Nederland steekt 142 miljoen euro in de ontwikkeling van 6G-technologie

Het Nederlandse kabinet gaat 142 miljoen euro uitgeven aan de ontwikkeling van 6G. Dat geld komt uit het Nationaal Groeifonds. Het gaat om geld voor een project waaraan Nederlandse providers, universiteiten en het onderzoeksinstituut TNO werken. Die partijen willen een Nederlandse generatie communicatienetwerken opzetten.

Het kabinet kondigt vrijdag aan dat het 199,4 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds beschikbaar maakt voor twee projecten. Een van die projecten is het zogenaamde future network services, een samenwerkingsverband van providers KPN, Odido en VodafoneZiggo, en de technische universiteiten van Delft, Eindhoven en Twente. Ook TNO is bij het project betrokken.

De bedrijven schreven in 2021 een zogeheten position paper waarin ze stelden dat Nederland moet investeren in de toekomst van eigen communicatienetwerken, bijvoorbeeld van 6G. Tweakers schreef destijds al een achtergrondartikel over het plan.

Onder het Future Network Services-project moeten de bedrijven onder andere structureel investeren in netwerktechnologieën zoals glasvezel, maar ook LoRa, Wi-Fi en satellietcommunicatie. Het gaat dus om een veelomvattend project, maar het kabinet maakt nu specifiek geld vrij voor 6G-ontwikkeling.

"6G FNS bouwt aan een sterk Nederlands ecosysteem van bedrijven en kennisinstellingen en draagt bij aan internationale standaardisatie van nieuwe technologieën", schrijft het kabinet. "De adviescommissie is positief over de voortgang van het project. Het project levert een belangrijke bijdrage aan de doorontwikkeling van 6G en versterkt de positie van Nederland in de internationale 6G-waardeketen. Daarom is het advies om de gereserveerde 142 miljoen euro volledig toe te kennen. Het kabinet stemt daarmee in."

Het Future Network Services-project ging officieel in 2024 van start en kreeg toen 61 miljoen euro. Sindsdien zijn er nieuwe bedrijven opgericht en werden er in totaal twintig patenten geregistreerd en veertien hardwareprototypes gebouwd. Dat is volgens het kabinet genoeg reden om meer geld uit het Groeifonds in het project te stoppen. In het Nationaal Groeifonds zit 11 miljard euro.

Reacties (100)

[Llopigat]

Waarom nou steeds... 5G werd ook als goooouden bergen afgedaan. Alles zou een chip hebben. Millimeter wave antennes overal! Elke laptop met 5G, intel en qualcomm begonnen al met het voorbereiden van nieuwe SoCs met always online 5G.

Uiteindelijk is het gewoon een wat snellere 4G geworden. Tot 4G waren er nog wel redelijke verbeteringen. 2G bood data, encryptie, naadloze roaming wat 1G allemaal niet had. 2.5G bood daadwerkelijk bruikbare data (GPRS) omdat je niet meer een verbinding open hoefde te hebben, maar nog wel retetraag (64kbit). 3G bood videobellen (meh). Nog steeds trage data op 384kbit. 3.5G/HSDPA/HSPUA bood eindelijk serieus bruikbare data. 4G fixte eindelijk eens een keer het ruk latency probleem van 3.5G. Zodat je kon bellen en interactief werken zonder lag.

En toen, 5G? Het is allemaal wat sneller geworden. Het hele IoT gebeuren dat zo geroemd werd (alles zou online worden met 5G) is niet echt gekomen bovendien zat het meeste IoT gebeuren er sinds LTE al in (LTE-M, NB-IoT). Mmwave bleek een totale flop en wordt in Europa niet eens meer geprobeerd.

Ik vind het prima dat 6G komt hoor, maar om er elke keer gouden bergen in te zien alsof het de wereld gaat veranderen, nee. We zijn nu op het punt aangekomen dat het gewoon wat sneller is van hetzelfde. Net zoals met de mobiele telefoons elk jaar. Het spektakel is ervan af. Maar waarom de overheid hier dan geld in moet stoppen is me een beetje een raadsel. De industrie kabbelt zelf wel door.

Bovendien, eigen standaarden uitvinden is gewoon niet handig.

[Reactie gewijzigd door Llopigat op 13 maart 2026 20:28]

[beeldbuijs]

2G had encryptie, maar die was wel achterhaald toen 3G kwam en 5G is wel meer dan ‘iets sneller’ dan 4G. In de praktijk kan de snelheid oplopen tot 1 Gbps terwijl je met 4G+ blij moet zijn als je 200 Mbps haalt. Latency, maximum aantal gebruikers tegelijkertijd op drukke punten zijn ook significant beter, net als energieverbruik.

Daarnaast moet je het ook deels zien als: Je eigen netwerk bouwen en daardoor minder afhankelijk zijn van andere continenten. Je kunt beter de integriteit bewaken. Tegelijkertijd blijven we binnen de internationale standaarden en zelfs backwards compatible met 5G, wat eerdere versies niet waren.

De kosten van dit fonds zijn in feite ook bescheiden: Elf euro per Nederlander. Mensen betalen dat of meer in één maand aan hun provider.

[supersnathan94]

terwijl je met 4G+ blij moet zijn als je 200 Mbps haalt

Weet je hoeveel dat is? Ee doen allemaal alsof het kattepis is, maar dat is in veel gevallen al sneller dan de vaste aansluiting.

ik zou echt niet weten waarom ik op mijn mobiel meer nodig heb dan dat. Ik heb het wel, maar anders dan voor de speedtest heb ik er nog geen toepassing voor gevonden.

[Naafkap]

De technologie wordt niet alleen ontwikkeld voor jouw mobieltje. Dat is te simplistisch gedacht.

Steeds meer apparatuur is online. Je wil dat de congestie goed georganiseerd wordt.

