ASML verkoopt helemaal niets meer in Europa

ASML heeft het afgelopen kwartaal geen enkele chipmachine verkocht in Europa. Vicevoorzitter Frank Heemskerk zegt dat de omzet die het bedrijf met verkopen aan Europese klanten behaalde 'naar nul procent' is gedaald. De omzet in Europa was al nooit groot, maar is nu helemaal weg.

Heemskerk zegt dat in een gesprek in debatcentrum De Balie (vanaf 42 minuten). De vicevoorzitter voor public affairs bij ASML sprak daar met Barbara Baarsma en Marleen Stikker over Europese investeringen in technologie. Heemskerk hekelt in dat gesprek dat Europa amper investeert in een eigen chipindustrie.

Hij zegt daarin ook dat ASML in het vorige kwartaal geen enkele omzet meer behaalde met verkopen aan Europese klanten. Alle verkopen gingen naar bedrijven in Taiwan, China, Zuid-Korea, de VS en India, terwijl Europa volledig buiten beeld bleef.

Dat ASML geen enkele omzet in Europa behaalt, is niet heel verrassend. Het marktaandeel in Europa lag altijd al extreem laag. ASML verkocht bijvoorbeeld weleens nieuwe machines aan onderzoeksinstituten zoals het Franse CEA-Leti, maar die verkoop viel het afgelopen kwartaal dus volledig weg.

R&d in andere landen

Heemskerk zegt dat ASML driekwart van zijn budget van vier miljard euro voor research and development in Nederland uitgeeft, maar dat dit onderzoek dus voornamelijk leidt tot innovaties die buiten het continent worden ingezet. Heemskerk zegt ook dat samenwerking met klanten de innovatiesnelheid bepaalt. Bedrijven als Samsung, Intel, TSMC en SK hynix willen samen snellere machines met grotere yields. Dat leidt weer tot meer innovatie, waarvan buitenlandse bedrijven vervolgens de richting bepalen.

ASML uit deze kritiek al langer. Het bedrijf zegt dat het veel spreekt met de Europese Commissie. Het pleit dan voor uitbreidingen van Europese chipinitiatieven en voor meer subsidies. Die zijn er overigens wel. In 2022 startte de Europese Commissie de Chips Act, een miljardensubsidieprogramma om de chipsector in de EU te stimuleren.

Intel-fabriekswerkers bij een high-NA-machine van ASML. Beeld: Intel

Reacties (266)

[AccidentalG]

Een trieste zaak. Ik wil zo graag dat de EU op tech gebied op de plek staat waar het hoort, maar door dit soort dingen ben ik bang dat we zo’n achterstand krijgen, dat we nooit meer “on top” komen. Niet alleen dit, maar qua investeringen en regelgeving denk ik dat we innovatieve bedrijven te weinig ruimte geven en dat ze vertrekken.

[arnem_]

Er wordt altijd maar regulering genoemd, maar vaak drijft dat juist innovatie aan. De Duitse autocrises is het gevolg van niet willen innoveren terwijl de regelgeving juist wel anticipeert op een veranderende wereld. Op Tesla na, hoe goed gaat het met de ongereguleerde Amerikaanse autoindustrie?

Ik verbaas mij hoe vaak er aan de top van Nederlandse/Europese bedrijven bestuurskundigen zitten ipv de slimste/handigsten onder ons. Bestuurskundigen hebben geleerd om een bedrijf uit te ponden, maar als drijvende kracht achter innovatie en groei zie je 'ze' maar zelden. Hoeveel bestuurskundigen staan er aan de top van de magnificent-seven?

[Reactie gewijzigd door arnem_ op 23 september 2026 08:40]

[Pepi8500]

Dat vind ik te simplistisch. De Duitse auto-industrie is vooral in de problemen gekomen doordat gesubsidieerde Chinese productie in China gretig aftrek vindt en Chinese autofabrikanten inmiddels ook steeds nadrukkelijker de Europese markt betreden. Duitse autobouwers kunnen simpelweg niet tegen dezelfde prijzen produceren.

De problemen van de Duitse auto-industrie zitten daarom volgens mij vooral in de afnemende export en het verlies van marktaandeel, en niet zozeer in een dalende Europese vraag.

Je tweede punt heeft er denk ik mee te maken dat Europese bedrijven vaak sterk politiek en hiërarchisch georganiseerd zijn. In zo’n omgeving komen doorgaans andere typen mensen bovendrijven dan in organisaties waar ondernemerschap, technische kennis en resultaatgerichtheid zwaarder wegen. Dat is volgens mij ook deels een gevolg van onze cultuur. In de politiek werkt het overigens niet heel anders. En dat regulering innovatie aandrijft lijkt mij wel een hele boude bewering , is daar bewijs voor?

[JoeB2C]

Niet alle regulering stimuleert innovatie, maar regulering zoals strengere emissie-eisen doet dat wel. Belangrijker nog is consistente regulering met vroegtijdig aangekondigde ontwikkelpaden. Denk aan: 100% productie van alleen maar emissieloos vervoer vanaf 2035 oid. Dan kunnen bedrijven investeren in hun innovaties en die opschalen.

[Jemboy]

Ik denk zelf dat de Duitse auto-industrie vooral in de problemen is gekomen door de manier waarop zij zich op de lucratieve Chinese markt heeft gericht. Jarenlang waren Duitse auto’s daar nauwelijks aan te slepen. De gedachte was vervolgens: als we die auto’s ook in China produceren, kunnen we nog meer winst maken.

Dat hiervoor joint ventures met Chinese bedrijven nodig waren, leek destijds geen groot probleem. Achteraf gezien heeft dat echter ook een keerzijde gehad: Europese fabrikanten hebben daarmee kennis en ervaring overgedragen, waardoor Chinese bedrijven steeds beter in staat werden om zelf kwalitatief goede auto’s te ontwikkelen en produceren.

Daarnaast heb ik het idee dat de Duitse auto-industrie er lange tijd veel aan heeft gedaan om het geplande verbod op de verkoop van nieuwe benzine- en dieselauto’s uit te stellen of af te zwakken. Daardoor is mogelijk ook kostbare tijd verloren gegaan om vol in te zetten op elektrische auto’s en nieuwe technologieën. Van al deze keuzes ondervinden ze nu de gevolgen.

Blijkbaar hebben we onvoldoende geleerd van de manier waarop Japan en later Zuid-Korea hun industrie hebben opgebouwd: steeds meer kwaliteit leveren, technologisch vooruitgaan en tegelijkertijd scherp concurreren op prijs.

Wat mij betreft hadden we bovendien veel eerder voorwaarden moeten stellen aan Chinese bedrijven die toegang willen tot de Europese markt. Bijvoorbeeld door te eisen dat een deel van hun productie daadwerkelijk in Europa plaatsvindt. Bij medicijnen zou je bijvoorbeeld kunnen denken aan minimaal 30% productie in Europa, en hetzelfde voor batterijen. Dan bedoel ik ook echte productie: niet alleen pillen hier verpakken of batterijen assembleren uit vrijwel volledig in China geproduceerde onderdelen.

Voor Chinese auto’s zou je eveneens met stevige importheffingen kunnen werken zolang een fabrikant niet bijvoorbeeld minimaal 50% van de in Europa verkochte auto’s ook daadwerkelijk binnen de EU produceert.

Er zijn nog genoeg regio’s in Europa waar nieuwe industriële werkgelegenheid zeer welkom zou zijn. Bovendien zouden we op die manier niet alleen banen creëren, maar ook weer meer productiecapaciteit, technologische kennis en strategische onafhankelijkheid naar Europa kunnen halen.

De afgelopen decennia hebben we vooral gekeken naar de laagste prijs en de hoogste winst. Misschien wordt het tijd dat we ook weer kijken naar wat we zelf nog kunnen maken.

[gebruikernaam__]

Dat vind ik te simplistisch. De Duitse auto-industrie is vooral in de problemen gekomen doordat gesubsidieerde Chinese productie in China gretig aftrek vindt en Chinese autofabrikanten inmiddels ook steeds nadrukkelijker de Europese markt betreden. Duitse autobouwers kunnen simpelweg niet tegen dezelfde prijzen produceren.

Ik zou ook hier weer niet zo simpel over nadenken. Onderstaande twee links ondersteunen het argument dat de bedrijven wel erg lui zijn geweest wat betreft de bedrijfsvoering. De netto marges zijn bijvoorbeeld bij de europese bedrijven het hoogst (10%) en de winst is de grootste ooit maar een bijbehorende investering in vernieuwing en verbetering blijft achter. In grote maten zijn ze het gaan weggeven aan aandeelhouders en op de 'spaarrekening' gezet.

Ik kan het statistiekje niet meer vinden maar de grote drie in Europa hadden in de laatste ~5-10 jaar meen ik 200 miljard aan buybacks gedaan wat equivalent was aan de geschatte overheidssubsidies in China in die tijd.

Naar mijn mening ruikt het iets te veel naar corporate welfare om simpelweg te stellen dat de Duitsers niet anders kunnen.

https://www.somo.nl/manufactured-crisis/

https://adamtooze.substack.com/p/chartbook-460-greedflation-meets

[Reactie gewijzigd door gebruikernaam__ op 23 september 2026 16:13]

[Probydoby]

Als je hiermee suggereert dat Chinese EV's goedkoper zijn door subsidies dan is dat onjuist. China heeft subsidies inderdaad gebruikt ( aan zowel vraag als productiekant ) om de industrie een enorme boost te geven, en hierdoor zijn er nu grote ecoysteem voordelen (schaal, prijs).

Maar als morgen alle subsidies verdwijnen (zowel EU als Chinese subsidies) dan zullen Chinese EV's alsnog stukken goedkoper zijn door de inmiddels intrinsieke efficiëntie van de Chinese auto/batterij industrie.

[rhk22463]

Het is te makkelijk om de Chinese subsidie als oorzaak aan te voeren. Ja ze stimuleren en innoveren daardoor beter maar de Duitse autofabrikanten hebben lekker op hun dikke reet gezeten en gedacht "we zijn premium en de mensen blijven toch wel trouw aan ons merk als we dit prijsniveau geleidelijk verder optrekken". Ook is het niet zo dat produktie van al hun auto's in Europa plaats vond, sommige VAG/Mercedes modellen werden al in China of US gemaakt. Je ziet nu door de regulering/sancties in EU dat Chinese merken hun produktie voor ons continent verplaatsen naar Europa en toch de lagere prijzen kunnen handhaven dus tja... als zij het kunnen waarom kan dat dan niet door Europese bedrijven? Bedrijven hier zijn te log, topzwaar en inefficient en daarom prijzen ze zichzelf uit de markt.

Kijkend naar de duitse/franse merken EV's zie ik gewoon veel "oudere" technieken terwijl de prijs nog steeds fors hoger is dan de EV's uit het verre oosten... daarmee sta je al 1-0 achter... innoveer eens en kijk de kunst af van de Chinezen.. zo zijn zij tenslotte ook begonnen en hebben ons al lang ingehaald. Langzaamaan zie ik in de franse stal wel meer betaalbare EV's op de markt komen maar ze zijn daarmee wel erg laat. Het is ook niet zo dat de Europese bedrijven het zonder subsidie moeten doen dus kom op... zorg dat onze subsidies daadwerkelijk goed terecht komen.

[theredspecial]

Subsidies zijn veel meer dan een pot met geld, onder strenge of minder strenge voorwaarden. Er is jaren geleden een pad gekozen en daar zijn alle ballen op ingezet: gunstige leningen, voorwaarden, samenwerking met kennisinstellingen, etc. Dat vergt een lange-termijnvisie én lange-termijncommitment. En niet om vijf voor twaalf (willen) stoppen met initiatieven (ZE zones anyone?)

Dat had Europa (of Nederland in elk geval) ooit ook: Fokker heeft grote stappen kunnen maken, omdat we ontwikkelingspartner waren van de F16. De Deltawerken hebben een grote impuls gegeven aan waterbouwkundig leiderschap. FloraHolland als centrum van de bloemenhandel. En zo zijn er meer voorbeelden. Echter, we worden nu geleid door gevestige deelbelangen waardoor bedrijven en de samenleving vastzit. De stikstofcrisis is hier ook een 'prachtig' voorbeeld van imo.

Kortom, we moeten niet bang zijn voor slachtoffers op korte termijn.

[Brutez]

China subsidieert zijn EV-industrie wel degelijk, zowel rechtstreeks als via de bredere industriële keten. Voor de EU ligt het probleem niet alleen bij die subsidies, maar vooral bij de relatief zwakke — en kunstmatig laag gehouden — Chinese yuan. Dat ondersteunt de exportpositie van Chinese producenten enorm, omdat zij hun producten daardoor goedkoper op buitenlandse markten kunnen aanbieden.

De EU kan zo’n beleid niet eenvoudig kopiëren. Een structurele verzwakking van de euro zou import duurder maken en daarmee de koopkracht en inflatie negatief beïnvloeden. China kan die binnenlandse kosten en politieke gevolgen makkelijker opvangen binnen een veel centraler aangestuurd systeem.

Daarnaast is Europa voor cruciale onderdelen van de EV-keten, zoals accucellen, grondstoffen en verwerking daarvan, nog sterk afhankelijk van import. Daardoor heeft de EU minder ruimte om uitsluitend via prijs te concurreren met China.

[1khalid]

En hier in Nederland krijgen mensen 6000+ euro subsidie om een elektrische auto te kopen? Wat is het verschil? Geld direct naar de fabrikant of naar de consument?

[Brutez]

Die consument krijgt die €6000 subsidie evengoed als hij een Aziatische EV koopt. Daar wordt een EU fabrikant niet competitiever van.

[WizX]

Dat vind ik te simplistisch

Het is misschien iets te kort door de bocht om de problemen van de Duitse auto-industrie alleen te wijten aan de Chinese prijsconcurrentie. De Chinese producten worden inderaad gesubsidieerd, om zo met agressieve prijzen en snelle elektrificatie de markt verstoren.

Maar, de Duitse fabrikanten zich denk ik, ook, door de nasleep van zaken zoals Dieselgate, en door zicht te lang vast te blijven houden aan verbrandingsmotoren, laten verrassen door de software- en batterij innovaties. De crisis is dus niet alleen een extern prijsprobleem, maar ook een samenkomst van omstandigheden: Hoge kosten-structuren, vertraagde transities en het verlies van technologische voorsprong maakt het ze onmogelijk om nog op gelijke voet te kunnen concurreren; waardoor ze zowel hun exportmarkten in Azië zien verdampen, ook kwetsbaar worden voor de opmars van Chinese merken in Europa.

[Patoer]

Maar, de Duitse fabrikanten zich denk ik, ook, door de nasleep van zaken zoals Dieselgate, en door zicht te lang vast te blijven houden aan verbrandingsmotoren, laten verrassen door de software- en batterij innovaties.

Dat is zeker de kern van de zaak. Volkswagen en consorten hebben lopen lobbyen bij de overheid om de ruimte te krijgen (geld) voor innovatie van diesel motoren. Elektrische motor werd toch niets volgens hen. Zo doende zijn ze te laat gestart.

[Jst5]

Wat een hoop onzin en valse voorstelling van de werkelijkheid.

1. China is koploper groene energie
2. Dat alles duurder wordt is niet het gevolg van groene energie en elektrificatie maar eerder van oorlogen en de toegenomen vraag.
3. Dat iedere kleuter dit had kunnen zien aankomen klopt niet. De meeste kleuters hebben dat overzicht niet.

[GeoBeo]

China is koploper groene energie? Op welke planeet?

De laatste data die ik net checkte zegt dat ze grofweg 70% van hun energie omzetten middels kolen en olie.

Dus hoe dan?

China heeft wel extreem goedkope energie en energie in overvloed. Dus ongeveer het tegenovergestelde van Europa.

Neem Duitsland: alle eigen kern centrales gesaboteerd en nu 1 van de hoogste energieprijzen ter wereld (en zeker niet de schoonste). Dat is 1 van de redenen dat de industrie kapot gaat, los van regeldrift.

[Reactie gewijzigd door GeoBeo op 23 september 2026 23:43]

[Jst5]

Gewoon op onze planeet. Wikipedia: Renewable energy in China

[bilgy_no1]

Dieselgate is niet begonnen met klimaatdrammers. Het is begonnen met fraude door bedrijven die zich niet aan de regels wilden houden.

Overigens is de wereldwijde uitstoot vorig jaar voor iets gedaald. De economische groei is in Europa ook al losgekoppeld van de uitstoot. Belangrijke trends, ook al zouden we het nog sneller moeten doen.

Maar dat het groene beleid nog niet tot genoeg verandering leidt komt dus door de mentaliteit van bedrijven. Korte termijnwinst in plaats van investeren in de toekomst.

En dit artikel over de chip sector toont dit ook weer aan. Er is geen enkele regelgeving in Europa die een Chips fab in de weg staat. In tegenstelling: er is zat subsidie voor. Alleen hebben de bedrijfsleiders te weinig durf om zoiets op te zetten en door te zetten. Of ga je hier ook "klimaatdrammers" de schuld geven?

[smartsys]

Mijn indruk is dat Europa zichzelf economisch steeds verder uit de markt prijst. De combinatie van hoge energiekosten, CO₂-heffingen, emissieregels, verplichte verduurzaming en eindeloze vergunningstrajecten maakt het voor veel industrieën simpelweg onaantrekkelijk om hier nog te investeren of te produceren.

Neem chipfabrieken als voorbeeld. Het probleem is niet dat je er geen mag bouwen. Het probleem is dat de kosten om ze hier te bouwen en te exploiteren inmiddels zo hoog zijn geworden dat je nauwelijks nog kunt concurreren met Azië of de VS. Als je energie duurder maakt dan nodig, bedrijven opzadelt met extra heffingen en projecten jarenlang laat wachten op vergunningen, moet je niet verbaasd zijn als investeringen ergens anders terechtkomen.

Dat betekent niet dat klimaatbeleid onzin is. Maar de snelheid waarmee Europa nieuwe eisen blijft stapelen, terwijl de rest van de wereld niet hetzelfde doet, zorgt wel voor een ongelijk speelveld. Uiteindelijk betaalt de Europese industrie daarvoor de rekening.

