Welke technologie uit 1994 gebruik jij nog? De telefoons en computers van toen liggen allang op de schroothoop, maar de netwerktechnologie uit die tijd is nog steeds in de lucht. Het is traag, onveilig en inefficiënt, maar het uitschakelen van deze oude netwerktechnieken blijkt een grotere uitdaging dan je zou denken.
Dat wordt duidelijk nu providers oude netwerken beginnen uit te zetten. KPN is begonnen met het blokkeren van 2G voor klanten die toch al op 4G en 5G zitten. De provider houdt het 2G-netwerk nog in de lucht tot eind 2027, maar daarna is het echt voorbij. Elke provider heeft nu nog een oude netwerktechniek actief, maar dat gaat de komende jaren veranderen. Mobiele netwerken hebben dan alleen nog 4G en 5G.

De jaren 20: afscheid van 2G en 3G
Voordat 2G 2G heette was dat GSM, een afkorting van Groupe Special Mobile en later Global System for Mobile Communication. Dat was een enorme doorbraak voor de mobiele markt. In de tijd van '1G' waren netwerken tussen verschillende landen niet goed compatibel. Een telefoon die functioneerde in Nederland werkte dus niet in een ander land. Met GSM gingen veel providers in veel landen voor het eerst gezamenlijk een standaard gebruiken. De naam GSM leeft nog voort als naam voor een mobiele telefoon in Vlaanderen.
Daarnaast was met 2G voor het eerst vrijwel overal mobiel bereik beschikbaar. In de jaren ervoor was mobiel bellen voorbehouden aan speciale plekken zoals tankstations. Met 2G was er dus ineens veel meer mogelijk. Later kwam daar met GPRS en Edge een trage versie van mobiel internet bij.
Waar 2G een enorme doorbraak was, was de hype rond 3G pas écht groot. De komst van Universal Mobile Telecommunications System, UMTS, beloofde een toekomst met wat toen gold als snel mobiel internet. Dat was, zoals zoveel, een vinding waar ook het Nederlandse Philips bij betrokken was. Dat begon in 1987 met een project om mobiele verbindingen van 2Mbit/s mogelijk te maken voor videotelefonie.
De komst van UMTS als standaard en de veilingen voor de benodigde frequenties vielen samen met de dotcombubbel van eind jaren 90 en begin jaren 0. Terwijl veel mensen nog moesten wennen aan mobiel bellen en sms, waren providers bezig met het bieden op een netwerk dat het versturen van foto's mogelijk moest maken.
Het duurde na de veiling in 2000 jaren voordat UMTS live ging in Nederland. Vodafone was ongeveer 22 jaar geleden als eerste, en de andere providers volgden snel. Het zou nog jaren duren voordat het breed succes kreeg. Door de hogere frequentie ten opzichte van 2G was het bereik merkbaar minder en telefoons maakten weinig gebruik van de grotere bandbreedte. Het was in de eerste jaren een bescheiden succes, maar het gros van Nederland bleef telefoons gebruiken die alleen konden bellen en sms'en. De Nokia N95, BlackBerry Bold 9000, iPhone 3G en de eerste Android-telefoons brachten tussen 2007 en 2010 3G naar de massa.
Die opmars leidde tot veel storingen. Netwerken konden de plotselinge toestroom van smartphones niet aan. Daar komt bij dat de netwerktechniek in die smartphones nog niet zo goed ontwikkeld was. Ze hielden hun internetverbinding liefst de hele tijd open, waardoor er minder plek voor andere smartphones op het netwerk was. De oplossing kwam in 2010 met network controlled fast dormancy, maar toen was het al duidelijk; als een groot deel van de bevolking smartphones zou gaan gebruiken – en die tijd zou snel komen – was UMTS ongeschikt. De oplossing daarvoor was Long Term Evolution, LTE, dat 4G ging heten en vanaf 2013 beschikbaar kwam.
Met de komst van 4G moesten providers dus drie netwerktechnieken in de lucht houden. In de eerste jaren was dat hard nodig: er waren nog veel telefoons met 2G en 3G in het netwerk. Telefoons gaan bij veel tweakers misschien maximaal vijf jaar mee, maar er zijn ook mensen die veel langer met een toestel doen. Het duurde jaren voordat die toestellen op grote schaal verdwenen.

Rond 2020 kwam daar 5G bij en toen waren er vier gelijktijdige netwerken. Frequentieruimte is schaars voor elke provider, hoewel er wel frequenties bij zijn gekomen. Voor extra snelheid, bereik en eenvoudiger onderhoud is het beter om een oude netwerktechniek uit te zetten. Dat gebeurde vanaf 2020.
