Nederland en België gaan Noordzee meer tegen sabotage van internetkabels bewaken

Nederland en België gaan samen met acht andere NAVO-landen internetkabels en energieleidingen in de Noordzee beter beschermen. Dat werd afgesproken op de Noordzeeconferentie. De laatste jaren werd deze infrastructuur meermaals gesaboteerd. Rusland wordt hiervan verdacht.

Het gaat om een samenwerking tussen Nederland, België, Duitsland, Denemarken, Frankrijk, Noorwegen, Ierland, IJsland, Luxemburg, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Commissie, aldus de NOS. De landen gaan meer militaire oefeningen in de Noordzee houden om beter te kunnen optreden tegen illegale activiteiten. Daarnaast hebben de landen afspraken gemaakt over de bescherming van internet- en elektriciteitskabels, transformatorplatforms en aardgasleidingen in de Noordzee.

Met de verdediging van de informatie- en energie-infrastructuur in de Noordzee willen de NAVO en de Europese Unie voorkomen dat landen als Rusland deze kritieke infrastructuur saboteren. Het land wordt ervan verdacht internetkabels te hebben beschadigd en zou volgens sommigen mogelijk ook de gaspijpleiding Nord Stream 2 hebben opgeblazen, al worden hier vooralsnog juist Oekraïners van verdacht. Er is vooralsnog niet eenduidig bewezen wie er voor de sabotage verantwoordelijk was.

Daarnaast spreken de landen af om te investeren in eigen energievoorziening. Specifiek willen de landen bijna 10 miljard euro in windparken in de Noordzee investeren. Dat moet voor 2030 gebeuren en zou Europa minder afhankelijk maken van energie van derden, waaronder Russisch gas. Tegen 2050 moet er 100GW aan stroom met de windparken gegenereerd worden.

Reacties (127)

[.jef]

Ik ben alles behalve een specialist, maar zo'n molenparken in de Noordzee, mijn boerenverstand kan er niet aan uit. Dat moet toch een massa middelen vragen om zo'n park te maken en onderhouden? Brengt dat ooit überhaupt iets op? Niet beter hypermoderne kerncentrale bouwen voor een fractie van de kost en de wetenschap nog even de tijd geven om die windmolens nog te optimaliseren? Je ziet meer en meer van die molens die rond hun eigen as draaien en dergelijke ipv die reuze "ventilators".

PS wel prachtig om te zien hoe we met z'n allen de handen in elkaar slaan en zo mooi samenwerken.

[KucingT]

Niets zonder nadelen maar je boerenverstand zit er dit keer toch echt naast. Windmolens op zee zijn rendabeler dan op het land. Ze kunnen veel hoger zijn waardoor ze veel effectiever zijn, je kan het grootschaliger aanpakken dan op het land. Voordeel is ook dat de Noordzee erg ondiep is waardoor aanleg niet zo duur is.
Factcheck: ‘Windmolens kosten meer energie dan ze opleveren en helpen het klimaat niet’ - De Correspondent

De laatste windmolens op de Noordzee zijn zonder subsidie aangelegd. Nu de rente is gestegen en sommige andere kosten is wel wat subsidie nodig. Maar bedenk dat fossiel netto veel meer subsidies krijgt.
Geen enkel bedrijf wil windmolenpark Noordzee bouwen

Onderhoud hebben ze maar heel beperkt nodig.
Onderhoud windmolens op zee ✅ | Tasman Professionals (1x per jaar, 20 jr lang)

Bonus is ook dat na aanleg windmolens op zee positief zijn voor het milieu. Dan bedoel ik niet alleen de groene energie die de maak energie snel terugverdiend, maar ook voor biodiversiteit en vis. De structuren onder water zorgen voor een rijker onder water leven. En de windparken zorgen voor veiliger zones voor vis zodat vis standen kunnen groeien. (Kansen voor de natuur door windparken | Wind op zee)

Negatieve impact is er op vogels, die in wieken kunnen komen. Inmiddels worden grote vogels en groepen vogels waargenomen en worden windmolens soms even stil gezet. (Voorbeeld: Zo beschermen we vogels rondom windparken | Eneco)

Inmiddels komt best wat van onze elektriciteit uit wind en met name wind op zee en het helpt ons om schone veilige energie te kunnen gebruiken zonder afhankelijk te zijn van andere landen.
(Totale elektriciteitsproductie | Nationaal Energie Dashboard kies bijv. laatste 12 maanden)

Voor de goede orde: ik ben niet verbonden aan wind energie (bedrijven).

Edit: geen inhoudelijke wijzigingen, maar wat bronnen toegevoegd.

[Reactie gewijzigd door KucingT op 27 januari 2026 08:43]

[batteries4ever]

In ben wel researcher in wind energie en heb nog wat toe te voegen:

In 2025 hebben wind en zon voor het eerst aandeel van 30% in de totale EU elektriciteits productie, voor het eerst meer dan fossiele brandstof (de rest is nucleair, waterkracht bio stroom etc.).
Dat helpt de EU onafhankelijk te blijven van olie en gas producenten en verhinderd dat de 32 Miljard die de EU in 2025 voor import van fossile brandstoffen betaalt niet nog hoger wordt.

een groter https://ember-energy.org/...d%20solar%20keep%20rising.

Die "hypermoderne kernenergiecentrale" van jou is niet goedkoper dan wind of zon, maar 2-3 maal zo duur ! Het lijkt fijn dat die energieproductie stabiel is en niet afhankelijk van het weer, maar inspelen op de vraag kunnen die dingen ook niet: de bouw is zo duur dat je niet moet willen dat het ding maar 30% van de tijd draait... de kosten van de "brandstof" zijn verhoudingsgewijs laag. Dit i.t.t. gascentrales, waar de brandstof de meeste kosten veroorzaakt, waar het dus wel rendabel is ze uit te zetten als er genoeg wind & zon beschikbaar is.

[honey]

Ik hoorde ergens dat windmolens erg duur zijn en vaak al afgeschreven worden voordat ze echt rendabel zijn. Ik weet niet of ergens goed uitgerekend is. Je hoort zoveel onzin tegenwoordig.

[wildhagen]

Ik hoorde ergens dat windmolens erg duur zijn en vaak al afgeschreven worden voordat ze echt rendabel zijn. Ik weet niet of ergens goed uitgerekend is. Je hoort zoveel onzin tegenwoordig.

Dat is een bekende urban myth die op geen enkele vorm van de werkelijkheid gebaseerd is.

De Correspondent had daar ooit een mooi artikel over:

Als je vijftig scenario’s uit de twintig studies doorneemt, kom je tot een gemiddelde terugverdientijd van ruim 23 weken. Omdat er in de onderzoeken doorgaans van een levensduur van twintig jaar wordt uitgegaan, levert een windmolen zeker negentien jaar energiewinst op. Bij windmolens op zee duurt het vaak wel iets langer om de energie terug te verdienen, maar ook daar gebeurt dit in de meeste scenario’s binnen een jaar.

Zie https://decorrespondent.n...3a-0150-1a71-204f4ea80f44

Ze zijn dus binnen een jaar (voor molens op zee) of enkele maanden (land-molens) al terugverdiend en leveren dan netto energie op voor de overige 19 jaar van hun levensduur.

Dit gaat dan om gewone windmolens (land én zee). De mini-molens die je vaak standalone bij bedrijven of boerderijen ziet staan zijn minder efficient.

Dit is een artikel uit 2016. Sindsdien is de techniek en efficiëntie van windmolens uiteraard nog verder verbeterd.

[Zoijar]

Wat ik niet snap is waarom dan geen een bedrijf ze aan wou leggen? ( https://nos.nl/artikel/25...molenpark-noordzee-bouwen ) Zeg helemaal niet dat je geen gelijk hebt hoor, maar dit is iets wat ik opvallend vind en niet goed logisch kan begrijpen: als je in een paar maanden tot een jaar je investering terug hebt en dan nog 19 jaar winst maakt met minimaal onderhoud, dan zou een kapitalistische samenleving toch bedrijven in de rij hebben staan om ze aan te leggen. Zelfs zonder subsidie (ik ga ervan uit dat het zonder subsidie is die paar maanden tot een jaar). Dat is een ongekende ROI.

[wildhagen]

Over die specifieke casus had Tweakers eerder ook al een artikel: nieuws: Nederland kan geen bedrijven vinden voor bouw windmolenpark in Noordzee

Sinds 2018 worden vergunningen voor windparken op zee zonder subsidie verleend, maar de kosten voor windparkontwikkelaars zijn sindsdien gestegen en de verduurzaming van de industrie gaat 'langzamer dan voorzien'. "Hierdoor is het voor windparkontwikkelaars moeilijker geworden om al voorafgaand aan de bouw van het windpark langjarige stroomafnamecontracten met de juiste volumes en prijs af te sluiten en daarmee is hun investeringsbereidheid afgenomen."

Dus toegenomen kosten en onzekerheid. Die kosten zijn natuurlijk niet alleen de molens zelf. Maar denk ook aan vergunningskosten (met het hele bezwarentraject), gestegen personeelskosten, personeels-krapte, materiaalkosten, materiaalschaarste etc etc.

