Nederland en België gaan Noordzee meer tegen sabotage van internetkabels bewaken

Nederland en België gaan samen met acht andere NAVO-landen internetkabels en energieleidingen in de Noordzee beter beschermen. Dat werd afgesproken op de Noordzeeconferentie. De laatste jaren werd deze infrastructuur meermaals gesaboteerd. Rusland wordt hiervan verdacht.

Het gaat om een samenwerking tussen Nederland, België, Duitsland, Denemarken, Frankrijk, Noorwegen, Ierland, IJsland, Luxemburg, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Commissie, aldus de NOS. De landen gaan meer militaire oefeningen in de Noordzee houden om beter te kunnen optreden tegen illegale activiteiten. Daarnaast hebben de landen afspraken gemaakt over de bescherming van internet- en elektriciteitskabels, transformatorplatforms en aardgasleidingen in de Noordzee.

Met de verdediging van de informatie- en energie-infrastructuur in de Noordzee willen de NAVO en de Europese Unie voorkomen dat landen als Rusland deze kritieke infrastructuur saboteren. Het land wordt ervan verdacht internetkabels te hebben beschadigd en zou volgens sommigen mogelijk ook de gaspijpleiding Nord Stream 2 hebben opgeblazen, al worden hier vooralsnog juist Oekraïners van verdacht. Er is vooralsnog niet eenduidig bewezen wie er voor de sabotage verantwoordelijk was.

Daarnaast spreken de landen af om te investeren in eigen energievoorziening. Specifiek willen de landen bijna 10 miljard euro in windparken in de Noordzee investeren. Dat moet voor 2030 gebeuren en zou Europa minder afhankelijk maken van energie van derden, waaronder Russisch gas. Tegen 2050 moet er 100GW aan stroom met de windparken gegenereerd worden.

Reacties (83)

[.jef]

Ik ben alles behalve een specialist, maar zo'n molenparken in de Noordzee, mijn boerenverstand kan er niet aan uit. Dat moet toch een massa middelen vragen om zo'n park te maken en onderhouden? Brengt dat ooit überhaupt iets op? Niet beter hypermoderne kerncentrale bouwen voor een fractie van de kost en de wetenschap nog even de tijd geven om die windmolens nog te optimaliseren? Je ziet meer en meer van die molens die rond hun eigen as draaien en dergelijke ipv die reuze "ventilators".

PS wel prachtig om te zien hoe we met z'n allen de handen in elkaar slaan en zo mooi samenwerken.

[KucingT]

Niets zonder nadelen maar je boerenverstand zit er dit keer toch echt naast. Windmolens op zee zijn rendabeler dan op het land. Ze kunnen veel hoger zijn waardoor ze veel effectiever zijn, je kan het grootschaliger aanpakken dan op het land. Voordeel is ook dat de Noordzee erg ondiep is waardoor aanleg niet zo duur is.
Factcheck: ‘Windmolens kosten meer energie dan ze opleveren en helpen het klimaat niet’ - De Correspondent

De laatste windmolens op de Noordzee zijn zonder subsidie aangelegd. Nu de rente is gestegen en sommige andere kosten is wel wat subsidie nodig. Maar bedenk dat fossiel netto veel meer subsidies krijgt.
Geen enkel bedrijf wil windmolenpark Noordzee bouwen

Onderhoud hebben ze maar heel beperkt nodig.
Onderhoud windmolens op zee ✅ | Tasman Professionals (1x per jaar, 20 jr lang)

Bonus is ook dat na aanleg windmolens op zee positief zijn voor het milieu. Dan bedoel ik niet alleen de groene energie die de maak energie snel terugverdiend, maar ook voor biodiversiteit en vis. De structuren onder water zorgen voor een rijker onder water leven. En de windparken zorgen voor veiliger zones voor vis zodat vis standen kunnen groeien. (Kansen voor de natuur door windparken | Wind op zee)

Negatieve impact is er op vogels, die in wieken kunnen komen. Inmiddels worden grote vogels en groepen vogels waargenomen en worden windmolens soms even stil gezet. (Voorbeeld: Zo beschermen we vogels rondom windparken | Eneco)

Inmiddels komt best wat van onze elektriciteit uit wind en met name wind op zee en het helpt ons om schone veilige energie te kunnen gebruiken zonder afhankelijk te zijn van andere landen.
(Totale elektriciteitsproductie | Nationaal Energie Dashboard kies bijv. laatste 12 maanden)

Voor de goede orde: ik ben niet verbonden aan wind energie (bedrijven).

Edit: geen inhoudelijke wijzigingen, maar wat bronnen toegevoegd.

[Reactie gewijzigd door KucingT op 27 januari 2026 08:43]

[honey]

Ik hoorde ergens dat windmolens erg duur zijn en vaak al afgeschreven worden voordat ze echt rendabel zijn. Ik weet niet of ergens goed uitgerekend is. Je hoort zoveel onzin tegenwoordig.

[wildhagen]

Ik hoorde ergens dat windmolens erg duur zijn en vaak al afgeschreven worden voordat ze echt rendabel zijn. Ik weet niet of ergens goed uitgerekend is. Je hoort zoveel onzin tegenwoordig.

Dat is een bekende urban myth die op geen enkele vorm van de werkelijkheid gebaseerd is.