Het Volkswagen-schandaal laat dat ook zien. De steeds strengere emissie-eisen hebben de druk op de techniek en de ingenieurs enorm vergroot. Maar de keuze om vervolgens softwarematig te sjoemelen was niet de schuld van de regelgeving. Dat was een bewuste managementbeslissing. Daar ligt uiteindelijk de verantwoordelijkheid.

Ondertussen zien we steeds meer signalen dat industrie uit Europa verdwijnt. Raffinaderijen sluiten, chemische bedrijven stellen uitbreidingen uit, staal- en aluminiumproducenten staan onder druk en de Europese auto-industrie heeft het zwaar. Natuurlijk spelen daar meerdere factoren mee, maar doen alsof klimaatbeleid daar géén rol in speelt, is net zo kortzichtig als ontkennen dat het klimaat verandert.

Persoonlijk denk ik dat Europa veel pragmatischer moet worden. Investeer massaal in kernenergie, verlaag de energiekosten, maak vergunningstrajecten een stuk eenvoudiger en stop met maatregelen die vooral productie verplaatsen naar landen die zich aan minder regels houden.

Daarnaast moeten we accepteren dat aanpassing ook onderdeel van de oplossing is. We weten dat zomers warmer en droger kunnen worden. Zorg dus voor voldoende drinkwater, betere waterberging en sterkere infrastructuur. We weten dat de zeespiegel kan stijgen. Zorg voor goede waterwerken en hogere dijken. Dat levert tastbare resultaten op.

Want als je denkt dat Europa in zijn eentje het wereldklimaat gaat redden terwijl tegelijkertijd de industrie vertrekt, dan overschat je zowel de invloed van Europa als de bereidheid van de rest van de wereld om mee te doen.

[bilgy_no1]

Europa doet het niet in z'n eentje. Daar zit jouw misvatting.

China is de grootste uitstoter (niet per persoon overigens) en schakelt nu heel snel. Hun pledge in Parijs 2016 was dat ze voor 2030 zouden pieken met hun uitstoot en in 2060 net zero zijn. Het lijkt erop dat ze vorig jaar al begonnen te dalen. Als die trend doorzet lopen ze dus 5 jaar voor op hun belofte.

Even in cijfers: China heeft 430GW aan wind- en zonne-energie online gebracht in 2025. Dat is ongeveer 25x het totale gemiddelde elektriciteitsverbruik van Nederland. In 1 jaar erbij.

Al die raffinaderijen en chemie is inderdaad problematisch. Maar vergeet niet dat alleen Shell al in de periode 2000-2025 al bijna $300 miljard aan dividend heeft uitgekeerd. Hun zogenaamd duurzame investeringen in die tijd waren een peulenschil.

Misschien had Shell €50 miljard kunnen investeren in batterijtechnologie en opschaling? Dan hadden we hier nu ook die keten kunnen hebben.

Volkswagen AG heeft in dezelfde periode €55 miljard aan dividend uitgekeerd. Tesla heeft in totaal $20 miljard nodig gehad om winstgevend te worden met auto's. VAG heeft wel veel investeringen aangekondigd en de transitie komt nu enigszins op gang. Het wel of niet kunnen concurreren ligt dus niet aan de beschikbaarheid van geld. Het is puur een gebrek aan visie, uitvoering en vasthoudendheid van de bedrijven hier.

Vergeet niet dat al die CEOs van Europese bedrijven enorme beloningen hebben opgestreken, maar eigenlijk die bedrijven alleen maar dichter bij een afgrond brachten.

[smartsys]

Heel veel draait ook om geld, eigenlijk draait alles om geld.

Mijn mening is dat een heel groot deel van de klimaat en energietransisitie ook financieel gedreven is. Dit wordt helemaal mooi zichtbaar als investeerders naar de rechter stappen als subsidies lager uitvallen dan van te voren verwacht. Dan klopt hun sommetje niet meer en lopen ze met minder winst weg, want zonder winst wordt niet geïnvesteerd.

Dat je dan ook gaat zien dat overheden zaken gaan betalen die eigenlijk niet bij hun taak horen. Denk hierbij aan de "stopcontacten op zee". Kosten een paar miljard per stuk incl. de wal aansluiting. Als die kosten bij het windpark komen is dat niet meer rendabel. Nu moet de staat ook gaan subsidiëren bij de noodzakelijke accuparken. Ook moet je kijken naar de kosten die gepaard gaan met het gebruik van de grond en zelfs de zee. Maakt allemaal niet uit hoor. Maar over kernenergie blijven vooral vanuit linkse hoek geluiden komen dat het te duur zou zijn, terwijl de verschillen minimaal worden als je eerlijk alles meeneemt.

[bilgy_no1]

Ik ben ook niet principieel tegen kernenergie. Het grootste nadeel dat ik zie is dat het minimaal 15 jaar duurt voor er een kWh geproduceerd wordt.

Zo'n aansluiting is een stuk infrastructuur. Dat hoort eigenlijk gewoon bij de netbeheerders en hun strategie. Die kunnen dat prima financieren en verrekenen over de afname. In het stroomnet is eigenlijk de afgelopen decennia veel te weinig geinvesteerd en dat zie je nu terugkomen. Lijkt me een mooie case voor pensioenfondsen om te financieren: zeer laag risico, lange termijn leningen met een fixed income. En daar zit genoeg geld.

En voor alle eerlijkheid moeten we dan ook alle externaliteiten van de huidige fossiele opwekking meerekenen. De kosten van klimaatverandering, stikstofuitstoot van centrales, gezondheidsimpact etc. Naast de ongeveer €40-45 miljard aan subsidies en belastingkorting die grootverbruikers van fossiele energie ieder jaar nog krijgen. En voor het gas mogen we eigenlijk ook nog de kosten van Rusland's oorlog tegen Oekraïne meerekenen (en de rechtstreekse dreiging nu tegen Europa). Zo goedkoop was dat gas dus niet op de lange termijn.

[HeldereM]

Niet alleen de Europese markt, ze drukken ook Japan uit de Aziatische markt.

[Siaon]

De regulaties zijn ook echt problematisch, waardoor concepten als turbo pervers zijn ingezet waardoor uiteindelijk het motorblok minder duurzaam is. Verbrandingsmotoren zouden een plek moeten houden, waarschijnlijk.

[1khalid]

De Europese fabrikanten hebben zo veel werknemers alsof het 1989 is… dat is het verschil en niet subsidie Amerikaanse propaganda

[drdelta]

Er wordt altijd maar regulering genoemd, maar vaak drijft dat juist innovatie aan.

Dat geloof ik ook, dat zie je ook bij tal van andere "groene" aspecten van nieuwe regels.

De Duitse autocrises is het gevolg van niet willen innoveren terwijl de regelgeving juist wel anticipeert op een veranderende wereld.

Dat lijkt mij een onvolledige, en eenzijdige manier, om hier naar te kijken.

Duitse autofabrikanten kunnen niet volgens Chinese arbeidsomstandigheden auto's produceren.
En Chinese autofabrikanten produceren daarnaast op een veel grotere schaal.

Als je als land 7.5x zoveel auto's produceert, en werknemers maar 1/10e kosten, dan heb je (als land) gewoon een extreem groot schaalvoordeel. Een heffing van 10% (of tegenwoordig 20%) is klaarblijkelijk niet afdoende om Europese autofabrikanten op gelijkwaardige voet te laten concurreren. En dat is dan ook terug te zien in de groeiende aanschaf van goedkope(re) Chinese (elektrische) auto's, ten koste van Europese auto's.

Op Tesla na, hoe goed gaat het met de ongereguleerde Amerikaanse autoindustrie?

De Amerikaanse auto sector is juist extreem protectionistisch beschermd door de Amerikaanse overheid. ~83% van de nieuw verkochte auto's in de VS zijn zogeheten "light trucks", waar een heffing van 25% geldt voor dergelijke voertuigen uit de EU, en 75% voor dergelijke voertuigen uit China; en 150% als ze elektrisch zijn.

In de EU geldt een tarief van 10%, en 20% specifiek voor Chinese elektrische auto's.

Ik verbaas mij hoe vaak er aan de top van Nederlandse/Europese bedrijven bestuurskundigen zitten ipv de slimste/handigsten onder ons.

Als je lukraak naar de grotere Europese tech bedrijven kijkt, dan lijkt dat daar niet van toepassing te zijn? De CEO's van onder andere ASML, ARM, Spotify, Infineon, Nebius, STMicroelectronics, ASM, Adyen, Dassault, etc zou ik in ieder geval niet typeren als bestuurskundigen. Allemaal hebben ze een (technische) opleiding gedaan, die (grotendeels) aansluit bij de bedrijven die ze besturen, en natuurlijk jarenlange relevante ervaring.

Bestuurskundigen hebben geleerd om een bedrijf uit te ponden, maar als drijvende kracht achter innovatie en groei zie je 'ze' maar zelden. Hoeveel bestuurskundigen staan er aan de top van de magnificent-seven?

Weinig, maar het kenmerkende aan deze bedrijven is vooral dat ze voornamelijk geld verdienen met software. Kijk je naar de top 10 Europese bedrijven op basis van marktwaarde (ASML, Siemens, SAP, L'Oréal, LVMH, Santander, Seagate, TotalEnergies, Schneider Electric, Inditex), dan zijn 8/10 bedrijven voornamelijk "hardware" bedrijven.

[theredspecial]

Bestuurskundigen zijn met name opgeleid in openbaar bestuur, bedrijfskundigen in het beheren van bedrijven (of delen daarvan). Wij noemden die laatsten altijd cursisten, geen studenten.

Ik denk dat het belangrijker is dat we altijd hebben gerekend op de VS voor hightech en onze eigen economieën gevormd hebben op oude industrieën en ons de laatste tijd het kaas van het brood laten eten door Azië. Niet vanwege regulering, maar het onvermogen om vested interests echt aan te willen pakken.

[Nimac91]

De auto industrie in Duitsland had gewoon teveel ego en trots om te willen toegeven dat EV's de toekomst is. Ze kozen ervoor om Tesla uit te lachen en te boycotten en dieselschandelen en gesjoemel met nummers waar de overheid ook omheen keek. Dan krijg je dit. Volkswagen zou failliet moeten gaan na hun schandaal. Meen ik echt. Laat maar een keer een grote speler sneuvelen zodat we in Europa wakker worden. In Europa is ego en trots een valkuil maar wetten en regels gaan zeker wel te ver ook. We limieteren op zoveel stappen. En zeker het geld wat overblijft is aan einde van de streep velen malen lager in Europa dan hetzelfde werk in Amerika of China.

[barbarbar]

Heel simpel zou je kunnen zeggen: waarom bouwt ASML die chipproductie niet zelf op? Ze hebben de toegang tot kapitaal, tot de machines, weten de mensen te vinden om zo'n fabriek te runnen. Als een losse dochteronderneming zou dat best kunnen. Conglomeraten als samsung doen hetzelfde.

[dmantione]

Het begint simpelweg bij ondernemen: "Nvidia GPU's zijn duur, laten we ze zelf maken", "Geheugen is duur, laten we een geheugenfabrikant beginnen"... is de mentaliteit in China. Zolang Europa niet die mentaliteit heeft (de Groningse "AI factory" maakt zijn geld vrijwillig over aan Nvidia), is het beginnen van een chipfabrikant ook onzinnig, die zou geen bestellingen ontvangen.

[Qoffee]

Een beetje EUV fab bouwen en inrichten gaat al gauw een bedrag van minimaal een 20 miljard euro kosten, waarschijnlijk snel het dubbele. Je hebt gigantisch veel meer machines nodig dan enkel die van ASML. Er moet een hele toeleveringsketen zijn van allerlei chemicaliën, masks, de wafer zelf etc. Die is er in europa niet of nauwelijks.Het stroom verbruik van een EUV fab is gigantisch.

Er is hele ander known how nodig om een productie procede op te zetten voor high end chips dan de know-how die nodig is om chipmachines te maken.

Echt 0 kans dat ASML dit zelf zou kunnen betalen als een dochter onderneming. Dit zou echt door een conglomeraat van Europese bedrijven samen opgezet moeten worden maar zelfs dan twijfel ik of je genoeg geld bij elkaar gaat krijgen. Als je een logic fab hier wil bouwen zal je echt een samenwerking aan moeten gaan met Intel, Samsung of TSMC

[Omnicron]

Omdat er meer bij komt kijken dan alleen het lithografie proces.

asml levert een vand e machines die men nodig heeft om dergelijk soort minischule infra op een silicium die te projecteren, daar heb je natte de plasma etsers en depositie apparatuur voor nodig, Ion implant systemen, Oven systemen en ga zo maar door.

EN dan ? dan kan je chios bakken. Maar wie wilt wat ? dan begint dat proces. Chip design maken en dat vertalen naar het constructie process en het ontwerp van je zeer kostbare maskersets.
Zo een voudig is dat niet en kost bergen geld. Meer dan dat ASML verdient.
Dat kan een bedrijf zelf niet opbrengen ,waarmee het zelf alles op het spel zet.
Ik was destijds betrokken bij de realisatie van ICN9 Philips Nijmegen.
Ik hoef denk ik niet uit te leggen wat daar gebeurd is.

[_eLMo_]

Omdat ze dan concurrent worden van hun klanten en die dus op (lange termijn) vertrekken?
Waarom moet een bedrijf iets gaan doen wat ze (nu) niet kunnen en daarmee zichzelf mogelijk om zeep helpen?

[firest0rm]

Deze benadering is te kort door de bocht. Zowel ASML als de EU kunnen hier voordeel uit halen. Gezien de politieke koers in de VS zijn dreigende sancties een blijvende factor, wat eventuele concurrentiebezwaren secundair maakt. Voor meer zelfstandigheid moeten ASML en de EU proactief handelen en de sturing zelf overnemen.

Je moet voor dit soort technologie 10 jaar vooruit kijken anders verlies je je positie op de wereldmarkt.

[Reactie gewijzigd door firest0rm op 23 september 2026 09:03]

[lmartinl]

ASML != Europa. ASML maakt keuzes voor ASML.

[neversium]

Nou… de VS maakt belangrijkere keuzes voor ASML.

[lmartinl]

Ja. Klopt. De VS maakt keuzes in het belang van de VS. En dat heeft impact op ASML.

De vraagstelling was: waarom doet asml niet xyz? Onderbouwd met argumentatie die belangrijk is voor de EU.

Dus dat is mijn antwoord: ASML doet wat goed is voor ASML. Dat hoeft niet per ce 1:1 overeen te komen met de agenda van de EU.

[kujinshi]

Omdat daar Nvidia, Intel en AMD zitten. Grote begin opdrachtgevers. Die gaan we niet zomaar in Europa opzetten.

[SpamLame]

Niet alleen dat, politiek kan ook meespelen. De lichtbron voor EUV komt bv uit de US, Cymer (oa) als inmiddels dochter van ASML.
Er zou een export restrictie op kunnen komen (is er al, immers mag ASML geen EUV naar CN exporteren)

[xxs]

Op papier de Nederlandse overheid, in de praktijk is Biden al begonnen met de exportbeperking. Overigens is de export beperking niks nieuws, die gold in de jaren 80-90 ook al voor ASML in de vorm van de COCOM reguliering.

[xyonix]

Onzin, Samsung helpt zichzelf toch ook niet om zeep met hun display tak?
Andere vendoren die monitoren en tv's produceren nemen nog steeds panelen af. Samsung is zelf ook klant bij de fabriek en dat gaat per opco. Oftewel iedere opco is een klant en dan heb je de rest van de vendoren nog eens. Zelfde voor een LG bijvoorbeeld.
Ik denk dat dit juist hun positie in de EU markt kan versterken en dat zij de markt hierdoor kunnen opbouwen.

[Omnicron]

Da's heel iets anders dan een chippie baklen. Die schermen hebben een vrij simpele structuur en die processed zijn grotendeels uitgefundamenteerd.
Binnen de chip industire zijn momenteel enorme innovaties gaande. en de daar gebruikte processen kan je niet vergelijken met die van de chip productie

[xyonix]

Onzin, toen OLED kwam was het niet iets wat voor iedereen uitgewerkt was.
Dit is gewoon goed praten dat het niet anders kan. Het kan anders en er zijn legio voorbeelden. Je moet het alleen willen. Deze meneer predict natuurlijjk ook gewoon voor eigen kerk. Meer klanten is meer omzet is meer winst. Hier gebruikt hij maar al te graag hun contacten en schaalgrootte als dwang om ook te investeren in hun machines. Ik zeg niet dat dit verkeerd is perse, maar ze kunnen de markt zelf ook sturen hiermee. Als ze de EU zo belangrijk vinden dan maak wat van de EU, ze hebben de techniek, de mensen, het geld en de locaties kunnen ze vast zo krijgen.

Het gaat dus niet om de hoeveelheid innovaties/moeilijkheidsgraag in dit vergelijk. Het gaat om het feit dat ze zichzelf zo kunnen inrichten dat hun ook opco's maken en die als klant aansluiten net zoals iedere andere klant. Als je dit principe niet snapt dan wordt het extreem moeilijk om het je uit te leggen. Maar dit is wel zo een beetje hoe zo goed als ieder andere vendor werkt met hun kantoren wereldwijd.

[Adinias]

Maar, even voorbeeldje hoor;
ARM maakt toch ook zelf SoC's terwijl andere fabrikanten ook ARM SoC's maken? Zo ver ik weet gaat dit eigenlijk ook gewoon goed.

[Omnicron]

ja klopt, maar da's een chip fabrikant en geen lithografie machine bouwer zoals ASML.

[Nox]

Hij maakt een vergelijking waarbij ASML prima én zelf chips kan bakken én machines kan leveren aan andere chipbakkers. Het is in werkelijkheid niet zo makkelijk, maar daar stuurde hij op aan.

[Atomsk]

Voorwaartse integratie is een bestaande en toegepaste bedrijfsstrategie, niet een soort blunder met alleen maar nadelen. Of het succesvol wordt of niet hangt van meer dingen af dat wat bestaande klanten ervan vinden. Belangrijkste is waarschijnlijk of er een (nieuwe) markt voor is en je je voldoende weet te onderscheiden.

[Llopigat]

Niet echt want die klanten van ze zitten niet in de EU.

[R_Zwart]

Omdat je dan concurrent wordt van je klanten. Zelfs als je het in een dochteronderneming doet.