[fenrirs]

Congestie: eigenlijk alleen last van gehad tijdens een concert (50000 man op 1 km2). Op een druk station als utrecht, geen last van

Die 142mln is kattepis voor de mobiele industrie, maar niet voor bv thuiszorg, jeugdzorg, wijkagenten etc. De overheid moet zich meer richten op de samenleving soepel laten draaien zodat oma geen 6 uur moet wachten op hulp etc

[HJVDD]

Heb je welleens door rotterdam centrum gegaan met data. Daar heb je geluk als je 10mb per seconde haalt. (Op "5G")

[fenrirs]

Er waren tijden dat ik daar heel erg blij mee zou zijn geweest.

Overigens heb ik op een conferentie prima op een 1 megabit connectie kunnen werken. Die was nog gedeeld ook het was allemaal wel wat te trager maar om het nou compleet onwerkbaar te noemen, dat was te veel geweest.

[supersnathan94]

Ja dat gaat juist om de aantallen en niet op de individuele bandbreedte. Sterker nog. Met IOT is de bandbreedte van een paar Mbit al zat.


Nee juist dat voorbeeld van snelheid is niet relevant voor de doeleinden waar het wel goed gaat.

[TheVivaldi]

Ik haalde met 4G+ vaak tussen de 200 en 500 Mbps, dus ik snap ook niet waar die max. 200 van @beeldbuijs vandaan komt.

[demianmonteverd]

Wat een aparte kijk hierop, elf euro is gewoon geld. Zou liever zien dat we dit samen met de Nordics, DE, BE en FR zouden doen, dat duurt even om af te spreken, maar dan kun je ook gaan werken aan een ecosysteem.

[beeldbuijs]

Daar is aan gedacht. De 6G-standaard houdt rekening met de globale standaard.

De globale standaard die ervoor zorgt dat de Nederlandse 6G-technologie wereldwijd compatibel is, wordt ontwikkeld onder de vlag van de International Telecommunication Union (ITU) onder de officiële naam IMT-2030.

Terwijl de ITU het overkoepelende kader en de technische eisen vaststelt, is het 3GPP (3rd Generation Partnership Project) de organisatie die de daadwerkelijke technische specificaties schrijft. 

[demianmonteverd]

De kritiek is iets anders, standaarden zijn belangrijk als ze door meerdere landen of hele grote organisaties gebruikt worden inderdaad.

Echter, zou dan liever zien dat er een breder gedragen opzet word gekozen, met betrouwbare EU-compatibele landen. Die voorkeur is wellicht ingegeven door de tijd waarin we nu leven en door het onderwerp (telecommunicatie). Het zijn altijd leuke weetjes dat bluetooth door o.a. een NL-er is uitgewerkt en dat er NL-er aan de basis van Wifi stond, natuurlijk worden er PHY's ontworpen bij Broadcom (maar dus niet gemaakt). De kritiek is, dat je ook moet kunnen maken/produceren. Ontwerpen, standaarden uitwerken, dat kunnen we wel. Implementeren, ook wel. Maar produceren? En dat kost serieus geld want door alle regels is dat moeilijk gemaakt. Dat is ook iets dat sommigen niet goed begrijpen, die regels zijn er om iets te beschermen, helaas soms lobby's van industrieen, maar meestal de leefomgeving. Dat kost geld (om aan de regels te voldoen en daarover te kunnen rapporteren), en daarom moet je dat compenseren om toch organisaties te kunnen verleiden te investeren in productie hier of elders in de EU. Alleen dan weet je echt zeker dat je iets kunt gaan doen met de (waarschijnlijk en hopelijk) uitstekende ontwerpen en standaarden. Anders worden je ontwerpen uiteindelijk gewoon nagemaakt of zelfs gestolen of 'krijg' je ze niet als je ze nodig hebt. En anders is je enige oplossing machines/apparatuur/ontwerpen te maken die zo complex zijn dat het uiterst moeilijk is ze te stelen (ASML).

Dit is een lang bericht geworden, maar het punt is:
Investeer in een eco-systeem met productie capaciteit erbij binnen de EU+-context als het gaat om telecommunicatie.

[beeldbuijs]

Dat is een politiek probleem wat veel breder speelt. Niet alleen bij complexe zaken als de complexe keten van de productie van digitale hardware, maar zelfs al bij grondstoffen zoals staal en tarwe. Er is bijvoorbeeld nogal eens kritiek op het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid (glb) subsidies, vanwege de kosten van ongeveer € 0,35 per Nederlander per dag. Dat de productie zich zonder glb voor een belangrijk deel naar buiten de EU zou verplaatsen, vergeet men gemakshalve. Als we geen landbouwsubsidies hadden, hadden we met voedselprijzen al decennia hetzelfde effect gehad als we ook keer weer zien met fossiele brandstof. Dat had de consument onderaan de streep veel meer gekost dan een paar euro per week.

Zo is het ook met ons digitale leven. Het kan veiliger, doordachter, degelijker, beter in allerlei opzichten, en daar hangt een prijskaartje aan, maar op lange termijn zou dat wel eens een stuk voordeliger kunnen zijn. Dit begrijpen veel politici ook wel, maar toch is het grootste probleem meestal om het EU-breed eens te worden.

[demianmonteverd]

Er zijn zoveel kleine dingen die men kan doen, zelfs als men geen subsidies wil. Bijv. de regels voor sparen zo te maken dat ze fiscaal net zo werken als de regels die we recent nog hadden met groen sparen, maar dan in strategische sectoren. Dan maak je ook geld vrij. En die samenwerking moet gewoon doorgaan en dat eeuwige getouwtrek over waar een paar miljoen word uitgedeeld/uitgegeven, het kost allemaal te veel geld. Er moeten gewoon een paar knoppen door. Het vergroot risico's ook nog eens. Dus zelfs zonder subsidies kan er heel veel gedaan worden (wellicht vind je fiscale simulatie van de investeringskansen een subsidie). Verbeter/stroomlijn je regelgeving, maak desnoods bedrijven die net doen alsof ze op een locatie een chipfabriek gaan opzetten en als het hele proces door is, verkoop je het voor een euro aan een echte partij. Doe meer met investeringsfondsen. Wees creatief binnen de geest van wat we nodig hebben en acceptabel vinden (een dunne lijn inderdaad). Allemaal geen nieuwe ideeen natuurlijk.