De Correspondent had daar ooit een mooi artikel over:

Als je vijftig scenario’s uit de twintig studies doorneemt, kom je tot een gemiddelde terugverdientijd van ruim 23 weken. Omdat er in de onderzoeken doorgaans van een levensduur van twintig jaar wordt uitgegaan, levert een windmolen zeker negentien jaar energiewinst op. Bij windmolens op zee duurt het vaak wel iets langer om de energie terug te verdienen, maar ook daar gebeurt dit in de meeste scenario’s binnen een jaar.

Zie https://decorrespondent.n...3a-0150-1a71-204f4ea80f44

Ze zijn dus binnen een jaar (voor molens op zee) of enkele maanden (land-molens) al terugverdiend en leveren dan netto energie op voor de overige 19 jaar van hun levensduur.

Dit gaat dan om gewone windmolens (land én zee). De mini-molens die je vaak standalone bij bedrijven of boerderijen ziet staan zijn minder efficient.

Dit is een artikel uit 2016. Sindsdien is de techniek en efficiëntie van windmolens uiteraard nog verder verbeterd.

[Zoijar]

Wat ik niet snap is waarom dan geen een bedrijf ze aan wou leggen? ( https://nos.nl/artikel/25...molenpark-noordzee-bouwen ) Zeg helemaal niet dat je geen gelijk hebt hoor, maar dit is iets wat ik opvallend vind en niet goed logisch kan begrijpen: als je in een paar maanden tot een jaar je investering terug hebt en dan nog 19 jaar winst maakt met minimaal onderhoud, dan zou een kapitalistische samenleving toch bedrijven in de rij hebben staan om ze aan te leggen. Zelfs zonder subsidie (ik ga ervan uit dat het zonder subsidie is die paar maanden tot een jaar). Dat is een ongekende ROI.

[wildhagen]

Over die specifieke casus had Tweakers eerder ook al een artikel: nieuws: Nederland kan geen bedrijven vinden voor bouw windmolenpark in Noordzee

Sinds 2018 worden vergunningen voor windparken op zee zonder subsidie verleend, maar de kosten voor windparkontwikkelaars zijn sindsdien gestegen en de verduurzaming van de industrie gaat 'langzamer dan voorzien'. "Hierdoor is het voor windparkontwikkelaars moeilijker geworden om al voorafgaand aan de bouw van het windpark langjarige stroomafnamecontracten met de juiste volumes en prijs af te sluiten en daarmee is hun investeringsbereidheid afgenomen."

Dus toegenomen kosten en onzekerheid. Die kosten zijn natuurlijk niet alleen de molens zelf. Maar denk ook aan vergunningskosten (met het hele bezwarentraject), gestegen personeelskosten, personeels-krapte, materiaalkosten, materiaalschaarste etc etc.

Het helpt ook niet dat de regering steeds met andere plannen komt, nieuwe regels etc, waardoor men niet weet waar men long-term aan toe is.

Op die manier is het voor een ontwikkelaar minder aantrekkelijk om zo'n windmolen-park te ontwikkelen. Ze willen zekerheid hebben dat ook op de lange termijn er rendabel te exploiteren is.

Het zou dan imho ook helpen als de regering eens fatsoenlijk doorpakt en niet elke paar jaar de regels weer helemaal omgooit.

[Reactie gewijzigd door wildhagen op 27 januari 2026 08:59]

[Raindeer]

Partijen die bereid waren om vooraf langjarige contracten aan te gaan, waren bijvoorbeeld Google en Microsoft voor hun datacenters. Het is cynisch, maar wel waar, dat hun garanties er deels voor zorgden dat Wind op Zee rendabel was voor de ontwikkelaars. Zij konden dat ook doen, omdat ze grote hoeveelheden stroom nodig hebben 20-30 jaar commitment konden afgeven. Dat soort grootschalige inkoop is veel moeilijker te realiseren voor allerlei ander marktpartijen. Dat maakt investeerders huiveriger, want die zijn meer overgeleverd aan flutuerende prijzen op de elektriciteitsmarkt.

[demianmonteverd]

Iedereen koopt toch groene stroom in (huishoudens), dus er is zeker vraag en je hoeft dan niet perse een hyperscaler hier te hebben.

Los daarvan. Er is misschien meer nuance mogelijk met betrekking tot de 'problemen' ergens waar men niet over schrijft, de aansluitingen op het net, het leggen van kabels, transformers, etc.. Ik ben geen expert, maar als alles klopt dat men schrijft, dan zouden we overal windmolens bouwen. Het megapark van Belgie werd vorig jaar ook stilgezet ivm prijzen van componenten voor de verdeelstations meen ik? De artikelen zijn onvolledig aangezien ze niet beschrijven waar het mis lijkt te lopen.

[dog4life]

Groene stroom inkopen door huishoudens is iets anders dan dure groene stroom inkopen.

Huishoudens geven deze commitments niet (zie uurprijzen, jaarlijks overstappen, etc) .

Energiebedrijven als Essent ook niet. Dus blijft er weinig over qua partijen die commitment kunnen geven.

[Zoijar]

Ohh, ik zie nu in het Correspondent stukje dat die het over "rendabel" hebben wat betreft de energie van het bouwen versus de energie output: in dat geval heb je de energie in enkele maanden tot een jaar terug, dat noemen ze "terug verdienen". Daar komt mijn verwarring dan vandaan; ik denk bij rendabel (en terug verdienen) altijd meteen aan economisch rendabel. Kan je ze winstgevend bouwen? Blijkbaar wil niemand dat doen dus ze lijken niet echt economisch rendabel, maar leveren wel meer energie op dan je erin stopt. Lidewij heeft het in het hierboven gelinkte stukje bijvoorbeeld ook over economisch rendabel. Verwarrend als men met verschillende definities praat.

