voor een vrij goedkoop bedrag via TNO.

[Aldy]

Wellicht eerst even het achtergrondartikel ook even lezen, dan kun je zien dat de opzet sowieso anders is en ook een betere privacy biedt dan Mistral. Ook heeft de ontwikkeling volgens hetzelfde achtergrondartikel geen 4 jaar, maar 2 jaar geduurd.
review: Nederlandse GPT‑NL is klaar voor gebruik: 'Voldoet als enige taalmode...

[Kruitdamp]

Hier iemand die betrokken is het bij het herschrijven van brieven van een overheidsorganisatie. Het herschrijven heeft veel aandacht bij mijn opdrachtgever. De teksten zijn simpelweg ook te ingewikkeld. Het persoonlijker maken van de brieven heeft vooralsnog een duidelijk positief effect gehad (opmerkingen via telefoon/mail etc)

Wel zit er nog een soort van spanningsveld van mensen die de nieuwe schrijfwijze niet waarderen omdat het soms 'belerend' overkomt.

[Dannydekr]

GPT-NL lijkt steeds meer op zo'n hiërarchisch PR-subsidieproject waar dan weer even getoond kan worden dat we als EU / Nederland echt wel kunnen ontwikkelen op het gebied van AI (spoiler: dat doen we dus vrijwel niet).

De realiteit is dat ze een GPT3.5 achtig model hebben gebouwd in een tijd waarin Opus 4.6 en agentic frameworks steeds meer processen automatiseren, computers besturen en talloze externe tools kunnen bedienen. GPT-NL is dusdanig beperkt dat het niet als product in de markt gezet had moeten worden, maar hooguit als een leuk open-source hobbyprojectje waar je laat zien dat je met beperkte middelen iets kunt.

Eigenlijk is GPT-NL een reality check hoe ver we achterlopen. Je ziet meteen hoe beperkend de uitkomst is als je aan al die regeltjes en bureaucratie moet voldoen. Als dit het beste is dat we binnen de EU op dit moment vanuit de markt kunnen verwachten zijn we echt gedoemd om te falen. Ik zou er geen euro meer in stoppen als ik een investeerder had geweest.

Anno 2026 een model dat net op GPT3.5 niveau zit (het excelleert helemaal nergens in en doet niks buitengewoons). Dan ook nog eens gesloten, duur en verder in de praktijk totaal niet bruikbaar is. Het is een trieste inkijk in de realiteit wat alle bureaucratische beperkingen doen met innovatie. We worden compleet ondergesneeuwd en zijn straks volledig afhankelijk van Amerikaanse of Chinese modellen, structuren en processen.

Wijzig

[thahajemnireal]

We hoeven ons niet afhankelijk te maken van Amerikaanse tech of Chinese modellen. Het (geforceerd) gebruik maken van Europese tech is een keuze. Ja, misschien niet nét zo goed, of nét zo snel. Maar who gives? Moeten we altijd maar voorlopen, de eerste zijn, meer meer meer willen. Stop daar eens mee. Ik zie geen verbeteringen aan tech in de afgelopen 5 jaar, behalve nog onefficienter worden en meer marketingspraat.

[Dannydekr]

Struisvogelgedrag pur sang, of pure onwetendheid. Dit is hetzelfde dat je zou zeggen toen de Smartphones kwamen we nog prima als EU mee kunnen komen met domme Nokia 3310 telefoons.

[demartijn]

Dat kunnen we ook nogsteeds. Wat is er precies mis met de 3310?

[Oeroeg]

Dit is toch gewoon een tool met een usecase? Geen defensieproject waarbij je de sterkste moet zijn.

In Japan maken ze ook snellere treinen. Moeten wij dan maar geen treinen bouwen?

3 jaar achterlopen op de laatste innovaties vind ik niet heel gek.

[SierraPapa]

Ik vind het vooral storend dat ze een gesubsidieerd project hebben, maar het niet open source weggeven. Ik wil in ieder geval de LLM kunnen downloaden, maar zou eigenlijk ook wel de trainingsdata en de rest willen zien. Laat de open source community dit beter maken! Het schiet nog niet zo op in Nederland. We hadden wat leuke dingen - zoals GEITJE - maar die worden met dank aan auteursrechtenorganisaties de nek om gedraaid. Ik zeg niet dat we auteursrechten moeten schenden, maar we zullen toch iets moeten om niet volledig van Amerika en China afhankelijk te zijn.

[ApexAlpha]

GPT-NL is het bewijs dat als je je aan ALLE Nederlandse wetgeving houdt innovatie dus gewoon niet mogelijk is op dit gebied.

