Onderzoekers van onder meer het Georgia Institute of Technology hebben een 3d-printmethode ontwikkeld waarmee objecten kunnen worden gemaakt die blijvend kunnen transformeren zodra ze worden blootgesteld aan hitte.
De onderzoekers hebben verschillende objecten met 3d-printers gemaakt, die van vorm veranderen zodra ze in heet water worden gelegd. Dit proces waarbij 3d-geprinte objecten van vorm kunnen veranderen via een verandering in de omgeving, zoals een stijgende temperatuur, staat bekend als 4d-printen. De naam is afkomstig uit andere disciplines, waar tijd geldt als vierde dimensie. De vormverandering vindt plaats gedurende het verloop van een bepaalde tijd.
Het gebruikte materiaal bestaat uit shape memory polymers. Dit zijn 'slimme' polymeren die als het ware zijn geprogrammeerd om hun oorspronkelijke vorm te onthouden. Als het object dat uit deze polymeren bestaat wordt verbogen, kan het na een hogere temperatuur weer zijn oorspronkelijke vorm aannemen. Ook een andere zuurgraad, toevoegen van chemicaliën of het gebruik van licht kan dit effect teweegbrengen.
De door de onderzoekers gebruikte polymeren hebben zowel zachte als harde elementen en kunnen een elastische werking vertonen bij bijvoorbeeld een veranderende temperatuur. Op kamertemperatuur is de tijdelijk geprinte vorm redelijk stijf. Zodra de temperatuur stijgt naar 45 graden is het materiaal in staat om te buigen en kan het object aldus van vorm veranderen.
Het proces van 4d-printen vergt ofwel het gebruik van hydrogel of shape memory polymers. Nadeel van het gebruik van hydrogels is dat de geprinte objecten minder goed hun structuur kunnen behouden door een relatief minder grote stijfheid. Daarnaast is het proces van het van vorm veranderen relatief traag en is de structuur van de 3d-geprinte objecten niet heel stabiel. Door gebruik te maken van de complexere shape memory polymers worden deze nadelen grotendeels weggenomen.
Bij eerdere 4d-printprocessen konden de geprinte objecten slechts tijdelijk van vorm veranderen; de geprinte vorm was bedoeld als permanente vorm. Bij de nieuwe printmethode van de onderzoekers is dit omgedraaid: het object, zoals het uit de printer komt, is bedoeld om tijdelijk zijn vorm aan te houden, waarbij de nieuwe veranderde geprogrammeerde vorm een permanent karakter heeft.
Volgens de onderzoekers is hiermee het proces van 4d-printen aanzienlijk versimpeld. Een van de onderzoekers zegt dat hun nieuwe methode, in vergelijking met meer traditionele 4d-printtechnologieën, een snelheidswinst en materiaalbesparing van 90 procent oplevert De verschillende lagen en componenten van de objecten die uit shape memory polymers bestaan, zijn binnen een minuut te printen. Een nadeel van de technologie die de onderzoekers hebben gebruikt, is dat het nu nog niet mogelijk is om het geprinte object na een vormverandering weer terug te laten veranderen in de oorspronkelijk geprinte vorm.
Voor de ruimte- en luchtvaart kan dit belangrijke nieuwe toepassingen opleveren, zoals vleugels die van vorm kunnen veranderen. Daarnaast kan het ook voor tal van biomedische toepassingen worden gebruikt. Zo kunnen biologisch afbreekbare hechtingen ervoor zorgen dat een tweede operatie om interne hechtingen te verwijderen overbodig is, omdat de hechtingen onder omstandigheden automatisch oplossen. Stents die gemaakt zijn met de polymeren kunnen op basis van de lichaamstemperatuur bloedvaten meer of minder openen. Het materiaal kan ook in kleding worden gebruikt, bijvoorbeeld in pakken voor zeevaarders, waarbij het materiaal verandert op basis van temperatuurschommelingen en zodoende de lichaamswarmte beter constant kan houden.
Het onderzoek is mede gefinancierd door het wetenschappelijk onderzoeksbureau van de Amerikaanse luchtmacht, de Amerikaanse National Science Foundation en de Singapore National Research Foundation.