[KucingT]

Ik had het over de energieterugverdientijd. Dus hoeveel energie erin gaat om het te maken v.s. de opwekking. De aanleg heeft meer kosten dan energie. Dus het is niet een financiële ROI.
Financieel hangt veel af hoe we het als samenleving regelen: wie betaalt bijvoorbeeld 'het stopcontact op zee'? Subsidiegewijs is groene energie nogal in het nadeel bij fossiel. En de structuur van de investeringen is anders. Simpel gezegd: je investeert bij duurzame energie veel in aanleg, maar daarna is energie nagenoeg gratis. Bij fossiel investeer je relatief minder in het begin maar kost de winning meer. Gevolg is dat dat groene energie meer gevoelig is voor de rentestand.

Hoe je de balans berekend tussen fossiele en groene subsidies is complex. Dit artikel geeft een globaal beeld uit een vrij neutrale bron: 'Kijk bij afbouwen fossiele subsidies vooral naar wat energietransitie helpt'

[Zoijar]

Dank! Ja, ik realiseer me dat ook net ( Zoijar in 'Nederland en België gaan Noordzee meer tegen sabotage van internetkabels bewaken' )

[reinouts]

Als ik het goed begrepen heb heeft dat te maken met het zwabberende beleid rondom duurzame energie. Dus als de overheid het ene moment zegt: we gaan over op warmtepompen en elektrisch vervoer en een jaar later zegt: oh toch niet, we schuiven het op de lange baan, dan geeft dat geen zekerheid voor investeerders dat ze hun geld kunnen terugverdienen.

[MSalters]

Dat is een nogal populistisch samenvatting, "zwabberen".

Ja, er zijn genoeg subsidieslurpers teleurgesteld als een subsidie op innovatie eindig blijkt. In 2026 is een elektrische auto of warmtepomp geen baanbrekend idee meer.
Subsidies die afgesproken zijn (zoals voor windparken die nu al gerealiseerd zijn) worden gewoon betaald zoals afgesproken. Ook daar volgt niet uit dat er een aanspraak is op nieuwe subsidie.

[Nox]

Je zit er een klein beetje naast. De informatie is niet onjuist maar je pakt nu wel het punt waarop een windmolen qua energie break-even draait en niet financieel. Honey doelde met name op het financiele plaatje, gezien er een beetje subsidie bij moet of het net-aan zonder subsidie kan verwacht ik niet dat een windmolen financieel op dezelfde terugverdientijden zit. Als ik deze bron moet geloven is dat 11-20 jaar: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352484725005712

Let wel, dit is een italiaans onderzoek wat ik snel gezocht heb, ben niet helemaal into de materie maar gegeven de subsidies denk ik wel dat deze tijdlijnen kloppen. En met een levensduur van 20 jaar als je die zelf aanhoudt is dat soms kantjeboord bij lage energieprijzen (wat met weersafhankelijke opwek vaak van toepassing is) en soms lagere capaciteitsfactor zoals een jaar met minder wind.

[honey]

Ho, wacht even.

Je zegt dat de claim van Lidewij de Vos wel klopt?

Zal het artikel straks even lezen ook.

[Nox]

Dat suggereer je echt onjuist. Maar je kan niet zomaar stellen dat als De Vos iets zegt dat 100% alleen maar leugens zijn. Beter is om het filmpje te vergeten en de juiste cijfers op te zoeken. Ik heb het filmpje niet gezien, maar er kunnen best 8 leugens en 2 feiten in een filmpje zitten maar waarbij de framing anders is of het verdraaid is.

[0xygen500]

Als ze binnen een jaar terugverdiend zijn, waarom moet er dan subsidie naartoe?

[Nox]

Ze zijn niet binnen een jaar terugverdiend. Enkel qua energiegebruik en energie-opwekking. Financieel is het een heel ander plaatje.

[0xygen500]

Ah dan verkeerd begrepen

[demianmonteverd]

Omdat geld anders anders ingezet kan worden voor meer rendement. Zo'n park is namelijk best duur.

[0xygen500]

Maar dat hoort toch bij investeren? Eerst kosten en daarna winst. Niet eerst quitte door subsidie en daarna meer winst?

[demianmonteverd]

Waarom moet dit uberhaupt perse, door de private sector gedaan worden. We leggen ook wegen aan, graven kanalen, hogen dijken op, dat word ook niet zo bemeten.

[Nox]

En er zijn ook private bedrijven voor ziekenhuiszorg, mondzorg, medicijnen, telecommunicatie enz.

[demianmonteverd]

Dat klopt. Er is zelfs privaat onderwijs.

[MSalters]

De beste voorbeelden zijn in de telecom te vinden. In India ging de wachttijd voor een telefoonaansluiting van 4 jaar naar 1 dag terug.

Concurrentie werkt, waar het product het toelaat. Alle windstroom is gelijk, dus het helpt als er meerdere partijen windmolens bouwen.

[honey]

Ik heb net even nagevraagd bij een collega die het noemde en verwees me naar dit filmpje van FvD.

YouTube: Waarom windturbines een slecht idee zijn | Lidewij de Vos (FVD)

Als arts niet echt mijn partij hahaha. Maar, daar kwam het vandaan. Onzin dus.

[arjankoole]

Auch.