[CivLord]

Jij vergelijkt een Ferrari met een fiets, waarbij jij, als Ferrari liefhebber, concludeert dat een fiets absoluut inferieur is en dat iederen die nog een fiets gebruikt, laat staan maakt/ verkoopt, hopeloos achter loopt. Terwijl er tal van terreinen zijn waarbij een Ferrari totale overklill is en zelfs inferieur aan een fiets.

GPT-NL is niet bedoelt om te automatiseren. dus bij de vergelijking met andere modellen is dat overbodige ballast. Net als de mogelijkheid om in verschillende talen te redeneren/ communiceren, creatief te zijn beeld, programmeren, etc.

[NoTechSupport]

Op die manier doe je niks meer. Gesubsidieerde Amerikaanse en Chinese tech moeten we dan maar gewoon onze samenleving laten overnemen. We doen beter niets meer. Ik zag recent iets van struisvogelpolitiek...

Ik vind dat de modellen, in mijn gebruik (bijna uitsluitend code) heel marginal gains hebben gemaakt. Ik denk dat er inherent zaken zijn die taalmodellen niet goed kunnen. Dit is dus het perfecte moment om te investeren, of dat in ons eigen NL-model moet weet ik niet, maar ik wil het niet bij voorbaat met de grond gelijk maken. Het lijkt erop dat we als Europa, te beginnen met overheidsorganen die met onze vertrouwelijke data werken, best resoluut kiezen voor de sterkste Europese speler (Mistral).

[NoTechSupport]

Ik vind de code die gegenereerd wordt vanaf dag één redelijk goed genoeg. Moet je daar nog aan schaven en sturen? Zeker. Sindsdien ging de kwaliteit nog omhoog (vaak niet door het model, maar door de integratie van tools voor het checken van de kwaliteit van code). Maw iets wat niet alleen in het land van (stevig gesubsidieerde) unicorns kan gedaan worden, maar ook met een bescheiden Europees budget, als we wijs genoeg zijn om een afweging te maken tussen capaciteiten, privacy en onafhankelijkheid.

Ik ben het met je eens dat het beroep van softwareontwikkelaar eerder een aanstuurder van AI aan het worden is. Maar iemand moet het functionele nog technisch vertalen momenteel en de output van de AI checken.

[pietvelleman]

Geheel mee eens. Ik programmeer nu voornamelijk met ChatGPT/Codex 5.2. Dat werkt bijzonder goed. En zovele malen beter dan ChatGPT 3.5! Dat zijn geen 'marginal gains' natuurlijk....

En dank voor de tip! Ik volg/test ChatGPT, Gemini en Grok. Maar nog geen Claude... Ik had de verbeteringen van Opus 4.6 nog niet scherp. En nu ben ik een browserbased-strategy game aan het vibe-coden (nadat ik wat youtube filmpjes had gekeken over Opus 4.6).
: )

Voor degene die dit een -1 gaf en deze reactie wilde verbergen voor de overige forumlezers: niet meer doen alsjeblieft. Voor dit soort tips, volg ik dit forum...

[Dannydekr]

Het is fascinerend om te zien dat veel mensen echt in een soort fantasiewereld leven waar dit soort progressie niet kan bestaan Zelfs zo erg dat ze een reactie als die van mij met -1 gaan beoordelen. Wat je niet ziet, bestaat niet ofzo...

[-JK-]

"Je moet betalen omdat je naar de wc gaat en omdat je je afval weggooit"
(ga niet langs start, je ontvangt geen 20.000)

Zolang de versimpeling maar word gecontroleerd, hopelijk valt er geen belangrijke informatie weg.

[pixeled]

"Je moet betalen omdat je naar de wc gaat en omdat je je afval weggooit om je ontlasting en afval te laten transporteren en nog enigszins milieuvriendelijk te verwerken, zodat je niet in je achtertuin hoeft te poepen of daar je afval hoeft te verbranden."

Zo, even voor je gefixt

[CivLord]

En bij het woordt 'ontlasting' gaat er al een sirene af. Dat is te ingewikkeld.
En 'enigszins milieuvriendelijk te verwerken' is te omslachtig.

Om ook die 30% te bereiken die brieven van de overheid te ingewikkeld vinden moet je echt jip-en-janneke-taal gebruiken. Wat dan weer wel tot gevolg heeft dat 50% van de bevolking zich in de zeik genomen voelt omdat ze het gevoel hebben als een kleuter toegesproken te worden.

