België produceert recordhoeveelheid zonne-energie, vijfde meer dan in 2024

België produceerde in 2025 ruim een vijfde meer zonne-energie dan in het jaar daarvoor, zo blijkt uit voorlopige cijfers. Naar verwachting is de totale jaarproductie ruim 10TWh, wat een record is. Ruim een derde van de elektriciteit die in België wordt opgewekt, komt uit hernieuwbare bronnen.

Het record is volgens hoogspanningsnetbeheerder Elia deels te danken aan de uitbreiding van het aantal zonnepanelen in België, maar ook aan een 'uitzonderlijk zonnig jaar', aldus VRT. De elektriciteitsopwekking uit windenergie daalde iets in 2025. In totaal zorgden alle hernieuwbare bronnen voor elektriciteit voor 34 procent van de Belgische stroomproductie, ofwel 22,4TWh.

Net iets meer elektriciteit werd in 2025 met kerncentrales opgewekt, namelijk 22,5TWh. Vooralsnog is kernenergie dus nog de belangrijkste bron voor elektriciteit in België. Overigens daalde de absolute elektriciteitsopwekking met kernenergie al met bijna een kwart.

Verder blijkt volgens Elia dat het totale stroomverbruik van België in 2025 vrijwel stabiel is gebleven. Voor het derde jaar op rij gebruikten Belgen ongeveer 80TWh. Het land importeert meer stroom dan het exporteert. Zo werd er in 2025 netto 10TWh uit zowel Frankrijk als Nederland geïmporteerd.

Reacties (216)

[SMGGM]

Overigens daalde de absolute elektriciteitsopwekking met kernenergie al met bijna een kwart.

Het moet ook gezegd worden dat er in België dit jaar alleen 3 kernreactoren zijn gesloten (Doel 1, Doel 2, Tihange 1) wat meteen de verklaring is voor de sterke daling. Ga je volgend jaar de cijfers van dit jaar vergelijken, dan zal er terug een sterke daling zijn (2 van de 3 reactoren zijn in de 2de helft van 2025 gesloten).

[dasiro]

Inderdaad, baseload-opwekkers zijn cruciaal om een betrouwbare voorziening te hebben en die afbouwen ten koste van zeer volatiele bronnen zoals wind en zon zorgen voor enorm veel fluctuatie op het net en de markt, getuige het feit dat er nu al meer dan 10% wordt ingevoerd is ronduit rampzalig met het alsmaar groter aandeel EV's en de bouw van datacenters.

We hadden 20 jaar geleden al moeten beginnen bouwen aan nieuwe centrales, maar nu is het te laat, want niemand gaat nu nog Rosatom vertrouwen om een nieuwe centrale neer te zetten en de SMR's zijn jammer genoeg nog steeds geen marktrijpe optie.

[sprankel]

Baseload nucleair maakt enkel economische logica als je tov gas/kool centrales moet concureren.

Hernieuwbaar zonder brandstofkost, zonder personeelskost en met nauwelijks afschrijving concureert een nucleaire installatie diep in het rood. Daarom dat Engie 2 miljard wou bovenop de energieprijs om die centrales in belgie verder open te houden (8 miljard had de EU niet ingegrepen)

Simpel gezegd stuur ik met plezier mijn opwek op het net voor 40 euro/MWh maar nucleair draait verlies onder de 90 euro/MWh. En voor nieuwbouw moet je een prijs hebben van rond de 150 euro/MWh terwijl de eindklant variabele energiecontracten afsluit van +/- 100 euro/MWh

Heel dat idee dat nucleair 'goed' is voor baseload is een omgedraaid verhaal, nuclair kan niet of heel moeilijk zijn vermogen regelen dus je kan ze simpelweg voor niets anders gebruiken dan baseload. Het is geen feature, het is een gigantische beperking.

Dat ze goedkoop zijn zoals de 'goedkope' nucleaire energie van Frankrijk gaat ook enkel op als je compleet negeert hoeveel belastingsgeld er via de achterdeur naar toe gaat. Frankrijk recycleert zijn nucleaire brandstof om te hergebruiken (hiep hiep hoera) maar het kost wel meer om die brandstof te recyclen dan ze nieuw aan te kopen. Waarom? Voor de grote hoeveelheden geisoleerd plutonium die je toevallig als bijproduct over houd. En dan kan je over dat plutonium een bepaalde mening hebben maar dat Frankrijk dat allemaal doet om economische redenen is een fabeltje.

[rossecorp]

"Hernieuwbaar zonder brandstofkost, zonder personeelskost en met nauwelijks afschrijving concureert een nucleaire installatie diep in het rood."

Hernieuwbaar leidt tot een aanbodgestuurde economie in plaats van een vraaggestuurde economie. Dat betekent concreet dat je je activiteiten plant op de momenten dat energie voorhanden is. Zie de zachte dwang om de wasmachine aan te zetten als de zon schijnt. Maar zo werkt dat natuurlijk niet met werktijden. We werken geen 16 uur per dag in de zomer om in de winter thuis te blijven.

De kosten van nucleair worden met name opgedreven door ellenlange procedures en het risico dat er uiteindelijk geen vergunning wordt afgegeven. Moderne, kleine centrales kunnen soms zelfs in 3 jaar gebouwd worden. Daar komt minimaal 10 jaar bij voor juridische aangelegenheden. Als we dan geen planeet B hebben en realistische eisen willen qua veiligheidseisen, dan kan het juridische circuit minimaal gehalveerd worden.

Dat drukt de kosten flink. En bovendien is de vraag wat "de prijs" is niet zo relevant. Wat wel relevant is wat de prijs is als het donker en windstil is en we effectief nauwelijks achtervang meer hebben.

[sprankel]

Graag ontvang ik een bron van waar kleine nucleaire installaties effectief gebouwd zijn op 3 jaar tijd binnen budget met een volledige kosten analyse voor zowel bouw als afbraak na levenstermijn (afbraak is gigantisch duur, vandaar dat die normaal een pensioen aanleggen)

Het argument ja maar regeltjes, genoeg werelddelen waar ze daar niet om geven.

Naast het economische plaatje slaagt je vergelijking mank, je wilt nucleair gebruiken om in een vraag gestuurde markt te blijven maar nuclear kan zijn vermogen niet regelen in functie van vraag. Simpel gezegd, je kan niet een nucleaire reactor opstarten op het moment wij beslissen allemaal onze EV op te laden of als maandag de fabrieken opstarten.

Nucleair is dus gedoemd om zoals het altijd al was base load te doen (minimum vermogen dat we sowiezo altijd nodig hebben) waarbij je vervolgens iets anders nodig hebt om effectief aan de vraag te voldoen. Of je nu wel of niet in het hernieuwbaar verhaal stapt, dat verhaal veranderd niet.

En gelet peak demand 3 keer hoger is dan base load zal je dus altijd veel meer vermogen in regelbaar vermogen moeten steken waarbij het dus geen enkel probleem is om alles in regelbaar vermogen te steken.

Uit wat dat regelbaar vermogen dan moet bestaan is een heel andere discussie die je tevens kan voeren in het wel of geen hernieuwbaar verhaal.

[rossecorp]

Linkje:

https://www.sustainabilitybynumbers.com/p/nuclear-construction-time

"...maar nuclear kan zijn vermogen niet regelen in functie van vraag"

Dat doe je dan ook niet. Nucleair draait gewoon altijd door en de energie die je lokaal niet direct verbruikt lever je aan Noorwegen om de stuwmeren te vullen of lokaal aan fabrieken die waterstof of ammoniak produceren. Of om batterijen te laden die de oplossing moeten zijn voor wiebelenergie.

En kernafval? Het is geen 1980 meer. Wélk soort kerncentrale? Wélk afval? En hoezo is dat afval?

[sprankel]

Je link samengevat zegt dat een nucleaire installatie bouwen even snel kan als vroeger met een doorloop tijd van 5 tot 8 jaar en dat een kleinere reactor vs een grotere geen verschil maakt.

Dat is op zich allemaal niets nieuw.

Waarom zou een stuwmeer of waterstof productie 100 euro/MWh betalen om een nucleaire reactor rendabel te houden als ik mijn hernieuwbaar verkoop tot tegen 0 euro/MWh? (Bij negatieve prijzen snijd ik mijn opwek automatisch)

Waar is je business case want in de praktijk als ik aan 0 verkoop dan is die nucleaire reactor ook aan 0 aan het verkopen (hij moet doordraaien) waarbij je dat verlies later maar moet zien in te halen.