[Nox]

Ik zou niet gelijk alles in het filmpje als onzin beschouwen maar vooral de juiste gegevens opzoeken. Een paar posts terug had ik een italiaans onderzoek gelinkt waarin 11-20 jaar staat voor financieel terugverdiend.

[heuveltje]

Nette uitleg. Maar misschien moet je wel even verduidelijken dat het gaat om de "energie terugverdien tijd" niet om de "geld terugverdient tijd" Dat is zonder context niet super duidelijk

[Andros]

Ik heb een voormalig klimaatminister Jetten in de laatste maanden van zijn ministerschap ook twee nieuwe kerncentrales horen beloven. Benieuwd of diezelfde heer Jetten daar nu nog steeds achter staat, besluitvorming is zo veranderlijk als het weer tegenwoordig.

[demianmonteverd]

Er is een kerncentrale in de bouwfase al in Nederland in Petten. De tweede weet ik niet, maar hij was toen toch minister van energie? Dan zal die bewering toch wel kloppen.

[EliteGhost]

De PALLAS reactor? Die centrale voor medische isotopen, niet voor de opwekking van energie.

[arjankoole]

Er is een kerncentrale in de bouwfase al in Nederland in Petten. De tweede weet ik niet, maar hij was toen toch minister van energie? Dan zal die bewering toch wel kloppen.

Toen klopte de bewering wel.

Of die bewering nog klopt in een nieuw kabinet? Dat hangt af van wat er sneuvelt in de onderhandelingen.

Je zit ook nog met een bezwaar procedure, het laatste wat ik hoorde was dat de andere centrale in groningen zou komen, waar niet bijzonder enthousiast op werd gereageerd. De meeste mensen willen goedkoop stroom. Maar niemand wil een kerncentrale ni de buurt.

[GurbieV]

Inderdaad, de plannen zijn er nog steeds.

Afgelopen jaren hebben ze geprobeerd om private investeerders te vinden, is niet gelukt. Daarnaast zijn ze bezig met de locatiekeuze en het kiezen van de juiste technologie. Volgende stap is de selectie van het juiste bouwbedrijf.

Dus het lijkt ook wel doorgang te vinden, maar bij gebrek aan investeerders zal het helemaal van belastiggeld betaald gaan worden.

[KucingT]

Dat is een broodje aap. Het enige wat ik kan verzinnen waardoor dat verhaal rondzwerft is dat op land subsidies vroeger 10 jaar liepen. Het hebben van een vergunning is nogal een ding en kost een paar ton in bezwaarprocedures en gemiddeld ca 6 jaar onzekerheid. Dus wat er wel gebeurde is na 10 jaar de windmolen vervangen voor een groter, efficienter exemplaar. Dat betekende meer energie en een nieuwe ronde subsidie. De oude windmolens gingen dan vaak naar het buitenland, omdat ze gemaakt zijn om veel langer mee te gaan.

[DropjesLover]

Energetisch verdienen ze hun maak + installatie-energie terug in minder dan een jaar, en hebben een levensduur van 15+ jaar...

[GenomDalar1983]

Als dat écht zo is dan zouden ze écht niet nog steeds met zo grote aantallen vandaag de dag neergezet worden.

[MontyMole]

Zeker wel.. Zoek eens wat op over het "batterij eiland" van onze Belgische ministers...

[KucingT]

Dat hangt sterk af wat de beperkende factor is. In de praktijk is de rem vooral of de overheid daarvoor genoeg vergunningen verleend en de kosten, tijd en risicos van het verkrijgen van een vergunning.

Financieel zijn windmolens heel saai. Stroom is vaak al voor tig jaar verkocht, onderhoud in ingekocht met uptime garantie van x procent, ze zijn verzekerd. Enige echte risico is of de wind is conform het wind model. Dat alles betekent dat een vrij laag rendement al prima is: je loopt immers weinig risico. (Nb dit is institutioneel, geen beleggingsadvies!)

[Sissors]

Maar bedenk dat fossiel netto veel meer subsidies krijgt.

Is dat zo? Krijgen kolen / gascentrales zoveel subsidies vergeleken met bijvoorbeeld een windmolenpark? (En ja ik weet dat er in het verleden 1 of 2 parken zonder subsidie zijn aangelegd, nou ja behalve dat de aansluiting op het net nog gesubsidieerd was). Want wat in de media / actiegroepen vaak wordt genoemd over "fossiele subsidies" zijn geen subsidies op bijvoorbeeld een energiecentrale. Het gaat dan eigenlijk puur erom dat een bedrijf minder accijnzen betaald op energie als een consument. Oftewel als we alle energiebelasting naar €0 zouden stoppen, dan zouden met die logica er ook geen fossiele subsidies meer zijn. (En een groot gat in onze begroting + veel meer CO2 uitstoot waarschijnlijk, maar hey, geen fossiele subsidies meer...)

[wildhagen]

[...]

Is dat zo? Krijgen kolen / gascentrales zoveel subsidies vergeleken met bijvoorbeeld een windmolenpark?

Helaas wel ivm belastingvoordelen die de fossiele industrie krijgt, wat onder de streep ook een vorm van subsidiering is:

Nederland geeft veel meer belastingvoordelen aan bedrijven voor het gebruik van olie, gas en kolen dan gedacht. Het gaat bij die zogenoemde fossiele subsidies om een jaarlijks bedrag tussen de 39,7 tot 46,4 miljard euro, zo blijkt uit gelekte Prinsjesdagstukken van klimaatminister Rob Jetten.