Overigens is dit geen pleidooi voor het bouwen van datacentra voor hyperscalers (zeker niet als ze de modellen die ze draaien ontworpen/gekozen/bestuurt worden vanuit niet EU-landen, dan ben je gewoon rekenkracht aan het bijdragen zonder enige invloed/controle/strategisch voordeel) of maar alle industrie in NL te proppen. EU is groter dan dat, dus plaats het maar strategisch en houd rekening met wat je waar zet. Niet alles te doen in een keer doen, gewoon beginnen die oogkleppen af te doen.

[Malarky]

Het argument van “de kosten per Nederlander zijn bescheiden” lees ik zovaak in talloze discussies dat het een slecht argument is. Het enige doel dat het dient is om een groot bedrag klein te laten lijken door het door veel mensen te delen, eraan voorbijgaand dat er talloze grote bedragen zijn die door “elke Nederlander moeten worden opgehoest.”

[beeldbuijs]

Ik denk dat je altijd naar het geheel moet kijken.

Een tientje per Nederlander is een klein bedrag in vergelijking met het minimum inkomen, maar dat is natuurlijk lang niet het enige wat telt. Is het een tientje per inwoner om een of andere luxueuze houten schip als symbolisch cadeautje aan een aftredende koningin te betalen dan is het praktisch nut ongeveer nul voor die individuele Nederlander.

Is het een eenmalige investering in een gsm-systeem-update waar bijna iedereen nog jaren voordeel van heeft vanwege betere functionaliteit, betere online veiligheid etc dan is dat praktisch nut hoger en is dat tientje een stuk beter te verdedigen.

[Tha Render_2]

Ik denk dat je vooral naar het consumentenperspectief kijkt. Daar klopt het inderdaad dat 5G voor veel mensen gewoon “sneller internet op je smartphone” is.

Maar in de zakelijke en industriële wereld gebeurt er net wél heel veel met 5G, en vooral met private 5G-netwerken. Denk aan havens, fabrieken, logistieke sites en luchthavens waar men volledig eigen mobiele netwerken draait voor robots, AGV’s, drones, camera-analytics en kritische OT-systemen. Daar gaat het niet om snelheid, maar om deterministische latency, betrouwbaarheid, netwerk slicing en volledige controle over het netwerk.

Wij hebben zelf al meerdere van dit soort projecten gerealiseerd en de meerwaarde is echt enorm. In veel van die omgevingen vervangt private 5G Wi-Fi of bekabeling en maakt het use cases mogelijk die vroeger gewoon niet haalbaar waren.

Dus ja, voor consumenten voelt het misschien als een incrementele stap. Maar in enterprise en industrie is 5G wel degelijk een game changer.

Laat dus maar komen die 6G!

[dasiro]

voor consumenten voelt het misschien als een incrementele stap. Maar in enterprise en industrie is 5G wel degelijk een game changer.

Laat dus maar komen die 6G!

een reden te meer om dit bedrag door de industrie ipv met jullie publiek geld te financieren

[FiberSam]

Overduidelijk een opmerking van iemand die geen idéé heeft over hoe een economie in elkaar steekt en hoe je innovatie van de grond krijgt. En voor het geval dat daar nog misverstanden over bestaan: de industrie financieert dus heel veel zelf. Alleen niet alles.

[dasiro]

Ik ben een purist en van het principe dat subsidies nodig zijn in het geval dat er iets van algemeen belang anders niet gefinancieerd raakt. Als het geld er wel is en niet in het algemeen belang, dan hoort dat in mijn visie geen steun te krijgen.

[Yalopa]

Het is gelukkig niet zo zwart wit. Iets wat op het eerste zicht een zuiver commercieel belang dient, van daarnaast ook het publiek belang delen.

Havens zorgen er bvb voor dat goederen het land in en uitgaan, goed voor de economie, maar een gezonde economie zorgt voor welvaart, wat dan weer een publiek belang is.

[dasiro]

Ik zal je een ontnuchterend pekzwart beeld geven: het commercieel belang bedient enkel maar een select clubje aandeelhouders die "fiscale optimalisatie" (noem het gerust gelegaliseerde diefstal) voor persoonlijk gewin als énige drijfveer heeft. Geen enkele aandeelhouder blijft geld pompen in een verlieslatend bedrijf als hij er zelf op termijn niet beter van kan worden. AL de rest is bijzaak, of het nu postief of negatief is.

[FiberSam]

En daar gaan we weer: je hebt geen idéé hoe het werkt dus. Ik zal je een ontnuchterend sneeuwwit beeld geven. Die aandeelhouders, dat zijn dus ook heel vaak pensioenfondsen waar jij (wellicht) ook je pensioen bij opbouwt. En de toegevoegde waarde van een innovatief bedrijf is ontzétttend veel groter dan het belang van de aandeelhouder daarbij: vooral werknemers (salaris!) en leveranciers. BTW over die toegevoegde waarde + vennootschapsbelasting naar de overheid, allemaal nuttig. Het commercieel belang dient dus heel veel mensen op een heel nuttige manier. En ja, misschien ook een klein beetje een enkele particuliere aandeelhouder die toch al rijk is. En?