Je enigste winst moment is als er veel vraag is, weinig aanbod en er 200/MWh betaald word maar dan kan je niet opschalen om je verlies te compenseren.

De realiteit is dat baseload net overgenomen word door hernieuwbaar en dat je economisch kansloos bent om daar te proberen concureren.

Wat betreft "batterijen die het wel oplossen", ik ga niet spreken over future batterij techniek binnen 30 jaar maar met wat we nu hebben en wat er in de nabije toekomst pipeline zit, compleet kansloos. Het zullen eerder gas centrales van de laatste generatie zijn die tevens op waterstof kunnen draaien die de bulk van het werk doen nu en voor de nabije toekomst.

En als ik stroom over heb en ik zonder probleem die (bijna) gratis aan jou wil verkopen dan kan je daar van profiteren door aanbod te volgen. Of je doet dat niet en je betaald soms niets, soms rond de 100 tot 150 euro/MWh, wat is het probleem? Dat je schrik hebt dat het licht zal uitgaan?

Dat heeft meer te maken met een overheid die geen visie heeft en specifiek voor Belgie, wel zeggen dat ze gascentrales gaan bouwen maar als puntje bij paaltje komt staan ze er niet.

[Guru Evi]

Het probleem is dat niets 0 euro kost. Als de energie nul kost dan is iemand anders het elders aan het subsidiëren. In de EU verplichten we dus nucleaire en andere stabiele bronnen af te sluiten om de duurdere energie rendabel te laten zijn, en dat is concurrentievervalsing.

Dat is een probleem want als energie echt 0 kost zou de vraag oneindig groot moeten zijn. We investeren dus in systemen die niet stabiel blijken, waardoor de totaalprijs van energie snel omhooggaat. Vanwege het afsluiten van kern energie ten voordele van import energie zijn de prijzen vorig jaar met 17% gestegen in België, olie import met 3% en CO2 uitstoot met 1.5% ondanks reducties vanwege nieuwe regelgeving (lees: belasting) op commerciële transport (lees: vrachtwagens) waardoor transport duurder wordt.

Dit artikel maakt die dingen niet duidelijk, hoe meer zogenaamde groene energie, hoe meer CO2 we uitstoten, hoe duurder de energie wordt en hoe meer we afhankelijk worden van buitenlanders inclusief Rusland, China en het Midden Oosten.

[sprankel]

De reden dat je 0 euro betaald is dat je met een product zit dat meteen verbruikt moet worden en je niet kan houden.

De vraag is eigenlijk omgekeerd, als de energieprijs negatief gaat, als niemand nog (extra) elektriciteit wilt, als er zoveel aanbod is dat het geen waarde meer heeft en dus afval is, waarom word het dan nog geproduceerd?

Het antwoord is nucleair die niet kan stoppen met produceren gecombineerd met scheef getrokken subsidies, windmolens/zonnepanelen die subsidie krijgen per MWh (groene certificaten) en opwek bij consumenten die een fixed prijs krijgen of erger, mogen salderen of terugdraaiende tellers hebben.

Haal die subsidie en dat nucleair verhaal weg en niemand produceert nog tegen negatieve prijzen behalve dat je een heel land vol hebt geletd met zonnepanelen die niet automatisch kunnen schakelen in functie van marktcondities (maar dat bekijk ik nog altijd als een gevolg van een falend beleid/visie)

Dat die electriciteit van mijn opwek niet gratis is spreekt voor zich, die installatie moet ook afbetaald worden. Maar waarom zou ik mijn opwek afsnijden op pakweg 20 euro/MWh? Mijn afschrijving is niet harder of sneller als ik toch verkoop aan 20/MWh dus ik snijd pas af als de prijs negatief gaat. En om mijn afschrijving rond te krijgen kijk ik vooral naar eigen verbruik en alles wat erbij komt is mooi meegenomen.

Waar al die "ja maar we hebben nucleair nodig" discussies echt om draaien is welk regelbaar vermogen we nodig hebben als hernieuwbaar ons in de steek laten.

Mijn antwoord daarop blijft, nucleair kan dat niet oplossen en als het over betaalbaar gaat is het totaal van de pot gerukt.

Het achterliggende plan is om groene waterstof te importeren welke geproduceerd kan worden in gebieden met lage bevolkingsdichtheid. Denk aan stranden met ideale wind condities waar geen mensen wonen. Daar kan je veel goedkoper dan hier mega wind turbines zetten, omzetten naar waterstof en verschepen om gas centrales hier op waterstof electriciteit te maken als de lokale opwek niet voldoende kan leveren.

Bovendien zit je nog met het industriele warmte probleem waar je sowiezo naar waterstof moet kijken, we zijn heel goed om met warmtepompen een huis te verwarmen maar stoom van 300 graden op 10 bar is een ramp om elekrisch te doen.

Het bijkomend idee is dat we afstappen van de macht van regio's waar toevallig olie en gas in de grond zit. En dat we eindelijke een eerlijke energiemarkt krijgen want als we morgen ons olie verbruik halveren zegt het klimaat danku maar je portomonee voelt er niets van, de OPEC beslist dan gewoon om de helft minder olie op te pompen en wij betalen nu 2 keer meer per eenheid olie. Ook kernenergie zit met hetzelfde probleem, je bent afhankelijk van landen waar het toevallig in de grond zit.

Of je moet doen zoals Frankrijk, een eigen munt gaan afdwingen in Afrika (CFA / XOF / XAF) zodat die landen defacto verplicht zijn uranium erts te verkopen aan Frankrijk. Lang verhaal wat ik hier nu niet uit te doeken ga doen maar proper is dat verhaal niet en vroeg of laat krijg je er de rekening voor.

[Guru Evi]

Met nucleair heb je een voorspelbare energie, waarom wordt er blijvend geproduceerd met wind/zon, juist omdat je die niet kunt uitschakelen, panelen gaan kapot als de zon schijnt zonder verbruik (de energie moet ergens naar toe) en remmen op windmolens zijn zwaar en duur en zorgen tot oververhitting en brand.

Als de markt een voorspelbaar energie teveel heeft kun je tenminste grote verbruikers zoals aluminium, staal, grote koeling/verwarmingssystemen en datacenters op een programma zetten, grote verbruikers schaal je echter niet op en neer als de wind of als een wolk, maar langzaam aan, anders, opnieuw doe je meer schade. Maar als je weet dat je om 2u een periode van 4u hebt om goedkopere energie te verbruiken wordt dit aantrekkelijk. Voor pieken af te vlakken heb je altijd duurdere systemen nodig, dat wordt dus ingebakken in de kost van “groene” energie.

Uranium zit overal in de grond en ook in zeewater, België heeft zat oude koolmijnen, kool is zo ongezond, niet vanwege de koolstof - omdat het uranium bevat. Uranium is goedkoop, het is zoals altijd, de reguleringen die het duur maken omdat nucleair “eng” is volgens de regering.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 28 december 2025 19:57]

[sprankel]

Sorry maar er staan zoveel onwaarheden in je tekst.

Als een paneel volledig opgeladen is staat het op zijn maximum vermogen en neemt het geen energie meer op. Feitelijk is een zonnepaneel een soort van mini batterij of beter gezegd een condensator

Dat het vervolgens zou oververhiten of kapot gaan slaagt nergens op. Dat zou willen zeggen als het net wegvalt en dus de omvormer uitschakelt je panelen de vuilbak inkunnen omdat de panelen hun vermogen niet kwijt kunnen.

De windmolens met zware remmen? Ze draaien die gewoon uit de wind richting en indien van toepassing is dat niet meer dan een vergrendelings pin in te schuiven om de molen permanent te blokkeren (zelfde principe als park in een automatische versnellingsbak)

Wat je vervolgens over uranium verteld over kolen, de enigste waarheid is dat er sporen van uranium in kolen zitten, je zou al snel een paar duizend ton kolen moeten verbranden om 1 kilo uranium uit de assen te krijgen, totaal absurd om dat te gebruiken als bron van je uranium.

[Guru Evi]

Zelfs op kleine panelen staan waarschuwingen niet in een open circuit in blote zon te leggen of onbedekt te bewaren. Voor commerciële panelen gebruiken ze minder omvormers en staan er meer cellen in zowel serie als parallel waardoor meer stroom die niet gebruikt wordt doorheen de panelen loopt. Het grootste risico is niet dat ze allemaal in één dag stuk gaan, maar de panelen en omvormers gaan sneller stuk, een zonnecentrale moet met subsidies neergezet worden en rond de 10-15 jaar zonder veel problemen draaien om rendabel te zijn, daarna beginnen ze zoveel problemen te krijgen dat het beter is het bedrijf failliet te verklaren en de boel uit te schakelen.