[curkey]

Dat is een drogreden, want in de praktijk zijn er legio bedrijven die zo werken.

Een simpel voorbeeld dat ik ken: Sony Semiconductors maakt zo'n beetje 90% van de sensoren voor digitale camera's. Nochtans heb je ook een Sony-divisie die zelf camera's produceert in groten getale.

[Orky Rulez]

Dat is geen enkel probleem natuurlijk. Denk je dat die klanten niet inzetten op een andere leverancier?

[beeldbuijs]

Welke andere leverancier? In het top segment hebben ze geen concurrentie.

[Orky Rulez]

nieuws: 'China start voor het eerst massaproductie van immersie-duv-chipmachi...

Je moet haast een kleuter zijn om te denken dat de Chinese regering ASML niet liever onder eigen beheer heeft

[Reactie gewijzigd door Orky Rulez op 23 september 2026 13:21]

[beeldbuijs]

Daar is China sowieso al decennia mee bezig. Heeft niets te maken met of ASML wel of geen eigen chipfabriek opzet.

[Orky Rulez]

Inderdaad!

[Pasteis]

Heel simpel zou je kunnen zeggen: waarom bouwt ASML die chipproductie niet zelf op? Ze hebben de toegang tot kapitaal, tot de machines, weten de mensen te vinden om zo'n fabriek te runnen. Als een losse dochteronderneming zou dat best kunnen. Conglomeraten als samsung doen hetzelfde.

Dit zou in samenwerking met andere EU-bedrijven, de EU zelf en onze overheid. Zij moeten een ondernemersklimaat creëren dat ervoor zorgt dat de risico's acceptabel blijven.

Het is nu alleen zo dat ASML naar de overheid kijkt en de overheid naar ASML. Vervolgens worden er allemaal doodleuk en aardige initiatieven gestart zoals de Chips Act… maar volgens mij is daar tot op heden weinig nog van terechtgekomen.

[curkey]

ASML zit wat dat betreft in de luxepositie: ze hebben al afnemers genoeg om een prima boterham te verdienen. Het is alleen dat men wel inziet dat het goed zou zijn als de eigen thuismarkt ook sterk zou zijn.

En daar zou het thuisland (of -continent) wel een stapje mogen zetten met zo'n strategisch belangrijke partner in huis. De politiek is dan weer te druk met regeltjes en andere futiliteiten dat intussen het buitenland wegloopt met alle kansen.

Laten we wel wezen, deze hele discussie in de EU had tien jaar geleden al beslecht moeten zijn en opgevolgd moeten zijn met diepte-investeringen. In gelul kun je niet innoveren, om een bekende uitspraak te parafraseren.

[Omnicron]

Dan hadden ze destijds Philips nijmegen niet over kop moeten laten gaan en laten leegroven door die US sprinkhanen. Het koste velen van ons destijds onze baan. en dus gingen we bij toko's zoals ASML aan de slag. EN samen met de knappe koppend aar is er iets nieuws in de markt gezet. Daar heeft iedereen daar heel hard aan getrokken.
EN zie hier het resultaat. Kennis is er de wil is er, maar het grote geld in Denhaag regeert

[kujinshi]

Ja, Europa moet copiekat spelen en alles copieren om het makkelijk op te zetten, beginnen. Wat kapitaal uit Brussel erbij en je kan starten.

Europa moet zich zeker meer weerbaar maken.

[Pyronick]

Dit zou in samenwerking met andere EU-bedrijven, de EU zelf en onze overheid. Zij moeten een ondernemersklimaat creëren dat ervoor zorgt dat de risico's acceptabel blijven.

Precies dit.

Niet ASML in z’n eentje TSMC laten spelen, maar Europees dogfooden: ASML en andere private partijen mee laten investeren, terwijl EU, diens lidstaten en eventuele geassocieerde aanhakers via langjarige orders voor o.a. EuroHPC, EDA, CERN en ESA de afname en risico’s deels afdekken.

Publiek én privaat skin in the game. Denk aan het Amerikaanse model rond DARPA en SEMATECH.

[mocem]

In Nederland gaat echt niemand dat meer doen met een regering die elk moment van de dag kan beslissen of ze over links of rechts gaan. Je kan miljarden zien verdampen.

[Currry]

Onzin. Links of rechts, onze regering heeft een hele stabiele band met bedrijven. En in welk democratisch land is dat niet zo? En hoe stabiel is een dictatuur? Waar moet een bedrijf dan bouwen, is Taiwan zo veilig en behouden die de komende 20 jaar hun regering?

[Bulls]

Wanneer het klimaat in alles voorrang heeft omdat we in het kleine landje denken dat we maar enig invloed hebben daarop. Maar ondertussen wel alles de grond in belasten en kapitalen verspillen daaraan. We staan notabene op de vierde plek op de wereldranglijst met hoogste brandstofprijzen.

[snakeye]

Tja, in plaats van te klagen over klimaat beleid en dure brandstof, is dit natuurlijk het moment om onze hele samenleving minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen.

Daar vaart en het milieu bij en zorgt daarnaast ook voor minder afhankelijk van buitenland en dus op termijn voorspelbaardere energie markt en meer atonomie.

Jij blijft echter liever hangen in klagen en zeuren over hoge brandstofprijzen en milieu beleid dat zet weinig zode aan de dijk. Zolang er een grote afhankelijk is en blijft van fossiele brandstoffen zal dit verhaal blijven terugkomen.

[Reactie gewijzigd door snakeye op 23 september 2026 10:42]

[Firestorm666]

Dat is net wat @Bulls bedoeld.

Europa (of de EU) weet het nu ff niet met zekerheid is goed voor 8% van de globale uitstoot. Het grootste deel komt van China & de VS. China is geen wonder aangezien zowat alle producten uit de wereld daar worden gemaakt.

Zelfs als -heel- Europa alles perfect doet, is het nog amper een deuk te noemen qua impact.

Moeten we helemaal niks doen? Nee, er zijn maatregelen waar we rechtstreeks plezier van hebben, zoals bv geen stank meer van wegverkeer. Moeten we het onszelf zo moeilijk mogelijk maken om toch zo snel mogelijk "groen" te zijn? Nope.

Over dat groen zijn gesproken. Allemaal heel fijn van die maatregelen, maar veel van die maatregelen zijn duur waar vooral de personen met een goed loon plezier van hebben. Diegenen met een minder goed loon hebben het geld niet om al die fancy klimaatneutrale spullen te kopen.

Daarnaast spelen overheiden er ook mee hoor. Hier in (BE) was stookolie de boosdoener, iedereen moest over naar gas, want dat was zoveel beter. Nu veel mensen gas in huis hebben, is dat nu ineens heel slecht en zijn warmtepompen het van het. Ongetwijfeld zijn warmtepompen vast ook wel weer slecht voor iets tegen de tijd dat iedereen er eentje heeft .

[GigaHenk]

Dat is denk ik ook een doel op zich, het steeds maar veranderen, transities. Het feit dat het benoemen van alle nadelen van electrificering taboe blijft, zegt me dat we daarna in volgende transitie geduwd gaan worden. Dan mogen die nadelen plots wel benoemd worden, en zijn dat key punten om de volgende transitie in te gaan. Zolang die transities ons economische voordelen gaan opleveren, dus goedkoper en sneller produceren mogelijk maken, zie ik geen probleem. Alleen nu lijken we die kant zeker niet op te gaan. Vandaar ook dat de subsidies en dwangregels, die je om de oren vliegen en we steeds meer gaan lijken op die politieke stroming uit het oosten, waar we jaren mee in koude oorlog waren. De staat wist wat beter voor de burgers beter was, dan wat de markt automatisch kon realiseren.

[Firestorm666]

Probleem is dat de hele mensheid uit gaat van eeuwige groei. Dat is gewoon onhoudbaar.

"Er zijn niet genoeg woningen, we moeten bij bouwen!" Het echte probleem is "Er zijn teveel mensen" alleen zal geen enkele beleidsmaker dat ooit (in publiek) durven zeggen. Dus blijven we maar verder ploeteren op "eeuwige groei"

Electrificatie heeft zeker nadelen, zolang als de voordelen maar opwegen tegen de nadelen zie ik geen probleem. Ja, grondstoffen voor batterijen zijn zeer slecht voor het milieu, dat is echter maar 1 aspect. De "perfecte" energievoorziening moet nog verzonnen worden.

Ik heb meer een probleem met de politiek die telkens opnieuw maar het wiel opnieuw willen uitvinden. Geen burger is tegen vergroening op excentriekelingen na, alleen lijkt politiek niet te snappen dat niet iedereen poen schept om dat te kunnen bekostigen.

[Bulls]

Het heeft ook diminishing returns, een directe merkbare verandering is mogelijk, maar hoe verder je wil gaan met beperken van uitstoot en klimaat neutraal worden, hoe lastiger het wordt. Het kost straks dubbel zoveel voor een paar procent extra uitstoot vermindering. Die Europese doelen zijn veel te scherp en onhaalbaar. Zeker op korte termijn.

[Firestorm666]

Denk dat je de Europse doelstellingen moet vergelijken met hoe het Amerikaanse justitiesysteem werkt.

Eis 100 miljard dollar schadevergoeding, om vervolgens uiteindelijk effectief maar 1 miljoen schadevergoeding te krijgen, wat het echte doel was.

Je kan altijd van hoog naar laag gaan bij onderhandelingen, maar niet van laag naar hoog. Met zo een drastische maatregelen geeft het ook een stimulans om te zien "hoe ver" iets of iemand kan meegaan om tot het einddoel te geraken. Maatregelen waarvan onderweg blijkt dat ze eigenlijk praktisch niet haalbaar zijn, worden dan herzien.

[TheDudez]

Dat brandstoffen erg duur zijn is echt wel een terecht punt wat door een groot gedeelte door de overheid komt. Hoop is belasting. We krijgen zelfs zo dadelijk een c02 uitstoot belasting. Tuurlijk is minder afhankelijk zijn beter. Maar elektrische vrachtwagen bijvoorbeeld zijn zeer duur. plus weinig laad punten en weinig bereik. Kleine bedrijven kunnen dit zeer moeilijk betalen. Oftwel alles wordt duurder eten bouwen en ze voort.

[Reactie gewijzigd door TheDudez op 23 september 2026 11:13]

[curkey]

Ik vind dat gehamer op fossiel zo'n valse drogreden. Alsof duurzame energie niet ten koste gaat van iets. Gratis energie bestaat gewoon niet.

Voorts zijn onze leefwijze en onze welvaart voor een zeer belangrijk deel geënt op delfstoffen. Fossiel of niet fossiel, dat boeit geen donder. Deze stoffen zijn eindig in voorraad, kosten energie om te winnen en hebben impact op de omgeving tijdens hun life cycle.

Hooguit als we teruggaan naar 1 mrd mensen en allemaal keuterboer worden, dan zou het wellicht compleet zelfvoorzienend kunnen zijn in een cyclisch en neutraal ecosysteem. Maar dan wel zonder gezondheidszorg, zonder verlichting, zonder vervoer en zonder gereedschappen.

[snakeye]

Wie heeft het over gratis energie? Niemand behalve jij?

[curkey]

'Gratis' in de ruimere context dat het zonder negatieve gevolgen is. Ik dacht dat dit wel duidelijk was uit de rest van mijn reply.

[Firestorm666]

Euhm, niet fossiel of wel boeit anders wel erg veel. Een windmolen vervang je om de x-tijd, in die tussentijd verbruikt het "niks". Een kolencentrale blijft verbruiken, zowel bij de bouw als tijdens de levensduur.

Daarbij zijn er ook nog processen in de gang zoals recyclage.

Voor het industriele tijdperk was er ook verlichting, gezondheidszorg, vervoer en waren er gereedschappen. Welliswaar niet zo geavanceerd zoals we die vandaag kennen...

Ben het wel eens dat het hoofdprobleem blijft dat er simpelweg teveel mensen zijn.

[curkey]

Sorry? Nee. Een windmolen heeft zeer regelmatig onderhoud nodig. De smeermiddelen komen toch ergens vandaan? De verf, de schoonmaakmiddelen. Waar komt dat vandaan? Olie.

Je hebt ook nog extra infra nodig om al die molens aan te sturen, op het net aan te sluiten en overal te onderhouden op moeilijk bereikbare plaatsen.

Tijdens het gebruik van de molen komen er microplastics vrij van de wieken en de coatings. Dat komt in de voedselketen terecht.

De levensduur van het apparaat is erg beperkt plus je hebt gigantisch veel van die molens nodig voor een vergelijkbare productie. Enorm beslag dus op kostbare materialen.

Daarnaast moet je parallel een centrale "op stoom" houden om in te vallen wanneer er geen wind is maar wel vraag. Dus je hebt dubbel werk en dubbele oppervlakte bebouwd. Met alsnog een traditionele centrale die buiten zijn optimale window moet draaien.

Het fabriceren van de wieken vanuit koolstof is geheel niet milieuvriendelijk, terwijl je een metalen stoomketel kunt omsmelten en volledig kunt hergebruiken.

Allemaal extra zaken die ook zogenaamde fossiele resources nodig hebben.

[Firestorm666]

Smeer en schoonmaakmiddelen, .. heb je ook nodig in een kolencentrale.
Kolencentrale's stoten nog heel wat andere zwaar vervuilende zooi uit, waarbij microplastics in het niets vallen. Die laatste wordt veroorzaakt door zowat alles wat we gebruiken.

Windmolens gaan geen honderden jaren mee, die worden vervangen door efficientere modellen. Al kan je je afvragen hoe goed een kolencentrale van 100 jaar nog functioneert.

Windmolenparken nemen veel plaat in, dat is waar. Maar daar blijft het bij. Een kolencentrale neemt qua plaats minder in, maar de brandstof (kolen) moet wel van elders komen die op hun beurt plek nodig hebben (mijnterrein)

Alles wat we bouwen heeft fossiele bronnen nodig. Het verschil is dat voor het ene je (ff makkelijk gezegd) 500kg nodig hebt, voor het andere 5000kg.

[TheDudez]

Dat niet alleen maar een hoop mensen hebben ook niet door dat door de dure diesel een hoop andere dingen ook zeer duur worden. Want een hoop wordt vervoert per vrachtwagen. Er gaan ook steeds meer vrachtwagen bedrijven over de kop omdat de marges all klein waren maar nu door de dure diesel vallen steeds meet bedrijfjes om. Dat komt ook omdat er weer extra belasting wordt geheven op diesel zo dadelijk. Dus ja ook zo dadelijk een monopoly in de vrachtwagens. En dat allemaal voor het klimaat. Er is niks mee om het klimaat te verbeteren maar om heel je economie naar de grootjes te helpen is weer het andere uiterste terwijl we maar een klein landje zijn en grote landen zo als rusland amerika enzvoort niet mee doen.

[Reactie gewijzigd door TheDudez op 23 september 2026 10:04]

[K0L3N]

Vind dat altijd een beetje een raar argument, als Amerika te weinig doet moeten wij dus juist nog meer doen om de uitstoot te beperken. Als zij gewoon hun deel zouden doen dan konden wij misschien rustiger aan doen. Het is een heel oneerlijk systeem, en eigenlijk zouden we Amerika heel hard hun uitstoot door moeten belasten zodat ze het gaan voelen in hun portemonnee, want dat is het enige waar die gasten iets om geven.

[TheDudez]

Hoezo? niet alles moet wijken voor klimaat. Je hebt gewoon veel geld nodig om machtig te blijven en een goede welvaart te hebben. Ik vind het een kul argument dat heel de economie naar de klootjes gaat voor het klimaat. En ik zeg echt niet dat we niks moeten doen. Zeker pfas enzo moeten we echt meer mee doen. Maar zonder geld heb je gewoon niks te zeggen zo simpel is het. En het effect is gewoon heel klein voor wat het oplevert. Ik bouw liever betere dijken van het geld dan dat we minder uitstoten. Het is nu gewoon letterlijk geld in de zee gooien en hopen dat er wat terug komt. En ja het is waarschijnlijk goedkoper als we met zijn alle in de wereld minder uitstoten. Maar dat gaat gewoon weg niet gebeuren dat is niet realistisch als groter landen achter blijven.

Je kan geen eens zonder Amerika. We kunnen nauwelijks wapens kopen en in de ICT hebben we ook niks te zeggen. Je kan wel boos zijn op Amerika en voor een groot gedeelte terecht. Het kost tientallen jaren om zonder Amerika te kunnen. Dus ook dat gaat niet gebeuren Amerika super zwaarder belasten dat kan gewoon weg niet.

[Reactie gewijzigd door TheDudez op 23 september 2026 11:06]

[Bulls]

Onze extra inzit is een druppel op de gloeiende plaat. Zolang India, en China het niets kan schelen, kunnen wij ook niets veranderen. Zelfs niet als wel 100x meer doen als nu.

Ik ben wel voor directe aanpak van vervuiling met afval etc.

[curkey]

Je moet altijd naar de kosten vs. baten kijken en oppassen dat je niet het kind met het badwater weggooit.

Als je het jezelf zo moeilijk maakt, draai je jezelf een faillissement in en heb je niks meer. Alle industrie is weg, waardoor je geen kapitaal meer hebt, en daarna alles daarna duur moet importeren. Dat laatste gaat uiteraard tegen de voorwaarden van de leverende partij. Zeker als je zelf niks te bieden hebt. Maar hey, ga vooral lekker vingerwapperen over uitstoot en oneerlijke praktijken, de andere partij wacht wel tot je honger krijgt of tot je huis koud is. Factuur volgt.

Daarnaast is het gewoon dom om miljarden in iets te pompen waarvan de uitkomst discutabel is op zijn best. Nederland doet heel veel dingen al beter dan gemiddeld. Als het je serieus te doen is om een betere leefomgeving, zet het geld dan in op die plekken waar het echt toe doet. Elders in de wereld is veel meer te winnen tegen een veel lagere inspanning.

Stel, jij kunt je eigen privé-huishouden 0,035% meer CO2-, stikstof- en energieneutraal krijgen voor een €25 miljoen hypotheek, die jij en je kinderen moeten gaan betalen. Zou jij die investering dan doen? Nee, natuurlijk niet. Maar dat is wel wat we aan het doen zijn in Nederland.

