Het is alweer een tijdje geleden dat we stilstonden bij het fediverse. De decentrale fediversediensten beleefden eind 2022 een hausse, nadat Elon Musk X overnam en gebruikers op zoek gingen naar een alternatief. In juli 2023 bereikte het fediverse zijn toppunt qua populariteit, met 2,3 miljoen maandelijkse gebruikers volgens Fediverse Observer, maar sindsdien is die populariteit langzaam weer wat ingezakt.
Dood is het fediverse echter niet. Er zijn nog altijd ruim een miljoen maandelijkse gebruikers actief en er worden nog steeds meer dan 30.000 servers, of 'instances', onderhouden. Veel daarvan zijn decentrale alternatieven voor grote bigtechdiensten als X, Facebook en Instagram. Afgelopen week werd daar ook een TikTok-alternatief aan dat rijtje toegevoegd: Loops. Aangezien steeds meer internetgebruikers op zoek zijn naar alternatieven voor de grote techplatformen, staan we in dit artikel stil bij de populairste fediversediensten.
Fediwatte?
Op het eerste gezicht (en toegegeven, ook op het tweede en derde) oogt het fediverse behoorlijk intimiderend, wat waarschijnlijk ook deels de reden is dat het concept (nog) niet mainstream is. Het fediverse is in principe een verzameling servers, of instances, die met elkaar in verbinding staan. De meeste diensten werken op basis van het ActivityPub-protocol, dat ervoor zorgt dat gebruikers op het ene platform ook posts kunnen zien van andere gefedereerde platformen.
Daar moet wel een kanttekening bij worden geplaatst, omdat niet ieder platform even geschikt is voor het tonen van content van andere platformem. Op een Instagram-alternatief als PixelFed worden bijvoorbeeld alleen posts met afbeeldingen getoond, waardoor niet alle Mastodon-berichten via een PixelFed-instance zichtbaar zijn. Tweakers schreef eerder al een artikel over hoe het fediverse precies werkt.
TikTok- en Instagram-alternatieven
TikTok heeft nog niet zo lang een fediversealternatief. In oktober werd Loops als bèta uitgebracht en afgelopen week kwam de dienst algemeen beschikbaar in de App Store. Android-gebruikers kunnen een apk installeren via de website.
In Loops kunnen gebruikers verticale video's van maximaal drie minuten maken en bekijken. In tegenstelling tot het reguliere TikTok wordt er geen gebruik gemaakt van een algoritme dat gepersonaliseerde video's voorschotelt. Er is wel een For You-pagina, maar die toont video's gebaseerd op engagement, niet op basis van de content die de gebruiker bekijkt. Doordat de app nog maar net beschikbaar is, zijn er nog maar weinig gebruikers actief. Het platform telt volgens Fediverse Observer momenteel in totaal zo'n 7000 gebruikers. De hoeveelheid content is dan ook nog beperkt.
Voor Instagram is er ook maar één serieus alternatief, afkomstig van dezelfde Canadese maker als Loops: PixelFed. In tegenstelling tot zijn inspiratiebron wordt ook hier geen gebruik gemaakt van een gepersonaliseerd algoritme. Ook functies zoals Reels ontbreken, waardoor dit platform vooral doet denken aan Instagram in zijn beginjaren. PixelFed is voor fediversebegrippen erg populair, met zo'n 120.000 maandelijkse gebruikers.
X-alternatieven
De populairste fediversedienst is met afstand Mastodon. Ongeveer twee derde van alle fediversegebruikers (789.000) maakt gebruik van deze berichtendienst, die samen met Bluesky (geen onderdeel van het fediverse) wordt gezien als het grootste toevluchtsoord voor X-gebruikers die het oneens zijn met het beleid van Elon Musk en consorten.
Naast Mastodon bestaan er nog veel andere decentrale berichtendiensten (en dito forks), waaronder Misskey en Pleroma. Voor gebruikers zijn de verschillen doorgaans beperkt, met uitzondering van bijvoorbeeld meer geavanceerde personalisatiefuncties of een hoger tekenlimiet). Sommige admins geven echter de voorkeur aan deze minder populaire X-alternatieven, omdat een Mastodon-server relatief intensief is om te hosten en veel ram vereist.