[dasiro]

heel vaak? Nee, maar die pensioenfondsen gokken zelfs met andermans geld ipv dat van de individuele belegger (die vaak net niet "rijk" is, want die écht rijken misbruiken dan weer beleggingsvennootschappen om minder belasting te moeten betalen), dus die zijn zo mogelijk nog erger. Niet het mijne, want ik werk zélf voor m'n geld en dat ga ik niet aan een ander toevertrouwen om nog meer te willen hebben. Mijn arbeid, mijn verdienste: ik wil er niet aan denken om van het werk van een ander te profiteren.

Wil je aandeelhouders, beleggers en bedrijven hun toegevoegde waarde verdedigen? Be my guest, maar doe het aub niet omdat ze subsidies nodig zouden hebben terwijl ze een veelvoud ervan aan winst maken/uitkeren.

[KoffieAnanas]

En dan niet klagen als China ons hard voorbij is gestreefd en we steeds meer business verliezen, en we economisch in zwaar weer komen.

[delta1]

Helaas is dit al even zo. Nederland heeft jaren 5G via Dynamic Spectrum Sharing (DSS) aangeboden, wat eigenlijk 4G+ is maar wordt gepresenteerd als 5G. Pas sinds 2024 zijn de frequenties binnen de 3,5 GHz band geveild en zelfs nu wordt dat nog uitgerold.

Ondertussen heeft China al even landelijke 5G dekking over de 3,5 Ghz band aan. Zij kunnen zich al langer focussen op de toekomst en hebben ook nog sterke wereld spelers in hun broekzak: Huawei en ZTE. Dus ook hier lopen we al hopeloos achter op China.

[dasiro]

Dat is omdat het in Europa door allerlei regeltjes en belastingen veel moeilijker én duurder is om iets te doen.

[fenrirs]

Niet zonder reden dat die regels er zijn. Voordat je zegt dat die regels er in China allemaal niet zijn en daardoor innovatie een stuk sneller gaat…men neemt daar veel regelgeving uit Europa over omdat men ziet dat het werkt. Bijvoorbeeld allerlei regels over autoveiligheid omdat men daar inmiddels ook inziet dat het veiliger moet.

Ook in de VS gaan er steeds meer stemmen op strengere privacy wetgeving. Met de huidige regering daar zal dat nog wel even duren maar binnen 10 jaar zal er veel geharmoniseerd zijn tussen Europa VS en andere markten.

[dasiro]

ik zeg niet dat het daar een wetteloze samenleving is waar iedereen zomaar kan doen wat ze willen, maar het is wel een feit dat productie en innovatie daar veel sneller van de grond komen dan hier of in de VS. Niet dat wij daar altijd het resultaat van zien en dat is wat veel mensen vergeten.

Die harmonisering zal trouwens nog veel langer duren en is al tientallen jaren bezig, ik durf zelfs te beweren dat die er nooit volledig zal zijn, want de wereldeconomie werkt niet entropisch, maar het doel van kapitalisme is net centralisatie van geld en macht.

[Thijzer]

Maar hoeft het nu al te zijn? 5g heeft nog marge om te groeien en via mijn telefoon ga ik niet anders consumeren, omdat er er een nieuw netwerk is, TikTok gaat ook niet plots betere videos sturen -- denk aan de 8k belofte. Thuis heb ik een snellere connectie. De Roi voor 5G is nog te veel laag, het volledige spectrum is nog niet benut. We zouden net minder moeten consumeren met zen allen, en onze schermtijd verlagen.

[Transferno]

De rest van de wereld is ook bezig met nieuwe ontwikkelingen in 6G. Daarop wordt de standaard gebasseerd. Als je wacht totdat het nodig is, ben je te laat.

Ik juig vooral toe dat er meer ontwikkeling gedaan wordt om onze kenniseconomie te voeden. Je hebt dit nodig om kansen te creeren voor een nieuwe philips of imec. De politiek visie van de voorbij decennia heeft veel laten wegvloeien richtin Oosten. Dáár hebben ze wel slim gehandeld.

[HakanX]

Probleem zijn toch die veilingen van de frequenties. Het grote voordeel van 5G t.o.v. 4G is bij de hogere frequenties. Nadeel bij de hogere frequenties is natuurlijk het mindere bereik. Het wordt duurder om een landelijk dekkend netwerk op te zetten. Die 26Ghz netwerk gaan we waarschijnlijk nooit zien, is niet te doen.

De 3,5Ghz veiling heeft de providers € 174,4 miljoen gekost. Nu krijgen ze dus €142 miljoen daarvan terug. Vervolgens bij de volgende veiling weer € 200 miljoenen betalen.

Ik zie meer heil in een samenwerking om een landelijk dekkend netwerk neer te zetten ipv drie of meer netwerken met elk ergens anders weer gaten. Bespaard iedereen geld, tijd, moeite, grondstoffen, energie enz.

[Andros]

En toch, die netwerken vertonen wel eens problemen of storingen. Het is dan toch fijn dat je telefoon alsnog 112 kan bellen mocht het netwerk van je eigen provider het een keer laten afweten, het kan zomaar levens redden. Ook zijn er genoeg bedrijven/diensten/klanten die gewoon op pad zijn met meerdere (e-)sims om er zeker van te zijn dat ze hun ding kunnen doen op locatie mocht er onverhoopt iets mis lopen. Een backup plan is zo slecht nog niet.

[HakanX]

Voor noodgevallen kunnen we een seperaat 2G netwerk in de lucht houden. Die zijn toch al geplaatst.

[Andros]

review: Waarom Nederland 2G en 3G niet durft uit te zetten, ondanks 4G en 5G

Daar was vanmorgen al een heel verhaal over maar feit blijft, 2G gaat er hoe dan ook uit. Ook voor fabrikanten van toestellen is het interessanter als er gewoon één constante techniek is, die blijven ook geen 2G modems in smartphones stoppen als de netwerken er wereldwijd niet meer zijn.