Wat jij zegt is voor een ideale diode, in de echte wereld worden panelen merkbaar warmer indien ze in de zon staan zonder verbruik, er beginnen wervelstromen op te treden in de panelen, een cel levert meer dan de andere etc wat leidt tot sommige cellen die meer spanning krijgen, meet maar eens zelf, een enkel paneel die onder belasting 100V piek kan leveren kan met gemak 140V meten in open circuit. Daarmee dat als je ooit een centrale tegenkomt die langdurig uitstaat, de panelen op 90 graden gezet worden, ze genereren nog steeds stroom maar stukken minder.

In de laatste 10-20 jaar zijn er maar weinig windmolens die vastgezet of geremd kunnen worden - zulke mechanismes zijn te duur en niet rendabel - zelfde probleem met de windparken als de zonnepanelen - 10 jaar, dan de boel laten rotten waar ze staan, elke euro meer die aanbesteden wordt snijdt in de winst en maken de energie nog duurder dan ze zijn. De wind draait, je zou de molen constant tegen de wind moeten meedraaien, een molen die niet onder voldoende belasting zit gaat te snel beginnen draaien en draait met sterkere winden uit elkaar, je kunt er video van vinden op YouTube, hetzelde principe als een dynamo in een elektriciteitscentrale, als je de lading er opeens vanaf haalt, moet de energie ergens naar toe, in een centrale hebben ze tenminste automatische remsystemen maar die zijn te groot om 100m in de lucht te houden.

[sprankel]

De hele reden dat fabrikanten aangeven hun panelen niet in open circuit in de zon te leggen is omdat je een paneel niet gedeeltelijk mag afdekken, dan heb je cellen die op spanning staan en cellen die niet op spanning willen staan = weerstand = heatspots.
Die dingen nemen veel stockage plaats in en zijn gemaakt om buiten te liggen. De verleiding is dus groot om ze buiten te stockeren met nog verpakking materiaal eraan.

Eenmaal ze op een dak liggen en er loopt geen stroom worden ze wat warmer dan anders maar daar kunnen ze tegen. Hoogtens kan je zeggen dat de degradatie wat sneller gaat door hogere temp maar dat is verwaarloosbaar gelet ze ook in gebruik enorm warm worden op gloeiend hete dagen in een hittegolf.

Als je een widmolen niet uit kan zetten dan kan je ze ook niet onderhouden. En voor de subsidie moet je aantoonbaar elk jaar een onderhoud doen waarbij de oudere windmolens en met name bij de heel populaire DFIG destijds koolstofborstels gebruikt werden die regelmatig onderhoud en vervanging vragen. En ze moeten 360 graden kunnen draaien of ze zijn waardeloos.

Dus elke molen kan zichzelf uit de wind zetten en elke molen heeft wel degelijk een parkeer rem al was het maar om onderhoud te kunnen doen.

En ja, als een windmolen defect is, zijn fail safes falen, hij niet meer wilt draaien rond zijn as en op dat moment in veel te krachtige wind staat dan kan een molen zichzelf vernietigen met spectaculaire beelden op youtube.

Wat wel klopt is dat een windmolen zichzelf niet kan afremmen terwijl hij in productie staat, dat zou enorm krachtige remmen vragen die snel zouden over verhitten, daarom dat je hem altijd eerst uit de wind zet (feathering) en pas als alle kracht eraf is de rem gebruikt en de parkeerrem erop.

[_Pussycat_]

Wat jij zegt is voor een ideale diode, in de echte wereld worden panelen merkbaar warmer indien ze in de zon staan zonder verbruik, er beginnen wervelstromen op te treden in de panelen.

Je hebt geen elektrotechniek gestudeerd, geloof ik..... Heb je enig idee wat wervelstromen zijn?

[Guru Evi]

Mijn dissertatie was over zonnepanelen zo’n 25 jaar geleden waar we dus deze dingen onderzocht hebben. Ik ben afgestudeerd met een diploma in industriële elektronica en digitale communicatie. Ik weet wel degelijk wat wervelstromen zijn, en die treden ook op in digitale en gelijkstroom circuits waar spanningen/magnetische velden veranderen, zoals grote chips, zoals grote lichtgevoelige diodes etc. Het probleem met zonnepanelen is dat je die moet beschouwen als duizenden mini-generators, zelfs een cel bestaat uit meerdere niet-ideale componenten, alhoewel ze meestal bezien worden als gelijkstroom en in macrovorm op een belast circuit dit er zo uitziet, op microscopisch niveau is het een LC circuit met een diode, een oscillator met een resonantie.

[_Pussycat_]

Bestaat er een IEEE-paper waar dit in staat? Ik zie geen enkele reden dat de stroom in een zonnepaneel niet nagenoeg perfect DC is.

[_Pussycat_]

Uranium zit overal in de grond en ook in zeewater, België heeft zat oude koolmijnen, kool is zo ongezond, niet vanwege de koolstof - omdat het uranium bevat. Uranium is goedkoop, het is zoals altijd, de reguleringen die het duur maken omdat nucleair “eng” is volgens de regering.

ALLES zit in zeewater. Surprise surprise, er is echt heel veel zeewater op de wereld. Er zit ook ca. 14,000 ton aan goud in zeewater. (1 gram per 100 miljoen ton, keer 1.4*10^18 ton zeewater).

Je hebt niet echt geologie gestudeerd, of wel dan?

Dat kolen ongezond zijn is niet vanwege het uranium, is ook weer een complete onzin.

Je hebt niet echt medicijn gesturdeerd, of wel dan?

"de reguleringen die het duur maken omdat nucleair “eng” is volgens de regering" zijn ook weer eens onzin, in de jaren '70 en '80 was het juist de bevolking die deze angst had, tegen de regeringen in.

Je heb niet echt nucleaire geschiedenis gestudeerd, of?

[Guru Evi]

Hey, ik krijg altijd hetzelfde argument als ik over lithium batterijen vraag. Als we vragen over hoe we al die lithium batterijen gaan bouwen, en al de bekende mijnen uitputten enkel om Nederland te voorzien van 100% wind/zon en EV transport, dan moeten we het uit de zee halen.

Er is veel meer uranium in de wereld dan lithium.

[_Pussycat_]

Als andere mensen een slecht argumetn gebruiken, is dat dus een geldige reden om het zelf ook te doen?

[Steyn_E]

Het economische aspect is één deel (hoewel de resultaten uit Duitsland doen vermoeden dat te veel zon/wind in de mix niet gunstig is voor de prijs) maar betrouwbaarheid is wat mij betreft veel belangrijker. We zullen wat achter de hand moeten houden voor de windstille grijze dagen. Zo noordelijk als wij zitten gaan we nooit met alleen zon en wind toekunnen. Ongeacht batterijtechnologie. Dan zie ik veel liever kerncentrales dan gas. De efficiëntie van de cyclus elektriciteit>waterstof>opslag onder hoge druk>elektriciteit laat namelijk ook nogal te wensen over. Al helemaal als je die nog slechter maakt door het waterstof in een gascentrale te verbranden in plaats van het gebruik van een brandstofcel.

[MornixRS]

Opslag en netwerkuitbreiding zijn hier de sleutelwoorden dus dat aanbod gestuurd gaat niet op (ook niet omdat we nu en dat zal nog even zo zijn met een mix van aanbod te maken hebben). Het hele nucleare verhaal is een wensdenkscenario. Iedereen die er zich in verdiept zal al snel zien dat nuclear peperduur is. Daarnaast zie het antwoord van @sprankel.

[Rene.58]

"Hernieuwbaar zonder brandstofkost, zonder personeelskost en met nauwelijks afschrijving". Als ik het goed begrijp denkt u dat de productie van wiebelstroom goeddeels gratis is en zonder subsidies? Na uiterlijk 20 jaar moet de hele bende op de Noordzee worden vervangen, lijkt me ook niet bepaald low cost en hoeveel niet recyclebare rommel zoals de rotorbladen houd je over? Die dump je dan ergens in een diepe Kiesgrube in Duitsland...