[EvaluationCopy]

Op welke plek staan we qua gemiddelde inkomens? Op plek 5. (Wikipedia: List of countries by average wage)

Afgezet tegen inflatie en de prijzen in het buitenland is brandstof niet buitensporig duur in Nederland. Ik ben er overigens wel voor om meer gelijk te trekken met de directe buren om de grensregio's niet kapot te laten concurreren.

[curkey]

De Nederlandse economie leunt voor een flink deel op logistieke processen en op diensten. Dan is het niet slim om die sector relatief duur te maken.

[Mellow Jack]

Denk dat je de opmerking van @mocem niet moet opvatten als politiek links of rechts. Elke regeer periode wisselt Nederland van gebieden qua investeringen en bezuinigingen. Als ik 10 miljard zou hebben zou ik geen chipfabriek bouwen. Het hele soevereiniteit idee kan zomaar weer overvliegen en dan zit je met een dure fabriek (personeel en energie) die niet kan concurreren.

Als je in Europa een chip industrie wilt maken moet de overheid en miljarden instoppen en een gegarandeerde afname realiseren. Makkelijkste voorbeeld is de auto industrie. Je zou moeten stellen dat auto fabrikanten verplicht Europese chips moeten gebruiken. Je moet dan de auto industrie en de chip bedrijven compenseren. Dat gaat in Europa niet werken want dat zou betekenen dat Frankrijk en Duitsland veel geld krijgen, Nederland misschien een beetje (NXP ofzo) terwijl de rest van Europa vooral moet betalen

[Reactie gewijzigd door Mellow Jack op 23 september 2026 08:45]

[TheDudez]

precies je hebt een lange termijn strategie nodig als bedrijf. En met onze regering is dat zeer moeilijk. Of het nu links of rechts is dat maakt niet uit in dit geval.

[gwg]

Zoals Rutte mooi zei: visie is als een olifant die het zicht belemmert

Deze man heeft 10 jaar aan de knoppen gedraaid in Nederland.

En wordt geroemd om zijn kwaliteiten.

Nederland verdient dit in alle opzichten. Onze bevolking stemt op idioten. Dan krijg je idioot beleid.

[Reactie gewijzigd door gwg op 23 september 2026 11:21]

[TheDudez]

Nee dat is het probleem niet. Een idioot is redelijk voorspelbaar. Probleem is we zijn te verdeeld.

[drakiesoft]

Het China beleid is beter voor investeringen. Ze geven elke keer 5 jaar om het volgende doel te bereiken en zetten dan alles er op in.

[firest0rm]

quote: Het hele soevereiniteit idee kan zomaar weer overvliegen en dan zit je met een dure fabriek (personeel en energie) die niet kan concurreren.

Ik snap dit soort reacties echt totaal niet.

Heb je de afgelopen 10 jaar niet mee gekregen wat er zowel allemaal gebeurd is op het wereldtoneel?

Amerika stemd 2 maal op een president zoals Trump. China laat tegenwoordig meer zijn spierballen zien. En Rusland valt Europa binnen. En dan nog verwacht jij dat alles weer terug naar normaal gaat de komende 10 jaar?
Dit is echt gewoon wishful thinking.

[Thijs_Rallye]

Ik snap dit soort reacties echt totaal niet.

Heb je de afgelopen 10 jaar niet mee gekregen wat er zowel allemaal gebeurd is op het wereldtoneel?

Wat snap je daar niet aan? De Nederlandse overheid trekt zich geen ene biet aan van wat er op het wereldtoneel gebeurd. Ze zetten ons nog liever in de kou dan dat we hier een gasvoorraad op tijd gevuld gaan krijgen. De basisbehoefte om het warm kunnen hebben wordt hier nog op het spel gezet voor een paar deugpunten.

Met zulk suicidaal beleid ga je hier als bedrijf toch geen miljarden investeren? Volgende verkiezingsronde gaat het beleid weer 180 graden om. Je kan hier geen lange termijn plannen meer maken. Dat geldt voor burgers en bedrijven helaas al een tijdje zo.

[firest0rm]

[...]

Wat snap je daar niet aan? De Nederlandse overheid trekt zich geen ene biet aan van wat er op het wereldtoneel gebeurd. Ze zetten ons nog liever in de kou dan dat we hier een gasvoorraad op tijd gevuld gaan krijgen. De basisbehoefte om het warm kunnen hebben wordt hier nog op het spel gezet voor een paar deugpunten.

Met zulk suicidaal beleid ga je hier als bedrijf toch geen miljarden investeren? Volgende verkiezingsronde gaat het beleid weer 180 graden om. Je kan hier geen lange termijn plannen meer maken. Dat geldt voor burgers en bedrijven helaas al een tijdje zo.

Je haalt twee dingen door elkaar. Dat Nederlands beleid soms kortzichtig of inconsistent is, betekent niet dat de geopolitieke ontwikkelingen tijdelijk zijn.

De afgelopen tien jaar hebben juist laten zien dat afhankelijkheden van Rusland, China en de VS structureel kunnen veranderen. Als je als bedrijf miljarden investeert met een horizon van tientallen jaren, kun je niet aannemen dat de wereld over tien jaar weer terug is naar hoe het daarvoor was.

En dat is precies wat ik hier vaak zie: niet alleen de overheid, maar ook mensen zelf kijken vooral naar de situatie van vandaag en de volgende verkiezingsronde. Terwijl bedrijven bij dit soort investeringen juist tientallen jaren vooruit moeten kijken. Je kunt niet doen alsof geopolitieke ontwikkelingen zich netjes aan onze verkiezingscycli houden.

[Reactie gewijzigd door firest0rm op 28 september 2026 02:04]

[Thijs_Rallye]

Dat Nederlands beleid soms kortzichtig of inconsistent is, betekent niet dat de geopolitieke ontwikkelingen tijdelijk zijn.

Ik zeg toch ook nergens dat die geopolitieke ontwikkelingen tijdelijk zijn? Sterker nog, daarom begrijp ik ook niks van de glorieuze klimaatreddende maatregelen zoals het dichtgooien van strategische gasputten en het wegpesten van alle boeren in dit land. Als 2020 ons iets had moeten leren was het wel hoe fragiel de hedendaagse JIT economie is. Kun je hier maar beter een paar aardappelen teveel moeten rooien.

[RRRobert]

Denk dat je de opmerking van @mocem niet moet opvatten als politiek links of rechts. Elke regeer periode wisselt Nederland van gebieden qua investeringen en bezuinigingen.

Als er één ding duidelijk is geworden in de afgelopen twee decennia(!), dan is het dat een overwegend neoliberaal beleid ons bedrijfsleven eigenlijk geen strobreedte in de weg heeft gelegd. Natuurlijk klaagt het bedrijfsleven graag over zaken als regeldruk, concurrentiepositie t.o.v. het buitenland en milieuvergunningen, maar onder de streep profiteren ze al vele jaren van een gunstig belastingklimaat, korting op accijnzen, relatief grote invloed van loonmatiging en (de laatste jaren) het verkrijgen van voorrang op ons overvolle stroomnet, om maar eens wat zaken te benoemen.

Wat mij wel weer opvalt in het bovenstaande artikel, is dat de hele discussie grotendeels voorbij gaat om de roep tot meer onafhankelijkheid en zelfredzaamheid voor Europa. Maar het gegeven dat het ontwerpen, bouwen, inrichten en opstarten van zo'n chips fabriek ettelijke jaren duurt en vele miljarden kost, maakt dat vele initiatieven een zachte dood sterven, zodra de economie in rustiger vaarwater terecht komt, of een recessie dreigt. En daarmee worden det pleitbezorgers hiervoor weer een roepende in de woestijn, want 'in Azië doen kunnen ze dat veel goedkoper'.

Concreet voorbeeld: in de post-covid jaren was er een draconisch tekort aan processor- en geheugenchips, en werd de roep om onafhankelijkheid van China en Taiwan groter dan ooit. Maar we hebben er niets van geleerd, want ook nu met de AI bubbel, die tekorten (en daarmee de prijzen) daarvan ook weer tot bizarre hoogtes opdrijft, blijft het bij klagen.

[iceblack24]

Welke middelgrote tot kleine ondernemer ken jij die voorrang heeft gekregen op het stroomnet?

Volgens mij kregen juist particulieren tot op heden altijd voorrang, in de zin dat ze niet geweigerd mochten worden.

Om terug te komen op jouw punt van Europese onafhankelijkheid: ik denk dat dat een fabeltje is. Er zal altijd afhankelijkheid zijn. Je kunt in de huidige wereld niet volledig onafhankelijk zijn. Je moet zorgen voor een goede concurrentiepositie. Want dan heb je wisselgeld.

Je bereikt alleen een goede concurrentiepositie als die ook echt concurrerend is. Daarmee bedoel ik niet een industrie die door de overheid overeind wordt gehouden. ASML is een goed voorbeeld. Dit is een natuurlijk ontstaan, commercieel succes en daarom heeft het een sterke concurrentiepositie. Dit geeft ons als Nederland en Europa vervolgens wat wisselgeld op het internationale toneel. Hoe meer van dit soort sterke posities je hebt, hoe sterker je positie op het wereldtoneel.

Dat sluit mooi aan bij jouw verhaal over de overheid en bedrijven/ondernemers. Puntje bij paaltje zijn het namelijk uiteindelijk deze ondernemers die duurzame economische waarde moeten creëren. Daarom zijn een goed ondernemersklimaat, goede infrastructuur, betaalbare energie en een goedgeschoolde bevolking zo belangrijk.

Ik geloof meer in hierin breed investeren en ondernemerschap aanmoedigen dan in het vanuit de overheid geforceerd opzetten van een industrie. Er moet toch echt een market fit zijn om het op de lange termijn vol te kunnen houden.

[Reactie gewijzigd door iceblack24 op 23 september 2026 09:26]

[ApexAlpha]

Welke middelgrote tot kleine ondernemer ken jij die voorrang heeft gekregen op het stroomnet?

Volgens mij kregen juist particulieren tot op heden altijd voorrang, in de zin dat ze niet geweigerd mochten worden.

Alle kleine aansluitingen tot 3x80A werden met voorrang aangesloten. Dat zijn ook kleine bedrijven / kantoortjes.

[Reactie gewijzigd door ApexAlpha op 23 september 2026 10:36]

[Omnicron]

Nou ik Wel.

Ik heb samen met de ouder collega's de ervaring, en heb aand e wieg gestaan van al die ontwikkeling en eraan bijgedragen.
Ik heb het zien gaan en zien komen. Ken de valkuilen en de problematiek.
Als Nederland dat op pakt en een miniem stukje eerlijk management daarop zet, zonder al die zakkenvullers en sprinkhanen dan lukt dat

[flurb]

Kleine correctie:

Onze overheid heeft geen stabiele band met bedrijven.
De laatste 10 jaar en mogelijk al langer nemen bedrijven de overheid het enorm kwalijk dat er weinig stabiele en duidelijke spelregels zijn.
Het gaat niet eens om hoe hoog de belastingdruk is maar vooral dat regels zo vaak gewijzigd worden, daardoor kunnen bedrijven geen lange termijn kosten/baten risk/reward planningen maken en gaan ze simpelweg naar een land waar dit wel stabieler is.

[MikeyMan]

Zou graag zien dat we een paar chipfabrieken neerzetten in het noorden van het land. Desnoods met gemeenschapsgeld. Die investering verdient zich echt wel terug.

[krakendmodem]

Qua ruimte zal het allemaal wel kunnen, maar waar halen we de kennis vandaan? De enige stad waar nog een beetje kennis zit is Groningen. Friesland en Drenthe zullen zich ook gepasseerd voelen, want 'die worden weer overgeslagen' en gaan weer staan jammeren.

Ik volg de ontwikkelingen hier in de regio graag, maar zie dit niet direct uit de grond gestampt worden. Beetje zelfde idee als die Teslafabriek in 2019 die hier moest komen. Uiteindelijk gaat het niet door. Jammer, maar stiekem weten veel mensen ook wel dat de kennis hier helemaal niet zit. Die zit in Brabant en Limburg.

[MikeyMan]

Das nou precies de 'smallmindedness' (no offence of course) die ervoor zorgt dat er zo weinig van de grond komt in Europa. Heb net een paar weken in Canada gespendeerd. Een commute van 2 uur is daar niet gek. Daar is 100 jaar oud. Hier is 100 km ver.

Zeg niet dat het allemaal ideaal is, maar waar een wil is, is een weg. Niet doen kan ook, maar dan vergroten we de afhankelijkheid van de VS en China.

[krakendmodem]

De smallmindedness is niet heel vreemd, om heel eerlijk te zijn. We hebben het er zelf naar gemaakt. De hele soap rondom de auto-industrie in Duitsland als voorbeeld: te lang op het oude blijven hangen, niet willen/kunnen/durven investeren, want de klanten vragen er niet om.

En op deze manier gaat Europa de race toch niet winnen. Met Ai niet, met de auto-industrie niet. Maar vervolgens nog meer regeltjes erop gooien, zodat we helemaal niet meer aantrekkelijk zijn.

Daarom zie ik (als ik dan toch het noorden als rego erbij moet pakken) ook weinig kansen voor uitbreiding, de kennis is er niet. Historisch gezien niet en nu ook niet. Dat Philips dan nog in Drachten zit is eigenlijk al een klein wonder te noemen tegenwoordig.

[SPee]

Zullen we het niet een beetje uit de buurt bouwen van een plek met aardbevingen?

[Stoney3K]

Dan komen ze weer terug bij af. ASML is begonnen als Philips, samen met de chip-fabricage afdeling (Philips Semiconductors) in Nijmegen, die later afgestoten is als NXP en nu Nexperia is.

De reden waarom die productie steeds minder in Europa gebeurt? Lagere lonen buiten Europa en minder strenge milieu-eisen.

[sprankel]

Omdat het niet enkel om ASML draait maar ook om de vaak vergeten Imec over de grens. Heel de wereld werkt samen met Imec; ASML, TSMC, GlobalFoundries, Samsung, intel, etc

Het moment deze pre R&D niet meer neutraal is, het moment Europa met een Eurofab TSMC gaat concuren dan loop je het risico dat men niet meer met Imec wilt samenwerken. En als Imec niet meer het centrum is van die r&d dan is ASML zijn motor kwijt die ASML naar de top heeft gebracht heeft.

Belangrijk daarbij te beseffen is dat dit niet om geld draait, ASML die volledig Imec betaald lost niets op, het is die hele tech industrie die bereid is Imec te ondersteunen en kennis daar te delen die Imec = Imec maakt.

Dus vanuit ASML zelf hier een chipindustrie gaan opzetten is Imec de nek omdraaien en ASML naar de toekomst de nek omdraaien. Is ook heel de reden waarom de EU wel grof geld in Imec steekt maar niet in een eigen chip industrie, de Europese chipindustrie moet zelfbedruipend en duidelijk/hard afgelijnt zijn van zowel ASML als Imec.

[M14]

Het is een compleet andere business.

Dat een boer vleeskoeien kan onderhouden maakt hem nog slager en vervolgens 5 sterren restaurant.

Het is een ander kennisgebied.

[Quacko]

Grootste reden imo is dat dit bakken geld kost met heel veel risico gezien er al heel wat gevestigde waarden zijn met enorm veel slagkracht.

Qua kennis en know-how en productieopzet is dit heel moeilijk om gedaan te krijgen en zouden er enorme langdurige subsidies nodig zijn zoals China doet. Maar dan met het nadeel dat we hier in de EU niet lang subsidie kunnnen geven om dan daarna een markt te domineren opdat we de goedkoopste zijn, want onze lonen liggen te hoog en we hebben veel meer regels.

ASML weet dit en gaat daarom dat niet zelf proberen of in investeren, kans op slagen is heel klein.

Een bewijs dat dit moeilijk is: zie Intel die zolang een gevestigde waarde was en toch hebben ze ENORM gestruggled met 10nm met grote gevolgen. Dit was dan wel in de CPU business die zeer complex is, maar toch.

Vind ik dat we toch dit moeten doen in de EU? Ja, omdat het strategisch zeer belangrijk is gezien de huidige anti globalistische strekkingen in de wereld. Maar dat geldt ook voor AI, defensie, energieonafhankelijkheid en dus elektriciteit etc. Ik neem aan dat er wat gekozen zal moeten worden en dat we niet alles ineens kunnen qua subsidies.

[neo_mkl]

Omdat er veel meer bij komt kijken om een fabriek zoals TSMC die heeft te runnen, dit is niet een core competence van ASML. Dat zou resulteren in een sub-optimale allocatie van hun kapitaal. Vergelijk het eens met gasturbines, hoeveel producenten van gasturbines (Siemens, GE etc..) zijn eigenaar van en runnen een energiecentrale?

[necessaryevil]

Mogelijk is het niet nodig dat ASML (of iemand anders in Europa) zelf chipproductie gaat doen, juist vanwege het bestaan van ASML. Ja, als we in Nederland oorlog krijgen met een productieland dan valt er een pijnlijk gat totdat ASML nieuwe chips geleverd heeft binnen Europa. Maar dan heeft het productieland waar we in conflict mee zijn ook een probleem, want ze kunnen geen nieuwe machines meer ontvangen van ASML. En als een productieland in conflict is met Europa valt er een enorm gat in hun afzetmarkt.

Goed, mogelijk is het complexer dan dit.

[Myri]

Nou nou, zo negatief op een ochtend ;-)
We moeten als Europa zijnde natuurlijk ook prioriteiten leggen, en er zijn er wel wat. Dat we moeten blijven innoveren klopt, dat we goede mensen hebben klopt ook. Maar an-sich is het niet verwonderlijk dat het uitbouwen van een chip-industrie stevig wat tijd duurt. Wat wil je er ook mee bereiken? Een concurrent naast Intel/AMD op basis van x86-64 architectuur? Een chipbakker a la TSMC? En voor wie gaat die dan werken? Dan moet je namelijk ook de afnamemarkt naar hier halen, dus moet je opboksen tegen bestaande grootmachten en ook smartphones hier maken (en kunnen exporteren naar hun markten aangezien de europese markt te beperkt zal zijn).

We zijn van globalistisch terug aan het afglijden naar nationalistisch door alles maar te proberen zelf te doen. Maar zo werkt het niet...