Het helpt ook niet dat de regering steeds met andere plannen komt, nieuwe regels etc, waardoor men niet weet waar men long-term aan toe is.

Op die manier is het voor een ontwikkelaar minder aantrekkelijk om zo'n windmolen-park te ontwikkelen. Ze willen zekerheid hebben dat ook op de lange termijn er rendabel te exploiteren is.

Het zou dan imho ook helpen als de regering eens fatsoenlijk doorpakt en niet elke paar jaar de regels weer helemaal omgooit.

[Reactie gewijzigd door wildhagen op 27 januari 2026 08:59]

[Raindeer]

Partijen die bereid waren om vooraf langjarige contracten aan te gaan, waren bijvoorbeeld Google en Microsoft voor hun datacenters. Het is cynisch, maar wel waar, dat hun garanties er deels voor zorgden dat Wind op Zee rendabel was voor de ontwikkelaars. Zij konden dat ook doen, omdat ze grote hoeveelheden stroom nodig hebben 20-30 jaar commitment konden afgeven. Dat soort grootschalige inkoop is veel moeilijker te realiseren voor allerlei ander marktpartijen. Dat maakt investeerders huiveriger, want die zijn meer overgeleverd aan flutuerende prijzen op de elektriciteitsmarkt.

[demianmonteverd]

Iedereen koopt toch groene stroom in (huishoudens), dus er is zeker vraag en je hoeft dan niet perse een hyperscaler hier te hebben.

Los daarvan. Er is misschien meer nuance mogelijk met betrekking tot de 'problemen' ergens waar men niet over schrijft, de aansluitingen op het net, het leggen van kabels, transformers, etc.. Ik ben geen expert, maar als alles klopt dat men schrijft, dan zouden we overal windmolens bouwen. Het megapark van Belgie werd vorig jaar ook stilgezet ivm prijzen van componenten voor de verdeelstations meen ik? De artikelen zijn onvolledig aangezien ze niet beschrijven waar het mis lijkt te lopen.

[dog4life]

Groene stroom inkopen door huishoudens is iets anders dan dure groene stroom inkopen.

Huishoudens geven deze commitments niet (zie uurprijzen, jaarlijks overstappen, etc) .

Energiebedrijven als Essent ook niet. Dus blijft er weinig over qua partijen die commitment kunnen geven.

[Zoijar]

Ohh, ik zie nu in het Correspondent stukje dat die het over "rendabel" hebben wat betreft de energie van het bouwen versus de energie output: in dat geval heb je de energie in enkele maanden tot een jaar terug, dat noemen ze "terug verdienen". Daar komt mijn verwarring dan vandaan; ik denk bij rendabel (en terug verdienen) altijd meteen aan economisch rendabel. Kan je ze winstgevend bouwen? Blijkbaar wil niemand dat doen dus ze lijken niet echt economisch rendabel, maar leveren wel meer energie op dan je erin stopt. Lidewij heeft het in het hierboven gelinkte stukje bijvoorbeeld ook over economisch rendabel. Verwarrend als men met verschillende definities praat.

[KucingT]

Ik had het over de energieterugverdientijd. Dus hoeveel energie erin gaat om het te maken v.s. de opwekking. De aanleg heeft meer kosten dan energie. Dus het is niet een financiële ROI.
Financieel hangt veel af hoe we het als samenleving regelen: wie betaalt bijvoorbeeld 'het stopcontact op zee'? Subsidiegewijs is groene energie nogal in het nadeel bij fossiel. En de structuur van de investeringen is anders. Simpel gezegd: je investeert bij duurzame energie veel in aanleg, maar daarna is energie nagenoeg gratis. Bij fossiel investeer je relatief minder in het begin maar kost de winning meer. Gevolg is dat dat groene energie meer gevoelig is voor de rentestand.

Hoe je de balans berekend tussen fossiele en groene subsidies is complex. Dit artikel geeft een globaal beeld uit een vrij neutrale bron: 'Kijk bij afbouwen fossiele subsidies vooral naar wat energietransitie helpt'

[Zoijar]

Dank! Ja, ik realiseer me dat ook net ( Zoijar in 'Nederland en België gaan Noordzee meer tegen sabotage van internetkabels bewaken' )

[reinouts]

Als ik het goed begrepen heb heeft dat te maken met het zwabberende beleid rondom duurzame energie. Dus als de overheid het ene moment zegt: we gaan over op warmtepompen en elektrisch vervoer en een jaar later zegt: oh toch niet, we schuiven het op de lange baan, dan geeft dat geen zekerheid voor investeerders dat ze hun geld kunnen terugverdienen.

[MSalters]

Dat is een nogal populistisch samenvatting, "zwabberen".

Ja, er zijn genoeg subsidieslurpers teleurgesteld als een subsidie op innovatie eindig blijkt. In 2026 is een elektrische auto of warmtepomp geen baanbrekend idee meer.
Subsidies die afgesproken zijn (zoals voor windparken die nu al gerealiseerd zijn) worden gewoon betaald zoals afgesproken. Ook daar volgt niet uit dat er een aanspraak is op nieuwe subsidie.

[Nox]

Je zit er een klein beetje naast. De informatie is niet onjuist maar je pakt nu wel het punt waarop een windmolen qua energie break-even draait en niet financieel. Honey doelde met name op het financiele plaatje, gezien er een beetje subsidie bij moet of het net-aan zonder subsidie kan verwacht ik niet dat een windmolen financieel op dezelfde terugverdientijden zit. Als ik deze bron moet geloven is dat 11-20 jaar: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352484725005712

Let wel, dit is een italiaans onderzoek wat ik snel gezocht heb, ben niet helemaal into de materie maar gegeven de subsidies denk ik wel dat deze tijdlijnen kloppen. En met een levensduur van 20 jaar als je die zelf aanhoudt is dat soms kantjeboord bij lage energieprijzen (wat met weersafhankelijke opwek vaak van toepassing is) en soms lagere capaciteitsfactor zoals een jaar met minder wind.

[honey]

Ho, wacht even.

Je zegt dat de claim van Lidewij de Vos wel klopt?

Zal het artikel straks even lezen ook.

[Nox]

Dat suggereer je echt onjuist. Maar je kan niet zomaar stellen dat als De Vos iets zegt dat 100% alleen maar leugens zijn. Beter is om het filmpje te vergeten en de juiste cijfers op te zoeken. Ik heb het filmpje niet gezien, maar er kunnen best 8 leugens en 2 feiten in een filmpje zitten maar waarbij de framing anders is of het verdraaid is.

[0xygen500]

Als ze binnen een jaar terugverdiend zijn, waarom moet er dan subsidie naartoe?

[Nox]

Ze zijn niet binnen een jaar terugverdiend. Enkel qua energiegebruik en energie-opwekking. Financieel is het een heel ander plaatje.

[0xygen500]

Ah dan verkeerd begrepen

[demianmonteverd]

Omdat geld anders anders ingezet kan worden voor meer rendement. Zo'n park is namelijk best duur.

[0xygen500]

Maar dat hoort toch bij investeren? Eerst kosten en daarna winst. Niet eerst quitte door subsidie en daarna meer winst?

[demianmonteverd]

Waarom moet dit uberhaupt perse, door de private sector gedaan worden. We leggen ook wegen aan, graven kanalen, hogen dijken op, dat word ook niet zo bemeten.

[Nox]

En er zijn ook private bedrijven voor ziekenhuiszorg, mondzorg, medicijnen, telecommunicatie enz.

[demianmonteverd]

Dat klopt. Er is zelfs privaat onderwijs.

[MSalters]

De beste voorbeelden zijn in de telecom te vinden. In India ging de wachttijd voor een telefoonaansluiting van 4 jaar naar 1 dag terug.

Concurrentie werkt, waar het product het toelaat. Alle windstroom is gelijk, dus het helpt als er meerdere partijen windmolens bouwen.

[demianmonteverd]

Dat laatste zijn we volledig eens. Het voorbeeld is ook goed trouwens. Ik weet alleen niet zeker of we dat voorbeeld naar NL of BE kunnen doortrekken. De invloeden waardoor die aansluiting 4 jaar duurde zouden we dan moeten meenemen. Ik weet wel van verhalen van meer dan tien jaar terug uit Zuid-Amerika, en daar was een belangrijke factor hoeveel je wilde betalen om bovenaan de wachtlijst geplaatst te worden. En dan was het mogelijk om binnen een week aan te sluiten.

[MSalters]

Dat is dus een belangrijk probleem met alle monopolies, corruptie. Een overheidsmonopolie is daarom nog steeds slecht.

[Guru Evi]

Dat wordt wel degelijk bemeten aan de toegevoegde waarde voor de economie, als je een brug naar nergens bouwt levert dat niets op en devalueert dit de munt, want de overheid kan altijd geld bij printen om dit te betalen, echter zonder onderschrijving van economische waarde in de markt is dit effectief inflatie. Op zichzelf is de munt een weerkaatsing van de volledige waarde van de economie van een land.

Een windmolen is een net negatieve investering, vooral in de zee en vooral als de overheid dit moet doen. De overheid heeft een waarde als er iets nog niet ontwikkeld is om in de toekomst waarde toe te voegen maar dynamo’s zijn al meer dan een honderd jaar uitontwikkeld, je kan exact berekenen hoeveel het zal kosten en opbrengen en de kans voor faillissement, voor investeerders is het gewoon niet interessant.