[Houtenklaas]

Terwijl in de rest van de wereld 2G uit wordt gezet? Dan ben je één generatie telefoons verder en 2G wordt niet meer ondersteund in je telefoon. Daarnaast hou je een heel netwerk met inefficiënte techniek in stand - landelijk - voor alleen noodgevallen die frequenties gebruiken waar heel veel geld voor betaald is door providers die dat ook kunnen inzetten voor 4G/5G wat op alle fronten betere specs heeft dan 2G? Wat een geldverspilling zeg ...

[Transferno]

Die moet je ook in de lucht houden. Dan kun je beter 2 fysieke netwerken (tegen 3 nu) plaatsen door een 3e bedrijf. Dus een bedrijf wat de access netwerken beheerd en dan een service operator zoals KPN, Vodafoneziggo, Odido, etc wat daarop aansluit met hun core netwerken.

2g technologies is verouderd dus op den duur vind je geen wisselstukken meer, is software eol en gaan de mensen met kennis op pensioen. Daarbij wil je die frequenties juist benutten voor 5g.

[MenN]

Ik denk dat dat grotendeels ook komt door het verdienmodel van providers. Zo lang we nog steeds 1 (e)sim per abbo hebben zal het voor de meeste mensen gewoon niet haalbaar zijn om meer dan hun telefoon via 5g te verbinden.

Het zou al een stuk interessanter worden als je gewoon ongelimiteerd sims kunt toevoegen aan je abbo zonder daar weer een vaste kostenpost bij te krijgen.

Maak anders de mb’s iets duurder en laat mensen die gewoon verbruiken op alle apparaten die ze hebben.

In zo’n scenario zou ik gaan overwegen om naast mijn smartphone ook cellular versies van tablets, smartwatches en laptops te kopen.

Maar in de huidige situatie dat je een abbo per apparaat moet hebben ga ik dat echt nooit doen.

Dus de techniek is er maar het wordt gewoon financieel ontmoedigd om meer met 5g te doen dan je smartphone.

[FooLsKi]

Voor wearables kan je zo een eSIM aan je abo toevoegen, hoor. Niet gratis en ook niet ongelimiteerd, helaas, maar wel bereikbaar onder hetzelfde nummer en gedeeld dataverbruik. Voor tablets en/of laptops zou je een Odido MB-verdeler kunnen nemen, mits je een zakelijk abonnement hebt (niet meer voor privé, lees ik net). Die hangen onder je mobiele abonnement en delen in de data.

[Coolstart]

je ventileert letterlijk persoonlijke verzuchtingen zonder het dossier te kennen. Ze spreken over IP en waardeketen. Dus bedrijven die tech ontwikkelen.

Je kan idd als land sowieso kiezen om niets te doen en alles aan te kopen (import) zodra het beschikbaar is. Starlink etc.

Iedereen heeft de mond vol van ons geopolitieke deficit wat technologie betreft maar dan tegelijk moord en brand roepen als er een publiek-private samenwerking wordt opgezet rond R&D van nieuwe draadloze technologie.

5G is op zich al een verzamelnaam voor vele soorten draadloze technologie. 6G is niet dat anders. Er zit zelfs satellietcommunicatie tussen.

Misschien moeten we ASML ook maar opdoeken of verkopen want die cpu’s zijn ook maar een beetje sneller dan de vorige generatie. Wat is het verschil en je koopt dat toch gewoon in buiten Europa?

Als je nu heel specifieke argumenten had die aantonen dat investeringen in 6G echt gebakken lucht zijn dan heb je een punt maar dat is helemaal niet het geval.

Het hele speelveld van 4G, 5G en 6G is extreem complex en genuanceerd. Als we nog steeds op 3G/4G zaten dan hadden we meer zendmasten nodig voor de zelfde bandbreedte.

Als elk Europees land zo denk dan stopt elk mogelijk vorm van hoogtechnologische innovatie en kabbelen we maar verder omdat de verzuchting van de burger 6G niet kon ruiken.

[fenrirs]

Wat in het hele verhaal mist is de onderbouwing waarom 142 miljoen aan al algemene middelen per se hier in gestopt moet worden en niet in andere technologie.Die beslis boom wordt nooit gedeeld.

[Coolstart]

Voor dat mensen dingen afbreken moeten ze zich verdiepen. Als je geen kennis van zaken het moet je gewoon uw mond houden om iets in de grond te boren en al direct een oordeel te vellen. Anders verlagen we ons tot een reagurend discour van persoonlijke verzuchtingen die geen enkele meerwaarde hebben. Dat is geldig voor elk topic. De reageerdrang tegenhouden is key.

Je mag net zoals jij doet u afvragen of de middelen wel goed besteed worden. Dat is eigenlijk ook morele burgerplicht om uw over overheid kritisch op te volgen dus dat kan je enkel maar toejuichen. Je moet dat niet altijd aan anderen overlaten. Maar je moet wel redelijk blijven.

[fenrirs]

Ik volg je niet. Waar ben ik onredelijk te vragen welke grondslag er is voor deze investering? Misschien is investering van maatschappelijk geld in bijvoorbeeld efficiëntere zorg uiteindelijk wel rendabeler dan geldt stoppen in technologie waar op dit moment geen knelpunt ligt dat niet door de industrie zelf opgepakt kan worden.

Overigens boor ik niets de grond in dat terzijde. De toon van je reactie sterkt mij alleen maar in het kritisch vragen stellen.

wellicht zou je de exercitie kunnen doen, eens buiten je tech bubbel te kijken waar er eventueel meer rendement uit publiek geld gehaald zou kunnen worden

Overigens deel ik de mening van velen hier dat dit soort investeringen beter EU breed gedaan kunnen worden en juist in dat verband tot een betere concurrentie positie zou kunnen leiden.

[Reactie gewijzigd door fenrirs op 14 maart 2026 13:05]

[Coolstart]

Je mag net zoals jij doet u afvragen of de middelen wel goed besteed worden.