Zie Fossiele sector krijgt tussen 39,7 en 46,4 miljard euro subsidie, nog meer dan gedacht


Voor hernieuwbare energie is dat aanzienlijk minder:

Er komt € 13 miljard subsidie beschikbaar voor projecten die de CO2-uitstoot verminderen en voor projecten inzake hernieuwbare energie. Via de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) kan de subsidie worden aangevraagd bij de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (rvo.nl).

Zie https://www.sra.nl/nieuws...2-en-hernieuwbare-energie

[Reactie gewijzigd door wildhagen op 27 januari 2026 08:49]

[Sissors]

Dat lijkt er dus gewoon op neer te komen doordat bij de totale energie mix er meer fossiel op het menu staat, dat er dus ook absoluut gezien meer korting op accijnzen bij fossiele als bij groene energie komt. Maar absoluut niet lees ik hier in dat een kolen of een gascentrale meer subsidie krijgt per kWh die het oplevert als een windmolen.

Dus dan komen we er weer op terug: Nee hoge accijnzen op (fossiele) energie stoppen, en die verlagen voor een specifieke doelgroep, kan je niet 1 op 1 als subsidie zien. Want nogmaals, met die logica kan je de subsidies op fossiele energie in 1x weghalen door gewoon de belasting / accijnzen op fossiele energie weg te halen, dan heb je ook geen subsidies meer...

[demianmonteverd]

Ik heb nu meerdere reacties gelezen hier. En ik wil een ander punt over subsidies aandragen:

Het punt dat niet zo veel goed word uitgelegd, is dat je subsidies nodig hebt om het aantrekkelijk te maken qua financiering, men laat weg dat het best zo kan zijn dat het financieel rendabel is (tov levensduur) maar gewoon, simpelweg, niet rendabel genoeg in vergelijking met andere mogelijkheden voor kapitaal. Daarom dus de subsidies, het is bewijs dat het niet de beste investering is. Dat is overigens niet perse mijn belangrijkste punt.

Mijn punt is eigenlijk:
Het is sowieso gek, dat er zo gekeken word, we leggen toch ook wegen en snelwegen aan. Die kosten geld! Dat noemen we geen subsidie. Het lijkt wel een obsessie, dat gezever over subsidie voor energieopwekking. Zonder energie geen productie.

[Sissors]

Maar ik ben ook niet per definitie tegen subsidies. Groene energie is goed, windenergie vanaf de Noordzee is relatief stabiel, en ons onafhankelijker maken van het buitenland lijkt mij helemaal goed.

Mijn probleem is enkel dat wat "fossiele subsidies" worden genoemd wel een hele creatieve interpretatie is, die meer met populisme te maken hebben dan met de werkelijkheid.

[demianmonteverd]

Ik weet niet perse of ik voor subsidies ben zelfs. Zou wel eens goed beargumenteerd willen zien dat het een taak is die we perse moeten uitbesteden aan de private sector, gezien hoe belangrijk het is. Misschien is het hybride of echt een taak voor de overheid of zelfs (liever) de EU. En dan natuurlijk elke vijf jaar dit opnieuw bekijken.

[Zoijar]

Interessant punt. Naar aanleiding hiervan heb ik er ook wat over zitten lezen net. Ik vond dit ook wel interessant:

Dat Nederland een hoog gemiddeld niveau van beprijzing kent, komt vooral doordat huishoudens en kleine bedrijven in Nederland veel belasting betalen over hun energieverbruik. Zeker vergeleken met andere landen, maar ook vergeleken met grootverbruikers, zoals de industrie, de transportsector en de glastuinbouw. Daarbij gaat het voor de kleinere verbruikers vooral om gas voor verwarming van bijvoorbeeld huizen. In de zogenoemde gebouwde omgeving kent Nederland met 278 euro per ton CO2-uitstoot veruit de hoogste gemiddelde prijs in de wereld. Als je naar de OESO-cijfers kijkt, zie je dat de uitstoot in de gebouwde omgeving voor alle landen samen, gemiddeld uitkomt op 22 euro per ton. Ook ligt de Nederlandse accijns op benzine internationaal gezien hoog. De prijzen voor de industrie liggen een stuk dichter bij de gemiddelde prijzen in de Europese Unie en in de OESO. Zo betaalt de industrie in ons land net wat meer dan het OESO gemiddelde per ton CO2, en de transportsector net wat minder.

Dus inderdaad het subsidie noemen is rekenen met geld dat je niet hebt, immers gaan bedrijven gewoon weg als ze meer dan 10x zoveel moeten betalen dan in de rest van de EU/wereld. Dit zou betekenen dat zodra we de belasting voor burgers op gas verhogen, we direct eenzelfde subsidie ertegenover zetten, zoals jij ook zegt. Of als bedrijven vergroenen de staatsinkomsten juist nog verder dalen. Het is dus eigenlijk andersom: de gemeten fossiele subsidie is zo hoog omdat er juist subsidie op groene energie zit waardoor je veel minder belasting daarover betaalt.

Nou neemt dat niet weg wat goed voor het klimaat is, en hoe je vergroening bevordert natuurlijk. Dus uit die hoek snap ik het wel weer. Maar dan wordt het een beetje vergelijkbaar met de korte discussie boven over wat is "rendabel", economisch of klimaat?

[Mr-D.]

Vraag mij dan wel weer af, hoe snel staat zo'n molen stil en hoe lang duurt het voordat deze weer draait.

is dan bv geluid waar vogels niet van houden beter of roofvogel kleuren vliegers op vaste palen plaatsen?