[demianmonteverd]

Er is nauwelijks privaat geld ingezet bij de aanleg voor wegen, dat was het punt, maar snap dat het niet goed uit de verf kwam. Zover ik weet komt het wel voor bij de renovatie of nieuwbouw van tunnels en bruggen, maar dan is de discussie ook totaal anders: waarom moet dit met geld van goldman sachs, etc..

[Guru Evi]

De wegen worden gebruikt door duizenden mensen per dag. Het is enorm moeilijk om te berekenen hoeveel geld je moet betalen voor de vierkante cm dat je dagelijks aanraakt, daarom betaal je wegenbelasting (en/of brandstofbelasting).

Waarom bruggen en tunnels aangelegd worden met geld van de bank: omdat de regering voor grofweg de laatste 50 jaar geen liquide middelen heeft voor grote projecten. We hebben ontzettend veel schuld vanwege het geld dat we over de jaren geprint hebben voor die grote projecten die (soms letterlijk) geen zoden aan de dijk brengen. De geldschieters nemen dus het risico op dat de munt of de regering in de toekomst in elkaar stort, of in de volgende 40-50 jaar dat Duitsland weer binnenvalt, of Rusland, en de lening nooit terugbetaalt wordt.

[demianmonteverd]

De rente die een overheid betaald is meestal wel een flink aantal procent punten minder, zo ongeveer op elke looptijd, dat is al heel lang het geval, al kan het zijn dat het anders was bij bijzondere momenten in de geschiedenis, ik heb het niet nagelopen, dus wijs mij maar terecht als dit niet klopt volgens jou. Kan het zijn dat het voordeel meer zit in het wegleggen van risico's met de projecten?

[Guru Evi]

Natuurlijk, de procent punten is afhankelijk van het risico dat een lening niet terugbetaalt wordt. Als je een wanbetaler bent - 25% rente per jaar is 'redelijk'. Een regering in Europa gaat langer mee dan de gemiddelde levensduur van een mens, dus je kunt over lange termijnen rekenen dan je gemiddelde hypotheek. Maar 2% over 50-80 jaar is nog steeds "duurder" dan 4 of 5% voor een 10-20 jaar hypotheek.

De trend in West Europa sinds de middeleeuwen is gemiddeld 200 jaar, het zuiden van Europa 100 jaar en in Oost Europa 80 jaar.

Het probleem is vandaag dat de regering, stel dat ze 200M Euro ramen om een brug te zetten, aan het einde van het project zit dat aan 500M. Moest de regering dat direct betalen moeten ze 200M in het budget zetten, ze hebben dit echter niet, dus moeten ze 200M bijprinten en dan tegen jaar 5 moeten ze nog eens 300M bijprinten. Dat is een enorme schok voor de economie, moest je 5 bruggen zetten heb je hyperinflatie want de regering heeft geen 2.5 miljard in liquide middelen, ze moeten dit dus allemaal printen, en we hebben 58,000 bruggen, met 100 die 'dringend' vervangen moeten worden. En dan spreken we enkel nog maar over een brug, niet over de snelwegen en de watertoevoer en de afvalverwerking, hospitalen etc etc.

Maar als je dit over 50 jaar lening doet, aan 3% is dit maar 10M "printen" en de inflatie kun je afstaven. De bank weet dat de regering sowieso zal terugbetalen, de rente is dus maar wat ze denken dat de inflatie gaat bijbenen. Natuurlijk over 50 jaar gaat de belastingsbetaler 1.5 miljard betalen voor die brug "geraamd op 200M", maar dat is een probleem voor de volgende regering en zo schuiven we maar verder tot vandaag zitten we aan wat, 45% van ons bbp in schuldquote en 60% voor het aandeel in de EU regering.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 28 januari 2026 22:37]

[demianmonteverd]

Ja, dat kunnen we dus in een spreadsheet proberen. Die uitloop is ook te plannen, je kunt niet opeens 300M te kort komen in een kort lopend project, dat is iets dat al langer speelt. Dus je kunt dat geld toch alsnog lenen dan in de markt als overheid.

Dan zijn er vragen:
- waarom is de planning bij publieke middelen zo ongeloofelijk slecht dat ze soms zo enorm over budget gaan (antwoord weten we soms wel)
- waarom zijn die contracten niet beter ingestoken dat dat risico ook gedeeld word met de contractnemer
- waarom doet men dat bijlenen dan niet in meerdere laagjes (dus kortlopend, kortlopend dan verlengen en langlopend bijv.), even ervanuit gaan dat die schokken het probleem zijn
- waarom durft een private partij dit dan uberhaupt aan, zo een schok voor een private partij is fataal

En die laatste zit mij niet helemaal lekker. Of er moet iets behoorlijk fout zitten in mijn redenering. In elk geval als er iets fout zit, is de oplossing dan om alles maar privaat te gaan doen? Of moeten we dit maar eens gaan oplossen. Uiteindelijk betalen we er natuurlijk voor als maatschappij.

[Guru Evi]

- Het eerste is gemakkelijk te antwoorden, als iemand die al lang in de publieke sfeer gewerkt heeft: een budget word geraamd aan de hand van de laagste bieder. Echter de laagste bieder neemt het contract niet aan, er zijn een reeks standaard bedrijven die gebruikt worden (je kent ze wel), die weten dat ze toch niet gaan betaald worden voor 2-4 jaar, je stuurt de factuur op, het duurt soms 2, 3, 4 jaar alvorens dat papiertje terugkomt met een bankoverschrijving. De prijs gaat dus navenant omhoog. Een switch van 100 euro wordt 500 euro - maar op Amazon kan ik ze voor 100 euro kopen, ja, maar je loopt 2 jaar achter de facturen.

- Punt 2: Zie Punt 1. Niemand wil dat soort risico lopen, als je niet groot genoeg bent als bedrijf om 100M te absorberen voor een paar jaar, ga je failliet aan het eerste overheidscontract.

- Punt 3: Zie Punt 1 en je mist het punt dat dit al 50-75 jaar een probleem is, de schuld is er, het geld is er niet. Wat moet de overheid doen om liquiditeit te halen, land verkopen? Zelfs al verkochten ze 50% van het productieve land, dan nog hebben ze maar de huidige schuld afbetaald. En wie zal het land aan premium economisch inkomen aankopen, zoals de meeste bedrijven, eenmaal de 'eigenaar' zijn aandelen begint te verkopen stort de beurswaarde in elkaar. Elon Musk mag wel een waarde hebben van zoveel miljard, hij moet lenen om genoeg liquide middelen te hebben om zijn huur te betalen.

- Een private partij kan dit doen in 100-150M omdat er geen overhead zoals in Punt 1 is. Als de overheid het via een private partij regelt, zie Punt 2.

De oplossing is inderdaad volledig privaat te doen, minder centrale regering en meer lokale regering. Als je samen met de politiekers, projectmanagers en contractnemers "elke Zondag naar de kerk" gaat is er veel minder kans dat dit soort dingen verkeerd lopen. Het probleem is dat dit voor 'ons' allemaal onzichtbaar is, er zitten geen gezichten aan.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 29 januari 2026 18:02]

[honey]

Ik heb net even nagevraagd bij een collega die het noemde en verwees me naar dit filmpje van FvD.

YouTube: Waarom windturbines een slecht idee zijn | Lidewij de Vos (FVD)

Als arts niet echt mijn partij hahaha. Maar, daar kwam het vandaan. Onzin dus.

[arjankoole]

Auch.

[Nox]

Ik zou niet gelijk alles in het filmpje als onzin beschouwen maar vooral de juiste gegevens opzoeken. Een paar posts terug had ik een italiaans onderzoek gelinkt waarin 11-20 jaar staat voor financieel terugverdiend.

[heuveltje]

Nette uitleg. Maar misschien moet je wel even verduidelijken dat het gaat om de "energie terugverdien tijd" niet om de "geld terugverdient tijd" Dat is zonder context niet super duidelijk

[Andros]

Ik heb een voormalig klimaatminister Jetten in de laatste maanden van zijn ministerschap ook twee nieuwe kerncentrales horen beloven. Benieuwd of diezelfde heer Jetten daar nu nog steeds achter staat, besluitvorming is zo veranderlijk als het weer tegenwoordig.

[demianmonteverd]

Er is een kerncentrale in de bouwfase al in Nederland in Petten. De tweede weet ik niet, maar hij was toen toch minister van energie? Dan zal die bewering toch wel kloppen.

[EliteGhost]

De PALLAS reactor? Die centrale voor medische isotopen, niet voor de opwekking van energie.

[demianmonteverd]

Klopt inderdaad. PALLAS. Dus niet voor energieopwekking.

[arjankoole]

Er is een kerncentrale in de bouwfase al in Nederland in Petten. De tweede weet ik niet, maar hij was toen toch minister van energie? Dan zal die bewering toch wel kloppen.

Toen klopte de bewering wel.

Of die bewering nog klopt in een nieuw kabinet? Dat hangt af van wat er sneuvelt in de onderhandelingen.