Ik zeg niet dat je onredelijk bent. Dat was niet de bedoeling. Ik reageerde met die onredelijkheid op de topicstarter.

[fenrirs]

Oh ok. Helder

[FooLsKi]

Wat we nu als 5G hier hebben, non-standalone (ofwel: alles nog over de 4G-core) kan idd die beloftes niet waarmaken. Als binnenkort de 1e 5G SA (StandAlone, verkeer over een 5G-core) netwerken komen kan het interessanter worden door zgn network slicing, alleen niet echt interessant voor 'ons consumenten', tenzij je online wil gamen met lage latency en bereid bent daarvoor te betalen. Het is bijv. wel interessant voor bedrijven, live-contentproducers en evt next-gen IoT-spul. 6G gaat hier ongetwijfeld op voortborduren, net als dat 5G voortborduurde op 4G. Long Term Evolution

Vwb je laatste stelling: ik weet dat er van -in elk geval- twee van de 3 genoemde operators iemand zich actief bezig houdt met bijdragen aan de (3GPP) standaarden, dus 'eigen standaarden' kunnen het wellicht zijn, maar die zijn dan wel globaal gestandaardiseerd

[Reactie gewijzigd door FooLsKi op 13 maart 2026 21:23]

[whiner]

En tijdens corona maar 4g masten slopen omdat ze dachten dat het 5g was .

6g betekend voor die gekkies dat we nu allemaal massaal super corona krijgen.

[Reactie gewijzigd door whiner op 13 maart 2026 22:21]

[FooLsKi]

Het verstandigst is m.i. om daar gewoon geen aandacht aan te geven. Wetenschappelijk onderbouwde feiten ontkennen ze zonder pardon, dus vooral geen energie in steken of een platform aan geven. En igv vandalisme oppakken en huiswaarts sturen met een dikke boete.
Ik vind de techniek veel interessanter dan een handjevol goedgelovige naïevelingen

[Transferno]

Inderdaad, wij of de media moeten er geen aandacht aan geven. Maar ik denk wel dat een groot deel van dit soort mensen mentale hulp kunnen gebruiken. Ze worden beïnvloed door de dorpsgek die nu het dorpsplein ingeruild heeft met social media. Die dan, net zoals in een slechte sf film, wat technisch jargon bij elkaar plakt met een willekeurig complot. In plaats van 5g=corona, had het even goed "de overheid heeft golden retrievers als schattige knuffelbare honden gekweekt maar elke hond doet aan mind control" Relateer dan random data aan elkaar en hoppa.

[Zyphlan]

Dit lijkt me inderdaad een dingetje dat als je het al wilt doen je dit op EU nivo gaat fixen.

[Rogers]

Weet idd nog dat IOT en connected cities helemaal hot was op mijn werk, we moesten er wat mee doen want het is de toekomst! Uiteindelijk is er niks van gekomen en heeft het alleen maar geld gekost.

[Reactie gewijzigd door Rogers op 13 maart 2026 20:41]

[Transferno]

Het neemt inderdaad een trage start. Eigenlijk vroeger wij ons ook al af wie op korte tijd zoveel investeringen gaat doen. Maar je zie wel langzaam een tendens. Ik vrees dat wij ook niet meer de 1e wereld landen zijn waar dit meteen doorbreekt.

[Andros]

Ik ben benieuwd hoe lang het duurt voor ze weer over een koelkast gaan roepen die de winkel belt als de melk op is. Die wordt al veertig jaar beloofd maar met 6G gaat het er wellicht wel van komen .

[Flozem]

Geen idee hoe dat met de rest van NL zit, maar ik zit nog steeds niet op die koelkast te wachten…

[Transferno]

Voor die toepassingen heb je geen 5g of 6g nodig inderdaad. De technologie bestaat ook al lang. Zo hebben ik lang geleden mooie demo's gezien waar elk artikel dan een rfidchip zou krijgen ipv barcode. Niet meer scannen aan de kassa en ook altijd zelf weten wat er in je koelkast ligt en wat dreigt te verkopen. Leuke toepassingen maar een gedrukte barcode blijft gratis dus de rfid chip is een extra kost en kwam toch niet.

Met eenvoudige techniek kon je dit ruim 20j geleden al. Maar het was de meerkost nooit waard.

[Cheefgreenleaf]

Amen

[Wouterie]

5G wat je nu 'krijgt' is doorgaans nog geen 5G SA, maar gebruikt de 4G core. Het is een soort marketing waar ze bij Ziggo ook dol op zijn met hun kabel-glasvezel. Hoe dan ook wordt er wel aan gewerkt, maar is het is nogal ingrijpend.

Het is dubbel om nu al te investeren in 6G terwijl 5G nog niet fatsoenlijk staat... We kunnen ook wachten wat de rest van de EU uitdoktert en dat implementeren. Stukken goedkoper.

[supertheiz]

Niet helemaal waar mbt zaken als IoT: Ik heb op meerdere plaatsen een lokaal (prive) 5G netwerk laten opzetten. Dit heeft toch echt wel een aantal voordelen die je niet op een andere manier voor elkaar kan krijgen. Bijvoorbeeld voor automatisering in een fabriek, voor autonome voertuigen binnen en buitenop het terrein, etc.

De grote voordelen van 5G zijn hier toch wel de veiligheid van het netwerk, de lage latency, veel betere handovers van station naar station, bereik, bandbreedte.

In een industrueel complex moet je je een gigantische kooi van Faraday voorstellen waarin machines draaien die signaalsterkte verstoren: Als je daar met WIFI gaat proberen IoT en/of automatisering op te zetten, dan loop je heel erg snel op tegen de limieten van WIFI. En als je gaat bewegen dan wordt eerst het signaal zo slecht dat het onbruikbaar wordt, dan verlies je het signaal helemaal, en dan pas na een tijdje gaat het device zoeken naar een alternatief. Openbare 4G of 5G gaat geen signaal geven in zo'n hal, en is ook niet gewenst vanwege veiligheid.