[ForPete]

Ik was het eens met jouw verhaal tot aan:

“We zijn van globalistisch terug aan het afglijden naar nationalistisch door alles maar te proberen zelf te doen.”

Dat is ook niet erg positief op deze ochtend 😜

Volledig globalistisch is naar mijn mening altijd een heel slecht idee geweest. Een totale afhankelijkheid van anderen is niet verstandig. Dat doe je toch ook niet privé en zo voed je zeker je kinderen niet op. Nooit begrepen dat NL dat wel doet. Eindelijk is men wakker (na Corona periode en nu Trump), maar we hebben een lange weg te gaan inderdaad.

Afglijden naar volledig Nationalistisch is ook geen goed idee, maar met jouw stelling zeg je eigenlijk we hebben zwart of wit en verder geen keuze?

De keuze die we zeker niet hebben is te veel globalistisch. Daarnaast moeten we per definitie nooit “vertrouwen” hebben in de ander, die mogelijk andere belangen heeft.

[Reactie gewijzigd door ForPete op 23 september 2026 08:49]

[Myri]

Hehe, ik wist dat daar reactie op ging komen. En je hebt gelijk. Noch volledig globalistisch, noch volledig nationalistisch is iets wat je wil. Net zoals zoveel andere uitersten is dat niet de plek waar het fijn vertoeven is. We moeten dus op zoek naar een equilibrium waar we enerzijds voldoende in eigen hand houden zodat we een concurrentiële positie hebben/behouden alsook dat we wel de hand uitsteken naar anderen zodat we allebei baat hebben aan mekaar en dat met respect voor elkaar (inclusief de soms grote verschillen in opvattingen).
Als je daar geraakt dan is er ineens veel mogelijk omdat je mekaar kan versterken, samen groeien, samen het verschil maken.
Het is net zoals met elke relatie: van zodra 1 partij alles beslist en bepaalt, blijft er voor de ander niet veel over om mee te werken en positief te kunnen zijn. Maar heb je wel die balans, dan heb je een zoveel rijker geheel.

[hoeksmarp]

Ik was het eens met jouw verhaal tot aan:

Volledig globalistisch is naar mijn mening altijd een heel slecht idee geweest. Een totale afhankelijkheid van anderen is niet verstandig. Dat doe je toch ook niet privé

Als ik iets zelf niet kan, dan doet iemand anders dat voor mij. Dan hoop ik dat ik (via via) weer iets voor die persoon kan betekenen zodat we een goedlopende samenleving hebben. Ik ben privé totaal afhankelijk van anderen voor bijvoorbeeld mijn voedsel, mijn water, mijn elektriciteit, etc. Dat noem ik wel totale afhankelijkheid, want voor vrijwel al mijn eerste levensbehoeftes ben ik afhankelijk (behalve misschien het dak boven mijn hoofd). Er zijn volgens mij bar weinig mensen die dat niet zijn.

[P. vd Loo]

Globalistisch handelen heeft ons de welvaart gebracht die we momenteel hebben. Er is dan ook geen sprake van totale afhankelijkheid van anderen, maar werderzijdse afhankelijkheid. Die vergelijking die je maakt met je kinderen gaat dus, net zoals de meeste vergelijkingen die gemaakt worden, niet op.

[ForPete]

Je mag uiteraard je eigen mening hebben.

Ik heb alleen nooit geen goed gevoel als we zwaar afhankelijk zijn voor zeer belangrijke zaken zoals veiligheid, gezondheid ( medicijnen), enzovoort van bijvoorbeeld andere landen, die hele andere normen en waarden hebben en met 1 druk op de knop hele grote schade aan je leven kunnen toebrengen.

Sommige zaken zijn helaas bijna onontkoombaar zoals je drinkwater e.d. Ik pleit er iig voor om cruciale zaken zo dicht bij huis mogelijk te houden.

Ik wil trouwens ook niet dat iemand afhankelijk is van mij, maar als ik moet kiezen dan maar het laatste.

[Reactie gewijzigd door ForPete op 24 september 2026 19:59]

[P. vd Loo]

Ik poneer geen meningen, maar feiten. Economen zijn het er vrijwel unaniem over eens dat globalisering ons de welvaart heeft bezorgd die we vandaag hebben. Als je kijkt naar de hoogte in- en exportbedragen dan zie je hoe groot de wederzijdse afhankelijkheid is. Geen enkel werelddeel kan zonder de ander.

[ForPete]

Sorry, maar het is echt geen feit.

Waarom de stelling nuancering behoeft

Ondanks de brede steun voor vrijhandel, benadrukken economen dat globalisering niet de enige — en soms niet eens de belangrijkste — bron van onze welvaart is: 

1. Welvaart kent meerdere pijlers: Onze huidige levensstandaard is in ten minste gelijke mate te danken aan technologische innovatie, productiviteitsgroei, hoogwaardig onderwijs en sterke democratische en juridische instituties (zoals eigendomsrechten en de rechtsstaat). Zonder die binnenlandse basis levert openheid naar de wereldmarkt weinig op.

2. Ongelijke verdeling (Winnaars vs. Verliezers): Economen zijn het er eveneens over eens dat globalisering ongelijkheid binnen landen kan vergroten. Terwijl het totale nationale inkomen stijgt, hebben specifieke groepen (zoals werknemers in de verwerkende industrie in westerse landen) te maken gekregen met baanverlies, regiokrimp of loonstagnatie door concurrentie uit lagelonenlanden.

3. Kwetsbaarheid van toeleveringsketens: Zeker sinds recente wereldwijde ontregelingen en geopolitieke spanningen wijzen economen steeds nadrukkelijker op de schaduwzijden van doorgeschoten afhankelijkheid van complexe, wereldwijde productieketens.

[P. vd Loo]

Je AI chatbott is ook nog Onderwijs vergeten als belangrijke factor voor welvaart

[ForPete]

Dat was hij niet vergeten. Lees nog maar eens goed.. 😀

En jij had natuurlijk ook AI kunnen gebruiken om achter de echte feiten te komen 😜

[Sissors]

Dan moet je namelijk ook de afnamemarkt naar hier halen

Dat is juist het ding bij chips, dat is niet zo belangrijk. In een enkele container in een vliegtuig kan je al verschrikkelijk veel chips vervoeren. Chips worden sowieso vaak verscheept, eg in Maleisië gebeurd veel packaging. En natuurlijk dat is een stuk dichter bij Taiwan dan bij Europa, maar zo spannend is het niet een zooi chips te moeten vervoeren.

Voor de 0'tjes en -1'tjes:
Een enkele PMC container voor luchtvervoer (dat is een niet al te grote, je hebt significant grotere), mag 6800kg hebben. Volgens de Google AI zal een GB202 die op een ~1.5 gram uit komen. Laten we zeggen dat 90% van het gewicht verpakking is, 10% dies. Dan kan je een half miljoen dies in één zo'n ding stoppen!

[Reactie gewijzigd door Sissors op 23 september 2026 08:51]

[kaas-schaaf]

Ik heb een vermoeden dat je de schaal en kosten een paar orde van grootte te laag inschat. Zeker als je het globaal kosteneffectief wilt maken dat je ook kan concurreren met de bestaande faciliteiten. Alle secundaire industrie (aanlevering grondstoffen, afwerking) heb je ook nodig op een niveau qua kosten dat je er samen mee kunt concurreren.

[Sissors]

We hebben gewoon Europese bedrijven die ruwe dies kunnen leveren, dat is niet het probleem. En in zijn algemeenheid hebben we in Europa een probleem om mee te doen met nieuwe technologie, maar algemeen de oude technologie, hoogwaardige industriele materialen leveren enzo, kunnen we echt prima hier!

En naast dat de dies die uit een chip fabriek komen rollen niet erg groot zijn, is dus ook de toevoer van ruwe materialen niet zo groot. Je maakt immers maar hele kleine producten.

[The Zep Man]

maar zo spannend is het niet een zooi chips te moeten vervoeren.

Ook omdat Nederland goede aansluitingen op wereldwijde distributienetwerken heeft (Schiphol, Rotterdamse haven).

[n4m3l355]

Populisme of niet afhankelijk zijn van derde zijn twee verschillende dingen. Dat alles zelf doen hot zo niet populistisch is ben ik met je eens. Maar we zijn nu wel erg afhankelijk van wat Amerikaanse bedrijven doen. Het zou toch prettig zijn als we een eigen product hebben. Misschien net zoals China niet zo snel als het laatste van amd/intel, maar wel iets in onze eigen broek op te kunnen houden. Al is het maar om eigen ontwikkelingen gaande te houden.

[Myri]

"We" zijn er mee bezig in Europa:
nieuws: Europese cpu-ontwerper SiPearl levert eerste samples voor Jupiter-supercomputer

[amigob2]

De Chip productie groeit en groeit wereld wijd, maar in de EU niet, dat is zorgwekkend.
Niet dat we niet mee kunnen met de high end chips. Nee we verliesen markt aan deel, en daar moet wel aan gewerkt worden.

[Aiii]

Ik bedoel, we hebben het hier over productiemachines, om chips te produceren. Niet om ze te ontwerpen, dat doe je in research centra, daarvoor hoeft de productiemachine niet naast je te staan. De machine zelf wordt in Europa (sterker nog in Eindhoven) ontwikkeld. Dit zegt wat mij betreft dus vrij weinig over de staat van technologische innovatie in Europa. Het zegt alleen dat we dit jaar niet groeien in daadwerkelijke productie van chips.

Dat kan overigens ook een probleem zijn, maar dat is wel een ander probleem dan niet technologisch innovatief zijn.

[Erwin1967]

Chips heb je nodig voor andere innovatieve producten. Maken we in Europa nog op serieuze schaal bv telefoons, beeldschermen, computers of spelcomputers? Op allerlei vlakken glipt het weg tussen onze vingers en op (korte) termijn ook onze welvaart.

[Reactie gewijzigd door Erwin1967 op 23 september 2026 08:02]

[IngamerX]

Volgens mij zijn dat strategische keuzes geweest in verband met beschikbare capaciteit en middelen, de aloude KANO (middelbare school economie): Kapitaal, Arbeid, Natuur, Ondernemerschap.

Als één of meer van deze variabelen onder druk staat staat ook de business case onder druk. Puur vanuit economisch perspectief is het (volgens mij) geen goede case in europa doordat wij niet alle grondstoffen hebben en er een arbeiderstekort is.

Als je de grondstoffen alsnog uit china of de VS moet halen schiet het nog niet op? Tot slot nog de millieu impact die mijnbouw en foundries hebben.

Bovenstaande is echter puur mijn redenatie, weet niet of dit ook echt klopt. Ben daar wel benieuwd naar. EU heeft wel een een Chips Act, maar wellicht dat ASML hiermee probeert aan te geven dat de uitvoering daarvan te wensen over laat?

[osmosis]

Achterstand krijgen?

We hebben een enorme achterstand tov Amerika en China al 20 jaar zo niet meer.

[Pietopdeheuvel]

Dit, " We moeten ons niet door China in laten halen"

Realiteit is, China ziet ons al lang niet meer in de achteruitkijkspiegel.

[Stridone]

Onze cultuur is er helaas niet meer naar. Als zelfs op Tweakers vooral met angst en afgunst richting technologische ontwikkeling wordt gereageerd, kan je van de gemiddelde politicus en burger al helemaal geen redelijkheid verwachten.

[x2zero]

Ja idd heel jammer. Geeft idd ook wel een beetje aan hoe wij als EU in elkaar zitten..

[Lipton16]

We zijn in Europa eigenlijk best wel lui. We willen gewoon dat andere landen problemen voor ons oplossen. China / India moet voor ons produceren. De USA moet ons grondgebied verdedigen en Afrika moet voor de werklui zorgen.

Jammer, want ik zou zelf als land / continent altijd zorgen voor onafhankelijkheid. Ook als het gaat om chips en electronica.

[Splorky]

We zijn niet zo zeer lui, al een heel tijd geleden is ontdekt dat het produceren in lagen lonen landen een grotere winstmarge geeft.

Productie richting Europa verplaatsen is duur, en dat past niet in het plaatje van de aandeelhouders.

[Lipton16]

Mee eens, mijn punt is ook vooral dat we in het verleden veel "uitbesteed" hebben en ons dat nu bijt. Het uitbesteden van onze defensie aan de USA bijt ons nu ook bijvoorbeeld.
Tijdens COVID zag je dit ook, met supply chain problemen tot gevolg.

[jsiegmund]

We willen gewoon dat andere landen problemen voor ons oplossen.

We lijken ook makkelijk te vergeten dat wij deze machines hebben uitgevonden en tot heden de enige zijn ter wereld die ze kunnen bouwen. Dus volgens mij hebben we dit probleem juist als enige opgelost?

Dat we vervolgens de productie aan andere bedrijven uit andere landen overlaten is misschien een gemiste kans, maar diezelfde bedrijven zijn alsnog zéér afhankelijk van ASML.

[Znorkus]

Maar waarom moeten we dan perse on top zijn en waarom horen we daar? Is dat een kwestie van Europese trots, of willen we de rijkste blijven, of lopen we anders bepaalde risico's? Of is het niet meer dan: de buurman heeft een Mercedes, we kunnen niet achterblijven?

Het komt op mij ook wat triest over, maar dat wij dan maar meer grotere fabrieken moeten gaan bouwen puur omdat ze er in China meer aan het bouwen zijn heeft ook iets weg van een onhoudbare race to the bottom.

[AccidentalG]

We moeten on top blijven zodat we onze eigen veiligheid en vrijheid kunnen blijven garanderen. Je ziet nu keer op keer dat de grotere spelers op het wereld toneel ons niet serieus nemen. We worden armer, laten kansen schieten, en maken verkeerde keuzes (de verkeerde keuzes kan een meningsding zijn natuurlijk).

[Firestorm666]

Amerika wordt gelijd (geen typo) door een krankzinnige die druk bezig is zijn eigen land omzeep te helpen en zit overal maar ruzie te stoken. Het is niet alsof er nog veel zijn die opkijken naar Amerika (op andere krankzinnigen na)

China, ook die economie is aan het slabakken.

Op wereldtoneel is het overal "slecht" en daar zitten de intussen welbekende oorlogen voor iets tussen.

Het is zoals @znorkus al vermeld: Willen we een (liefst grotere) Mercedes omdat de buurman een Mercedes heeft?

We kijken hier zo graag naar de sucessen in het buitenland, dat we de problemen van het buitenland over het hoofd zien. We maken ook andere keuzes, zoals je weet nemen ze het met arbeids/mensenrechten niet zo nauw in China/VS dan hier in de EU. Dat heeft zo z'n consequenties natuurlijk.

[Sircuri]

Amerika wordt gelijd (geen typo) door een krankzinnige die druk bezig is zijn eigen land omzeep te helpen en zit overal maar ruzie te stoken. Het is niet alsof er nog veel zijn die opkijken naar Amerika (op andere krankzinnigen na)

Nee, maar ondertussen is het wel een Amerika die deze macht met succes inzet. Wellicht kijkt men niet meer zo op naar Amerika, maar je hebt er wel mee te dealen. Kijk maar naar het ICC in Den Haag. Die kunnen niet eens meer bij hun mail.

[Znorkus]

Goed antwoord. Verderop ook van @TheDudes. Economisch en militair niet tever achterlopen op de rest. Ik snap het echt. Toch jammer dat er naast simpelweg hebzucht en drang naar weelde nog zo'n belangrijke drijvende en onvermijdelijke kracht is naar meer meer meer meer want zij doen het ook. Het is onhoudbaar.

[TheDudez]

Het is heel simpel je hebt een hoop geld nodig voor welvaart en vrede. Zonder dat wordt je overlopen en heb je steeds minder wat te zeggen. Oftwel je wordt onder de duim gehouden.

[Annihilism]

Ik zou het graag willen omdraaien. Waarom moeten wij onze standaarden verlagen zodat we kunnen concurreren met bijvoorbeeld een USA?

Je ziet nu al in Amerika dat dat systeem niet houdbaar is en aan alle kanten kraakt en piept. Ja de welvaart voor de 1% rijkste mensen is daar omhoog gegaan zodat de 99% het mag afzien. Corruptie is daar nog nooit zo hoog geweest als de afgelopen 10 jaar. Is dat echt de kant die we op willen gaan in Europa? Je zult namelijk echt de welvaart enorm moeten verlagen voor het grootste deel van de mensen als je met dat soort landen competitief wilt zijn. Je kunt niet een "klein beetje" sociale zekerheid opofferen, dan moet je het echt compleet de deur uit doen.

[CrazyBernie]

Komt omdat er prio gegeven wordt terecht of onterecht aan sociale zaken en europese landen niet door hebben dat consolidatie vrijwel de enige manier is om dit te doen. Dat betekent bijvoorbeeld niet dat ieder land een fabriek krijgt maar 1 land en dat geld voor meer dingen. Onze retailers slagen er ook niet in om massaal in meerdere landen actief te zijn op een paar super markt ketens en kleding retailers na dan.

Allemaal gebrek aan durf , teveel locale regels en culturen die niet samensmelten maar vooral ook naast elkaar blijven bestaan.

[imqqmi]

Ik denk ook dat EU te weinig big tech bedrijven heeft om zoiets te bouwen en financieren. Een chip fabriek met hoge volumes kost zo $10 miljard om een beetje leuk mee te doen met Taiwan en US. Je zou als EU dit kunnen subsidiëren en een startup dit laten bouwen maar heeft wel veel risico op falen. Je moet ook opdrachten binnenhalen op een onbewezen foundry. Lijkt me een lastige klus.

[nanoblack]

Voor mijn gevoel liggen de oorzaken hiervan diep in het economische systeem waar we (wereldwijd) in leven. De ideeën en uitwerkingen ervan waren in het begin misschien gunstig te noemen. Inmiddels wordt het aan alle kanten uitgebuit en zijn er enorme kapitalen opgebouwd waardoor je strategieën kunt toepassen waar zelfs de hele EU niet meer tegenop kan. Ik gebruik inmiddels Firefox versie 156 maar we leven nog steeds in kapitalisme 5.0(?), na honderden jaren?