Je zit ook nog met een bezwaar procedure, het laatste wat ik hoorde was dat de andere centrale in groningen zou komen, waar niet bijzonder enthousiast op werd gereageerd. De meeste mensen willen goedkoop stroom. Maar niemand wil een kerncentrale ni de buurt.

[GurbieV]

Inderdaad, de plannen zijn er nog steeds.

Afgelopen jaren hebben ze geprobeerd om private investeerders te vinden, is niet gelukt. Daarnaast zijn ze bezig met de locatiekeuze en het kiezen van de juiste technologie. Volgende stap is de selectie van het juiste bouwbedrijf.

Dus het lijkt ook wel doorgang te vinden, maar bij gebrek aan investeerders zal het helemaal van belastiggeld betaald gaan worden.

[KucingT]

Dat is een broodje aap. Het enige wat ik kan verzinnen waardoor dat verhaal rondzwerft is dat op land subsidies vroeger 10 jaar liepen. Het hebben van een vergunning is nogal een ding en kost een paar ton in bezwaarprocedures en gemiddeld ca 6 jaar onzekerheid. Dus wat er wel gebeurde is na 10 jaar de windmolen vervangen voor een groter, efficienter exemplaar. Dat betekende meer energie en een nieuwe ronde subsidie. De oude windmolens gingen dan vaak naar het buitenland, omdat ze gemaakt zijn om veel langer mee te gaan.

[DropjesLover]

Energetisch verdienen ze hun maak + installatie-energie terug in minder dan een jaar, en hebben een levensduur van 15+ jaar...

[GenomDalar1983]

Als dat écht zo is dan zouden ze écht niet nog steeds met zo grote aantallen vandaag de dag neergezet worden.

[MontyMole]

Zeker wel.. Zoek eens wat op over het "batterij eiland" van onze Belgische ministers...

[KucingT]

Dat hangt sterk af wat de beperkende factor is. In de praktijk is de rem vooral of de overheid daarvoor genoeg vergunningen verleend en de kosten, tijd en risicos van het verkrijgen van een vergunning.

Financieel zijn windmolens heel saai. Stroom is vaak al voor tig jaar verkocht, onderhoud in ingekocht met uptime garantie van x procent, ze zijn verzekerd. Enige echte risico is of de wind is conform het wind model. Dat alles betekent dat een vrij laag rendement al prima is: je loopt immers weinig risico. (Nb dit is institutioneel, geen beleggingsadvies!)

[Sissors]

Maar bedenk dat fossiel netto veel meer subsidies krijgt.

Is dat zo? Krijgen kolen / gascentrales zoveel subsidies vergeleken met bijvoorbeeld een windmolenpark? (En ja ik weet dat er in het verleden 1 of 2 parken zonder subsidie zijn aangelegd, nou ja behalve dat de aansluiting op het net nog gesubsidieerd was). Want wat in de media / actiegroepen vaak wordt genoemd over "fossiele subsidies" zijn geen subsidies op bijvoorbeeld een energiecentrale. Het gaat dan eigenlijk puur erom dat een bedrijf minder accijnzen betaald op energie als een consument. Oftewel als we alle energiebelasting naar €0 zouden stoppen, dan zouden met die logica er ook geen fossiele subsidies meer zijn. (En een groot gat in onze begroting + veel meer CO2 uitstoot waarschijnlijk, maar hey, geen fossiele subsidies meer...)

[wildhagen]

[...]

Is dat zo? Krijgen kolen / gascentrales zoveel subsidies vergeleken met bijvoorbeeld een windmolenpark?

Helaas wel ivm belastingvoordelen die de fossiele industrie krijgt, wat onder de streep ook een vorm van subsidiering is:

Nederland geeft veel meer belastingvoordelen aan bedrijven voor het gebruik van olie, gas en kolen dan gedacht. Het gaat bij die zogenoemde fossiele subsidies om een jaarlijks bedrag tussen de 39,7 tot 46,4 miljard euro, zo blijkt uit gelekte Prinsjesdagstukken van klimaatminister Rob Jetten.

Zie Fossiele sector krijgt tussen 39,7 en 46,4 miljard euro subsidie, nog meer dan gedacht


Voor hernieuwbare energie is dat aanzienlijk minder:

Er komt € 13 miljard subsidie beschikbaar voor projecten die de CO2-uitstoot verminderen en voor projecten inzake hernieuwbare energie. Via de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) kan de subsidie worden aangevraagd bij de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (rvo.nl).

Zie https://www.sra.nl/nieuws...2-en-hernieuwbare-energie

[Reactie gewijzigd door wildhagen op 27 januari 2026 08:49]

[Sissors]

Dat lijkt er dus gewoon op neer te komen doordat bij de totale energie mix er meer fossiel op het menu staat, dat er dus ook absoluut gezien meer korting op accijnzen bij fossiele als bij groene energie komt. Maar absoluut niet lees ik hier in dat een kolen of een gascentrale meer subsidie krijgt per kWh die het oplevert als een windmolen.

Dus dan komen we er weer op terug: Nee hoge accijnzen op (fossiele) energie stoppen, en die verlagen voor een specifieke doelgroep, kan je niet 1 op 1 als subsidie zien. Want nogmaals, met die logica kan je de subsidies op fossiele energie in 1x weghalen door gewoon de belasting / accijnzen op fossiele energie weg te halen, dan heb je ook geen subsidies meer...

[Zoijar]

Interessant punt. Naar aanleiding hiervan heb ik er ook wat over zitten lezen net. Ik vond dit ook wel interessant:

Dat Nederland een hoog gemiddeld niveau van beprijzing kent, komt vooral doordat huishoudens en kleine bedrijven in Nederland veel belasting betalen over hun energieverbruik. Zeker vergeleken met andere landen, maar ook vergeleken met grootverbruikers, zoals de industrie, de transportsector en de glastuinbouw. Daarbij gaat het voor de kleinere verbruikers vooral om gas voor verwarming van bijvoorbeeld huizen. In de zogenoemde gebouwde omgeving kent Nederland met 278 euro per ton CO2-uitstoot veruit de hoogste gemiddelde prijs in de wereld. Als je naar de OESO-cijfers kijkt, zie je dat de uitstoot in de gebouwde omgeving voor alle landen samen, gemiddeld uitkomt op 22 euro per ton. Ook ligt de Nederlandse accijns op benzine internationaal gezien hoog. De prijzen voor de industrie liggen een stuk dichter bij de gemiddelde prijzen in de Europese Unie en in de OESO. Zo betaalt de industrie in ons land net wat meer dan het OESO gemiddelde per ton CO2, en de transportsector net wat minder.

Dus inderdaad het subsidie noemen is rekenen met geld dat je niet hebt, immers gaan bedrijven gewoon weg als ze meer dan 10x zoveel moeten betalen dan in de rest van de EU/wereld. Dit zou betekenen dat zodra we de belasting voor burgers op gas verhogen, we direct eenzelfde subsidie ertegenover zetten, zoals jij ook zegt. Of als bedrijven vergroenen de staatsinkomsten juist nog verder dalen. Het is dus eigenlijk andersom: de gemeten fossiele subsidie is zo hoog omdat er juist subsidie op groene energie zit waardoor je veel minder belasting daarover betaalt.

Nou neemt dat niet weg wat goed voor het klimaat is, en hoe je vergroening bevordert natuurlijk. Dus uit die hoek snap ik het wel weer. Maar dan wordt het een beetje vergelijkbaar met de korte discussie boven over wat is "rendabel", economisch of klimaat?

[demianmonteverd]

Ik heb nu meerdere reacties gelezen hier. En ik wil een ander punt over subsidies aandragen:

Het punt dat niet zo veel goed word uitgelegd, is dat je subsidies nodig hebt om het aantrekkelijk te maken qua financiering, men laat weg dat het best zo kan zijn dat het financieel rendabel is (tov levensduur) maar gewoon, simpelweg, niet rendabel genoeg in vergelijking met andere mogelijkheden voor kapitaal. Daarom dus de subsidies, het is bewijs dat het niet de beste investering is. Dat is overigens niet perse mijn belangrijkste punt.

Mijn punt is eigenlijk:
Het is sowieso gek, dat er zo gekeken word, we leggen toch ook wegen en snelwegen aan. Die kosten geld! Dat noemen we geen subsidie. Het lijkt wel een obsessie, dat gezever over subsidie voor energieopwekking. Zonder energie geen productie.

[Sissors]

Maar ik ben ook niet per definitie tegen subsidies. Groene energie is goed, windenergie vanaf de Noordzee is relatief stabiel, en ons onafhankelijker maken van het buitenland lijkt mij helemaal goed.

Mijn probleem is enkel dat wat "fossiele subsidies" worden genoemd wel een hele creatieve interpretatie is, die meer met populisme te maken hebben dan met de werkelijkheid.

[demianmonteverd]

Ik weet niet perse of ik voor subsidies ben zelfs. Zou wel eens goed beargumenteerd willen zien dat het een taak is die we perse moeten uitbesteden aan de private sector, gezien hoe belangrijk het is. Misschien is het hybride of echt een taak voor de overheid of zelfs (liever) de EU. En dan natuurlijk elke vijf jaar dit opnieuw bekijken.