Proberen overheidscommunicatie ook voor de 30% minst taalvaardigen begrijpelijk te maken leidt tot een race to the bottom waarin de communicatie uiteindelijk zijn inhoud verliest.
Natuurlijk kan het in veel gevallen iets begrijpelijker, maar de echte oplossing zit in het verhogen van de taalvaardigheid van de bevolking en accepteren dat je altijd een deel van de bevolking houdt die altiujd hulp nodig heeft om schriftelijke communicatie te begrijpen, hoe eenvoudig je die ook maakt.

[Blokmeister]

Eindelijk. Mijn vriendin heeft een keer een parkeerboete gehad, maar de auto staat op mijn naam. Ik heb een PhD, maar zelfs ik heb de brief drie keer moeten lezen voordat ik begreep dat het om een parkeerboete ging.

Of nog een beter voorbeeld als reactie op het bezwaarschift dat mijn vader had ingediend:

Wanneer ontvangt u de uitspraak op uw bezwaar?

Als ik uw bezwaar op tijd heb ontvangen, krijgt u normaal gesproken binnen 12 weken na de datum van de aanslag of beschikking een beslissing op uw bezwaar. Heeft u uw bezwaar niet te laat ontvangen? Dan beslis ik binnen 6 weken na ontvangst van uw bezwaar.
Een bezwaar is op tijd ingediend als ik het binnen 6 weken na de datum van de aanslag of beschikking heb ontvangen. Het is ook op tijd ingediend als het binnen deze 6 weken op de post is gedaan en de Belastingdienst dit bezwaar ontving binnen een week na deze termijn.

Verlenging van de beslistermijn

Ik heb meer tijd nodig om uw bezwaar te behandelen. Volgens de wet mag ik de beslistermijn in dit geval eenzijdig met 6 weken verlengen. De wet noemt dit 'verdagen'. Ik maak voor uw bezwaar gebruik van deze mogelijkheid. Heeft u uw bezwaar op tijd ingediend? Dan krijgt u uiterlijk binnen 18 weken na de datum van de aanslag een definitieve beslissing op uw bezwaar. Als uw bezwaar te laat is ingediend, dan is mijn beslistermijn uiterlijk 12 weken na ontvangst van uw bezwaar.

Uiteindelijk snapt niemand wanneer hij nou reactie kan verwachten. Nu vraag ik me af of iets op het niveau van GPT3.5 hier wel chocola van kan maken, maar van het eerste voorbeeld vast wel.

[wooha]

Schrijven is schrappen.

Die reactie aan jouw vader staat vol met generieke zooi die niet van belang is. Pas in het tweede deel noemen ze een relevant feit, namelijk dat ze nu uitstel nodig hebben, waarbij de gevolgen dan weer generiek beschreven worden en de lezer de juiste variant zelf moet bepalen.

Daar gaat een GPT-NL weinig aan verbeteren als die geen informatie krijgt over de specifieke situatie.

[CivLord]

Het helpt niet dat er in de tweede regel onder het eerste kopje een fout staat.

"Heeft u uw bezwaar niet te laat ontvangen?" moet zijn "Heeft u uw bezwaar niet op tijd verstuurd". Andere combinaties van u/ ik, wel op tijd/ niet op tijd of verstuurd/ ontvangen werken niet met de rest van de tekst.

Maar om het uit elkaar te rafelen:

Er is een beschikking of aanslag verstuurd op datum X. Daar kan je bezwaar tegen maken. Dat bezwaar is tijdig ingediend wanneer het binnen 6 weken na datum X wordt ontvangen (of wanneer het binnen 6 weken na datum X wordt verstuurd en binnen een week wordt ontvangen).
Wanneer je binnen 6 weken na datum X bezwaar maakt, krijg je normaal gesproken binnen 12 weken na datum X een beslissing op je bezwaar.
Wanneer je je bezwaar te laat hebt verstuurd, dan krijg je normaal gesproken binnen zes weken na ontvangst van je bezwaar een beslissing daarop.

De behandelaar gaat er van uit dat hij of zij meer tijd nodig heeft voor een goede beslissing en maakt van de wettelijke mogelijkheid gebruik om daar zes weken langer over te mogen doen.
Wanneer je je bezwaar dus op tijd hebt verstuurd, krijg je je beslissing binnen 18 weken nat datum X. Heb je je bezwaar te laat verstruurd, dan krijg je de beslissing binnen 12 weken na ontvangst van je bezwaar.