De percentages die in het artikel worden genoemd zijn lachwekkend, 30% opbrengst, we wonen hier niet in Californië. De gemiddelde opbrengst zal veel minder zijn, kijk thuis maar eens wat de opbrengst is op een sombere winterdag en daar zijn er doorgaans veel van. Zodra het donker is brengen ze sowieso niets op en de zon staat natuurlijk niet altijd onder een optimale hoek op de panelen.

Windparken op zee is ook al zo'n drama, er staat doorgaans veel te weinig wind voor een maximaal rendement of juist teveel waardoor ze moeten worden uitgeschakeld net als tijdens de vogeltrek. Feit is, dat de burger véél meer moet bijdragen vanwege de groene hobby's v.d. EU. Andere landen lachen ons vierkant in het gezicht uit, wil je de economie en welvaart laten floreren, dan zul je toch moeten uitwijken naar stabiele stroombronnen, dicht bij een centraal stroompunt en niet 75 km verderop met gigantische verliezen.

Waarom horen we trouwens niets meer van getijde stroom, dat zou in Nederland toch een mooie aanvulling kunnen zijn, de horizon vervuiling is nihil en je hebt ALTIJD betrouwbare stoom!

Ik zie meer in kleine Rolls-Royce Modular Reactors https://www.rolls-royce.com/innovation/small-modular-reactors.aspx#/ , zo voorzie je een stad van stroom. Kort op de bal, amper horizon vervuiling en qua regelgeving in een fractie van tijd operationeel.

[HarmFull]

Hernieuwbaar zonder brandstofkost, zonder personeelskost en met nauwelijks afschrijving concureert een nucleaire installatie diep in het rood.

Helaas is dit een fabel. 'Hernieuwbaar' is zeker niet zonder onderhoud. Windmolens vragen enorm veel onderhoud, zonnepanelen dienen ook geschoond en onderhouden te worden (zeker als ze meedraaien), om nog maar niet te spreken over de extra belasting op het net waar nooit op berekend is.

Dan zijn de 'opbrengsten' ook nog eens discutabel. Veel van de opbrengsten worden gesubsidieerd en dan heb ik het nog niet eens over de bouw van zon en wind. Daarnaast worden in de meeste modellen gerekend met theoretische opbrengsten die de praktijk niet mee in acht nemen. Wanneer hernieuwbaar produceert is er overproductie die met verlies verkocht moet worden en worden parken (deels) uitgeschakeld. Het grootste windpark van het VK draait maar op 40%, méér is niet rendabel.

Dan is er nog de energieprijs en aanverwante inflatie. Die is een stuk hoger geworden sinds de push naar hernieuwbare energie. Armoede correleert heel sterk en stijgt ook hiermee. Ironisch coreleert lagere armoede met minder uitstoot en vervuiling wat aantoont dat hernieuwbaar een tegengesteld effect heeft. Het Copenhagen consensus center en econoom Bjørn Lomborg raden daarom aan om de energieprijs zo laag mogelijk te krijgen, zodat er draagvlak en ruimte is voor milieu. In India en Afrika wordt nog massaal gekookt en gestookt op hout of erger. Maak energie goedkoop zodat ze daar vanaf kunnen en je bereikt veel meer dan hier onszelf de armoede injagen.

[sprankel]

Alles heeft onderhoud nodig, alles heeft een levenstermijn. Een gascentrale, of kernreactor of een waste to energy heeft volcontinu personeel nodig, zowel voor onderhoud als voor operatie. De personeelskost is dus veel lager voor windmolens / zonnepanelen. Overigens wat het kuisen betreft van PV, veel discussie over of het wel zinvol is. Als je ze laat kuisen kost het je meer dan wat je aan opbrengst verliest.

Wat betreft de energieprijs, hernieuwbaar duwt aangetoond de marktprijs omlaag met name omdat ze bij lage prijzen blijven doorgaan. Niemand laat een gas centrale produceren bij lage prijzen want je draait verlies.

Dat de consument die lagere prijzen nauwelijks voelt is een heel ander verhaal. Dat gaat over stijgende distributiekosten vanwege energietransitie, het net moet aangepast worden want het was niet ontworpen met energietransitie in het achterhoofd (dat gaat ook over warmtepompen, EV laders enzoverder). Echter is dat een eenmalige inspanning, eenmaal het net aangepast is ga je terug naar gewoon onderhoud.
Een andere zeer belangerijke factor, we worden gechanteerd door Rusland maar ook de US probeert ons te chanteren met wel of geen goedkope energie (de US doet niets voor niets en het enigste wat Trump daarin veranderd heeft is dat het er nu vingerdik opligt ipv het wat subtiel te doen) Dat zou net een motivatie moeten zijn om die transitie te versnellen.
En een andere reden is saldering en terugdraaiende tellers fantasie/subsidie waarbij de rekening doorgeschoven word naar de energierekening van iedereen waarbij dan de minder bedeelden (zonder eigen zonnepanelen) nog het meest moeten bijbetalen. Dit is echter geen gevolg van die zonnepanelen maar van een falend beleid/geen visie van een overheid. Specifiek voor Nederland is het ronduit schandalig dat saldering nog altijd bestaat, en het was al schandalig dat het ooit ingevoerd is, je gaat mij niet vertellen dat er geen experts waarschuwingen hebben gegeven maar genegeerd zodat ze snel en goedkoop hun co2 cijfers kunnen halen.

[SMGGM]

Er kunnen vermoedelijk boeken geschreven worden over dit verhaaltje. Het feit is wel dat er ooit een politieke keuze is geweest om onze kerncentrales af te bouwen (ik laat ik het midden of dit een goede of slechte keuze was). Wat wel een feit is dat alle regeringen niets hebben gedaan aan de gigantische muur waar we tegenaan gingen rijden. Of ze hadden de beslissing moeten terugdraaien of ze hadden alternatieven moeten bouwen. Feitelijk is er niets echt gedaan, tenzij de zeer dure groenestroomcertificaten.

Dit probleem oplossen is zeer moeilijk. Windenergie is moeilijk in een land als België want op land staat het al vol en in zee zo goed als bijna, zonnepanelen gaat te traag, te gefragmenteerd en eigenlijk meer op eigen verbruik gericht. Tot slot een kerncentrale, dat duurt gewoon veel te lang. De gas centrales en inzetten om eenvoudiger stroom te kunnen importeren (het stekker eiland) zijn eigenlijk de enige oplossingen die er nog zijn.

Geen probleem om nog te investeren in een kerncentrale, maar dan moet die aanvraag vandaag al ingediend worden om realistisch over 15 jaar er stroom uit te krijgen.

[coretx]

Uitzonderingen daar gelaten onstonden er door heel europa heen zogenaamde "groene" partijen die met geld van Rusland/Gazprom middels active measure / terreur campagnes het draagvlak voor nucleair sloopte in het voordeel van fossiel uit het oosten ondanks dat iedereen wist waar het toe zou leiden.
De meest illustratieve voorbeelden van deze bizarre realiteit zijn o.a Greenpeace directieleden die zijn ontslagen omdat ze de positieve milieui impact van kernenergie kenbaar maakte en ronduit corrupte politici zoals Gerhard Schroder die zichzelf vanuit het staatshoofdschap vol op het vertegenwoordigen van Russische ( gas & olie ) belangen wist te richten.
Zolang de ( geo ) politiek regeert worden problemen niet erkend, laat staan opgelost. Schrale troost betreft echter wel dat rijke landen meer betalen voor fossiel dan dat arme landen kunnen doen; dus in totaal verval zal men ons niet laten afdalen.

[bn326160]

Heb je hier ook bronnen voor? Ik trek het niet zozeer in twijfel, maar vind het zelf ook lastig om betrouwbare bronnen te vinden voor dit soort statements.


Ik geloof dat 'Friends of the earth' (een anti-nucleaire milieubeweging) opgericht werd met investeringen van Robert Orville Anderson (destijds CEO van ARCO, voormalige BP) _{(Adams, 2020)}.

De 'Sierra Club' (een andere historische milieuorganisatie) heeft hun mening herzien van pro- naar contra-nucleaire enegrie nadat bovenvermdelde club opgericht werd door voormalig lid, David Brower _{(Lorenzini, 2016)}.


Bovenstaande bronnen zijn natuurlijk ook wel van pro-nucleaire websites, dus dit leunt enigszinds wel aan tegen complot theorie. Betalingen, laat staan uit de jaren 60, zijn natuurlijk ook geen publieke data...

