Intel overweegt geheugenchips te maken, mogelijk door cpu en ram te combineren

Intel overweegt opnieuw geheugen te fabriceren, zegt ceo Lip-Bu Tan. De topman van de chipfabrikant geeft aan dat de geheugenmarkt interessant is voor Intel en dat het bedrijf nieuwe geheugenarchitecturen ontwikkelt. Intel zou onder meer cpu's en ram willen combineren.

Intel-ceo Lip-Bu Tan. Bron:
Cheng Chia Huang/Getty Images

Tijdens een interview met TechSurge: Deep Tech VC Podcast zegt Tan dat geheugen vroeger geen interessante markt was: "Vroeger zei ik altijd: 'Investeer niet in geheugen, want het is een commodity', maar nu is dat veranderd."

Daarom werkt Intel aan 'een aantal nieuwe geheugenarchitecturen'. Tan onthult verder niets over de architecturen zelf, maar zegt wel dat hij het combineren van cpu's en geheugen als een mogelijkheid ziet. "Ik denk dat er veel manieren zijn waarop we cpu's en geheugen kunnen combineren", laat de ceo weten. "En we moeten ook proberen een nieuwe architectuur voor geheugen te vinden. Ik denk dat er op het gebied van geheugen nog niet veel innovatie is."

Tan zegt ook dat hij Seok-Hee Lee naar Intel Foundry heeft gehaald om aan geheugenproducten te werken. Lee was eerder ceo van geheugenfabrikant SK hynix. Tan: "Dan weet je al een beetje waar ik mee bezig ben. We zijn er nog niet klaar voor om het (de nieuwe geheugenarchitecturen, red.) te onthullen."

Intel begon in 1968 als geheugenfabrikant met Intel 3101-sram en 1103-dram. Uiteindelijk kreeg het bedrijf last van concurrentie van Japanse fabrikanten en besloot het zijn focus te verleggen naar microprocessors. Intel probeerde daarna nog een aantal keer de geheugenmarkt te betreden, waaronder in 2015 met 3D X-Point. Op basis van die geheugentechnologie, die Intel samen met Micron ontwikkelde, bracht het Amerikaanse bedrijf de Optane-ssd's uit. In 2022 trok Intel de stekker uit Optane, omdat onder meer HBM populairder bleek.

Waarom wil Intel weer geheugen maken?

Tomas Hochstenbach
Redacteur componenten

Tomas: "In zijn lange geschiedenis heeft Intel al vaker geheugen geproduceerd, waar het mee stopte door lage marges. De cyclische prijzen maakten het bovendien een onberekenbare inkomstenstroom. Intel-ceo Tan denkt dat de toegenomen vraag naar geheugen door AI dat blijvend zal veranderen.

Een eigen geheugenproductie zou Intel onafhankelijker maken van krapte in de markt. Als er geen geheugen beschikbaar is, kunnen er ook geen pc's met Intel-cpu's worden verkocht. En uit het oogpunt van efficiëntie lijkt het steeds verder integreren van geheugen het logische pad vooruit. Bij zijn Lunar Lake-cpu's integreerde Intel bijvoorbeeld dram-chips op de package van de processor. Een tekort aan geheugenchips kan het dan letterlijk onmogelijk maken om cpu's te verkopen.

Tan hint bovendien naar nieuwe geheugentechnieken. Intel probeerde in het vorige decennium nog een geheugensoort tussen dram en nandflash te introduceren met 3D X-Point, maar dat werd geen commercieel succes. Het valt af te wachten waar Intel mee op de proppen komt, maar als Intels cpu-divisie zelf de grootste klant wordt, heeft het daar in ieder geval zelf invloed op."

Reacties (36)

[biteMark]

CPUs met ingebakken RAM? Alsjeblieft niet zeg! 10 tegen 1 dat ze je zullen uitknijpen en dat de prijs per gigabyte alleen maar omhoog gaat.. Kijk maar naar Apple: geheugenupgrades zijn onevenredig duur omdat je er zelf achteraf niks meer aan kan doen

[B00m3rang]

Voordeel is dan wel dan je verschikkelijk snel geheugen kan inbakken en je dus minder geheugen nodig hebt en sneller bent. Je kan misschien zelfs L3 cache weglaten omdat de RAM zo snel is dat dat de functie kan overnemen. Plus dat komt ook de efficientie ten goede.

Nadeel is wel dat de prijs skyhigh kan worden gemaakt en dat je niet (makkelijk) kan upgraden. Het is altijd een afweging van voordelen en nadelen.