[Zoijar]

Mijn probleem is enkel dat wat "fossiele subsidies" worden genoemd wel een hele creatieve interpretatie is, die meer met populisme te maken hebben dan met de werkelijkheid.

Overigens las ik ook dat daar wij met die definitie 40B stellen, volgens andere berekeningen met eenzelfde definitie van impliciete subsidie maar op 16B komen. Dus ja, wederom eens, het klinkt erg alsof Jette ed. zeggen "de staat geeft wel 40 miljard weg! En ook nog eens aan vervuiling! Daar kunnen we flink op besparen en dan zowel meer geld naar de zorg als een beter klimaat!" en dat is dus volslagen onzin.

[Reactie gewijzigd door Zoijar op 27 januari 2026 13:50]

[Mr-D.]

Vraag mij dan wel weer af, hoe snel staat zo'n molen stil en hoe lang duurt het voordat deze weer draait.

is dan bv geluid waar vogels niet van houden beter of roofvogel kleuren vliegers op vaste palen plaatsen?

[KucingT]

Die details weet ik niet, maar het is een kwestie van minuten. Niet een park op zee, maar Windpark Krammer is een leuk voorbeeld:

Krammer - Zeeuwind

Als omwonenden last hebben van slagschaduwen (dat kan bij sommige mensen een paar minuten per dag optreden) en ze hebben er last van dan kunnen zij bij dit windpark de molen even stilzetten. In de praktijk gebeurt dat niet vaak, maar het helpt dat je kan denken: het is maar een paar minuten en ik kan het uitzetten.

Bij parken wordt tegenwoordig een bioloog betrokken. Wellicht is er iemand met meer specialistische kennis die antwoord op je vraag heeft.

Algemene uptime is trouwens 95-97%. Dat is erg hoog.
(Reliability, availability, maintainability data review for the identification of trends in offshore wind energy applications)

Edit: iets over uptime toegevoegd, typo hersteld

[Reactie gewijzigd door KucingT op 27 januari 2026 08:51]

[Guru Evi]

Uptime is niet 100% productietijd. Productietijd is ongeveer 30-40% onshore en 50% offshore. Vermenigvuldigd met uptime om totale productie te vinden.

Is het de 10% verbetering waard om de extra kosten en vervuiling te compenseren?

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 28 januari 2026 02:07]

[KucingT]

Let wel, de percentages die je vergelijkt zijn zeer ongelijk. Een grote molen op het land is 3MW piek, op zee 11MW piek.

Daarbij zijn veel effecten mee te wegen. Mijn beeld is, ook gelet op eerder genoemde effecten en bronnen, dat wind op zee eerder een positief milieu effect heeft. Daarnaast heeft wind op land op veel plekken ook een lastige sociale dimensie.

[Guru Evi]

Inderdaad, 11MW is de capaciteit voor de grootste molen, indien je die al geplaatst krijgt, maar de productie is <50% efficient, het equivalent van een 5MW kern- of gasturbine. De kosten van een grote turbine zijn ook navenant en lopen snel op in zee, want je moet nu je fundering/beton onderzee zetten, wat een beetje meer energie vraagt dan een gat graven.

[KucingT]

Waar het mij om ging wat dat je een percentage x ca 3MW vergelijkt met een percentage x ca 11MW - dat is een vergelijking die kant nog wal raakt (pun intented).

De CO2eq effecten zijn dus in maanden weggewerkt (zie bron eerder) door de energieproductie van een molen, ook (en juist) bij grotere.


Feiten zijn belangrijk. En een ander fun fact: 48% van onze elektriciteitsmix was in 2025 zon en wind. Dus we hebben al aardig wat centrales hiermee vervangen Jaaroverzicht 2025 | Nationaal Energie Dashboard

[Guru Evi]

Afhankelijk van je bronnen is het gemiddelde ~25 gCO2,eq/kWh voor een windmolen op zee (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S266679242300001X) met sommige systemen die 12g halen (als je bepaalde factoren zoals bouw en onderhoud negeert) en sommige bronnen halen tot 50g aan eenmaal je al de factoren toevoegt (afbraak, milieuimpact etc). Voor windmolens op land is het 11-13gCO2,eq/kWh op land (grotendeels afhankelijk van locatie) maar daar ook gaat het van 8 tot 28g, dus er is veel rek aan de hand van je berekening. De meeste berekening houden ook aan dat dit gaat over een levensduur van soms 30 jaar terwijl in realiteit dit vaak minder dan 10 jaar is alvorens ze ofwel vervangen moeten worden of in de meeste gevallen, ter plekke laten vervallen.

De grootte van je windmolen maakt niet uit, je hebt er inderdaad minder molens nodig, maar CO2 is voor kWh productie. Nucleair volgens de UNECE is 5-6g/kWh en als je het rekt, komen de meeste bronnen tot 12g/kWh, met een levensduur van ~20-30 jaar, alhoewel realistisch 50 jaar en technisch tot 300 jaar mogelijk is.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 29 januari 2026 00:17]

[barta123]

Bird Deaths in the U.S. (Annual Estimates)

• Building Windows: 365 million to over 1 billion.
• Cats (Domestic/Feral): 1.4 to 3.7 billion (leading cause).
• Vehicles: 89 to 340 million.
• Wind Turbines: 140,000 to 1.17 million (widely varying estimates).

Als je het hebt over vogels en windmolens kan je beter een pleidooi starten om katten niet buiten te laten lopen. Dat is zo'n kulsmoes, maar dat wordt natuurlijk finaal uit het verband getrokken door de anti-windmolengroep (blijkbaar is de aarde opwarmen een beter idee?)

[Brinkerik]

Bedankt dat je linkjes deelt, naar je bronnen.

Molens op zee, zullen efficiënter zijn dan op land, maar door de omstandigheden zal de slijtage hoger zijn, door de zoute omstandigheden en de bij toerbeurt hogere wind snelheden.

TOC ben ik benieuwd naar, maar het aan land brengen van de stoom, ben erg benieuwd hoe men dat ziet.

Zou zelf de mogelijkheden van een kunstmatig eiland wel willen zien, kunnen we dat eiland gebruiken om de stroom geschikt te maken voor het net, en wellicht ook er een eiland naast leggen voor Schiphol 2.0

[Master Yoda 3]

Ik ben totaal niet tegen windmolens en ze zullen zeker op zee sneller hun break-even bereiken dat ze meer energie opleveren dan kosten (strikt genomen alleen naar de windmolen gekeken).

Maar ik denk dat onze overheid toch iets te optimistisch is met betrekking tot de capaciteitsfactor.

https://www.cell.com/cell-reports-sustainability/fulltext/S2949-7906(25)00269-1

Daarbij komen de toekomstige parken verder van de kust te staan:

https://windopzee.nl/onderwerpen/waar-staan-komen-windparken/

Aansluiten zal alleen maar duurder worden door de toegenomen afstand.

En dan is er nog zoiets als het opgestelde vermogen. Van PV weten we al dat je in de zomer het weinig oplevert (getuige negatieve of zeer lage prijzen), wat voor de consument met PV terugkosten met zich mee brengt. Voor wind gaat zoiets natuurlijk ook op. De routekaart gaat uit voor alleen NL tot 2030 dat er 21GW wind op zee gepland is. Het piekvermogen voor Nederland ligt rond de 21GW: https://x.com/BM_Visser/status/1618510927334150144

Stel dat er een capaciteitsfactor van 50% gehaald wordt voor wind op zee, dat betekent dat je voor de resterende tijd in de vorm van opslag/centrales back-up vermogen opgesteld moet staan en onderhouden moet worden. Ook dat kost geld. Of we moeten beseffen dat er niet op elk gewenst moment dezelfde hoeveelheid elektrisch vermogen beschikbaar is, maar willen wij dat?

[jorde]

Niets zonder nadelen maar je boerenverstand zit er dit keer toch echt naast. Windmolens op zee zijn rendabeler dan op het land. Ze kunnen veel hoger zijn waardoor ze veel effectiever zijn, je kan het grootschaliger aanpakken dan op het land. Voordeel is ook dat de Noordzee erg ondiep is waardoor aanleg niet zo duur is.
Factcheck: ‘Windmolens kosten meer energie dan ze opleveren en helpen het klimaat niet’ - De Correspondent

De laatste windmolens op de Noordzee zijn zonder subsidie aangelegd. Nu de rente is gestegen en sommige andere kosten is wel wat subsidie nodig. Maar bedenk dat fossiel netto veel meer subsidies krijgt.
Geen enkel bedrijf wil windmolenpark Noordzee bouwen

Onderhoud hebben ze maar heel beperkt nodig.
Onderhoud windmolens op zee ✅ | Tasman Professionals (1x per jaar, 20 jr lang)

Bonus is ook dat na aanleg windmolens op zee positief zijn voor het milieu. Dan bedoel ik niet alleen de groene energie die de maak energie snel terugverdiend, maar ook voor biodiversiteit en vis. De structuren onder water zorgen voor een rijker onder water leven. En de windparken zorgen voor veiliger zones voor vis zodat vis standen kunnen groeien. (Kansen voor de natuur door windparken | Wind op zee)

Negatieve impact is er op vogels, die in wieken kunnen komen. Inmiddels worden grote vogels en groepen vogels waargenomen en worden windmolens soms even stil gezet. (Voorbeeld: Zo beschermen we vogels rondom windparken | Eneco)

Inmiddels komt best wat van onze elektriciteit uit wind en met name wind op zee en het helpt ons om schone veilige energie te kunnen gebruiken zonder afhankelijk te zijn van andere landen.
(Totale elektriciteitsproductie | Nationaal Energie Dashboard kies bijv. laatste 12 maanden)

Voor de goede orde: ik ben niet verbonden aan wind energie (bedrijven).