Elke provider maakte daarin een eigen afweging. KPN en Vodafone hadden veel oude apparaten in het netwerk zitten die alleen gebruik konden maken van 2G, dus zetten zij als eerste 3G uit. Vodafone deed dat in 2020, KPN volgde in 2022. T-Mobile, nu Odido, zette juist 2G uit, omdat daar nog veel apparaten via 3G verbonden waren.
| Provider | Uitzetdatum 2G | Uitzetdatum 3G |
|---|---|---|
| KPN | 1 december 2027 | 31 maart 2022 |
| VodafoneZiggo | Niet voor eind 2026, wel voor 2030 | Februari 2020 |
| Odido (voorheen T-Mobile) | 1 juni 2021 / 1 juni 2023 | Niet voor september 2026 |
Die situatie is er nog steeds, maar alle providers geven al waarschuwingen dat het volgende oude netwerk ook snel zal worden uitgezet. KPN wilde dat eind 2025 doen, maar heeft dat twee jaar uitgesteld en komt nu op 2027. Vodafone is vager en zegt dat het 2G-netwerk in elk geval online blijft tot eind dit jaar, maar in 2030 heeft Vodafone al zijn 2G-netwerken in Europa uitgezet.
Odido zal minimaal zes maanden van tevoren zeggen wanneer het 3G-netwerk uit gaat en dat heeft de provider nu nog niet gezegd, dus dat plaatst de datum minimaal op september 2026 en mogelijk nog later.
Ja, en dus?
Wie zit er nog op 2G of 3G? Bijna niemand natuurlijk, maar sommige verouderde apparaten hebben dat wel nodig. Denk aan auto's die via een mobiel netwerk noodsignalen kunnen versturen en communiceren met apps of voor file-informatie, oudere slimme meters en pinautomaten. Hoeveel daarvan er nog zijn, is niet helemaal duidelijk. Het worden er ongetwijfeld steeds minder en alle providers zullen er contracten voor hebben die binnenkort aflopen.
:strip_exif()/i/2005231828.jpeg?f=imagenormal)
Mogen providers zomaar oudere netwerken uitzetten? Ja, zegt toezichthouder ACM. "Van belang is ook dat op telecomaanbieders de wettelijke verplichting rust om bij afschakeling van een netwerktechnologie gebruikers tijdig te informeren over de afschakeling en de gevolgen daarvan. Deze wijzigingen kunnen ertoe leiden dat sommige gebruikers het recht hebben om de overeenkomst kosteloos te beëindigen."
Daarom volgt ACM de afschakeling. "Tegelijkertijd ziet de ACM dat het van mno's moeilijk verwacht kan worden te wachten met het afschakelen van 2G en 3G totdat het laatste probleem Europees is opgelost. De ACM vraagt mno's zorgvuldig af te wegen of en wanneer voldoende problemen zijn weggenomen om de gevolgen van de afschakeling zo klein mogelijk te houden."
Daarnaast is er nog het probleem van bellen. Een van de grote sprongen vooruit van 2G was juist dat het bellen mogelijk maakte bij alle providers in zoveel mogelijk landen. Maar het circuitgeschakelde bellen van toen is vervangen door VoIP en de implementatie van bellen via 4G, VoLTE, bleek lastiger dan gedacht.
Het punt daarbij is dat de telefoon bij de provider bellen via 4G moet ondersteunen. Dat was ongeveer 4,5 jaar geleden nog een enorm complex probleem. Alle telefoons die je de afgelopen jaren kon kopen van bekende merken kunnen bellen via 4G. Er kan nog een probleem optreden bij exotische telefoons, omdat daarin niet altijd de juiste providerinstellingen staan. Heel oude telefoons kunnen vermoedelijk niet meer bellen natuurlijk.
Een potentieel nog groter probleem ligt in het kunnen bereiken van 112. Bij 2G en 3G was een simkaart niet nodig om het noodnummer te bellen; dat kon overal en altijd. Met 4G en 5G werkt dat niet langer zo simpel, omdat die authenticatie nodig hebben en er lange tijd geen standaard was voor noodcommunicatie.
:strip_exif()/i/2004697910.jpeg?f=imagenormal)
Dat Nederlanders in Nederland met 112 kunnen bellen is logisch, maar toeristen zouden dat bijvoorbeeld ook moeten kunnen. Voor VoLTE hebben providers onderlinge technische afspraken nodig. Volgens de EENA, de Europese associatie voor noodnummers, zijn we er nog niet. In een rapport vorige maand zegt die organisatie: "Voordat verouderde systemen worden uitgefaseerd, moeten overheidsinstanties, mobiele operators en hulpdiensten samenwerken om ervoor te zorgen dat de nieuwe technologieën dezelfde of betere niveaus van toegankelijkheid, betrouwbaarheid en functionaliteit bieden. De communicatie in noodsituaties mag tijdens de digitale transitie nooit in gevaar komen."
Het is niet voor niets dat 2G en 3G langer in de lucht blijven dan providers eerder leken te zeggen. Ondanks de duidelijke sprongen vooruit die 4G en 5G hebben geboden, was de mobiele markt nog heel lang niet klaar om oude netwerktechnieken uit te schakelen. Het is afwachten wanneer het wel zo ver is, of dat nu over een half jaar is of eind 2027.
Redactie: Arnoud Wokke • Eindredactie: Monique van den Boomen