[KucingT]

Die details weet ik niet, maar het is een kwestie van minuten. Niet een park op zee, maar Windpark Krammer is een leuk voorbeeld:

Krammer - Zeeuwind

Als omwonenden last hebben van slagschaduwen (dat kan bij sommige mensen een paar minuten per dag optreden) en ze hebben er last van dan kunnen zij bij dit windpark de molen even stilzetten. In de praktijk gebeurt dat niet vaak, maar het helpt dat je kan denken: het is maar een paar minuten en ik kan het uitzetten.

Bij parken wordt tegenwoordig een bioloog betrokken. Wellicht is er iemand met meer specialistische kennis die antwoord op je vraag heeft.

Algemene uptime is trouwens 95-97%. Dat is erg hoog.
(Reliability, availability, maintainability data review for the identification of trends in offshore wind energy applications)

Edit: iets over uptime toegevoegd, typo hersteld

[Reactie gewijzigd door KucingT op 27 januari 2026 08:51]

[tw_gotcha]

Een kerncentrale kost een paar jaar om te ontwerpen en een jaar of 4-6 om te bouwen, aangenomen dat je eruit komt met vergunningen en vertragingen omdat bewoners geen kerncentrale in hun dorp willen. Dus als we vandaag beginnen hebben we binnen 10 jaar een kerncentrale. Blijkbaar is iedere opeenvolgende centrale sneller om te bouwen omdat je dan de kennis hebt.

Daarbij komt dat er veel nieuws te vinden is dat aantoont dat het bouwen van een aantal centrales in veel gevallen veel duurder uitviel dan begroot, denk 11 miljard ipv 3 miljard. De link hieronder geen neutraal artikel, hoewel ik denk dat ze de cijfers niet uit hun duim zuigen:
https://www.duurzaamnieuws.nl/nieuwe-kerncentrales-tien-keer-duurder-dan-zon-en-veel-te-laat/

Ik heb geen rekensommetje over de prijs per MW. Veel nieuws bronmnen izjn het erover eens dat het enorm duur is en langzaam gaat. (Bovendien willen we graag miljarden aan defensie uitgeven ineens, en er is nog woningnood en een vergrijzende bevoking, dus dit gaat niet versnellen, maar dat terzijde).

[Reactie gewijzigd door tw_gotcha op 27 januari 2026 08:54]

[demianmonteverd]

Ze zijn duur ja. Maar ze gaan ook behoorlijk lang mee. En een diverse infrastructuur voor de opwekking van energie die niet volledig op gas of kolen is gebasseerd. is best iets waar we in zouden kunnen investeren wat mij betreft. En laten we ook meteen meer gaan samenwerken met andere landen in de EU graag. Er is geen weg terug meer. Je word van het bord geveegd als je niet samenwerkt.

[PolarBear]

Ik ben alles behalve een specialist, maar zo'n molenparken in de Noordzee, mijn boerenverstand kan er niet aan uit. Dat moet toch een massa middelen vragen om zo'n park te maken en onderhouden? Brengt dat ooit überhaupt iets op?

Nou ja er is natuurlijk best wat subsidie naar toegegaan. Rond 2020 zijn er parken aangelegd zonder (extra) subsidie.

Je ziet meer en meer van die molens die rond hun eigen as draaien en dergelijke ipv die reuze "ventilators".

Waar dan? Naar wat ik weet zijn die buiten wat niche toepassingen domweg niet efficiënt genoeg.

Niet beter hypermoderne kerncentrale bouwen voor een fractie van de kost en de wetenschap nog even de tijd geven om die windmolens nog te optimaliseren?

Een kerncentrale kost echt niet een fractie van de kosten van een windmolen park. Daarbij zijn extra kerncentrale's een goed idee, maar lijkt het mij handig om zo een gevarieerd mogelijke energie mix te hebben. Voor het bouwen en in de lucht houden van kerncentrales zijn we ook van de rest van de wereld afhankelijk.

[RoyD]

Nee, geen enkel park is aangelegd zonder subsidie. Ja, een aantal windmolens zijn geplaatst zonder subsidie maar de aansluitingen(stroomleidingen) worden allemaal 'gratis' aangelegd, oftewel gesubsidieerd via de energieheffingen en de vaste kosten van een stroomaansluiting waar particulieren zich blauw aan betalen. Het totaal aan verwachte aansluitkosten hiervoor ligt boven de 90 miljard (zonder de plaatsingskosten van de windmolens en de garantieprijzenkosten voor windstroom). En dan hebben we politici die roepen dat kerncentrales te duur zijn.

[demianmonteverd]

Roy, we leggen ook wegen aan. Die kosten zijn ook voor de staat. Zonder wegen kun jij geen brood kopen bij de bakker of supermarkt. Zonder stroom ook niet. Er word de hele tijd eenzijdig en onpraktisch naar dit onderwerp gekeken. Dat komt door de berichtgeving over dit onderwerp misschien, zie je hier ook op dit forum toch?

[DropjesLover]

Vertical Axis Wind Turbines bestaan qua ontwerp al 80 jaar, maar zijn domweg niet efficient genoeg. Ze halen een windsnelheid van 1 tot 2,5, terwijl "normale" windmolens tot 5 a 6 gaan, veel harder en efficienter dus.

Helaas is een kerncentrale zeker _niet_ goedkoper, eerder dat windturbines een fractie van een kerncentrale kosten. Ook in bouw / doorlooptijd.