Inhoudelijk, kort door de bocht zou ik bepleiten dat de risico's van dergelijke investeringen te groot zijn. En breder gezien zou ik zeggen, het gaat niet om mens, dier of milieu, het gaat investeerders niet eens om de chips, het gaat uiteindelijk om het creëren van "waarde" in economische zin. Daar is het systeem op gebaseerd. Wat maakt (de meeste) investeerders de chips nou eigenlijk uit? (Of de werkomstandigheden, zolang de omstandigheden net genoeg zijn zodat werknemers niet van het dak springen of in opstand komen is het goed) Het gaat erom wat er onderaan de streep overblijft en hoeveel risico's en kansen daaraan vast hangen. Er zijn minder complexe manieren om waarde te creëren, zoals slechts je kapitaal verschuiven naar een groeiende markt in het buitenland. Even wachten en je bouwt er zo weer een villa bij. Goed voor de ego’s en onder de valse “trickle down” voorwendselen. Is het menselijke ego niet het werkelijke probleem in de wereld dat getackeld zou moeten worden? Voorkomen dat narcistische/egoïstische mensen (ik noem geen namen) aan de macht komen? Stoppen ze te belonen?

Staat dit alles niet gewoon in een door onszelf gecreëerde context die uiteindelijk ook nog eens totaal niet belangrijk is voor ons werkelijke welzijn? (Of doet dit er niet toe?) Maar goed, in relatieve zin zou ik ook zeggen dat ik het jammer vind dat de EU er niet in investeert. Als we het spelletje blijven meespelen dan liever gisteren dan morgen zelfs. Met het succes van Airbus in mijn achterhoofd. En met onze ethische normen en waarden.

[GigaHenk]

De EU wil een image uitstralen van perfectie/human rights, maar slaat de plank op vele fronten mis. Denk aan dure energie, verstikkende regelgeving, veel bureaucratie, tomeloze immigratie, focus op belastingen, niet op innovatie, selectieve moral high ground, en vergeten dat je niet de hand moet bijten, die je voedt.

Het zou me niks verbazen dat EU over een paar decenia het schoolvoorbeeld wordt van een hoe een grootmacht snel in verval raakte. Zeg maar waar we bij de Maya's nu naar gissen. Nederland staat internationaal al bekend om het fenomeen Dutch Disease, wellicht wordt het the EU disease...

[Killemov]

Het KAN wel maar de durf ontbreekt ... en terecht?

Stel we laten Nexperia een fab in Europa bouwen om DDR5/6/7/... RAM te produceren. Machine van ASML uiteraard ... en dan staat die fabriek er koud een jaar en dan is de Rampocaplyse voorbij. Blijven we de dan chips van die fabriek afnemen? Nee, want dat is toch te duur. Chips komen weer uit het oosten en de fabriek sterft weer af en laat miljarden schuld achter voor de maatschappij. Dus wat?

[RippedBonobo]

We zijn hier te druk met andere dingen, zoals klimaat en milieu, diversiteitsagenda's en het buiten proportioneel financieel steunen van oorlogen.

China zet hun economie op 1, wij niet.

[Benjamin040]

Ik denk dat het wachten is op dat ASML besluit om naar het buitenland te gaan voordat de politiek besluit in te grijpen. Triest

[exyll]

Waar het hoort? Dat is erg laag... Ik zie graag EU shinen maar werkelijk overal lopen we achter. Robotica, chips, autos, drones, lasers, Telecom, raketten, satellieten, Defensie, atoomcentrales. Zelfs non tech zoals de agrarische sector door regelgeving vanuit Brussel en vooral geld uitgeven aan onzin projecten en een ongunstig belasting klimaat op Europeesche niveau waardoor grote investeringen meer risicos hebben. Maar gelukkig hebben we hier in NL zeer een haven die...... Ook gigantisch op M gat ligt om precies dezelfde reden....

[Nimac91]

Weet je, mensen roepen altijd trieste zaak maar ik ben er blij mee. Ik wil dat wij als mensheid vooruit gaan en niet omdat we regio gebonden angst hebben of boycotten. Feit is en blijft. Europa is een waardeloos continent voor innovatie geworden dus beter gaan deze machines naar plekken waar ze de planeet verbeteren. Ik care niet of mensen het niet eens zijn met me dit is hoe ik me er bij voel. Europa heeft de consumenten en innovatie in steek gelaten en ze mogen het nu voelen ook en wat meer doen aan de bureaucratie die dit heeft veroorzaakt ipv angst uitzaaien naar Amerika of China inc boycotten wanneer we als zeker de afgelopen 30 jaar afhankelijk zijn geweest van Amerika met tech en China for textiel en producten. Onze auto's zijn inmiddels ook verouderd en laat dit gewoon een les zijn voor Europa om echt ff wat regels te versimpelen en Europa als continent aantrekkelijker te maken. Ieder klein dingetje wat gebeurd in Europa moet door 50 mensenrechten organisaties en een extreem hoeveelheid aan goedkeuringen en bizar hoge belastingtarieven en limieten wat het voortbestaan en innoveren van bedrijven ontzettend belemerd. Die ASML machines gaan absoluut niks waard zijn in Europa. Geef ze aub aan Samsung, Apple, Xiaomi, Huawei, Nvidia. Absoluut geef het aan hun aub. Die maken er bizar mooie dingen van, wat gaat Philips doen met een ASML machine? Mensen roepen zo makkelijk "triest" maar ze zeiken ook direct als bedrijf X of Y winst gevend wil zijn op manieren die niet altijd ethische goed voelen voor de gemiddelde Europeaan. Het is kiezen. Wil je als continent etische verantwoord zijn dan moet je accepteren dat geen enkel bedrijf hier wil zitten.

Als OpenAI in Europa zat was binnen no time AI verboden geweest. Maar omdat het in Amerika zat en het wel enorm groot is geworden is er nu ineens paniek in Europa dat wij ook onze eigen modellen moeten omdat we anders achterlopen. Altijd achteraf... dat is dit continent gewoon. Achteraf... Achteraf blijkt dat EV's de toekomst zijn, achteraf blijkt dat China te snel groeit en we niet langer kunnen concurreren. Van mij mag Mercedes, BMW en Volkswagen ook failliet gaan, ze hebben het zelf veroorzaakt en als Europa moet je of nu wakker worden of accepteren dat we het bij voedsel en handel moeten houden.

[Tommy]

Tot noch toe heeft het tekort aan mineralen een hele grote impact op de chipproductie en zou dat nieuwe startups kunnen afschrikken. Is niet China ook de grootste leverancier tot nu geweest van deze grondstoffen? Daar zou ook een obstakel kunnen liggen, rekening houdend met de druk vanuit de VS om China uit de loop te houden wat chipontwikkeling betreft.
Vorige week is net Canada als aankomend associatief lid van de EU aangekondigd. Niemand weet uiteraard nu hoe deze constructie eruit gaat zien. Maar Canada heeft wel heel veel van deze grondstoffen en de samenwerking 'juist' op dit gebied van chipontwikkeling [o.a.] is hier hoog op de agenda gezet. Het zal denk ik dus wel degelijk een gebrek zijn wat op de agenda staat bij de EU met hoge prioriteit.

[DropjesLover]

Het is altijd dezelfde reden waarom dat hier geen high end chip industrie (meer) is, gebrek aan personeel en hoge lokale kosten (stroom, salarissen). Personeel zou je hier heen kunnen lokken met het feit dat het de vrije, veilige EU is (al helpt het rechtse anti-buitenlander sentiment niet mee). Maar dan nog moet je op dag 1 al 100den mensen hebben. Dat lukt niet met langzaam lokken.
Blijven nog de hoge lokale kosten over. Dat is een welvaart- en milieu-keuze. Keuzes hebben gevolgen.

Subsidies zijn veel te tijdelijk en alleen op de bouw (grond, pand, wegen, stroomaansluitingen), niet op de operationele kosten, laat staan voor een periode van 20+ jaar. En aangezien overheidssteun hier ten strengste verboden is, in tegenstelling tot andere landen die een industrie op willen bouwen, blijven we altijd achterlopen. Al helemaal omdat de investeringen al veel hoger zijn wanneer je een flinke achterstand uberhaupt in wil lopen.

Willen we dit inlopen, dan gaat het over honderden miljarden aan directe staatssteun. Bij voorkeur bij een van oorsprong Europese speler die de stap naar de kleinste processen niet heeft kunnen maken. Er zijn er tientallen die vanwege de kosten op de 150 - 40nm node zijn blijven hangen.
Wikipedia: List of semiconductor fabrication plants

[Reactie gewijzigd door DropjesLover op 23 september 2026 08:05]

[Pasteis]

Het is altijd dezelfde reden waarom dat hier geen high end chip industrie (meer) is, gebrek aan personeel en hoge lokale kosten (stroom, salarissen). Personeel zou je hier heen kunnen lokken met het feit dat het de vrije, veilige EU is (al helpt het rechtse anti-buitenlander sentiment niet mee). Maar dan nog moet je op dag 1 al 100den mensen hebben. Dat lukt niet met langzaam lokken.
Blijven nog de hoge lokale kosten over. Dat is een welvaart- en milieu-keuze. Keuzes hebben gevolgen.

Wat mij betreft verdienen technische studies ook meer aandacht. Volgens mij (gevoel) zit het land al vol genoeg met marketeers, visuele vormgevers, financiële consultants en politici.

We moeten ook de randvoorwaarden creëeren om het mogelijk te maken voor bedrijven snel te groeien.

[Reactie gewijzigd door Pasteis op 23 september 2026 08:11]

[himlims_]

Met komst van AI zijn dat de banen die snelste vervangen kunnen worden

[DavidZnay]

Waren dat altijd al niet grotendeels bullshit banen? In dat geval valt er niets te vervangen.

[Killemov]

Het punt is volgens mij dat die mensen nuttiger werk kunnen gaan doen. Als influencer Marie met een verpleegkundige opleiding wordt vervangen door AI, dan kan Marie weer nuttiger, al wellicht minder leuk of lucratief, werk gaan doen.

[DavidZnay]

Klopt, maar als je de hypothese van David Graeber leest dan zijn bullshit jobs een soort werkverschaffing voor de middenklasse om een gefinancialiseerde economie draaiende te houden. Een influencer is dan niet zo'n goed voorbeeld, maar ik denk dat de drang om allerlei managerial en bureacratische banen te creëren groot zal blijven.

[Killemov]

Ah, mijn definitie van bullshit jobs is iets breder: Al het werk waar de maatschappij niets of nauwelijks iets aan heeft. Dus influencer?

[theseboetz]

Uiteindelijk is een influencer een reclamemaker. Reclame is een onderdeel van marketing, wat zeer belangrijk is voor het succesvol op de markt brengen van producten, en het concurreren van producten met elkaar. Hoe erg ik influencers ook vind, ik vrees dat ze in de huidige samenleving toch echt een noodzakelijk kwaad zijn. Het kunnen er ongetwijfeld minder zijn, en ze kunnen minder stupide producten aanprijzen, maar uiteindelijk is de rol zelf niet onnodig, omdat veel potentiële klanten vooral via sociale kanalen te bereiken zijn.

Nogmaals, ik ben echt geen fan van influencers.

[Thystan]

off-topic:
Influencer marketing is een inherent risico. Wat als de influencer opeens slecht in het nieuws komt?

Ik heb het ook weleens gezien dat het bedrijf en de influencer ruzie kregen, waarop de influencer de betaalde "kijk hoe goed" video verwijderde en meerdere "kijk hoe slecht" video's plaatste.

On-topic:
Er zijn wel degelijk iniatieven om de Europese chip markt uit te breiden, maar in verband met bureaucratie en de gigantische vertikaal van bevelhebbers, aandeelhouders. regelgeving, concurrentie en benodigde (veelal) buitenlandse investeringen is het moeilijk te behalen.Om het op te zetten heb je jaren subsidie nodig voor dure projectmanagers. Misschien zelfs decennia met verlies, zonder productie of inkomsten. En dan heb je nog het risico dat je uiteindelijk een inferieur product produceert. Dus dat kan ook pas als je een product kan maken dat over 8 jaar superieur is. Weinig kans.

De beste manier zou zijn als de overheden bedrijven inhuurt om het te doen, maar dan heb je weer een Europees orgaan nodig wat niet democratisch is verkozen die vervolgens gaat bepalen hoeveel geld er naar een specifiek land gaat en waar banen worden gecreëerd en vervolgens allerlei regelgeving opzij kan zetten om dat te bereiken. Ook weer weinig kans.

[DropjesLover]

Tsja, we zien al decennia aankomen dat er een tekort aan bijv. artsen is, maar blijven vasthouden aan lage financiering van de opleidingen en numerus fixus / lotingen daar. Want lekker flexibel importeren uit andere landen is fors goedkoper voor onze BV Nederland.

Dat we daarmee roofbouw plegen op andere landen (die opdraaien voor de kosten en dus te maken hebben met een brain drain)... Tsja.
Aan de andere kant, parasitair kapitalisme zoals we dat kennen van de grote jongens uit de VS past er helemaal bij.

Doorgeslagen neo-liberaal managementdenken dat helemaal niet thuis hoort in de overheid, maar daar kiest Nederland al 30 jaar voor door consequent voor de VVD in de regering (en telkens als minister van financiën!) te kiezen.


Maar een harde limiet aan het aantal opleidingsplaatsen bij bijv. een kunstopleidingen is niet aan de orde, want daar is veel vraag naar (bij de opleidingen). Kunstmanagement, etalage-ontwerp, etc etc. kan er allemaal uit.

[Reactie gewijzigd door DropjesLover op 23 september 2026 08:23]

[Killemov]

Doorgeslagen neo-liberaal managementdenken dat helemaal niet thuis hoort in de overheid, maar daar kiest Nederland al 30 jaar voor door consequent voor de VVD in de regering (en telkens als minister van financiën!) te kiezen.

Tja, wat een streng beleid voor behoud/verlaging van de staatsschuld op lange termijn voor gevolgen zou kunnen hebben ... ? Ik weet het niet. Het spreekt in ieder geval wel van risicomijdend gedrag. En dat heeft volgens mij wel weer een remmende werking op innovatie en de exploitatie daarvan.

En over de rest van je post ... Waarom verdient krijgt een professionele voetballer veeeel meer dan een hersenchirurg?

[DropjesLover]

Een overheid of overheidsdiensten kan je inherent niet inrichten als een bedrijf. Er is geen winst-drijfveer enkel streeds strakkere budgetten (waardoor investeren in iets wat op de lange termijn besparingen oplevert ook niet kan) en je kan je risico's niet afwimpelen op de samenleving, want dat is de kern van de overheid, de samenleving.

[Killemov]

Een overheid of overheidsdiensten kan je inherent niet inrichten als een bedrijf.

Dat ben ik helemaal met je eens.

Er is geen winst-drijfveer enkel streeds strakkere budgetten (waardoor investeren in iets wat op de lange termijn besparingen oplevert ook niet kan) en je kan je risico's niet afwimpelen op de samenleving, want dat is de kern van de overheid, de samenleving.

Dat heeft dus weer alles te maken met politieke keuzes. Je kunt er voor kiezen om NU onderhoud te plegen op infrastructuur of om dat geld te besparen zodat je later nog veel meer moet uitgeven ... En zo kun je nu roepen dat je de staatsschuld in bedwang houdt en dat je verzwijgt dat over 10 jaar al je bruggen zullen instorten of dat je het 10-voudige moet uitgeven om dat te voorkomen.

[knirfie244]

Vergeleken met 20 jaar geleden doen de technische studies het best goed, en de technische universiteiten hebben voor steeds meer faculteiten een selectie procedure.

[DropjesLover]

Die selectieprocedures moeten er net uit, de opleidingsbudgetten fors omhoog.

[Killemov]

De selectieprocedures moeten er niet uit, maar wel beter. Het is verspilling om iemand een studie te laten beginnen die er na een paar maanden achter komt dat het toch niet iets voor hem/haar is. Het is nog erger dat iemand een bepaalde studie helemaal af maakt en dan vervolgens na een jaar werken met een burn-out thuis komt te zitten of zelfs helemaal arbeidsongeschikt wordt verklaard. Aan de andere kant: Wat hebben selectieprocedures voor zin als er toch alleen maar eenheidsworsten door middelbare scholen worden afgeleverd?

[DropjesLover]

Oneens, want velen zijn bij aanvang of in het eerste jaar niet geschikt, maar kunnen het later echt wel prima halen. Daar ben ik zelf een voorbeeld van.
En als je die aanzienlijke groep er al vooraf uit haalt, haal je nooit die hogere aantallen.
En wie uitvalt hoeft helemaal niet te beteken dat diegene niks in de techniek kan. Wel een andere technische studie, of 1 trapje lager opleidingsniveau. En dat is hartstikke prima, want je behoudt die mensen voor de technische sector waar van hoog tot laag tekorten zijn.

Maar nee, opleidingen worden gerunds als bedrijven, alleen selecteren op de beste en die het beste zijn voor jouw financiele cijfers, want daar wordt door de overheid op gestuurd. Dus ook weer risico afwimpelen op de samenleving, en het niet in een breder plaatje bekijken. Enkel je eigen deur en stoepje schoon houden.

[Killemov]

Dan ligt het dus aan jouw definitie van "geschikt". Het is natuurlijk onzin dat als je iets niet kunt, dat je het dan ook niet kunt leren. Maar je moet daarvoor wel de capaciteit en, nog veel belangrijker, motivatie hebben. Veel opleidingen maken, ook al heb je een selectie doorstaan, het eerste jaar extra zwaar om daarmee sneller een tweede selectie te kunnen realiseren. Ook dan hoeft het niet erg te zijn dat je uitvalt omdat je dan een idee hebt van wat je wel zou kunnen. En ja, opleidingen worden inderdaad vaak als leerfabriek gerund omdat ze daarop door de maatschappij worden afgerekend. Hoe vaak denk jij dat mensen "gelukkig" hun opleiding afronden? Ik vrees dat dat toch minder dan de helft is. En dat kan oorzaken hebben van het overhouden van studieschuld of een slechte stage-ervaring tot er aan het eind achter komen dat het toch niet is wat je er van had verwacht.

[DavidZnay]

Komt bij dat je op de Zuidas behoorlijk wat meer kan verdienen dan bij ASML over het algemeen. In een gefinancialiseerde samenleving ligt de nadruk op de dienstverlenende sector en (financiële) assets. Dat zit diep in ons systeem.