Er ontstonden eind jaren 70 campagnes tegen nucleaire energie, in welke mate dit georchestreerd is is ook moeilijk aan te tonen, maar hierdoor waardoor het als publiek figuur als hip en nobel werd aanzien om je tegen nuceaire energie te verzetten. _{(Zie No-Nukes concerts)}

Zoals je zelf al aanhaalde is de enige betrouwbare/neutrale bron het feit dat Patrick Moore, voormalig lid en mede-oprichter van Greenpeace heeft zich intussen wel gekeerd tegen de organisatie vanwege hun houding tegen nucleaire energie. Hij zei publiekelijk dat het een vergissing was om kernwapens en kernenergie in hetzelfde hok te plaatsen _{(Browne, 2001)}.

[Reactie gewijzigd door bn326160 op 28 december 2025 11:00]

[Arne-Wynand]

Wel we hadden onze minister van energie die de laatste kerncentrales nog snel de nek heeft omgewrongen, de liefste Tinne Van der Straeten, met wortels met haar advocatuur via Blixt voor WINGAS - dochter van GazProm.

Ze beloofde de kerncentrales tegen 2025 te sluiten, groene energie ging alles opvangen en wat dan toch niet opgevangen kon worden zou ze oplossen met groene gascentrales.

Met de Rusland crisis ging ze het groene LNG gas halen uit de USA. Ja, dit is de mevrouw die schaliegas aankocht en het "groen" noemde.

“Om minder afhankelijk te zijn van Poetin gaan wij meer vloeibaar aardgas halen in Canada en de Verenigde Staten“, aldus Pauwels (journalist VRT). “Toen ik dat las, belde ik de woordvoerder van Tinne Van der Straeten met de vraag of een groene minister van Energie echt van plan was om schaliegas te importeren. Hij wist blijkbaar niet dat 80 procent van het gas uit Amerika schaliegas is. Op de radio legde ik uit dat dat gas heel slecht is voor het milieu. Een uur later stond de minister in onze studio: ‘Schaliegas komt er níét in.’ Na haar interview kwam ze boos op mij af: ‘Hoe kom jij bij dat schaliegas? Wij halen alleen gekoeld vloeibaar gas, lng, uit de VS.’ Ik zeg: ‘Weet u dan niet dat dat lng uit Amerika schaliegas is?’ Ik gaf details over één van de Amerikaanse bedrijven die dat gas aan ons zouden leveren, en ze trok bleek weg: ‘Wij, euh, houden alle pistes open.'”

[NoTechSupport]

Ik weet van geen enkel bewijs dat Rusland één groene partij gesteund heeft.

Groene partijen zijn over het algemeen niet pro gas en pro co2. En Poetin heeft nogal fameuze uitspraken anti groene energie gedaan (voornamelijk slecht voor wormen: https://www.standaard.be/...voor-wormen/41050423.html)

[coretx]

Rusland steunt maar 1 partij, en dat is united russia. Dat doen ze onder andere middels heimelijke beinvloedingsoperaties in het buitenland. Dat kan zowel op een partij, persoon of volk gericht zijn.

[Coolstart]

Windenergie is moeilijk in een land als België want op land staat het al vol en in zee zo goed als bijna

Er is nog wel plaats. Minstens een verdubbeling. Er komen steeds nieuwe kavels bij. Daarnaast is de noordzee groot. Via interconnects kunnen landen aan de Noordzee verbonden worden. De AC interconnect is nu in aanbouw. (Prinses Elisabeth eiland).

Maar de rest van uw betoog klopt wel, het idee dat we wel zonder kernenergie kunnen was veel te voorbarig en eigenlijk roekeloos. Zeker als je weet dat het gepland openhouden van oude kerncentrales goedkope en stabiele energie levert en ademruimte zou gegeven hebben aan de energietransitie.

Een belangrijke nuance is wel dat het energievraagstuk een Europees vraagstuk moet zijn. Interconnects zijn daarvoor extreem belangrijk. De worden ook wel gebouwd maar te beperkt.

Een nieuwe kerncentrale in BE is idd lastig maar in Frankrijk en in de UK is dat minder een issue. Ook Spanje heeft extreem veel plaats voor goedkope solar en het windpotentieel van de Noordzee is nog lang niet benut.

Ook belangrijk om te onthouden is dat zon en wind elkaar goed opvolgen. Veel zon in de zomer en veel wind in de winter en vice versa. Dus als we in onze oorden veel zonnepanelen en veel windmolens plaatsen + interconnects + batterijen is de nood voor een gas-backup relatief beperkt. Zeker als er landen in de buurt zijn die ook schalen op kernenergie.

Voor de extreme gevallen heeft Belgie en ik vermoed ook andere landen de zogenaamde OCGT-installaties = extreem krachtige straalmotoren op gas om een uitgevallen kernreactors op te vangen. Dus gasturbines zullen de komende decennia nog noodzakelijk blijven. Vooral als backup.

Nu ik toch bezig ben: Het aller belangrijkste is goedkope energie. Los van het CO2. Zonder goedkope energie verliezen we industrie en economische groei. Dat is veel complexer om op te lossen dan de beschikbaarheid van energie.

[dasiro]

Voor de extreme gevallen heeft Belgie en ik vermoed ook andere landen de zogenaamde OCGT-installaties = extreem krachtige straalmotoren op gas om een uitgevallen kernreactors op te vangen. Dus gasturbines zullen de komende decennia nog noodzakelijk blijven. Vooral als backup.

Nu ik toch bezig ben: Het aller belangrijkste is goedkope energie. Los van het CO2. Zonder goedkope energie verliezen we industrie en economische groei. Dat is veel complexer om op te lossen dan de beschikbaarheid van energie.

die dingen zijn zo vervuilend als de pest (ironisch genoeg als énige alternatief door een groene minister aangedragen) en zijn enorm duur in onderhoud (inclusief stand-by houden). Op het moment dat ze ingezet worden zijn de prijzen al gigantisch gestegen en is het enige dat je vermijd een black-out.

[Coolstart]

Op het moment dat ze ingezet worden zijn de prijzen al gigantisch gestegen en is het enige dat je vermijd een black-out.

Dat begrijp ik niet goed. Ze zijn bedoeld als backup en staan er al sinds de bouw van de kerncentrales als backup in het geval er een reactor stilvalt. Het zijn oude straalmotoren en die draaien bijna nooit. Eens op de x-jaar. Ee kunnen direct energieleveren.

Elke minister zou zo een backup onderhouden. Er staan er 7 over het land verspreid. Als ik me niet vergis moesten die 2jaar geleden even aanschieten.

Volgens mij vergis je je met een gewone gascentrale die effectief stroom kan leveren in de mix. Die schakelen ze in bij weinig wind, zon of bij dure import.

die dingen zijn zo vervuilend als de pest

Daar ga je toch een bron voor moeten geven. Gas in de nieuwe centrales verbrand relatief proper. Het zelfde vervuilende effect op de omgeving als het verbranden van watertsof.

[NoTechSupport]

Er is op zee nog wel plek, maar de huidige NVA & MR, pro nucleaire regering heeft dat project in de koelkast gezet. Net zoals het energie eiland. Nochtans de goedkoopste manier om energiebevoorading te verzekeren. Nucleair is de duurste (opslag op lange termijn niet meegerekend).

[Immutable]

Tsja, we hebben een EU waar men zegt dat GAS groen is, en nucleaire power niet groen is..........
Probleem land in de EU is op dit moment Duitsland. Ze lopen de rest echt te naaien van alle kanten.
Eerst in bed duiken met Putin(Veel te veel gas importeren), waarbij iedereen Duitsland hiervoor had gewaarschuwd.

Duitsland is met twee dingen bezig:
1. Onze natuur aan het verkloten.
2. Onze industrie in de EU aan het verkloten.

Een soort van Super C-C-C-Combo ons de afgrond in aan het brengen.

[Robby517]

>Tsja, we hebben een EU waar men zegt dat GAS groen is, en nucleaire power niet groen is..........


Of hoe je kan blijven misinformatie verspreiden. De combinatie van moderne gascentrales terwijl we overschakelen naar hernieuwbaar en die we kunnen blijven inzetten bij uitzonderlijke omstandigheden (win/zon tekort) is wel degelijk de groenste vorm van transitie.

[Immutable]

Hernieuwbaar? Niks is hernieuwbaar. Alles heeft een einde. Wanneer we kerncentrales optimaliseren naar kweekreactor gaat de efficiëntie gigantisch omhoog. Wel tot 70x meer energie halen uit hetzelfde materiaal. En tevens veel minder kernafval.