Onderhoud aan een windturbine is minimaal. Olie verversen, smeerbeurt en weer een jaar door.
Een windturbine is relatief domme techniek, met weinig draaiende delen.
Een kerncentrale, daar loop je pas leeg op onderhoud met veel draaidende delen (turbine, pompen) maar ook materiaal-aantasting, etc.

[demianmonteverd]

Beveiliging, etc..

[Coolstart]

Ik denk dat je er niet meer naast kan zitten. Eerst een vooral: Wind is goedkoper of even duur als traditionele kerncentrales. Dat komt vooral omdat er bij wind concurrentie is. Kencentrales bouw je ook niet op een maand. Dat duurt 10-15 jaar.

Dan heb je nog technologische evolutie. Die hebben we vooral bij kernenergie nodig. SMRs zijn bijvoorbeeld nog vollop in ontwikkeling. Die zouden goedkoper zijn dan traditionele kerncentrales. De hypermoderne centrales waar jij over spreekt bestaan dus nog niet. Er is nog meer R&D nodig. Frankrijk en UK zetten er op in. Er zijn 40 bedrijven actief. Ik denk dat we beter even afwachten en in tussentijd hypermoderne windmolens plaatsen.

Ik denk dat je je vooral eens moet inlezen in die materie alvorens je conclusies maakt. Dat is belangrijk voor elk topic natuurlijk. Het lijkt wel alsof we die reflex kwijt zijn.

[digistamremco]

Ik ben alles behalve een specialist, maar zo'n molenparken in de Noordzee, mijn boerenverstand kan er niet aan uit. Dat moet toch een massa middelen vragen om zo'n park te maken en onderhouden? Brengt dat ooit überhaupt iets op?

Jazeker, maar hoeveel hangt ervan af wat je definitie van iets opleveren is; Een windmolen in dit soort offshore parken is doorgaans al binnen 3 tot 6 maanden tot maximaal één jaar energieneutraal. In deze korte periode wekt de turbine evenveel schone stroom op als nodig was voor de productie, plaatsing en uiteindelijke ontmanteling. Met een totale levensduur van 20 tot 30 jaar levert een windmolen netto zeer veel groene energie op.

De economische terugverdientijd is wat langer; geld om te investeren kost geld zoals iedere economie leraar je kan vertellen.maar de meeste moderne windmolens hebben een economische terugverdientijd die relatief kort is in verhouding tot hun levensduur, vaak rond de 10 jaar. Je moet daar dus concureren met andere energie vormen die wellicht op korte termijn sneller winstgevend zijn. een groot zonnepark bijvoorbeeld is doorgaans binnen 6 tot 10 jaar financieel winstgevend, maar het wordt steeds lastiger om goede locaties te vinden met nog ruimte op het stroomnet.

De energieprijs is sterk afhankelijk van het mix van energiebronnen op je net. Heb je teveel zonnevelden, dan wordt de energieprijs eerder te laag (of negatief) als de zon schijnt en moet je vaker afschakelen en worden zonnevelden minder winstgeven. heb je teveel windmolens, dan gebeurd dat bij weel wind. Je energiemix op je net dus heel erg bepalend voor de winstgevendheid. Voor de levingszekerheid en voor de financiele gezondheid van je energieleveranciers is het dus super belangrijk een juiste mix te krijgen van wind, zon, fossiel (voorlopig nog nodig) , energie opslag, hydropower (ook vaak een soort opslag) en nucleair. en dan ook nog allemaal binnen een redelijke afstand van de energieafnemers. want bij transport van energie gaat ook veel energie verloren

[GarBaGe]

...Niet beter hypermoderne kerncentrale bouwen voor een fractie van de kost...

Ik ben niet tegen kerncentrales en vind dat we hier meer mee moeten doen.
Maar... een kerncentrale tegen een fractie van de kosten van een windmolenpark?
Nee, eerder andersom.
Volgens AI, kost een kerncentrale om en nabij de 9 miljard EUR per GW, terwijl een offshore windmolenpark 3 miljard EUR per GW kost.
De kerncentrale is 3x duurder.

[Dominique1]

Bij windmolens gebruiken we onze "eigen" wind. Met een kerncentrale ben je weer afhankelijk van een ander land voor de brandstof en de bouw kosten lange tijd.

[MornixRS]

Zoek eens op wat de kosten zijn van een kerncentrale op zowel de korte als lange terrmijn. Daarbij gaan de ontwikkelingen in renewables echt vele malen sneller dan bij kernenergie.Ik vind die grote ventilators trouwens prachtig om te zien.

[AOC]

Wat het ook opbrengt is zeer fijn composiet materiaal in de natuur (fijnstof) wat niet/nauwelijks afbreekbaar is. Onderzoeken lopen nog wat voor effect dit heeft op dier en mens

[Autisme_tech]

Wat ik me dan afvraag is leveren de zonnepanelen op de daken van de huizen dan niet genoeg op? Aangezien er wel boetes betaald moeten worden als men tegenwoordig terug levert?

[PolarBear]

Dat heeft toch meer met de netcapaciteit te maken? Woonwijken vol zonnepanelen aangesloten op een laag en middenspanningsnet wat helemaal niet op terugl everen én extra elektriciteitsvraag (auto laden, warmtepompen etc) is berekend?

[KucingT]

Zon levert best wat op, maar wind levert veel meer energie op. Daarbij gaat het ook om wanneer. Het is fijn om zon en wind te combineren omdat je daardoor meer gespreide opwekking krijgt.