Dus dan zet je je eigen 5G netwerk op. Kost wat meer, maar geeft snel ook een hoog rendement. Veel beter bereik, veel betere handovers en toch volledige controle over je eigen netwerk.

[Genosha]

Is 5G überhaupt wel al geheel uitgerold in Nederland? En is het niet zo dat 5G in Nederland niet echte 5G is omdat wij net op een andere band zitten dan de standaard?

[Nimac91]

5G heeft grote limieten. De voordelen kwamen enkel voort uit hele hoge frequenties die direct in contact moesten staan met een telefoon om de extreem hoge snelheden te behalen waarbij lage frequenties vrijwel identiek was met de LTE generatie. Er zijn nieuwere versies en betere versies van 5G maar zeker met de frequentie veilingen die in NL 5 jaar langer heeft geduurd voor hogere frequenties door Inmarsat in Burum die moest verhuizen is tegen die tijd de noodzaak voor hogere frequenties 5G verdwenen. Nog altijd worden er vrijwel geen telefoons met mmwave verkocht in NL. iPhones in NL hebben dit niet maar in USA en Azie hebben ze dat wel. Hierdoor hebben wij de voordelen van 5G niet echt mee mogen proeven. Providers zien het nut niet om zoveel te investeren in MMwave. Maar met 6G zou dat wel allemaal heel anders zijn. Daar zouden lagere frequenties zowel hogere snelheid, capaciteit als bereik hebben en consistenter zijn. Juist de frequentie waar we het meest aan hebben. Zo zou capaciteit tot 70% beter moeten zijn op lagere frequenties, energie verbruik flink minder dan 5G. Wellicht vergelijkbaar met LTE of misschien zelfs zuiniger. Er zou nagenoegen geen latency zitten. Er zou ongeveer 150% beter bereik zijn. Consistency zou hoger zijn en uplink en downlink zou onafhankelijk kunnen werken wat volgens claims tot 10keer betere optimalizatie zorgt. En uiteraard hogere snelheden. Kortom als claims ook maar voor een deel waar zijn is het zeker voor NL een flinke upgrade gezien we nooit mee zijn gegaan met mmwave tech in 5G

[Earth_Apple]

5G heeft vooral verbeteringen in drukke gebieden (ook buiten mmWave). Sinds 5G geimplementeerd is kan ik echt goed merken dat op grote festivals mijn bereik gewoon goed is, waar je voorheen wel eens had dat je geen internet had (heel onhandig als je je vrienden kwijt bent).

[jimh307]

[...]3G bood videobellen (meh). Nog steeds trage data op 384kbit. 3.5G/HSDPA/HSPUA[...]

Toen ik een aantal jaar geleden in Denemarken was, was mijn 3G verbinding sneller dan daar 4G. Ik haalde keurig 16-17 mbps op 3G. Met 4G nu zit ik op de 75-150 mbps. Dit moet toch genoeg zijn? Je kunt er prima 4K mee streamen en alles vlot doen. Welk voordeel zou 6G bieden? Misschien het voordeel om binnen luttele seconden je telefoon ramvol te hebben staan.

Een beetje het geval zoals thuis met gigabit internet. Prachtig op papier, maar ook ik moet soms wachten op een pagina om te laden en YouTube wil ook wel eens bufferproblemen hebben als het heel druk is. Het enige leuke ervan is games downloaden of grote bestanden uploaden; dat gaat inderdaad als een speer, maar voor 99,9% van de tijd niet nodig. Ik zie 6G ook op dat gebied gaan. Het is al zo druk op het www dat de voordelen wel eens weg kunnen vallen en als het heel druk is moet je de resolutie van YT filmpjes ook verlagen.

[Rogers]

De 5G uitrol heeft toch een godsvermogen gekost en uiteindelijk was het wat sneller 4G met weinig andere voordelen. Waarom moet er nu weer zo vlug in iets nieuws geïnvesteerd worden terwijl 5G meer dan genoeg lijkt?

[Reactie gewijzigd door Rogers op 13 maart 2026 20:39]

[Tha Render_2]

Kijk verder dan je neus lang is ..

Je kijkt enkel naar het consumentenperspectief. Daar klopt het inderdaad dat 5G voor veel mensen gewoon “sneller internet op je smartphone” is.

Maar in de zakelijke en industriële wereld gebeurt er net wél heel veel met 5G, en vooral met private 5G-netwerken. Denk aan havens, fabrieken, logistieke sites en luchthavens waar men volledig eigen mobiele netwerken draait voor robots, AGV’s, drones, camera-analytics en kritische OT-systemen. Daar gaat het niet om snelheid, maar om deterministische latency, betrouwbaarheid, netwerk slicing en volledige controle over het netwerk.

Wij hebben zelf al meerdere van dit soort projecten gerealiseerd en de meerwaarde is echt enorm. In veel van die omgevingen vervangt private 5G Wi-Fi of bekabeling en maakt het use cases mogelijk die vroeger gewoon niet haalbaar waren.

Dus ja, voor consumenten voelt het misschien als een incrementele stap. Maar in enterprise en industrie is 5G wel degelijk een game changer.

Laat dus maar komen die 5G!

[Rogers]

En waarom is dan nu al een opvolger nodig en een landelijke uitrol voor jouw lokale voorbeeld?

[LoeWn]

Misschien voor zijn voorbeelden niet. Dat weten we nog niet.

Maar kijk even naar de tijdlijn van 5G. Ik heb heel even een zoekactie gedaan en volgens mij zijn de eerste stappen naar 5G begonnen in 2008 en begon het in 2013 wat serieuzer te worden met officiele specs. In 2019 begon het breed uit te rollen en voordat het echt overal beschikbaar was.. naja dat is iets van de laatste jaren. Voordat 6G echt uitgerold is en er apparaten zijn die er geschikt voor zijn (en mensen deze apparaten ook echt bezitten), zijn we zo dus bijna 15 jaar verder. Wie weet wat dat op dat moment de behoeftes en toepassingen zijn.