[dasiro]

Je moet vooral kijken naar het motief en dat is zoals de afgelopen 2 jaar simpel: geld. énkel geld, want alle andere zijn quasi gelijk gebleven: techniek, snelheid, hitte en integratiemogelijkheden.

[Zappos]

Nee, je kan L3 niet weglaten, DDR RAM is vele factoren minder snel en kent een heel andere architectuur en interface naar de processor en L1 en L2 cache.

[Atilim]

In hoeverre loopt men tegenwoordig nog tegen de limieten van geheugensnelheden aan?

Daarnaast maak je hier aannames die je eigenlijk niet kunt maken. Je stelling is beetje hetzelfde alsof je DRAM zou willen gebruiken als vervanging van een HDD/SSD.

[dstyle_nl]

Ja en de vraag naar geheugen in een computer gaan natuurlijk nog ontzettend stijgen met de komst van het draaien van AI modellen als consumer. Dus in welke wereld dit meerwaarde heeft vraag ik mij wel af. Tenzij er echt bakken met geheugen opgezet gaat worden.

[watercoolertje]

Dan koopt iedereen toch AMD waar je zelf geheugen bij kan prikken? Of de chips van Intel die dat dan (nog) kunnen? Lopen snel genoeg tegen de lamp.

Kijk maar naar Apple: geheugenupgrades zijn onevenredig duur omdat je er zelf achteraf niks meer aan kan doen

We zijn niet afhankelijk van enkel Apple of enkel Intel dat maken mensen zichzelf wijs/leggen ze zichzelf op. En dat doe je dus helemaal zelf. Ik heb nooit last gehad van die dure geheugen-upgrades van Apple, want dat koop ik gewoon niet

En ja liever heb ik dat ze los geheugen maken dat concurreert natuurlijk beter, maar dat is veel duurder om om te bouwen en minder flexibel voor Intel zelf (want die kan nu met 1 machine een cpu maken die wel ram aan boord heeft en een cpu maken die dat niet heeft).

[Reactie gewijzigd door watercoolertje op 13 augustus 2026 14:09]

[thunderbird2k]

Het is de logische volgende stap voor zowel consumenten als servers. Het zal voor hogere prestaties en voor mobiel veel efficiëntere chips zorgen. Geheugen bussen kosten veel aan energieverlies. Je bent ook veel vrijer met hoeveel pinnen je kunt gebruiken (bredere bussen) en lagere clocks, niet meer gekoppeld aan standaarden als ddr5.

[loekf2]

Gaat ook niet gebeuren. Een M- of A-series SoC van Apple heeft memory dies in de behuizing, boven op de SoC die via 3D integratie. Zie ook AMD met z'n GPUs.

Ik ben wel benieuwd hoe Intel dit denkt te doen. DRAM van scratch beginnen zal je even tijd kosten, ook een oerwoud aan patenten meegenomen.

[FreezeXJ]

Het probleem is dat ook Intel niet zo snel kan schakelen, dus tegen de tijd dat zij hun fabs omgetoverd hebben tot NAND-bakkerij (minimaal 1 jaar) is de druk vermoedelijk alweer van de markt.

Het hebben van je eigen geheugenfabriek is denk ik een luxe die ze zich nu niet kunnen veroorloven, gezien Intel nog steeds in de schulden zit, en z'n processen nog niet op schema weet af te leveren. Daarnaast vraag ik me af of ze uberhaupt wel een voordeel hebben, gezien de verschillen tussen geheugen bakken (repeterend patroon, heel voorspelbaar en daardoor optimaliseerbaar) en logica bakken ('chaos op een chipje', veel metaal-lagen en veel tweaks).
Dit is de banketbakker die nu ookLidl-brood wil gaan bakken.

[siggy]

Het probleem is dat ook Intel niet zo snel kan schakelen, dus tegen de tijd dat zij hun fabs omgetoverd hebben tot NAND-bakkerij (minimaal 1 jaar) is de druk vermoedelijk alweer van de markt.

Scusi?

De nieuwe fabrieken van de giganten komen pas over 2-3 jaar online. En wie zegt dat die output dan al niet verkocht is voordat maar een chip van de band rolt?

Dit lijkt ook meteen op de strategie van de AI-giganten &co. Gewoon alles opkopen, zo blijft hardware kunstmatig duur en kan local AI nooit echt massaal van de grond komen zodat iedereen gewoon AI-clouddiensten blijft afhuren. Zodat ze hun bizarre investeringen ooit kunnen terugverdienen.

[The Zep Man]

Zodat ze hun bizarre investeringen ooit kunnen terugverdienen.

Met de huidige snelheid gaat dat niet gebeuren voordat het universum eindigt.