Heb zelf 100 zonnepanelen. En heel wat batterijen. Maar wat doen we daarmee als ik ze moet vervangen? De batterij kunnen we best goed recyclen. Die zonnepanelen niet echt... En de bladen van windmolens ook niet.

Technisch gezien is er met gemak genoeg splijtmateriaal te verkrijgen tot de mensheid uitsterft.

Zon en wind zijn derivaten van kern energie..

Moderne gas centrales hebben een efficiëntie van 55% best goed. Alleen hebben we niet genoeg gas in de EU. Maar jij wil afhankelijk zijn van Putin of dure geïmporteerde LNG vanuit landen buiten de EU.

Splijtmateriaal kun je groot inkopen en lang opslaan. Dus giga buffers voor aanmaken. LNG,Gas,Benzine en olie niet. Omdat de energiedichtheid laag is.

Duitsland is tevens alle industrie aan het wegjagen uit hun land. En stoot nu veel meer uit per kWh door het heropstarten van oude kolencentrales. Vandaar dat ik zeg: Duitsland is aan het ontgroenen + industrie aan het wegjagen. Meer energie = meer welvaart.

[Robby517]

Ik ben eigenlijk niet geïnteresseerd om hier de zoveelste energie discussie te voeren. Wou enkel corrigeren wat je zei, en dat was gewoon een platte leugen.

[Guru Evi]

Waarom zou een kerncentrale 15 jaar duren? Het is maar beton en staal, echt niet veel speciaal aan. Als de regering wilt kun je morgen grond slaan en binnen 2-3 jaar een centrale hebben. Kernenergie is “oude technologie”. Daarnaast heeft België ook kerncentrales waar niets verkeerd mee is, een centrale kan gemakkelijk 300 jaar meegaan, echter leggen ze ze stil na 10-20 jaar enkel omdat eenmaal de leningen afbetaald zijn, de prijs van energie te laag zou dalen wat een probleem is voor het belastingsinkomen, en concurrentie met gesubsidieerde energie terwijl duurdere energie (17% meer dan vorig jaar) direct meer geld in het laatje brengt.

Moest de markt open zijn, kost kernenergie zo’n 5c/kWh terwijl olie/gas 15-30c kost en “groene” energie met batterijen of andere opslag rond de 25-50c/kWh kost.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 28 december 2025 20:39]

[_Pussycat_]

Daarnaast heeft België ook kerncentrales waar niets verkeerd mee is, een centrale kan gemakkelijk 300 jaar meegaan, echter leggen ze ze stil na 10-20 jaar enkel omdat eenmaal de leningen afbetaald zijn, de prijs van energie te laag zou dalen wat een probleem is voor het belastingsinkomen, en concurrentie met gesubsidieerde energie terwijl duurdere energie (17% meer dan vorig jaar) direct meer geld in het laatje brengt.

Je hebt niet echt verstand van economie, of wel dan? Zie je ergens ter wereld fabrieken die stilgelegd worden omdat de machines afbetaald zijn????? Dan kun je juist hogere winsten maken...

En de energieprijs zou te laag worden? Waarom dan? Prijzen worden gedefinierd door vraag en aanbod, en dat aanbod verandert niet doordat een centrale al dan niet afbetaald is.

[Guru Evi]

Het is de regering die dit bepaalt omdat lage energieprijzen geen belasting in het laatje brengen, waarom denk je dat ze salderen willen afschaffen, nu komt er een belasting op energie die je zelf verwekt.

Prijzen zijn gedefinieerd door vraag en aanbod, echter deel daarvan zijn productiekosten. Je weet echt niet veel van economie als je denkt dat de prijs volledig afhangt van de vraag. Zoals ik eerder al zei, in een open markt zijn nul-prijzen onmogelijk, er is altijd een productiekost die teruggewonnen moet worden.

[_Pussycat_]

Het is de regering die dit bepaalt omdat lage energieprijzen geen belasting in het laatje brengen

https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/energierekening/energiebelasting

• De energiebelasting op gas stijgt van €0,578 naar €0,601 per m³.
• De energiebelasting op elektriciteit daalt heel licht: van €0,102 naar €0,092 per kWh.
• De energiebelastingvermindering daalt: van €524,95 naar €519,80 per aansluiting (de energiebelastingvermindering is een vast bedrag per elektriciteitsaansluiting dat wordt afgetrokken van de energierekening).

De energiebelasting is helemaal niet afhankelijk van de stroomprijs. Je verhaal is complete onzin. En al zou het relatief aan de stroomprijs zijn, dan zouden ze de belasting gewoon kunnen verhogen, zoals ze dat blijkbaar met 2 van de 3 componenten gedaan hebben.

Je weet echt niet veel van economie als je denkt dat de prijs volledig afhangt van de vraag.

Vraag EN AANBOD, zei ik, en zegt iedere econoom. Bij erg lage prijzen zakt het aanbod.

Zoals ik eerder al zei, in een open markt zijn nul-prijzen onmogelijk, er is altijd een productiekost die teruggewonnen moet worden.

Ja dûh...... Ik heb nooit beweert dat nulprijzen mogelijk zijn (eigenlijk wel, maar alleen maar kort en door rare factoren, zie negatieve olieprijs tijdens Covid). Geen idee wat je probeert te zeggen.

[Guru Evi]

U betaalt btw over alle onderdelen van uw energierekening. Dus ook over de energiebelasting. Het btw-tarief voor energie is 21%. Een snelle berekening en de ‘groene’ energie kost nu tenminste tweemaal zoveel als de ‘groene’ energie van de jaren 90, de regering heeft tussen 2001 en 2019 zo’n 60% meer energiebelasting (22.8 miljard euro per jaar) binnengeharkt, en maakt nu zo’n 12% van het budget op.

De prijs is niet enkel afhankelijk van vraag en aanbod zoals je stelde, je kunt een product niet (lang) verkopen voor minder dan de productiekost ongeacht de vraag of het aanbod van je concurrenten. Stel dat je een open energiemarkt hebt, en geen zware blokkades of regulaties van de regering, nucleair zou een vaste, voorspelbaar aanbod van rond de 2-5c/kWh hebben. De vraag gaat omhoog dan kunnen wind en zonne-energie inspringen eenmaal de kernenergie onvoldoende is voor 5-50c/kWh. Echter technisch gezien is dit onmogelijk omdat de productie van wind/zon daalt als de zon ondergaat, en dat is precies wanneer de vraag omhoog gaat, en er is ook een grens hoeveel de markt wilt verdragen, vraag gaat omlaag als de kost van het aanbod te hoog is. Vraag en aanbod is een relatie van de kost, niet het product.

Nul- en negatieve prijzen duiden juist op een probleem in de markt, bedrijven krijgen subsidies om te zorgen dat bepaalde energie goedkoper is dan hun concurrenten, echter dit laat toe dat in gevallen van teveel aanbod de prijzen negatief gaan omdat de kost van productie al op voorhand afgetrokken is. Olie ging niet negatief in de aanlevering, maar in de speculatieve marktprijzen, niemand kreeg geld toe om olie van een tanker te aanvaarden, wat wel gebeurt op de energiemarkt als de prijzen negatief gaan.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 30 december 2025 06:08]

[_Pussycat_]

De regering maakt dus met opzet kerncentrales dicht om meer geld binnen te halen via de BTW op stroom..? Serieus? Je kunt gewoon de energiebelasting verhogen als je meer geld op aan energiebelastig wilt binnenhalen en DAT DOEN ZE DUS OOK. Daar gaat echt niemand zo ultracomplexe acties voor uithalen. De samenzwering raakt kant noch wal. En je verandert het verhaaltje gewoon van energiebelasting (waarvan ik heb bewezen dat het onzin is) naar nu BTW zonder enige uitleg waarom dat nou ineens wel de correcte samenzwering is, nadat de samenzwering van gisteren onzin was.

De prijs is niet enkel afhankelijk van vraag en aanbod zoals je stelde, je kunt een product niet (lang) verkopen voor minder dan de productiekost ongeacht de vraag of het aanbod van je concurrenten.

Zoals ik ook stelde, Vraag en aanbod, en bij erg lage prijzen zakt het aanbod. Want inderdaad gaat niemand langdurig onder kostprijs verkopen. Kun je alsjeblieft ophouden mij uitspraken in de mond te schuiven die ik niet gedaan heb en halve citaten te gebruiken?

[Manderlay1]

Iedereen wilt een nieuwe kerncentrale, maar niemand wil deze in zijn of haar gemeente. Het is gewoon onmogelijk om een nieuwe centrale te bouwen in België.