De tekst is wat ingewikkeld, omdat het een standaard tekst is die voor meerdere gevallen geschikt moet zijn.
Het ziet er echter uit als de tekst die onderdeel is van een ontvangstbevestiging. Het verlengen van de beslistermijn van zes weken mag niet zomaar, wanneer er nog geen bezwaar ontvangen is. Maar wanneer het bezwaar ontvangen is, kan de behandelaar eenvoudig beoordelen of het wel of niet tijdig ontvangen is en kan de helft van de tekst al geschrapt worden. De verlenging van de beslistermijn kan ook met minder tekst toe.
Maar deze ontvangstbevestiging zal niet door een behandelaar verstuurd zijn, maar door een administratief medewerker die de hele dag niets anders doet dan bezwaren ontvangen en ontvangstbevestigingen versturen. Dat is gebruikelijk op afdelingen waar (in bepaalde periodes) heel veel bezwaarschriften binnenkomen.
Nakijken tegen welke beschikking of aanslag bezwaar gemaakt wordt, wanneer die verstuurd is, binnen welke datum en bezwaar nog op tijd is ontvangen en daar de tekst van de ontvangstbevestiging op aanpassen vergt veel meer tijd dan NAW-gegevens en het beslissings- of aanslagnummer in een standfaardbrief plakken en printen. Het verschil lijkt niet zo heel groot, maar zelfs wanneer het verschil maar een min of vijf á tien zou zijn, is het het veschil tussen of een stapel binnenkomende post door één persoon afgehandeld kan worden of door een hele afdeling. (En door de bezuinigingen en reotrgfanisaties van alle afgelopen regeringen is er gewoon geen afdeling meer beschikbaar.)

AI zou juist heel behulpzaam kunnen zijn in het beoordelen van binnenkomende bezwaarschriften en daar een gepaste ontvangstbevestiging op te versturen. Dan kan ook die ene persoon die weinig anders doet dan de hele dag bezwaren ontvangen en bevestigen betekenisvoller werk gaan doen.

[engessa]

Het probleem is helemaal niet een gebrek aan kennis over hoe je burgervriendelijk communiceert en wat 'een goede, leesbare brief' is. En het probleem is ook niet dat er geen 'eenvoudige brieven' gemaakt kunnen worden. Het probleem is dat er altijd een enorme strijd is met juristen, projectleiders, managers en random collega's die van alles vinden van 'communicatie' terwijl ze er geen klap verstand van hebben. En het tweede probleem is dat het beleid vaak gewoon echt ingewikkeld is en dat iedere nuance, uitzondering en bijzin mee moet. En ook dat los je niet op met dit soort tools.

Zo'n tool als dit is leuk voor de spielerij maar helemaal geen oplossing. Sterker nog, dit gaat het gezeik alleen maar groter maken. Nog meer mensen die denken dat ze er verstand van hebben en vanuit hun onkunde dan dingen gaan vinden.

[ivo1969]

Het zou eigenlijk ook op een andere manier kunnen: Er is een app Ditto die "vertaald " de brieven die je behandelde arts schrijft en die app kan dat vertalen naar begrijpelijke taal.

Zoiets zou je dus ook voor dit soort dingen kunnen doen.

[CivLord]

Dat kan maar beperkt.

Van de brief van de dokter hoef je niet meer te begrijpen dat wat er aan de hand is, waarom je daar klachten van hebt en wat er aan gedaan kan worden. Daarbij kan er een hele hoop versimpeld worden, zonder dat er belangrijke informatie verloren gaat. (Alle inhgewikkelde latijnse benamingen voor inwendige structuren en organen, medicatie en ingrepen zonder veel problemen vervangen worden door simpele namen en omschrijvingen.)
Bij veel overheidszaken gaat het om de uitvoering van wetten. Specifieke termen hebben een specifieke betekenis die van belang is. Die termen vervangen voor simpeler woorden of algemene omschrijvingen kan een totaal andere interpretatie van rechten en plichten mogelijk maken. En wanneer de wet A zegt, maar een brief van de overheid/ gemeente/ belastingdienst A bedoelt te zeggen, maar die ook zo geïnterpreteerd zou kunnen worden dat er B gezegd zou kunnen zijn, dan zal een rechter een burger die B heeft gedaan gelijk geven.

[wooha]

Kan GPT-NL een woordenbrij van alternatieven ook omzetten in een grafische presentatie, zonodig met de actuele plek daarin?

Misschien helpt dat (ook) laaggeletterden beter voor sommige teksten dan herschrijven naar andere tekst.

[Muffles]

Schrijven is schrappen. Er zijn genoeg schrijvers die er een gewone brief van kunnen maken. Waarom moet dat door een AI gedaan worden? Mailings werden toch ook altijd door mensen gedaan? Vooral generieke brieven met een paar variabelen kunnen makkelijk door mensen geschreven worden.

[jansenpam]

Hopelijk gaan ze ook de teksten op hun website begrijpelijker maken voor een groot publiek, Hier kunnen ze in elk geval een enorme slag slaan.