Vaak werkt innovatie gewoon zo. Als iets uit is, meteen beginnen aan de volgende stap. Want innovatie kan gewoon lang duren. Als iedereen dacht van 'waarom is nu al een opvolger nodig?', dan ging alles wel heel erg traag.

[Engineer Stewie]

Je weer dat amper 80 van de bijna 500 MNO’s een 5G standalone core heeft? 5G NSA is eigenlijk 4,5G met een 5G symbool op het scherm. Gemiddeld zijn er maar 10 operatoren per jaar geweest die 5G neerpoten en Europa hinkt daar ver mee achter tov Amerika en Asia.

[Vink Mooi]

5G is nog niet eens overal fatsoenlijk uitgerold en we zijn alweer met 6G bezig. Aan de andere kant: standaarden en patenten worden 10-15 jaar van tevoren bepaald, dus als je nu niet meedoet, mag je straks alleen nog de apparatuur van anderen kopen.

Dus ja, het voelt vroeg — maar zo werkt de telecomwereld nu eenmaal. Wie nu aan tafel zit bij 6G, verdient er later meestal ook aan.

[Paddy99]

Dus je vindt dit een goed idee? Ik ben het daar mee eens. Meewerken aan 6G is een goed idee, levert hier kennis op wat weer startups kan creëren, nieuwe studies kan laten opbloeien, etc etc. Lastig in geld uit te drukken, maar als Nederland een kennis economie wil worden, is dit een stap in de goede richting.

[Vink Mooi]

Klopt helemaal. Het is een beetje zoals investeren in een ruimteprogramma: Vandaag nog geen winst, maar morgen kan het veel opleveren.

[Transferno]

Inderdaad. Als jij een nieuwe auto koopt, zijn ontwerpers al bezig met een nieuwe te ontwerpen. Er zit nu eenmaal tijd tussen ontwerp en productie. En door nu mee te doen, hebben we straks hopelijk ook bedrijven die er aan meeverdienen. Of nog beter, zijn we minder afhankelijk van onbetrouwbare grootmachten.

[jmb66]

Een slim kabinet slaat 6G over. 5G echt gebruiken doen we sinds kort. Het lijkt mij verstandiger om die 142 miljoen te investeren in 7G

[cruger]

Er is geen slim kabinet, ze kunnen beter in het stroomnet investeren.

[Armselig]

Is dit zodat we niet afhankelijk zijn van china, toen 5g kwam was daar volgens mij ook veel om te doen geweest, met huawei en zo, dat toen net in opspraak was gekomen.

[Basjuh84]

Ik zit zelf ook al een tijdje in deze wereld, en ik word een beetje moe van wat ik de ‘TNO-ziekte’ noem. TNO als individuele instantie heeft geen winstoogmerk maar zit als stakeholder letterlijk in honderden projecten waar subsidiegeld valt te halen. Ze moeten ‘leven’ van subsidies, dus doen er alles aan om de eigen agenda te pushen - dat is niet altijd slecht (er werken echt wel slimme en betrokken mensen), maar wel zeer bepalend voor de uitkomst van ontwikkelvoorstellen en de koers van innovatie. Ook dit voorstel zet ik mijn twijfels bij - 5g was dé belofte, en is amper iets anders dan een snellere 4g en in uitzonderlijke gevallen een betere wifi. Heb je TNO mee, dan ben je praktisch zeker dat je de subsidie gegund krijgt. Maar ik hoor de laatste tijd wel erg veel TNO projecten met een ‘wij van WC-eend’- gehalte.

[metalmania_666]

IK vind het een goed idee. Nu heb je zelf ook (nog) wat in de melk te brokkelen én kan de Nederlandse industrie mee profiteren.


Já, 5G is op dit moment mee dan voldoende. Maar dat roepen we ook over Gbit internet. En toch willen veel mensen graag meer.

[Pasteis]

Zijn er geen betere en belangrijke prioriteiten? Zoals de chipindustrie? Het klinkt nu net alsof er iemand lekker heeft zitten te lobbyen.

Helemaal goed dat je wilt innoveren, maar ik mis even de business case. Welke problemen willen ze oplossen die nu zo problematisch zijn met 5G? En perse opgelost moet worden?

Richt je liever dat geld op tot onze soevereiniteit, open source, chips. Het opschalen van startups met een via NLInvest.

[RoyD]

Ik dacht ook al dat de huidige technologieën al geschikt waren voor snel bewegende zenders en ontvangers en dat de maximale datasnelheden en foutongevoeligheid al dicht bij het theoretische optimum zaten bij dynamische signaal/ruis verhoudingen.

[jongetje]

De meeste subsidies gaan naar van die bedrijfjes voor onderzoek en/of ondersteuning van een bepaalde groep. Degene die er vaak echt beter van wordt zijn de eigenaren en de duur betaalde consultants.


Ik heb in dit geval niet de illusie dat we als ons kleine Nederland juist hier een voortrekkersrol in moeten nemen. Dit is nu juist iets om minimaal europees aan te vliegen.

[rko4u]

Is dit niet gewoon een verborgen subsidie voor de Nederlandse telecom providers? Feitelijk betalen we daar samen al miljarden aan om dat netwerk te ontwikkelen.

[SinergyX]

Maar waar is nu het beloofde land met 5G? Elk apparaat direct op 5G, lage latencies, hoge snelheden?

[Tha Render_2]

Kijk verder dan je eigen huis.. Wij hebben meerdere klanten (ondernemingen) die exact hebben wat je beschrijft.

[Houtenklaas]

https://www.kpn.com/zakelijk/thedigitaldutch/blog/kpn-brengt-5g-naar-brainport-industries-campus-eindhoven