[Framoes]

Bij Intel hebben ze die pagina ook gezien en dat er maar 3 partijen winst maken. Die partijen zitten als enige aan de hardwarekant.

[dmantione]

Intels fabrieken zijn niet ingericht om DRAM of NAND te maken, maar als je het artikel leest is dat ook niet waar Intel aan denkt. Geheugen geíntegreerd op de processor is wellicht een kwestie van een ander processorontwerp en kan in deze tijden van peperduur geheugen nog steeds een zinnige toevoeging zijn.

[FreezeXJ]

Dat doen ze al, met alle L2/L3 die er tegenwoordig op chipjes meegeleverd wordt. Dat is echter SRAM, duurder, sneller en vraagt meer ruimte dan DRAM (wat je in je geheugenbankjes stopt). Dat kun je niet lekker uitwisselen, en als zij denken met SRAM de dollars te redden voorspel ik minder succes dan met Xpoint.

[Sjaak71]

Tan geeft aan dat er in het verleden niet veel veranderd/verbeterd is in de geheugen architectuur. Hij zoekt naar mogelijkheden om daar stappen te maken. Dit gaat verder dan een beetje proberen mee te liften op het sentiment en de waan van de dag.

Buiten dat het interview een grote commercial is voor alle investeringen die hij heeft gedaan, geeft het wel aan dat hij gevoel en kennis heeft voor waar de kansen in de semicon industrie liggen. Ik hoop op recht dat de beloofde innovatie op gehegen komt, een die verder gaat dan nog een laagje transistors boven op de bestaande lagen. Hij trekt er iig wel de personen met potentie voor aan.

[peke]

Een goed neveneffect dit van de hoge ramprijzen. Het slaat natuurlijk nergens op dat geheugen volledig modulair is en zou blijven terwijl er altijd een minimale hoeveelheid vereist is. Lijkt me dat 16GB of meer (i9) integreren in de cpu package heel wat voordelen oplevert. Idealiter wordt het dan ook HBM en kan de igpu er ook gebruik van maken.

[SacredRose]

zolang je dan wel de mogelijkheid behoudt om dit uit te kunnen breiden met normaal RAM mocht 16GB niet genoeg zijn voor je usecase en je niet gedwongen wordt om een hele nieuwe CPU te halen omdat je 32GB of 64 GB nodig hebt

[Zappos]

Het een sluit het ander toch niet uit, je kan sneller geheugen tegen de CPU plakken en alsnog externe slots voor geheugen op een mobo er bij hebben?

[Honytawk]

Wat maakt het dan verschillen van de CPU cache?

[Zappos]

Cache heeft en een andere functie, en is veel sneller dan DDR5 RAM, en is dus veel duurder. Cache wordt gebruikt voor operaties van de CPU, berekeningen, operaties en functie ondersteunend, voorspellen is daar een van. Cache is een klein en zeer snel tussengeheugen dat veelgebruikte en benodigde instructies en gegevens dicht bij de processorcores houdt. Het voorkomt dat de CPU voortdurend op het veel grotere, maar tragere DDR5-RAM moet wachten. DDR5 is het hoofdgeheugen waarin actieve programma’s en data staan; cache bevat daarvan tijdelijk de onderdelen die de processor op dat moment primair nodig heeft om berekeningen die gevraagd worden, efficiënt en snel te laten verlopen.

[Reactie gewijzigd door Zappos op 13 augustus 2026 15:25]

[player-x]

Ja, een enorm verschil: cache-RAM is gemaakt van het veel duurdere SRAM, maar is ook veel sneller, zowel qua doorvoer als qua toegangstijd.

SRAM (Static RAM) costs roughly $5,000 per gigabyte, while DRAM (Dynamic RAM) costs significantly less at about $1.00 to $75 per gigabyte depending on the form

Cache memory (built using Static RAM or SRAM) has an access time of about 0.5 to 10 nanoseconds, while main system memory (DRAM) has an access time of about 50 to 100 nanoseconds. Cache memory is roughly 10 to 20 times faster than main DRAM because it uses flip-flop circuits and requires no refresh cycles.

[player-x]

Kan zeker nog interessanter zijn dan CUDIMMs, 16, 24 of 32 GB optimaal dicht tegen de CPU geplakt, en een geheugenkanaal voor goedkopere DDR5 4800 geheugenuitbreidingen.

Dan kan je 1 of 2x dimm(s) van 8 tot 64GB erbij prikken, en van wat ik begrepen heb zijn de chips op geheugenmodules voornamelijk verpakking, dus zoveel groter hoeft de socket ook weer niet te worden.