[Killemov]

En aangezien overheidssteun hier ten strengste verboden is, in tegenstelling tot andere landen die een industrie op willen bouwen, blijven we altijd achterlopen.

En als de overheid een bedrijf voor langere tijd nationaliseert, opbouwt en voor veel geld weer privatiseert? Mits de juiste keus wordt gemaakt, dan is dat toch winst voor iedereen? Zou dat dan wel mogen?

[dvdmeer]

Er was ooit een kreet die volgens mij behoorlijk van toepassing is:
USA innovates
China duplicates
Europe regulates

Alles wordt weggereguleert in Nederland en Europa als geheel. Europa is totaal niet meer competitief. En Nederland heeft ondertussen zoveel problemen dat heel veel bedrijven of failliet gaan of simpelweg hun spullen pakken en weg zullen gaan (als ze dat al niet gedaan hebben).
Denk hierbij aan:
- het onderhoud van de bruggen waarbij het geld steevast naar andere dingen is gegaan dan waar het voor bedoeld was door een groot aantal voorgaande kabinetten
- het gebrek aan een goed energie beleid waardoor we nu met situaties zitten waardoor in het hele land geen woonwijken of bedrijven meer aangesloten kunnen worden aan het stroomnet omdat er geen capaciteit is. Iets wat al decennia bekend is maar waar men niks aan wou doen

En dit alles is het vooruit schuiven van issues omdat men er geen geld voor uit wil trekken. En dat kun je een lange tijd doen totdat alle problemen samen komen en dan kun je er niet meer tussenuit komen. Dan is het te laat en kan geen kabinet zich meer verschuilen achter cadeautjes geven en moeten ze allemaal zwaar bezuinigen. Als je 20-30-40 jaar geleden was begonnen, zat je nu niet in deze situatie.

[RVervuurt]

Jouw twee voorbeelden zijn de schuld van de regering in Nederland en heeft niets te maken met je "Europe regulates".

Ik ben blij dat Europa reguleert. Naar mijn idee is Europa van die drie de enige die zich in lijkt te zetten voor de burger (USB-C, batterij makkelijk vervangen, om maar even twee dingen te noemen). Als bedrijven daar dan niet aan willen voldoen (want laten we eerlijk zijn, de bedrijven die vertrekken door dat soort regels doen dat omdat ze geen fuck geven om de burger), ben je ze toch liever kwijt dan rijk?

Ik vind je post nogal ongerelateerde stennismakerij.

[Reactie gewijzigd door RVervuurt op 23 september 2026 08:03]

[dvdmeer]

Regulering is ook bureaucratie. En teveel bureaucratie zorgt voor belemmeringen om te innoveren.
Ja, Europa doet ook dingen goed, zoals de dingen die jij noemt, en dat Europa extra regels oplegt voor de grote bedrijven zodat er een gelijk speelveld ontstaat voor iedereen; groot en klein is een goede zaak.
Maar waarom kan het blijkbaar wel in Amerika en China en waarom niet hier?
Is het dat China en Amerika niet kijken naar milieu regels en bedrijven zodoende goedkoper kunnen produceren? Is het dat er meer subsidies gegeven worden door de overheden?
Of is er meer aan de hand?

Ik heb wel pas gelezen dat een flink aantal Amerikaanse wetenschappers door Europa binnengehaald zijn omdat ze in Amerika weggejaagd zijn of doordat er daar geen werk meer is voor hun. Dat is een goede zaak wat ons op den duur kan helpen. Maar zal het genoeg zijn?

[RVervuurt]

Maar waarom kan het blijkbaar wel in Amerika en China en waarom niet hier?
Is het dat China en Amerika niet kijken naar milieu regels en bedrijven zodoende goedkoper kunnen produceren?

Inderdaad. In Amerika worden bijvoorbeeld hele milieuregels opgeschort zodat bedrijven (lees: Ai-datacenters) gewoon lekker CO2 mogen uitstoten met hun gas-aangedreven turbines om stroom op te wekken voor die enorme stroomslurpers.

Of is er meer aan de hand?

Nee, volgens mij geven ze daar gewoon weinig fucks om de burger.

[Sissors]

Als bedrijven daar dan niet aan willen voldoen (want laten we eerlijk zijn, de bedrijven die vertrekken door dat soort regels doen dat omdat ze geen fuck geven om de burger), ben je ze toch liever kwijt dan rijk?

En dan komen ze in de VS te zitten, vanuit waar ze al helemaal geen drol geven om de Europese burgers, maar wel mensen in de VS in dienst hebben, die daar geld verdienen, die daar belasting betalen, etc.

En ik wil absoluut niet 1 op 1 de Amerikaanse wetgeving overnemen. Maar het is ook wel heel makkelijk onszelf op de borst te kloppen dat wij niet zulke 'slechte' bedrijven hier hebben als in andere landen, om vervolgens compleet afhankelijk te zijn van diezelfde bedrijven omdat wij het niet kunnen. Hoeveel schiet de burger daar dan echt mee op?

[protoss warrior]

[...]

omdat wij het niet kunnen.

Wij kunnen het wel maar we willen met zijn allen niet 3 tot 4 keer zoveel betalen voor hetzelfde product en andere landen ook niet, ook niet als dat product 2x zo lang meegaat of van veel betere kwaliteit is(uitzonderingen daar gelaten die dan ook met regelmaat wel in Europa worden gemaakt maar dat is meestal meer serie of nog minder productie).

Beste manier om te zorgen dat we intern weer wat kunnen produceren is dan ook eigenlijk wat Trump doet met zijn import tarieven, als je die maar hoog genoeg maakt kan het wel uit om lokaal massa te produceren en daarmee de kosten per product omlaag te brengen naar een gelijk niveau van een chinees product + import tarief.
Er zijn genoeg redenen waarom je dit niet zou moeten willen maar een hoop daarvan gaan wel uit van een wereld waar de grote landen het beste voor hebben met de wereld en dat is in het geval van China, VS en Rusland gewoon zoiezo niet zo.

Europa doet het wel een beetje met die 3 euro per product categorie en daarmee zie je dus ook dat China het omzeilt door distributie centra in Europa op te zetten. Volgende stap zou dan dus ook moeten zijn om die route zwaarder te belasten als we productie terug naar Europa willen halen.

[Killemov]

Beste manier om te zorgen dat we intern weer wat kunnen produceren is dan ook eigenlijk wat Trump doet met zijn import tarieven,

Heb je voorbeelden van Amerikaanse bedrijven die willen gaan onshoren of dat al hebben gedaan? HET gevolg nu is een gierende inflatie en dat maakt alleen hun giga staatsschuld ietsje goedkoper.

[protoss warrior]

Van wat ik begrijp komt de inflatie net als in Europa toch echt grotendeels door energie prijzen, niet door de import tarieven(het helpt uiteraard niet). (wat ook voor een groot gedeelte door Trump komt maar toch)

Voor wat betreft onshoring, dat is niet iets wat zo even gebeurt is maar iets wat na jaren mogelijk gebeurt, punt is dat er geen andere prikkel is die zal werken behalve dan dus importbelasting. Je kan eventueel een algeheel importverbod doen op alle producten geproduceerd in bepaalde landen maar dat is ondoenlijk zolang je niet zelf kan produceren.

Daarnaast worden er ook in de VS manieren gevonden om de import tarieven te omzeilen wat je dan dus ook weer eerst moet aanpakken, en vooral dus ook geen uitzonderingen maken wat wel gedaan word, wil het echt effect hebben. Als ik er op google kom ik hierop uit maar heeft een hoog wc eend gehalte https://www.whitehouse.gov/releases/2026/03/trump-effect-a-running-list-of-new-u-s-investment-in-president-trumps-second-term/

Die giga staatsschuld is overigens ondertussen ook iets wat alleen maar kan bij de gratie dat niemand de VS daadwerkelijk failliet wil zien gaan wat ze defacto wel zijn, maar dat waren ze ook al voor Trumps eerste termijn.

[Killemov]

Mijn punt is dat door Trump is beloofd dat door importtarieven de werkgelegenheid zal gaan stijgen/terugkomen en dat dat niet of nauwelijks zal gaan gebeuren omdat andere factoren dan alleen prijs een veel belangrijkere rol spellen. Neem bijvoorbeeld de ingesleten logistiek. Stel Apple zou Foxconn willen verplaatsen naar de USA. Als het al zou lukken om het personeel te vervangen met amerikanen dan moeten er alsnog importtarieven worden betaald over onderdelen. Stel dat je ook die toeleveranciers grotendeels weet te verplaatsen naar de USA, dan moeten er alsnog importtarieven worden betaald over materialen waaronder zeldzame aardmetalen.

Kort samengevat: Er zijn door Amerikaanse(!) bedrijven gigantisch veel winsten gemaakt door arbeid te verplaatsen naar China (e.d.) en omdat daar een hele infrastructuur en logistiek systeem omheen is ontstaan is het terughalen van die arbeid een de facto onmogelijk probleem geworden.

[protoss warrior]

Dat is hetzelfde probleem wat we hebben met de online ecosystemen (van Microsoft bijvoorbeeld) en de enige echte manier om dat op te lossen is om het toch echt stapje voor stapje te doen (en ja daar gaan tientallen jaren overheen voor het een beetje gerealiseerd is en kost belachelijke hoeveelheden geld).

Het alternatief is dat je in diezelfde tijdspanne letterlijk afhankelijk bent van bepaalde landen en als er een keer wat gebeurt ja en amen moet zeggen of een gigantisch probleem hebt.

Overigens die winsten die door Amerika gemaakt zijn door het te verplaatsen naar China heeft er ook voor gezorgd dat China kon komen waar ze nu zijn dus het is niet alsof ze er niet zelf van geprofiteerd hebben...

[Killemov]

Grotendeels mee eens.

Overigens die winsten die door Amerika gemaakt zijn door het te verplaatsen naar China heeft er ook voor gezorgd dat China kon komen waar ze nu zijn dus het is niet alsof ze er niet zelf van geprofiteerd hebben...

Maar er zijn geen negatieve gevolgen geweest zoals boetes voor die Amerikaanse bedrijven, dat bedoelde ik ermee.

[Pepi8500]

We hebben in Europa simpelweg niet genoeg stroom, productiecapaciteit en mensen om al die producten hier te maken. Ik zou daarom eerst eens naar de economische basisprincipes kijken: productiecapaciteit en arbeid zijn altijd schaars.

Als je die schaarse capaciteit inzet voor producten waarin Europa relatief weinig toegevoegde waarde creëert, kan dat juist ten koste gaan van de economische groei. Het is op zichzelf niet erg dat China veel producten voor ons produceert. Waar Europa wél bewust voor moet kiezen, is om hoogwaardige en strategisch belangrijke productie hier te behouden en verder uit te bouwen, bijvoorbeeld op het gebied van chips en auto's.

Het idee dat we simpelweg alle productie naar Europa moeten terughalen, is daarom economisch weinig realistisch. Daarmee kom je bovendien dicht in de buurt van het protectionistische verhaal dat Trump en de MAGA-beweging al jaren uitdragen. Tegen globalisering zijn lijkt tegenwoordig populair, maar volledige deglobalisering brengt ook aanzienlijke economische kosten met zich mee en kan uiteindelijk tot minder welvaart leiden.

[protoss warrior]

De economie en vooral de groei daarvan zou dan ook totaal niet heilig moeten zijn, het idee om productie terug te halen is om te zorgen dat we onafhankelijk zijn van de landen die niet onze wereldvisie delen, het grootste probleem daarin is grondstoffen en de bereidheid van mensen om het met wat minder te doen(als in arbeid voor lagere lonen of meer moeten uitgeven aan producten wat de koopkracht drukt)...

Mensen zijn er genoeg in Europa het probleem is meer dat er te veel mensen van 50+ zijn en er te weinig baby's worden gemaakt door westerse gezinnen, dus moet je arbeidskrachten importeren om het maar even oneerbiedig te zeggen.
Daarnaast wil niemand het productiewerk doen maar dat komt dus ook doordat we het management veels te veel betalen, haal die verhouding naar beneden of draai hem om en een stuk meer mensen zullen het willen doen.(als in directeur max 3x wat de laagst verdienende krijgt in een bedrijf inclusief inhuur). Haal daarnaast de helft van de management lagen er tussenuit bij de meeste bedrijven en je hebt zat arbeiders.

Grondstoffen beginnen we langzaam aan eindelijk ook in te zien dat we die zelf zullen moeten gaan winnen maar zoveel is er niet in Europa wat makkelijk te krijgen is en de rest van de wereld gaat het ook opraken dus dat word ofwel recyclen(wat we perfect in Europa zelf kunnen doen) of buitenaards zal er iets gevonden moeten worden...

[Thystan]

En nog veel meer. Grappige is dat al deze rechten afkomstig zijn van EHRM (europees hof voor rechten van de mens). Dus niet de EC of de EU als geheel.

Hier een leuke video erover (In het Engels met Patrick Stewart): YouTube: Patrick Stewart sketch: what has the ECHR ever done for us?

[timoootjex]

Maar nu haal je 2 dingen door elkaar.


Het gebrek aan langetermijninvesteringen is puur politieke laksheid.


Maar regels in Europa zie ik niet als iets slecht. Ja er mag pragmatischer mee omgegaan worden. Tot zolang je het eerste probleem niet oplost gaan minder regels gewoon niet helpen.

[Pepi8500]

Nee, dit ligt niet aan de politiek, maar aan de stemmers. Elke keer als er bezuinigingen op de sociale zekerheid worden geopperd om meer ruimte te creëren voor investeringen, tuigen vakbonden en andere organisaties meteen demonstraties op.

We zijn in Nederland veel te verwend geraakt door de welvaart die we hebben en kunnen nu niet meer inschikken om in de toekomst juist meer welvaart te genereren.

Daarnaast legt de 50+ generatie een enorme druk op onze sociale zekerheid door de hoge zorgkosten en kosten voor sociale zekerheid. Vergeet ook niet dat 50+ electoraal gezien ontzettend groot is in Europa ten opzichte van andere continenten en landen.

Kortom: die 50-plusser gaat nooit stemmen voor zijn eigen ondergang. Daardoor zitten wij in Europa vooralsnog vast aan risicoavers beleid dat goed is voor ouderen, maar slecht uitpakt voor jongeren.

[timoootjex]

Maar het volk stemt zijn politiek.


Het klopt dat velen van die generatie niet beseffen dat de jongeren en jongvolwassenen van vandaag het met veel minder moeten doen. Dat moet veranderen.

Anderzijds is het vooral dat we assertiever, pragmatischer en meer op lange termijn moeten handelen. Niet wat korte termijn vrede geeft maar die op lange termijn iedereen tevreden is, of toch velen.

[Pepi8500]

Ik vind de HRA wel een mooi voorbeeld. Het wordt in de media constant neergezet als een belastingvoordeel voor de rijken. Maar als je er wat dieper induikt, zie je dat een groot deel van de HRA juist bij jongeren terechtkomt.

Dat vooral boomer-stemvee er nu vanaf wil, is dan ook niet zo vreemd, want die 11 miljard kan vervolgens weer worden gebruikt voor de sociale zekerheid. Zo zijn er de afgelopen jaren nog legio voorbeelden geweest waarbij vooral ouderen voor zichzelf stemmen, ten koste van de economie op de lange termijn.

Het leenstelsel is daar wat mij betreft ook een goed voorbeeld van. Jongeren moesten jarenlang extra financiële lasten dragen om te studeren, terwijl oudere generaties zelf vaak onder veel gunstigere voorwaarden hebben gestudeerd. Ook daar zie je weer dat de rekening relatief makkelijk bij jongere generaties wordt neergelegd.

Box 3 is ook zo’n dossier.

[hoeksmarp]

Ik vind de HRA wel een mooi voorbeeld. Het wordt in de media constant neergezet als een belastingvoordeel voor de rijken. Maar als je er wat dieper induikt, zie je dat een groot deel van de HRA juist bij jongeren terechtkomt.

Dit is absoluut off-topic, dus lijkt me goed als je hier niet op reageert, maar jongeren die veel voordeel halen uit de HRA zijn ook gewoon rijk.

[Pepi8500]

Dat ligt eraan hoe je ernaar kijkt: bedoel je absoluut of relatief?

Het voordeel van de hypotheekrenteaftrek zit vooral in de eerste jaren van de hypotheek. Daardoor komt een relatief groot deel van dat voordeel sowieso bij jongere huiseigenaren terecht. Daarnaast heb je bij een hogere hypotheek in absolute zin meer voordeel van de HRA.

Tegelijkertijd betaal je bij een hoger inkomen ook aanzienlijk meer inkomstenbelasting. Het beeld is dus een stuk genuanceerder dan je nu stelt; het is niet zo zwart-wit. Wat ik probeerde te zeggen is dat de boomers HRA als volgende middel aangrijpen om jongeren te naaien. En als ik de comments zo lees werkt dat prima. Tegelijkertijd hoor je niemand over AOW beperken bij hoge inkomens. Precies het frame wat de boomers willen , zij hebben zelf al maximaal HRA gehad en zelfs nog met spaarhypotheek.

[Reactie gewijzigd door Pepi8500 op 23 september 2026 11:09]

[hoeksmarp]

Ik heb het niet over jong vs oud, maar over of de hra een subsidie voor de rijken is. En dat is zo. Je kunt onmogelijk met droge ogen tegen iemand in een (sociale huur) huurhuis zeggen dat de huidige jonge huiseigenaren recht hebben op hra omdat hun ouders dat ook hadden.

[Pepi8500]

Tegelijkertijd wordt sociale huur óók fors gesubsidieerd, en procentueel gezien vaak nog veel sterker. Iemand in een sociale huurwoning betaalt een huur die onder de marktprijs ligt en kan daar bovenop ook nog huurtoeslag ontvangen. Dat voordeel wordt in discussies over wonen opvallend vaak buiten beschouwing gelaten.

Daarom vind ik het te simpel om de hypotheekrenteaftrek weg te zetten als “subsidie voor de rijken”. De hypotheekrente ligt rond de 4% en bij een koopwoning van ongeveer €500.000 gaat het al snel om serieuze bedragen. Voor jonge tweeverdieners die een gezin willen stichten en in een dure woningmarkt noodgedwongen zulke bedragen moeten betalen, kan de hypotheekrenteaftrek duizenden euro’s per jaar schelen.