Edit: geen inhoudelijke wijzigingen, maar wat bronnen toegevoegd.

Dank je voor de bronnen, ik heb het artikel gelezen. Alsmede gekeken naar de bronnen.

Als het specifiek gaat over de kosten in Euro's en hoe snel dit terug te verdienen zou moeten zijn, dan hebben we het over data van '90-'09. Niets recents, het zou me dan ook niet verbazen dat dit tegenwoordig een veelvoud van de gestelde conservatieve 8,5 maand terugverdientijd is geworden. Dit puur omdat we sinds 2018(?) geen bedrijven kunnen vinden die ze op zee willen bouwen.

Als het echt nog zo rendabel zou zijn dan stonden er bedrijven voor in de wacht om dit alsjeblieft te mogen doen.

Daarnaast kost onderhoud op zee mogelijk rond de honderd duizend euro per dag (de kosten van zo'n specifieke boot alleen al lijken te variëren tussen 100.000 en 150.000 euro per dag) en zijn er meerdere dagen per turbine nodig. Voor zover ik kan vinden beginnen de meeste turbines, zeker op zee, na 15 jaar meer en meer mankementen te vertonen waardoor de onderhoudskosten de pan uitreizen en ze eerder buiten dienst gesteld worden dan hun technische levensduur van ~20 jaar.

Gevoelsmatig zie ik vooral "mooi weer" berichtgeving over wind en zonnen energie voorbij komen. Waar we met zeer oude data hard proberen te maken dat het in 2026 nog steeds een even goede keuze is.

Ik heb niets tegen wind/zonnen energie voor de duidelijkheid (wie houdt er niet van schonere lucht), maar we moeten een hele stabiele energieopwekking kunnen garanderen. Als we dat zo schoon mogelijk willen doen, dan zullen we toch echt kernenergie moeten gaan gebruiken. Zeker gezien de vele datacenters die men wil plaatsen.

Daarnaast vind ik het belangrijk dat we niet afhankelijk zijn van Rusland qua gas, we hebben blijkbaar meer in euro's uitgegeven aan Russisch gas, dan we Ukraine hebben voorzien van leningen/geld. Terwijl de oorlog al een tijdje bezig is, en wij al láng hadden moeten zorgen voor een verminderde afhankelijkheid.

[KucingT]

Zoals gezegd is rente een heel belangrijke component, belangrijker dan bij fossiel. Die is nogal opgelopen. Dus nu zal er -tijdelijk en beperkt- subsidie bij moeten waarschijnlijk.
Wind op zee is iha duidelijk rendabeler dan op land overigens.

Er zijn veel winparken na 2018 zonder subsidie gerealiseerd, dat is echt een succesverhaal! Windparken op de Noordzee | RVO.nl

Over je 'gevoelsmatig zie ik vooral ..." iedere sector promoot zichzelf. Weet dat de olielobby veel sterker, rijker is dan de windsector. Hoe vaker je verhalen hoort, hoe 'waarder' ze klinken. En je vraag over rentabiliteit is er sterk een van hoe je subsidies toerekent. Ook de rekenkamer geeft aan dat fossiel veel meer gesubsidieerd wordt. Rekenkamer kraakt miljardensubsidies fossiele brandstoffen in EU | NT

Tot slot, de grafiekjes van het energieagentschap laten bizarre daling van de kosten van wind en zonneenergie zien. Dus, los van tijdelijke effecten zoals rentestanden is de trend heel duidelijk. Actual and forecast onshore wind costs, 2016-2025 – Charts – Data & Statistics - IEA (dit is echt een olie-bolwerk) en van de duurzame sector Costs-2025_Media-Briefing-Presentation.pdf (belangrijkste voor nu: ze zijn het eens over de richting: kosten gaan gemiddeld naar beneden).

[tw_gotcha]

Een kerncentrale kost een paar jaar om te ontwerpen en een jaar of 4-6 om te bouwen, aangenomen dat je eruit komt met vergunningen en vertragingen omdat bewoners geen kerncentrale in hun dorp willen. Dus als we vandaag beginnen hebben we binnen 10 jaar een kerncentrale. Blijkbaar is iedere opeenvolgende centrale sneller om te bouwen omdat je dan de kennis hebt.

Daarbij komt dat er veel nieuws te vinden is dat aantoont dat het bouwen van een aantal centrales in veel gevallen veel duurder uitviel dan begroot, denk 11 miljard ipv 3 miljard. De link hieronder geen neutraal artikel, hoewel ik denk dat ze de cijfers niet uit hun duim zuigen:
https://www.duurzaamnieuws.nl/nieuwe-kerncentrales-tien-keer-duurder-dan-zon-en-veel-te-laat/

Ik heb geen rekensommetje over de prijs per MW. Veel nieuws bronmnen izjn het erover eens dat het enorm duur is en langzaam gaat. (Bovendien willen we graag miljarden aan defensie uitgeven ineens, en er is nog woningnood en een vergrijzende bevoking, dus dit gaat niet versnellen, maar dat terzijde).

[Reactie gewijzigd door tw_gotcha op 27 januari 2026 08:54]

[demianmonteverd]

Ze zijn duur ja. Maar ze gaan ook behoorlijk lang mee. En een diverse infrastructuur voor de opwekking van energie die niet volledig op gas of kolen is gebasseerd. is best iets waar we in zouden kunnen investeren wat mij betreft. En laten we ook meteen meer gaan samenwerken met andere landen in de EU graag. Er is geen weg terug meer. Je word van het bord geveegd als je niet samenwerkt.

[tw_gotcha]

Mijn betoog is niet bedoeld als anti kernenergie, ik bedoel alleen te zeggen dat het zeker 10 jaar duurt als we nu beginnen, en dan hebben nog maar een deel van de vraag gecovered. Dus het is denk ik niet het een of het ander maar allebei

[MSalters]

Het nadeel van prijs per MW of prijs per MWh is dat je de zekerheid negeert. Bij een kerncentrale weet je die prijs voor 1 januari 2060 al vrij nauwkeurig. Dat is vrijwel allemaal afschrijven van bouwkosten. Zonne-energie per MW? Op 1 januari 2060 is dat peperduur (winter). Wind? Waarschijnlijk goedkoop, maar het kan ook peperduur zijn.

Voor dingen als ziekenhuizen wil je die zekerheid. Een datacenter kan eventueel nog dicht.

[tw_gotcha]

Mee eens, maar we hebben het dus we zijn nog tientallen jaren afhankelijk van andere bronnen. En als je naar Frankrijk kijkt, die centrales uit de jaren 70 hebben die eigenlijk afgeschreven zijn, ze weten niet wat ze ermee moeten. Vernieuwing van hun centrales die ouder zijn wordt geschat op 77miljard in 2020. Nu met geopolitieke spanningen kan het buitenland eenvoudigweg je toevoer van uranium dichtdraaien. Een windmolenpark breek je gewoon af.

[Reactie gewijzigd door tw_gotcha op 27 januari 2026 16:43]

[MSalters]

Ik noemde 2060 als datum niet omdat we dan net de centrales in bedrijf nemen. Het is juist halverwege hun levensduur (2035-2085).
Overigens is het Uranium risico vrij klein. Je vervangt de splijtstaven niet elk jaar of decennium.

[digistamremco]

Ik ben alles behalve een specialist, maar zo'n molenparken in de Noordzee, mijn boerenverstand kan er niet aan uit. Dat moet toch een massa middelen vragen om zo'n park te maken en onderhouden? Brengt dat ooit überhaupt iets op?

Jazeker, maar hoeveel hangt ervan af wat je definitie van iets opleveren is; Een windmolen in dit soort offshore parken is doorgaans al binnen 3 tot 6 maanden tot maximaal één jaar energieneutraal. In deze korte periode wekt de turbine evenveel schone stroom op als nodig was voor de productie, plaatsing en uiteindelijke ontmanteling. Met een totale levensduur van 20 tot 30 jaar levert een windmolen netto zeer veel groene energie op.

De economische terugverdientijd is wat langer; geld om te investeren kost geld zoals iedere economie leraar je kan vertellen.maar de meeste moderne windmolens hebben een economische terugverdientijd die relatief kort is in verhouding tot hun levensduur, vaak rond de 10 jaar. Je moet daar dus concureren met andere energie vormen die wellicht op korte termijn sneller winstgevend zijn. een groot zonnepark bijvoorbeeld is doorgaans binnen 6 tot 10 jaar financieel winstgevend, maar het wordt steeds lastiger om goede locaties te vinden met nog ruimte op het stroomnet.