[Brechtje]

Volg even dit college en dan kun je zien dat kernenergie helemaal niet nodig is:

YouTube: Regiotour 2025: Auke Hoekstra geeft energie college

[Immutable]

Vertel jij maar eens hoe wij onze zware industrie van groene energie kunnen voorzien. En hierbij onze zware industrie te vergroenen en deze bedrijven in de EU houden.
Auke is een prima kerel, maar hij houdt niet rekening met het HELE plaatje waarbij je globale zaken ook moet meenemen.

Hij praat vooral over "huidhoudens". Ja, denk je dat alleen huishoudens energie gebruiken? En denk je dat je stroom voor alles kan gebruiken?

[Reactie gewijzigd door Immutable op 28 december 2025 17:41]

[arnem_]

Bijna iedereen, ik immers niet. Maar belangrijker, helemaal niemand wil een kerncentrale betalen want het is keer op keer gewoon veel te duur. Zelfs met de miljarden en miljarden staatssteun in NL, lukt het niet om ook externe financiers aan te trekken. Met de komst van steeds meer goedkope energie, neemt ook het verdienvermogen van een kerncentrale ook nog eens steeds verder af.

[bn326160]

Ik wil gerust een in m'n gemeente, het land is danig klein dat het me weinig uitmaakt in welke provincie dit staat

[Reactie gewijzigd door bn326160 op 28 december 2025 11:02]

[Manderlay1]

Klopt en het staat vol in Frankrijk aan de grenzen

[karelvandongen]

Dat zon en win bij nog geen 10 % al tot instabiliteit zou lijden werd al 10 jaar terug al geroepen, dus het is al rijke laat dat dit gebeurd. En we hebben nu veel betere batterijen... en samen met wat creative oplossing zoals stuwmeren of container batterijen en de vele ev's die met aanpassingen aan regels ook terug kunnen leveren zou het hele probleem van normale fluctuaties al prima moeten kunnen oplossen. base load is echt weer een shell term die puur wordt gebruikt om angst aan te jagen, zodat we nog zoveel mogelijk in fosiel blijven investeren ondank de hogere prijzen hiervan !.

[coretx]

Ondanks dat we te laat zijn met het pareren van voorspelbare problemen en ondanks dat we maar een bijzonder klein land zijn; zijn we op _dit_ moment nog wel een land dat eigen kerncentrales /en/ zelfs kernwapens _kan_ bouwen_ als de politieke wil hiervoor bestaat. Alleen op schaal rendabel, maar nog wel mogelijk. Niet alleen technisch, maar ook politiek. Het einde van die mogelijkheden is in zicht maar nog niet voltrokken. Niet een blik op een specifieke techniek of concurrentiepositie maar wel een bredere doorgerekende visie over het volledige nucleaire ecosysteem kan relevant & bepalend zijn.

[Immutable]

Eigenlijk hadden we in Europa ALTIJD continu nieuwe kerncentrales moeten bouwen. Welvaart zit gekoppeld aan energie verbruik. Zijn genoeg grafieken over.
Minder energie = Minder welvaart.

Daarnaast zijn kerncentrales de ENIGE manier om bijvoorbeeld de zware industrie te vergroenen. Probeer jij maar eens met een zonnepaneel of windmolen staal te gaan smelten. Dit kan wel namelijk me een kerncentrale die direct waterstof maakt, en direct dit gebruikt om zware industrie van energie te voorzien. Je hoeft geen elektra te maken dan.

[ApexAlpha]

Als de industrie waterstof nodig heeft dan bewijs je je eigen ongelijk want je kan prima waterstof met elektriciteit maken.

Ik weet ook niet wat je bedoelt met "hoeft geen elektra te maken". Ja je kan ook direct met extreme hitte waterstof maken maar dat kan een set spiegels in de sahara dan ook.

[Immutable]

Je kan niet goed waterstof maken met elektra. Een kerncentrale kan direct waterstof maken zonder electrolyse. En electrolyser is gewoon energie verspillende stap. Je moet die overslaan.
Electrolysers kunnen ook heel slecht om gaan met dynamisch gedrag.

En ja, dat kan zeker ook met een set spiegels in de sahara. Maar ik praat ook een beetje over onafhankelijkheid. We komen binnen kort terecht in een multipolar wereld waarbij je je handelspartners niet meer kunt vertrouwen. Je kunt er iig niet zomaar jezelf zwak maken door afhankelijk te worden. Dan heb je namelijk verloren in onderhandelingsposities. Genoeg nieuws hierover, zowat elke dag.

Je moet dus direct vanuit een kerncentrale waterstof maken. En deze gebruiken in de zware industrie.
LT temperature kun je nog maken met warmtepompen. En MT kan je nog doen met geschakelde warmtepompen. Maar HT? Vergeet het.

Ik zelf ben voor een combi van kerncentrales, zonnepanelen, windmolens en batterijen. Waarbij we kerncentrales voornamelijk als backbone gebruiken en als hofleverancier voor de HT industrie.
Zo kun je volgens mij als enige manier 100% groen worden.

Het grappig is, China is op dit moment bezig met 100% waterstof staalfabrieken en deze te koppelen aan kerncentrales. En wij zijn hier alleen maar aan het discussiëren, en kerncentrales sluiten in de EU.
(Duitsland sluit perfect werkende nog relatief jonge en moderne kern centrales, en heeft oude kolencentrales weer uit de mottenballen gehaald om te draaien. Absurd.)
Ze zijn ook van exporteur van stroom, naar importeur gegaan. Met gigantische energieprijzen.
Veel grote bedrijven in Duitsland staan op het punt om te vertrekken. Lees BASF...

Terwijl we allemaal dondersgoed de natuurkundige wetten kennen, onze zwakke en sterke punten van de EU kennen...

Zijn we in EU dom aan het worden? Ik betreur steeds meer het feit dat China de slimme juiste keuzes maakt. En wij de slechte keuzes, en alleen maar doen aan "virtue-signalling". Met de handen in de broekzak.

[Reactie gewijzigd door Immutable op 28 december 2025 17:22]

[ApexAlpha]

Ok maar je snapt dat deze methode zoveel duurder is dat het eigenlijk niet meer uitmaakt: je industrie kan toch niet concurreren meer.

Kernenergie is nu al de duurste variant, als we daar ook nog waterstof mee moeten maken + transporteren wordt het een lastig verhaal denk ik.

Elektrolysers zijn ook al richting de 85% efficientie aan het gaan.

Interessant wel dat China het al doet. Als is de kostprijs van kernenergie daar veel lager dan hier. Heb je een link?

[Guru Evi]

Elektrolyse van elektriciteit is enkel maar efficiënt als je edelmetalen gebruikt. Platinum, goud etc moet opgeofferd worden als katalysator daarmee dat zogenaamde groene waterstof zo duur is, zo’n 10x duurder (handelsprijs is $15/kg) dan waterstof van kerncentrales of gescheiden van olie-en-gas bronnen ($1.5-2.5/kg)

[_Pussycat_]

Elektrolyse van elektriciteit is enkel maar efficiënt als je edelmetalen gebruikt. Platinum, goud etc moet opgeofferd worden als katalysator.

Je hebt niet echt een idee wat een katalysator is, geloof ik.

[bite]

Staal smelten kan dmv inductie en dus elektrisch. Ik heb er verder geen kennis van en het zal zoals alles voor- en nadelen hebben maar iets verbranden is dus niet per se nodig.

Edit; ik zag onlangs iets over een warmtepomp voor industriële processen dus best wel vernieuwing/verduurzaming (mogelijk) denk ik zo.

[Reactie gewijzigd door bite op 28 december 2025 16:27]

[Immutable]

Het probleem is de hoeveelheid energie die je nodig hebt door kabels heen te krijgen.
het kan door inductie, het probleem is het transport er van.

Dat probleem heb je niet met waterstof. (En, over het algemeen ben ik tegen waterstof zowel in opslag als met vervoer e.d.) Maar voor zware industrie is er niks beters dan kernenergie direct omzetten in waterstof en daarmee zware industrie te voorzien.

Die warmtepompen, ja dat is voor midden temperatuur processen van 200 graden etc. Dat kan zeker door middel van cascade warmtepompen(Twee verschillende pompen achter elkaar.). Prima oplossing.
Warmtepomp thuis is LT dus rond de 45 graden zeg maar.