[Sissors]

Nee dat doen ze niet. Op een gemiddelde woning kunnen ze niet het energie verbruik van de bewoners afdekken (let op; Ik schrijf hier energie verbruik, niet elektriciteitsverbruik! En een gemiddelde woning, dus inclusief flats en dergelijken, als je voldoende dakoppervlakte hebt kan alles natuurlijk).

Maar daarnaast leveren windmolens, zeker op zee, heel veel consistenter stroom. Je zonnepanelen leveren in de zomer overdag een hele hoop energie. En met accu's kan je daarmee ook wel de nacht doorkomen. Maar in de winter leveren ze nauwelijks iets.

[Ypho]

Pointer heeft een tijd terug een interessante podcast gemaakt over de Schaduwvloot en het saboteren van (onder andere) datakabels in zee. Hoe ze te werk gaan, wat ze doen, en waarom er niemand voor opgepakt wordt: https://pointer.kro-ncrv.nl/spionnen-op-de-noordzee

[Coolstart]

en waarom er niemand voor opgepakt wordt:

Vooral dat. We gaan die spionageschepen echt moeten in beslag nemen. Enteren, controleren en in geval van twijfel aan wal brengen.

Ik sprak laatst met een kolonel op rust en hij zei dat we defensie nu vooral moeten richten op het verijdelen van sabotageacties. Alle belangrijke installaties moeten bewaakt en beschermd worden. Hij zei ook dat versnippering van de legers in Europa een probleem vormt. Europe moet 160 wapensystemen operationeel houden. Onderhoud, logistiek, opleiding etc. Amerika moet er maar 30 operationeel houden omdat ze allemaal het zelfde wapensysteem gebruiken.

Wij gaan de Noordzee echt moeten verdedigen met alle Europese landen. Dit is echt iets voor een Europees leger zodat we met 1 strategie en tactiek de Noordzee kunnen verdedigen met zwaar bewapende eliteroepen die instant kunnen reageren en de macht hebben om verdachte schepen te onderzoeken van kop tot teen.

[Toine1]

Quote: Het land (=Rusland) wordt ervan verdacht internetkabels te hebben beschadigd en zou mogelijk ook de gaspijpleiding Nord Stream 2 hebben opgeblazen. Er is nooit eenduidig bewezen wie er voor de sabotage verantwoordelijk was.

Vreemd, want alle bewijzen mbt de North Stream wijzen toch naar Oekraïne, sterker nog er zouden zelfs twee verdachten uit Oekraïne zijn opgepakt. Hebben jullie nieuwe info hierover?

https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6376551/in-italie-aangehouden-nord-stream-verdachte-toch-aan-duitsland-overgeleverd.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F

[YannickSpinner]

Vind ik een goede toevoeging!

[AOC]

@ 0:35

YouTube: Van Weel zegt OPEENS dat hij VERDACHTE Oekraïense officier betrokken bij PIJPLIJNACTIE tóch toeliet

Is dit niet per ongeluk een bevestiging over de pijpleiding+Oekraïne?

[GurbieV]

Video's met zoveel hoofdletters in de titel neem ik niet serieus... Zou het niet eens kijken. Dan weet je al dat het sensatiezucht is.

[PolarBear]

Misschien moet Nederland dan ook extra investeren in extra materieel voor marine en kustwacht. De kustwacht heeft 1 operationeel vliegtuig. De marine had vroeger 13 PC-3 (maritieme patrouillevliegtuigen), nu nul. Het aantal patrouillevaartuigen is beperkt.

[ZwolschBalletje]

In 2022 (na de invasie van Rusland in Ukraine) stelde de Nederlandse regering al het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (pbni) op, met dezelfde doelstelling als nu in de Noordzeeconferentie opnieuw is uitgesproken: zorgen dat je sabotage op de Noordzee kunt detecteren, verhelpen en voorkomen.

Van dat plan is in 4 jaar bedroevend weinig terecht gekomen: na anderhalf jaar lag er een eerste aanzet tot een strategie, terwijl intussen de drie schepen van de Kustwacht tot wel 43% van de tijd niet inzetbaar waren.

Vorige week bleek dat de ambities om de beveiliging op de Noordzee tot zeker 2027 op een laag pitje staan, en die inspanningen moeten “zo min mogelijk beslag leggen op tijd en capaciteit”. Volgens minister Tieman komt in 2030 75% van onze stroomvoorziening van zee, maar een besluit over het vervolg van het PBNI (zeg maar, plannen ook omzetten in acties) is aan het volgende kabinet. Dus hoeveel waarde ik nu moet hechten aan de afspraken die op de Noordzeeconferentie zijn gemaakt, is voor mij nog niet helemaal duidelijk.

[Smit Willen]

Hopelijk blijft het niet bij mooie plannen, maar wordt de beveiliging ook echt serieus aangepakt.

[Dominique1]

Verkeed geplaatste reactie!

[Reactie gewijzigd door Dominique1 op 27 januari 2026 10:25]

[iworx]

Ben ik de enige die een 'eend met een bandana' ziet in die foto?

[Basszje]

Tijd om ook de illegale boten die meerdere keren per week door de noordzee te varen aan te pakken. Geen idee waarom je je niet aan de wet hoeft te houden als je een grote boot hebt met gesanctioneerde goederen.

[vessy]

Wat houdt beter beschermen en meer militaire oefeningen in voor de NAVO? na sabotage toch weer een een verbale sneer naar Rusland, of werkelijk geschut inzetten?