De energieprijs is sterk afhankelijk van het mix van energiebronnen op je net. Heb je teveel zonnevelden, dan wordt de energieprijs eerder te laag (of negatief) als de zon schijnt en moet je vaker afschakelen en worden zonnevelden minder winstgeven. heb je teveel windmolens, dan gebeurd dat bij weel wind. Je energiemix op je net dus heel erg bepalend voor de winstgevendheid. Voor de levingszekerheid en voor de financiele gezondheid van je energieleveranciers is het dus super belangrijk een juiste mix te krijgen van wind, zon, fossiel (voorlopig nog nodig) , energie opslag, hydropower (ook vaak een soort opslag) en nucleair. en dan ook nog allemaal binnen een redelijke afstand van de energieafnemers. want bij transport van energie gaat ook veel energie verloren

[DropjesLover]

Vertical Axis Wind Turbines bestaan qua ontwerp al 80 jaar, maar zijn domweg niet efficient genoeg. Ze halen een windsnelheid van 1 tot 2,5, terwijl "normale" windmolens tot 5 a 6 gaan, veel harder en efficienter dus.

Helaas is een kerncentrale zeker _niet_ goedkoper, eerder dat windturbines een fractie van een kerncentrale kosten. Ook in bouw / doorlooptijd.

Onderhoud aan een windturbine is minimaal. Olie verversen, smeerbeurt en weer een jaar door.
Een windturbine is relatief domme techniek, met weinig draaiende delen.
Een kerncentrale, daar loop je pas leeg op onderhoud met veel draaidende delen (turbine, pompen) maar ook materiaal-aantasting, etc.

[demianmonteverd]

Beveiliging, etc..

[PolarBear]

Ik ben alles behalve een specialist, maar zo'n molenparken in de Noordzee, mijn boerenverstand kan er niet aan uit. Dat moet toch een massa middelen vragen om zo'n park te maken en onderhouden? Brengt dat ooit überhaupt iets op?

Nou ja er is natuurlijk best wat subsidie naar toegegaan. Rond 2020 zijn er parken aangelegd zonder (extra) subsidie.

Je ziet meer en meer van die molens die rond hun eigen as draaien en dergelijke ipv die reuze "ventilators".

Waar dan? Naar wat ik weet zijn die buiten wat niche toepassingen domweg niet efficiënt genoeg.

Niet beter hypermoderne kerncentrale bouwen voor een fractie van de kost en de wetenschap nog even de tijd geven om die windmolens nog te optimaliseren?

Een kerncentrale kost echt niet een fractie van de kosten van een windmolen park. Daarbij zijn extra kerncentrale's een goed idee, maar lijkt het mij handig om zo een gevarieerd mogelijke energie mix te hebben. Voor het bouwen en in de lucht houden van kerncentrales zijn we ook van de rest van de wereld afhankelijk.

[RoyD]

Nee, geen enkel park is aangelegd zonder subsidie. Ja, een aantal windmolens zijn geplaatst zonder subsidie maar de aansluitingen(stroomleidingen) worden allemaal 'gratis' aangelegd, oftewel gesubsidieerd via de energieheffingen en de vaste kosten van een stroomaansluiting waar particulieren zich blauw aan betalen. Het totaal aan verwachte aansluitkosten hiervoor ligt boven de 90 miljard (zonder de plaatsingskosten van de windmolens en de garantieprijzenkosten voor windstroom). En dan hebben we politici die roepen dat kerncentrales te duur zijn.

[demianmonteverd]

Roy, we leggen ook wegen aan. Die kosten zijn ook voor de staat. Zonder wegen kun jij geen brood kopen bij de bakker of supermarkt. Zonder stroom ook niet. Er word de hele tijd eenzijdig en onpraktisch naar dit onderwerp gekeken. Dat komt door de berichtgeving over dit onderwerp misschien, zie je hier ook op dit forum toch?

[RoyD]

Ja, maar die wegen (stroomleidingen) worden exclusief aangelegd voor de zeewindmolens. Dus die kosten zijn ook exclusief die windmolens aan te rekenen. Bij kerncentrales zouden ze in de huidige infrastructuur ingepast kunnen worden. Een versterking van het (landelijke) stroomnet, door meer stroomgebruik, is bij kernenergie ook nog wat gunstiger: de piekopwekkingscapaciteit bij windmolens zal hoger zijn dan bij kernenergie. De overtollige capaciteit zal afgevoerd moeten worden naar het buitenland.

[batteries4ever]

Kernenergie kost op dit moment iets van 2-3 zoveel als zon/wind energie en -idioot genoeg! - de subsidies op fossiele brandstoffen zijn iets van 2-3 zo hoog als op wind. Zie @wildhagen hierboven.

[RoyD]

Waar betaalt de staat dan geld om fossiele energie te gaan gebruiken? Nergens, want er zijn geen subsidies op fossiele energie maar alleen belastingkortingen. En zonder die belastingkortingen zou de industrie hier weg zijn door de hoge kosten en in het buitenland haar uitstoot maken. Dus voor het klimaat maken de belastingkortingen niets uit. Wel voor de belastinginkomsten hier. Die zouden veel lager zijn als de bedrijven niet meer in Nederland zouden zitten.
Overig is het naïef om de stroomprijzen van zon en wind te vergelijken met stabiele stroomopwekking. Want die stabiele stroomopwekking (reservecapaciteit) moet geheel in stand worden gehouden omdat de groene energie zo onzeker is. En die kosten worden doorberekend op de momenten dat groene energie niet levert. Het cijfer van 2-3 keer zoveel keer klopt dus geheel niet als je de aansluitkosten van de windmolens en het onderhouden van de reservecapaciteit meerekent.

[Reactie gewijzigd door RoyD op 28 januari 2026 09:24]

[batteries4ever]

Of die bedrijven nu op wind/zon of op fossile brandstof draaien maakt op zich weinig uit, en dan belastingvoordeel verstrekken als ze op fossile brandstof draaien is gewoon subsidie.

Je laatste argument is waar voor b.v. gascentrales die bijschakelen als nodig - de kosten zijn daar vooral voor de brandstof, dus die dingen maar een deel van de tijd gebruiken maakt het dan per kWh weliswaar wat duurder omdat de vaste kosten per kWh toenemen, maar dat gaat... en is het ook waard, niemand zit graag in het donker!
Maar bij kerncentrales zijn het niet zozeer de variabele brandstofkosten maar de enorme bouwkosten die de stroomprijs veroorzaken. Kerncentrales dus alleen bijschakelen als er geen wind/zon is wordt dus direct erg duur en beperkt de inzetmogelijkheden voor kernenergie. Dat cijfer van 2-3 klopt daar wel degelijk en dan zit zo'n gevalletje Tsjernobyl/Fukushima er nog niet bij, want die kosten worden vrolijk op het publiek verhaald, simpelweg omdat die dingen niet te verzekeren zijn.

[RoyD]

Nee, nogmaals belastingvoordeel is geen subsidie. Bij subsidie krijg je geld (gegeven door de overheid) en bij belastingkortingen hoef je minder te betalen maar krijgt de overheid nog steeds geld van jou.

Je zegt dat het dan wat duurder wordt maar dat klopt niet. Het wordt veel duurder met groene energie. De vaste kosten blijven gewoon doorgaan het hele jaar. Dat kun je ook zien aan de stroomprijs voor de eindgebruiker: Nergens in de wereld zo hoog als in de EU (vooral DE en NL) door heffingen (die weer gebruikt worden om groene energie te stimuleren).

En kerncentrales bijschakelen bij groene energie is inderdaad erg dom. Je moet gewoon grotendeels betrouwbare stabiele kernenergie gebruiken en niet instabiele groene energie. Kijk naar Frankrijk met haar kernenergie. Het land met de goedkoopste en schoonste stroom van Europa (zie Stroom Frankrijk ). Kerncentrales zijn inderdaad duur om te bouwen maar ondertussen hebben we al veel meer uitgegeven aan vergroening en wil het nieuwe kabinet daar nog 200 miljard bij doen en jagen we ondertussen onze industrie weg met onbetaalbare energie. Dit zal economisch een enorme weerslag hebben.

[VOODOO_WILLIE]

Voor het bouwen en in de lucht houden van kerncentrales zijn we ook van de rest van de wereld afhankelijk.

Voor het bouwen en in de lucht houden van windturbines zijn we ook van de rest van de wereld afhankelijk. Alle benodigde tonnen ijzer, koper, aluminium, neodymium, composieten, balsahout, smeerolie, etc, groeien tenslotte óók niet lokaal aan de boom hier.

[Coolstart]

Ik denk dat je er niet meer naast kan zitten. Eerst een vooral: Wind is goedkoper of even duur als traditionele kerncentrales. Dat komt vooral omdat er bij wind concurrentie is. Kencentrales bouw je ook niet op een maand. Dat duurt 10-15 jaar.

Dan heb je nog technologische evolutie. Die hebben we vooral bij kernenergie nodig. SMRs zijn bijvoorbeeld nog vollop in ontwikkeling. Die zouden goedkoper zijn dan traditionele kerncentrales. De hypermoderne centrales waar jij over spreekt bestaan dus nog niet. Er is nog meer R&D nodig. Frankrijk en UK zetten er op in. Er zijn 40 bedrijven actief. Ik denk dat we beter even afwachten en in tussentijd hypermoderne windmolens plaatsen.