Waarom decentraal?
Het fediverse is in het kader van de huidige 'weg van big tech'-beweging interessant, omdat er geen centrale server en dus geen centrale controle is. In tegenstelling tot diensten van de techreuzen is het beheer niet in handen van één bedrijf. Het gros van de decentrale platformen is opensource, waardoor iedereen een fork kan maken van de hoofdinstance en eigen servers kan opzetten. Hoewel gebruikers in grote lijnen dezelfde content te zien krijgen, ongeacht de gekozen instance, kunnen er wel verschillen optreden. Serverbeheerders bepalen immers zelf met welke andere servers hun gebruikers kunnen communiceren.
Facebook-alternatieven
Facebook-alternatief Diaspora was een van de eerste decentrale online platformen en bestaat al zestien jaar. Toch is dit met zo'n 1500 actieve gebruikers momenteel niet het populairste alternatief voor Meta's sociale medium; dat is Friendica, met ongeveer 2000 maandelijkse gebruikers. Die laatste dienst heeft als voornaamste voordeel dat hij standaard werkt met ActivityPub en dus interoperabel is met andere fediversediensten. Dat geldt niet voor Diaspora.
YouTube-alternatief
PeerTube is het alternatief voor videoplatformen als YouTube en Vimeo. Iedereen kan er video's uploaden en livestreamen, en kijkers kunnen zich abonneren op kanalen. Zoals de naam al aangeeft maakt PeerTube gebruik van een peer-to-peerverbinding om de serverlast te verlichten.
Populair is PeerTube vooralsnog niet, met in totaal 434.000 gebruikers, waarvan 23.000 in de afgelopen maand actief waren. Dat is slechts 0,0085 procent van het aantal actieve YouTube-gebruikers. De beperkte populariteit is deels te verklaren door het feit dat er (afgezien van donaties) geen echt verdienmodel is voor fediversediensten. Door het ontbreken van advertenties zullen waarschijnlijk weinig professionele videomakers de overstap maken.
Reddit-alternatieven
Over alternatieven voor Reddit schreef Tweakers tijdens de api-controverse al een apart artikel. Daarin kwamen verschillende fediverseplatformen aan bod, waaronder Lemmy. Dat is het populairste Reddit-alternatief, met zo'n 40.000 maandelijkse gebruikers, waarmee gebruikers zich kunnen abonneren op diverse community's over allerhande (niche)onderwerpen.
Het decentrale karakter zorgt er wel voor dat het platform onsamenhangender is dan Reddit. Iedere instance hanteert immers zijn eigen regels. Sommige community's zijn op de ene instance, zoals lemmy.world, geblokkeerd, maar op de andere niet. Daarnaast kan het verwarrend zijn dat twee instances een aparte community (met dus aparte posts) kunnen hebben met precies dezelfde naam. Er bestaan ook enkele instances die helemaal geen content van andere Lemmy-servers weergeven. Gebruikers die willen verhuizen naar een andere Lemmy-instance moeten bovendien een nieuw account aanmaken.
Naast Lemmy is er nog een ander Reddit-achtig platform dat langzaam aan populariteit wint: PieFed. Dit onderscheidt zich op verschillende punten van Lemmy. Zo is het mogelijk om je te abonneren op subcategorieën waarin meerdere community's zijn gegroepeerd, zoals 'nieuws en politiek', 'anime' of 'gaming'. Ook worden reacties op vergelijkbare posts uit verschillende instances automatisch gebundeld en op één pagina weergegeven. Dat zou een oplossing kunnen zijn voor het probleem van de gefragmenteerde community's die over tal van instances verspreid zijn. Hoewel het platform slechts 3000 maandelijkse gebruikers telt, kunnen gebruikers via PieFed ook posts van Lemmy zien en ermee interacteren.
Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Monique van den Boomen
/i/2008005748.webp?f=imagenormal)
:strip_exif()/i/2005431506.jpeg?f=imagenormal)
/i/2008005758.png?f=imagenormal)
/i/2008005750.png?f=imagenormal)