[DropjesLover]

Tegelijkertijd bouwt ook het gros van de zelfbouwers (en dat is al een nice) zijn systeem 1x en breidt (in de normale cyclussen) zijn geheugen of videokaart niet uit.
In de normale/zakelijke consumentenmarkt gebeurt dat al helemaal niet, en met 16GB geheugen draait (afgezien van workstation-niches) alles hartstikke prima. Zelfs 8GB voor het super budget segment zou nog voldoende zijn.

Tegelijkertijd zijn geheugenchips fysiek een flink stuk groter dan de cpu, dus dat moet dan veel lagen HBM worden of iets dergelijks. En de koeling van de CPU niet in de weg zitten.

[Scriptkid]

maar zegt wel dat hij het combineren van cpu's en geheugen als een mogelijkheid ziet

Geheugen is duur, Laten we de consument dan binden aan ons product en het geheugen Intel dependent maken op de chip, Lekker cache << see what i did

[Finraziel]

https://www.pcworld.com/article/2507953/lunar-lakes-integrated-dram-wont-happen-again-intel-ceo-says.html

‘It really is a one off’: Lunar Lake’s integrated RAM won’t happen again, Intel CEO says

Hmmm (dat was wel de vorige CEO nog, Pat Gelsinger)

[uiltje]

Domme uitspraak, zeg nooit nooit. Integratie gaat ondertussen vrolijk verder, en heel veel machines zoals smartphones werken al met SoC's in plaats van CPU's - voor zover dat zelf nog geen hele of halve SoC's zijn. Apple heeft natuurlijk met de MacBook Neo laptop laten zien dat dat helemaal zo'n dom idee nog niet is.

[SiC123]

Tijd voor Intel optAIne

[sdziscool]

Dit zou juist niet voor AI zijn, pre-geintegreerde RAM is voornamelijk interessant voor consumenten die dan niet met server farms moeten vechten voor dezelfde RAM. Server farms zijn ondertussen op zoek naar enorme hoeveelheden RAM die je niet zomaar even op een chip plakt.

[snah001]

Ik heb nog een SATA Intel SSD 80GB liggen (mijn eerste SSD), werden toen in China gemaakt.

[Finraziel]

Het gaat hier om werkgeheugen, ram. Niet om opslag.

[uiltje]

Dat is niet gezegd. Ik denk niet dat Intel massaopslag gaat maken (SSD's dus) maar het integreren van bijvoorbeeld NAND- of NOR-flash geheugen in de chip zelf kan wel degelijk een strategie zijn. Vroeger ook wel met directe object persistentie gewerkt bijvoorbeeld (voor Java); tegenwoordig wordt dat meer met Hibernate gedaan natuurlijk, maar dat is indirect. In bijvoorbeeld Java Card leven object instanties wel in EEPROM of flash.

[Zappos]

Dat RAM intelligenter moet worden is sowieso een ding en dichter tegen de CPU aan moet gaan 'schuren' onvermijdelijk, hoop dat AMD ook luistert en hetzelfde gaat doen. De prijzen van geheugen moeten links of rechtsom omlaag.

[arjankoole]

hij gaat alleen voorbij aan dat het voor de klanten wel ERG fijn zou zijn als geheugen weer een commodity wordt, net zoals storage.

de industrie wil dat niet , en gaat daar dus actief op sturen. Dat is zorgwekkend.

[MR501]

Hij doelt daarmee hoogstwaarschijnlijk op Z-Angle memory Dat is namelijk al langer een work-in-progress van Intel.
Dit was al een vrij lange tijd bekend en is een joint venture met SAIMEMORY (welke Softbank als voornaamste investeerder heeft), belofte is voornamelijk betere integratie met hardware, stacking á la HBM, maar dan met een veel lager stroomverbruik en betere thermal management, wat ook stacks met meer lagen toelaat.

Al in de tijd daarvoor, vóór het verkopen van de NAND divisie (3d xpoint tijdperk) begon Intel met het Next Generation DRAM Bonding (NGDB) programma, dat wonder boven wonder nooit geschrapt is (mede omdat Intel anders een grote homp subsidie terug zou moeten betalen) Hier is Z-Angle uit voortgevloeid en dit maakt wel dat Intel rond 2029-2030 dit zou kunnen commericaliseren volgens de huidige roadmap.

Hoe groot Tan dit wilt schalen, en met wat voor soort nodes, soort producten in combinatie etc zal natuurlijk nog moeten blijken, naast dat Intel zichzelf zou kunnen omdopen tot execution-risk incorporated. Maar als alles ideaal loopt kan dit de komende jaren heel interresant worden.