Ik denk dat je je vooral eens moet inlezen in die materie alvorens je conclusies maakt. Dat is belangrijk voor elk topic natuurlijk. Het lijkt wel alsof we die reflex kwijt zijn.

[GarBaGe]

...Niet beter hypermoderne kerncentrale bouwen voor een fractie van de kost...

Ik ben niet tegen kerncentrales en vind dat we hier meer mee moeten doen.
Maar... een kerncentrale tegen een fractie van de kosten van een windmolenpark?
Nee, eerder andersom.
Volgens AI, kost een kerncentrale om en nabij de 9 miljard EUR per GW, terwijl een offshore windmolenpark 3 miljard EUR per GW kost.
De kerncentrale is 3x duurder.

[Dominique1]

Bij windmolens gebruiken we onze "eigen" wind. Met een kerncentrale ben je weer afhankelijk van een ander land voor de brandstof en de bouw kosten lange tijd.

[MornixRS]

Zoek eens op wat de kosten zijn van een kerncentrale op zowel de korte als lange terrmijn. Daarbij gaan de ontwikkelingen in renewables echt vele malen sneller dan bij kernenergie.Ik vind die grote ventilators trouwens prachtig om te zien.

[AOC]

Wat het ook opbrengt is zeer fijn composiet materiaal in de natuur (fijnstof) wat niet/nauwelijks afbreekbaar is. Onderzoeken lopen nog wat voor effect dit heeft op dier en mens

[batteries4ever]

- verplaatst -

[Reactie gewijzigd door batteries4ever op 27 januari 2026 14:23]

[Autisme_tech]

Wat ik me dan afvraag is leveren de zonnepanelen op de daken van de huizen dan niet genoeg op? Aangezien er wel boetes betaald moeten worden als men tegenwoordig terug levert?

[PolarBear]

Dat heeft toch meer met de netcapaciteit te maken? Woonwijken vol zonnepanelen aangesloten op een laag en middenspanningsnet wat helemaal niet op terugl everen én extra elektriciteitsvraag (auto laden, warmtepompen etc) is berekend?

[KucingT]

Zon levert best wat op, maar wind levert veel meer energie op. Daarbij gaat het ook om wanneer. Het is fijn om zon en wind te combineren omdat je daardoor meer gespreide opwekking krijgt.

[Sissors]

Nee dat doen ze niet. Op een gemiddelde woning kunnen ze niet het energie verbruik van de bewoners afdekken (let op; Ik schrijf hier energie verbruik, niet elektriciteitsverbruik! En een gemiddelde woning, dus inclusief flats en dergelijken, als je voldoende dakoppervlakte hebt kan alles natuurlijk).

Maar daarnaast leveren windmolens, zeker op zee, heel veel consistenter stroom. Je zonnepanelen leveren in de zomer overdag een hele hoop energie. En met accu's kan je daarmee ook wel de nacht doorkomen. Maar in de winter leveren ze nauwelijks iets.

[batteries4ever]

Dat heeft vooral te maken met de mix: als je alles met zonnepanelen probeert af te dekken gaat het elke nacht en elke winter "mis", terwijl je op stralende dagen in de zomer veel te veel produceert. Dus het is handig om een mix van zon, wind, nucleair, fossiel (helaas) etc. in te zetten om je energievoorziening zeker te stellen tegen lage kosten en C02 productie.

[Ypho]

Pointer heeft een tijd terug een interessante podcast gemaakt over de Schaduwvloot en het saboteren van (onder andere) datakabels in zee. Hoe ze te werk gaan, wat ze doen, en waarom er niemand voor opgepakt wordt: https://pointer.kro-ncrv.nl/spionnen-op-de-noordzee

[Coolstart]

en waarom er niemand voor opgepakt wordt:

Vooral dat. We gaan die spionageschepen echt moeten in beslag nemen. Enteren, controleren en in geval van twijfel aan wal brengen.

Ik sprak laatst met een kolonel op rust en hij zei dat we defensie nu vooral moeten richten op het verijdelen van sabotageacties. Alle belangrijke installaties moeten bewaakt en beschermd worden. Hij zei ook dat versnippering van de legers in Europa een probleem vormt. Europe moet 160 wapensystemen operationeel houden. Onderhoud, logistiek, opleiding etc. Amerika moet er maar 30 operationeel houden omdat ze allemaal het zelfde wapensysteem gebruiken.

Wij gaan de Noordzee echt moeten verdedigen met alle Europese landen. Dit is echt iets voor een Europees leger zodat we met 1 strategie en tactiek de Noordzee kunnen verdedigen met zwaar bewapende eliteroepen die instant kunnen reageren en de macht hebben om verdachte schepen te onderzoeken van kop tot teen.

[Toine1]

Quote: Het land (=Rusland) wordt ervan verdacht internetkabels te hebben beschadigd en zou mogelijk ook de gaspijpleiding Nord Stream 2 hebben opgeblazen. Er is nooit eenduidig bewezen wie er voor de sabotage verantwoordelijk was.

Vreemd, want alle bewijzen mbt de North Stream wijzen toch naar Oekraïne, sterker nog er zouden zelfs twee verdachten uit Oekraïne zijn opgepakt. Hebben jullie nieuwe info hierover?

https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6376551/in-italie-aangehouden-nord-stream-verdachte-toch-aan-duitsland-overgeleverd.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F

[YannickSpinner]

Vind ik een goede toevoeging!

[AOC]

@ 0:35

YouTube: Van Weel zegt OPEENS dat hij VERDACHTE Oekraïense officier betrokken bij PIJPLIJNACTIE tóch toeliet

Is dit niet per ongeluk een bevestiging over de pijpleiding+Oekraïne?

[GurbieV]

Video's met zoveel hoofdletters in de titel neem ik niet serieus... Zou het niet eens kijken. Dan weet je al dat het sensatiezucht is.

[AOC]

Video's met zoveel hoofdletters in de titel neem ik niet serieus... Zou het niet eens kijken. Dan weet je al dat het sensatiezucht is.

Heb je geluisterd wat de Minister van Buitenlandse Zaken (VVD) in de video zegt? Titel mag je gerust negeren.

[MSalters]

Vuistregel bij titels met zoveel hoofdletters: nee.

[PolarBear]

Misschien moet Nederland dan ook extra investeren in extra materieel voor marine en kustwacht. De kustwacht heeft 1 operationeel vliegtuig. De marine had vroeger 13 PC-3 (maritieme patrouillevliegtuigen), nu nul. Het aantal patrouillevaartuigen is beperkt.

[ZwolschBalletje]

In 2022 (na de invasie van Rusland in Ukraine) stelde de Nederlandse regering al het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (pbni) op, met dezelfde doelstelling als nu in de Noordzeeconferentie opnieuw is uitgesproken: zorgen dat je sabotage op de Noordzee kunt detecteren, verhelpen en voorkomen.

Van dat plan is in 4 jaar bedroevend weinig terecht gekomen: na anderhalf jaar lag er een eerste aanzet tot een strategie, terwijl intussen de drie schepen van de Kustwacht tot wel 43% van de tijd niet inzetbaar waren.

Vorige week bleek dat de ambities om de beveiliging op de Noordzee tot zeker 2027 op een laag pitje staan, en die inspanningen moeten “zo min mogelijk beslag leggen op tijd en capaciteit”. Volgens minister Tieman komt in 2030 75% van onze stroomvoorziening van zee, maar een besluit over het vervolg van het PBNI (zeg maar, plannen ook omzetten in acties) is aan het volgende kabinet. Dus hoeveel waarde ik nu moet hechten aan de afspraken die op de Noordzeeconferentie zijn gemaakt, is voor mij nog niet helemaal duidelijk.

[kodak]

In 2023 was er ook een Noordzeetop, met dezelfde landen en zelfde soort prioriteiten. Eigenlijk staat er vooral dat ze meer gaan samenwerken. Maar dat was 3 jaar geleden ook al het plan. Dus of men doet steeds te weinig of het is vooral politieke marketing. Als het tot nu toe te weinig is dan mag er wel verantwoording verwacht worden waarom men niet genoeg doet.

[Smit Willen]

Hopelijk blijft het niet bij mooie plannen, maar wordt de beveiliging ook echt serieus aangepakt.

[Dominique1]

Verkeed geplaatste reactie!

[Reactie gewijzigd door Dominique1 op 27 januari 2026 10:25]

[iworx]

Ben ik de enige die een 'eend met een bandana' ziet in die foto?

[Basszje]

Tijd om ook de illegale boten die meerdere keren per week door de noordzee te varen aan te pakken. Geen idee waarom je je niet aan de wet hoeft te houden als je een grote boot hebt met gesanctioneerde goederen.

[MSalters]

Welke wet? De regel in het internationaal zeerecht is dat het nationaal recht van de vlag op de boot geldt. Dat is zelden ons recht.
(De uitzondering is in onze territoriale wateren, 12 mijls zone)

[mbbs1024]

Er ontbreekt dan toch wel wat in dat zeerecht, als op heterdaad betrapte boten niet mogen aangehouden worden.
En landen als de VS trekken er zich al helemaal niets van aan, die bombarderen en enteren schepen zomaar zonder enige vorm van bewijs, en niemand doet hen wat.