Dus doen alsof die HRA alleen terecht komt bij de "rijken" is echt heel kortzichtig. Daarnaast moet je beter gaan inlezen in hoe HRA nu werkt. Het effect is afnemend in de tijd dus vooral de eerste 5 jaar profiteer je sterk en het wordt steeds minder , ongeacht hoe hoog de hypotheek is. Daarbovenop vind ik het schrijnend dat ouderen zo makkelijk praten over HRA terwijl het duizenden euro's scheelt en een simpele AOW verlaging tussen 10-50 euro niet zo besproken wordt. DIt toont des te meer aan dat boomers de agenda in dit land bepalen.

[Killemov]

Ik vind de HRA wel een mooi voorbeeld. Het wordt in de media constant neergezet als een belastingvoordeel voor de rijken. Maar als je er wat dieper induikt, zie je dat een groot deel van de HRA juist bij jongeren terechtkomt.

I call bullshit. Teveel jongeren kunnen helemaal geen huis kopen omdat de banken geen/weinig/lagere hypotheken willen geven omdat redenen?

Dat vooral boomer-stemvee er nu vanaf wil, is dan ook niet zo vreemd, want die 11 miljard kan vervolgens weer worden gebruikt voor de sociale zekerheid. Zo zijn er de afgelopen jaren nog legio voorbeelden geweest waarbij vooral ouderen voor zichzelf stemmen, ten koste van de economie op de lange termijn.

Hmmm, de VVD wil er nog niet echt aan toornen.

Het leenstelsel is daar wat mij betreft ook een goed voorbeeld van. Jongeren moesten jarenlang extra financiële lasten dragen om te studeren, terwijl oudere generaties zelf vaak onder veel gunstigere voorwaarden hebben gestudeerd. Ook daar zie je weer dat de rekening relatief makkelijk bij jongere generaties wordt neergelegd.

Hmmm, 2015-2023 ... was de VVD toen aan de macht?

Box 3 is ook zo’n dossier.

Tja, daar wordt inderdaad veel mee gekloot en het hele belastingstelsel is te complex en oneerlijk. Maar goed, de box 3 aanslag is onderdeel van een geheel. Als de belastingvrije voet flink omhoog (100k?) zou gaan dan kunnen ook de meeste toeslagen weg. Enerzijds moet daar dan wel progressief zwaarder belasten tegenover staan op zowel inkomen als kapitaal. Anderzijds moeten minimumloon en bijstandsuitkering e.d. omhoog.

[Pepi8500]

Wederom heb je je laten inpakken door de media. Er zijn genoeg artikelen en onderzoeken te vinden waaruit blijkt dat het verhogen van het eigenwoningforfait (EWF) een beter alternatief kan zijn dan het verder beperken van de hypotheekrenteaftrek (HRA). Zie bijvoorbeeld:

https://www.eur.nl/nieuws/hypotheekrenteaftrek-wie-profiteert-er-echt
https://esb.nu/verhoog-het-eigenwoningforfait/

Daarnaast doet het afbouwen van de HRA op zichzelf niets aan het daadwerkelijke woningtekort. Dat tekort wordt immers vooral veroorzaakt door een gebrek aan beschikbare woningen.

[Killemov]

Inpakken nee, informeren wel.

Het is niet voor niets dat de aflossingsvrije hypotheek is afgeschaft. Mensen met een hoog inkomen hadden daarmee semipermanent een hoge aftrekpost waardoor ze en leuker konden wonen en geld over hadden voor andere dingen, beleggen en zo. Mensen met een laag inkomen kwamen dus in de problemen omdat de hypotheek afliep en er een grote schuld overbleef en soms ook een waardedaling op het huis hadden. Terzijde: banken lopen in Nederland uitermate weinig risico bij het geven van een hypotheek.

Ik ben zelf voor een juiste balans van EWF (belasting op bezit) en HRA (subsidiëring van schuld). Het blijft alleen jammer dat banken zoveel macht hebben en niet levensloopbestendig meedenken. Als je op je 18e een huis kunt kopen met een hypotheek die dynamisch is afgestemd op je totale inkomsten en daarbij bijna 100%(/dynamisch) HRA kunt krijgen en 0%(/dynamisch) EWF hoeft te betalen en als je op je 68e dit huis hebt en kunt verkopen na volledige aflossing en 0% HRA en 100%(/dynamisch) EWF hebt, dan is dat ideaal. Alleen zijn banken dus assholes en heb je te maken met prijsopdrijvende krapte op de huizenmarkt.

[Killemov]

Maar het volk stemt zijn politiek.

Klopt. En we zwalken van de ene mooie belofte naar de andere. Er moet een minimum komen van 5 zetels om in de Tweede Kamer te mogen zitten en bij verkiezingen moeten partijen aangeven waar de zetels heen gaan als zij dit minimum niet halen.

Het klopt dat velen van die generatie niet beseffen dat de jongeren en jongvolwassenen van vandaag het met veel minder moeten doen. Dat moet veranderen.

Het besef of het feit? Voor mij lijkt het een voldongen feit dat we over de piek van onze welvaart heen zijn gegaan. Ik zie geen mogelijkheid dat de komende drie generaties het beter gaan krijgen dat de 50-ers van nu. Het helpt ook niet dat jongeren van nu slechter kunnen lezen en meer telefoonverslaafd zijn. Ook de hoeveelheid shitjobs helpt niet en daar schaar ik ook YouTubers en influencers onder. Daar heeft de maatschappij als geheel gewoon niets aan.

Anderzijds is het vooral dat we assertiever, pragmatischer en meer op lange termijn moeten handelen. Niet wat korte termijn vrede geeft maar die op lange termijn iedereen tevreden is, of toch velen.

Tja, door ons stemgedrag verandert er teveel op korte termijn en kan er te weinig door de politiek voor de langere termijn worden gepland. Denk bijvoorbeeld aan het schrappen van de Lelylijn nadat er al vele miljoenen in de voorbereiding is gaan zitten. Of het niet doortrekken van de A4-zuid omdat dat te duur zou zijn, maar wel de A16-A13 aanlegt (Dat heeft heel veel met elkaar te maken). Ook het laten vervallen van de rest van de infra en het uitstellen van het verzwaren van het elektriciteitsnet is korte-termijnregeren. En dat is logisch want het volk wil gisteren resultaten zien.

[R_Zwart]

Ik vind het iets te makkelijk om EU regels als oorzaak te geven. Een groot deel wordt veroorzaakt door achterover leunen, vast willen houden aan verworven rechten en misplaatste westerse superioriteit (kijk alleen maar hoeveel nog steeds denken dat er uit Azië alleen maar goedkope troep komt). We hebben het gewoon te goed in Europa waardoor maar weinigen de noodzaak ziet om echt innovatief te ondernemen. De problemen in autoindustrie zijnnu het meest zichtbare maar het speelt in veel meer sectoren.

Zelfs in veel reacties op nota bene deze tech site zie je het terug. Bij vrijwel alle artikelen over onderzoek of nieuwe zaken zijn er altijd heel veel negatieve reacties over dat het allemaal onzin is. Met zo’n mentaliteit gaat het vanzelf fout. Ook zonder EU regels.

[Pinkys Brain]

Een reden waarom we het goed hebben is omdat China de Euro oppompt, maar dat is op lange termijn heel gevaarlijk. Val je in een diep gat als dat ineens weg valt.

China is ook superieur in muntmanipulatie (en op gebied investeren gericht op exporteren van kennis ipv. winst en op gebied van industriële spionage).

[Reactie gewijzigd door Pinkys Brain op 23 september 2026 09:04]

[Killemov]

Ik vind het iets te makkelijk om EU regels als oorzaak te geven.

Toch zit er een puntje van waarheid in. Eigenlijk gaat het meer om de Nederlandse invulling van Europese regels. We lijken altijd aan de zwaarst mogelijk kant te gaan zitten of gaan soms nog veel verder dan nodig.

De mentaliteit wat betreft innovatie is dat we ook in Europa veel fantastische dingen verzinnen die vervolgens maar niet van de grond lijken te komen en dan later in de USA of China wel succesvol blijken. Ik kan voor Nederland eigenlijk alleen maar ASML als tegenvoorbeeld verzinnen en dat is nog niet eens een echte startup maar een nakomeling van Philips.

[Mr_Light]

Gek verhaal,

in het artikel staat duidelijk dat de innovatie hier is. De productie is in Azië en de exploitatie en winst in America(software / design value add).

Dat reguleren is hip om te noemen, maar europa had gewoon intel kunnen kopen toen het 29 dollar per aandeel was en net zo als de VS en China vervolgens een deel weg kunnen trekken naar binnen de grenzen.

De ironie is dat juist de regulering van de VS dat had tegengehouden. Je weet wel, dat economische block dat er zogenaamd niet aan doet..

[Pepi8500]

Behoorlijke denkfout. Het gaat erom waarom er geen Intel in Europa zit. Nederland zou er trouwens ook een stokje voor steken als iemand ASML probeert over te nemen wanneer het slecht gaat.

[Pasteis]

We zijn kostbare jaren verloren in de politiek, omdat het alleen maar ging over de poppetjes die achterlijke capriolen uithaalde. Dit is gelukkig langzaam beetje bij beetje aan het verbeteren, maar de inhoudelijke discussies moeten nog veel intensiever gevoerd worden.

Alleen maar simpelweg overal geld tegenaan gooien vind ik zonde. Er moet een duidelijk plan zijn, prioriteiten gesteld worden.

Maar het meeste resultaat wat we als Nederland kunnen behalen is door de juiste mindset. Laten we stoppen met het feit dat alle problemen altijd en eeuwig alleen maar met geld opgelost worden. Laten we kijken naar hoe we met schaarse middelen mooie dingen kunnen bereiken.

Maar is dat een grote cultuurschok in het bedrijfsleven. Minder bureaucratie, eindeloze overleggen en praten in cirkels, maar actie, evalueren en leren!

[kodak]

ASML en Imec zijn bedrijven in de EU die aantonen dat hier prima decennia lang aan innovatie gedaan kan worden en ondertussen de omgeving heel belangrijk is. Het ontbreekt bij veel investeerders en ondernemers eerder aan wil om in de EU durf te tonen, omdat men vooral zelf makkelijk en snel meer geld wil verdienen. Niets zo makkelijk als je dan afhankelijk maken van goedkope en populaire aanbieders van buiten de EU om dan te gaan klagen dat het aan de regels zou liggen dat ze problemen en risico's proberen af te schuiven.

Dat verschillende bedrijven hun productie buiten de EU plaatsen bestaat al eeuwen. Dat begon vooral met de motivatie om winst te maximaliseren, vaak ook ten kosten van de omgeving. En dat soort maximaliseren is nu nog steeds de grootste motivatie. De bedrijven die hier niet willen investeren, of dat graag proberen door de wetgeving naar hun wil te buigen, ben je liever kwijt. Die hebben niet de motivatie om serieus rekening met hun omgeving te houden.

[Reactie gewijzigd door kodak op 23 september 2026 11:23]

[milte001]

Ik kom altijd graag naar de comments van tweakers omdat er vaak mensen reageren die doordachte zaken schrijven en ook inhoudelijk expertise lijken te vertonen. Tweakers wordt echter voor een steeds breder publiek steeds toegankelijker. Jouw bericht snijdt naar mijn mening echt totaal geen hout. Je komt eerst met een soort annecdote. Er zou geen innovatie zijn. Dit terwijl je reageert op een onderwerp van een bedrijf dat wereldwijd de grens van de technolgie verlegt. Vervolgens kom je niet met argumenten waarom je anecdote als dan niet zou kloppen. Je komt met twee anecdotes die echt helemaal niks te maken hebben innovatie of regulatie. Dit hele bericht riekt voor mij naar spelen op de emoties ipv op de inhoud. Je laatste paragraaf is lekker stemmingsmakerij. Naar mijn mening is je bericht een schoolvoorbeeld waarom we populisten uit de politiek moeten houden. Alleen gevoel en geen realiteit.

[S2S]

Ach er is te veel beaurocratite en maar blijven kletsen. Straks ook op dit vlak afhankelijk van het buitenland en wordt je bij wereldwijde ontwikkelingen (oorlog of tarieven en dergelijke ) flink uitgeknepen. Maar ja alles moet goedkoop mijn oma zei altijd : goedkoop is uiteindelijk duurkoop. De politici hebben wel hersenen en een goede opleiding maar je zou het vaak niet zeggen …

[DvE]

Omdat die politici (nu) moeten scoren om hun kiezers tevreden te houden. We zijn er dus zelf schuldig aan. Want alles is kortetermijndenken anders worden ze afgestraft.

[R_Zwart]

Die bureaucratie zit niet alleen in het bestuur. Het gaat tot aan de werkvloer, zie als voorbeeld bijvoorbeeld de acties bij Volkswagen over de noodzakelijke reorganisatie. Het is natuurlijk makkelijk om de EU de schuld te geven maar het is een probleem over de hele linie en op alle niveaus.

Hoeveel van de mensen op Tweakers zijn bereid om hun leven anders in te regelen om Europa super innovatief te maken?

[DropjesLover]

Net een Volkswagen had al lang geleden voor moeten sorteren op EV's, evenals de leveringsketen van accu's, en geen zwabberbeleid. Dat is niet flexibel en agile, dat is stuurloos in de storm zijn ipv een vaste koers varen. Maar goed, dat zie je overal in het bedrijfsleven. Dat van links naar rechts beleid (bij ons dagelijks) kost klauwen met geld (uren) en mensen.

[Spijker79]

Er is toch ergens een machine van ASML in Leuven neergezet dit jaar? Of was die al eerder geboekt en telt die niet mee?

[Martymarty]

Onderzoek versus productie: Leveringen aan R&D-centra zoals imec in Leuven vallen onder onderzoeks- en pilotprojecten, die vaak via Europese subsidies of langjarige partnerships lopen en soms in een specifiek kwartaal niet meetellen als commerciële system-shipments voor productie.
Bron: https://www.asml.com/en/news/press-releases/2025/asml-and-imec-sign-strategic-partnership-agreement

[Thystan]

Ik kan me niet voorstellen dat ASML dat gratis doet.
Uit je artikel: "The ASML investment in the partnership is complemented with funding made available by the Chips Joint Undertaking and the Flemish government (for the realization of the EU Chips Act NanoIC pilot line), and by the Dutch government (as an Important Project of Common European Interest)."

[Martymarty]

Er zal dus een constructie zijn waardoor het niet in de omzet meetelt ;-)

[elmuerte]

Dit zegt mij niet zo veel dat net nu 0% is. Wat was het eerst 5%? En hoeveel is 5%, 1 machine?

Ik heb dit kwartaal geen behoefte gehad aan de aanschaf van een nieuwe machine van ASML.

[johnkessels87]

U gebruikt geen hardware die modern is of misschien het neusje van de zalm is?

[engessa]

Volgens mij is het heel belangrijk om voor ogen te houden wie dit zegt en waarom ie dat zegt. Dit is een baas van een commercieel bedrijf die gewoon heel veel geld wil verdienen. Want geld is macht (en ASML heeft macht) zodat ze nog meer geld kunnen verdienen.

Als dit artikel van NRC ook waar is, is er wat anders aan de hand: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/09/20/honderden-miljoenen-voor-jonge-nederlandse-chipbedrijven-wat-levert-dat-nederland-op-a4936920 Waarom bouwt ASML niet de machines die deze bedrijven nodig hebben?

[samida]

Klopt het is weer een tweakers artikel met weinig pushback. Het komt nu beetje over alsof Amerika allemaal eigen chips maken en wij allemaal beetje toe kijken als Europa. Maar Amerika maakt ook amper eigen chips.

De machines die ASML nu massaal levert zijn allemaal voor nieuwe fabrieken die pas in 2035 echt productie gaan draaien, 2% van alle chips komt uit Amerika en de rest komt vooral uit china.

Meneer ziet graag de makkelijke omzet groeien want als je eenmaal tig machines geleverd hebt dan ja, hebben ze de machines wel. Valt niet veel te kopen als je eenmaal zo ding hebt.

[freaq]

Maar amerika doet dus zijn stinkende best dat nu met een noodgang te fixen…

Wij niet.

Dat is het probleem, ja amerika loopt ook achter maar kijk naar de trend.

[old_spice]

Het zal mij niets verbazen als Europese R&D op gebied van chips, en ASML uberhaupt op den duur grotendeels vertrekken naar de VS. Het gaat een strijd worden tussen de VS en China. In de EU zijn de regels te strikt, de kosten te hoog, het kapitaal te schaars en de ROI te laag. En dit geldt eigenlijk voor elk innovatief bedrijf.

[Thystan]

Dat is niet het enige waar een bedrijf naar kijkt.
Infrastructuur, talent aantrekken, belastingvoordeel, communicatie voordelen, kennis van de lokale wetgeving en nog veel meer zijn ook aspecten voor een Nederlands bedrijf om in Nederland te blijven.
Het artikel geeft bijvoorbeeld aan dat 75% van de kosten van R&D in Nederland zijn.

[old_spice]

Alle zaken die je opnoemt zijn in de VS aantrekkelijker. ASML heeft zelf ook al aangegeven eigenlijk niet meer uitsluitend in Nederland te willen blijven. Op veel gebieden is trouwens nationale wetgeving het probleem niet, eerder de EU wetgeving.

[HKS-Skyline]

Nederland, en dan vooral in de omgeving van ASML zou de uitgelezen plek zijn om een chipfabriek te starten lijkt mij. Er zit een hoop kennis dankzij ASML, en dat groeit alleen maar meer. Een europese fabriek voor high end chips zou gigantische europese subsidies binnen moeten kunnen halen als brussel de meerwaarde ervan snapt. Het biedt heel veel meer werkgelegenheid en economische groei dan al die datacenters die overal uit de grond worden gestampt. Als ik de miljarden had, zou de levensvatbaarheid van een dergelijk project het eerste zijn dat ik zou onderzoeken. Het is altijd een risico, maar kijkend naar welke kant de wereldeconomie opgaat, is het eigenlijk gewoon pure noodzaak om eigen chipproductie op te zetten.