HT industrie is op temperaturen waarbij je allerlei materiaal moet smelten, en andere chemische processen die extreem hoge temperaturen vereisen. Dit kan je praktisch niet doen met warmtepompen.

[Reactie gewijzigd door Immutable op 28 december 2025 17:36]

[Guru Evi]

Je kan dit doen voor bepaalde metalen maar lang niet voor alles. Elektriciteit/inductie kan gewoon geen temperaturen halen die hoog genoeg zijn zonder zichzelf te smelten.

Daarnaast heeft staalproductie ook temperaturen nodig die stabiel zijn, als je niet genoeg energie kunt leveren omdat de windmolens niet draaien, zelfs maar een paar minuten, kan de hele productie stilgelegd en weggesmeten worden. Dit is een probleem met oa staal van China, die wordt gevoed met overschot energie van de kool/kern/wind centrales voor de steden, waardoor fabrieken niet optimaal draaien en het metaal is te zwak om zelfs in beton gebruikt te worden.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 28 december 2025 20:28]

[MatK]

Baseload is een term uit het verleden.

We gaan naar zon + wind + opslag. Zon en wind zijn zeer goed voorspelbaar, maar niet afroepbaar, vandaar dat er opslag nodig is om met het aanbod de vraag te matchen.

En omdat batterijen in een nog hoger tempo goedkoper worden dan zonnepanelen, zal dit ook weinig problemen opleveren.

[dasiro]

Als het in de winter een paar dagen windstil is, dan stort de productie van hernieuwebare energie in elkaar en storage kan dat langs geen kanten opvangen met als gevolg dat de prijs x100 gaat.

[Femme]

Voor dat soort momenten is opwek nodig die flexibel kan bijspringen. Het kunnen bijvoorbeeld biogascentrales en WKK's zijn. De uitdaging is met name de betaalbaarheid vanwege de lage capaciteitsfactor.

Kernenergie moet het hele jaar door een vrij constant vermogen leveren terwijl we naar een situatie gaan waarin zon en wind op veel momenten voor veel lagere kosten meer dan de volledige energievraag kunnen leveren en batterijen de dagelijkse piek opvangen.

[andries98]

Maar dat is niet wat matK claims, hij claimt dat alles met wind, zon en batterijen kan (wat zover ik weet niet eens kan want dan gaan er problemen ontstaan met de frequentie, 50hz, die we hard nodig hebben om al onze apparatuur goed te laten werken). (Nog even los van het materialen probleem als heel de wereld op batterijen over probeert te gaan, en ja daar zijn positieve onderzoeken over maar zover ik weet nog niks wat ook maar enigszins dicht bij echte productie komt (dit soort positieve onderzoeken zijn er al decennia en lijden zelden tot daadwerkelijke directe vooruitgang))

Jouw voorstel is een mogelijkheid, maar is het efficient genoeg op deze schaal en met deze inzetbaarheid? Zover ik weet (mijn kennis is niet heel diep) kan je geen van deze even 1 2 3 opstarten en efficient krijgen. Je zal al deze vormen (inclusief gas en eventueel kern) op een laag pitje moeten draaien om deze te kunnen opschalen (wat dus zorgt voor een baseload).

[Reactie gewijzigd door andries98 op 28 december 2025 13:19]

[MatK]

Ik claim dat we naar wind + zon + opslag gaan. Ik claim niet dat die opslag alleen uit batterijen bestaat.

Als je de wetenschappelijke literatuur volgt, dan gaan we batterijen gebruiken voor maximaal 72 uur. De rest vang je op andere manieren op:

1. Pumped hydro (in het buitenland)
2. Groene waterstof (of een andere chemische substantie)
3. Biomassa (dat kun je zien als opslag)
4. Flowbatterijen

En wellicht nog wat andere technieken.

[andries98]

Achzo, heb inderdaad niet goed gelezen (of niet goed willen lezen, zie hieronder). Dank je wel voor de toevoeging.

Biomassa vindt ik persoonlijk wel erg ver gezocht voor opslag.

Voor de rest zijn geen van deze vormen momenteel (en in de nabije toekomst) in een staat dat ze grootschalig ingezet kunnen worden/gaan worden. Pumped hydro is buitenland voor nodig en zover ik weet is daar weinig animo voor, niet efficient, geen infra en moeilijk om de prijs laag te houden. (Groene) waterstof is ondertussen al bewezen gefaald, duur en nog lang niet de toekomst volgens vele experts (pas als er geen betere alternatieven meer zijn). Biomassa zie ik niet als opslag, en een halve oplossing (die wel tijdelijk onderdeel van de toekomst zou kunnen zijn). Flowbatterijen staat nog in de kinderschoenen, ook is dat gewoon een batterij. Dus kan het moeilijk het verleden noemen, het is gewoon het heden en de nabije toekomst. Wel zal het een onderdeel van de toekomst zijn en misschien een verre toekomst (al hoop ik wel op betere (varianten van deze) oplossingen)).

[AJediIAm]

Ik snap niet waarom baseload een term uit het verleden is. Het zal nog minstens 20 jaar relevant blijven en en waarschijnlijk langer.

Verder zijn er niet genoeg grondstoffen om alle energie behoefte met zon, wind en batterijen te voorzien. De laatste procenten zijn erg duur. Bronnen zoals geothermie, biomassa, waterkracht en kern/fusie zullen altijd een aantrekkelijk stukje baseload vormen ook al wordt de baseload veel kleiner.

[MatK]

Baseload gaat uit van de constante vraag die ingevuld wordt door een weinig flexibele bron, zoals kolencentrales en kerncentrales. De rest vul je in met een bron die meer flexibel is. In NL was dat de afgelopen halve eeuw aardgas.
Dit idee gaat uit van afroepbaar vermogen.

Als je over gaat op zon en wind (voor het overgrote deel), dan heb je nauwelijks nog afroepbaar vermogen. Dat resulteert in grote overschotten en tekorten tov de vraag. In dat geval is het niet interessant om in een baseload scenario te denken, want je hebt geen behoefte meer aan een weinig flexibele bron om die basisvraag in te vullen.

Opslag is dan logisch. Met batterijen doe je dat voor de korte termijn. Daarmee heb je overigens direct ook weer afroepbaar vermogen. Batterijen voor korte termijn opslag en afroepbaar vermogen zijn de goedkoopste optie, zodat aardgascentrales (en WKK's) voor die functie niet meer nodig zijn.

Zoals elders al gemeld: batterijen zijn niet de enige vorm van opslag.
En ja, de laatste procenten - zowel voor opslag als afroepbaar vermogen - zijn altijd heel erg duur. Dat is nu zo en zal in de toekomst ook zo zijn.

[rossecorp]

Technisch is het haalbaar. Maar wat gaat het kostenplaatje daarvan zijn?

[JP1980]

Uranium komt grotendeels ook gewoon uit Rusland. Geopolitiek moeten we gewoon af van afhankelijkheden en dan kom je automatisch uit bij voornamelijk zon en wind.

[RonJ]

Daarvoor zijn we weer grotendeels afhankelijk van China. En de weergoden.

We zullen toch echt baseload capaciteit naast PV en wind moeten hebben. Kerncentrales zijn nog het makkelijkst onafhankelijk te krijgen. Gas (en kool) importeren we namelijk inmiddels ook.

[JP1980]

We zijn voor de elektronica afhankelijk van China. Dat klopt. Maar niet voor constante aanvoer van brandstoffen / energie. Eenmaal hier dan is dat voor langere tijd meer onafhankelijkheid.

We moeten helemaal af van import van brandstoffen. En zoveel mogelijk kritieke industrie eromheen in Europa neerzetten.

Kerncentrales gaat niet de oplossing zijn. Uranium veel slechter te krijgen dan gas en kool, al heb je niet veel nodig. We moeten af van de chantabele positie. De wereld is niet meer onze vriend. De Rusland niet, de VS niet en het midden oosten niet. Als we nu niet actie ondernemen dan blijven we een speelbal in de wereldpolitiek omdat we chantabel blijven.

[Immutable]

Uranium kan je behoorlijk grote voorraden van aanleggen. Batterijen ook.
Gas dus directie energie niet, zie euvel met Rusland.

[Glashelder]

Aan de andere kant.. als je 20 jaar geleden Rosatom wel had vertrouwd dan was je nu alsnog het bokkie geweest.

[_Pussycat_]

Hmmm.... De elementen naar rosatom-specificatie zouden anderen ook moeten kunnen maken. En je zou bij een kerncentrale direct 10 jaar aan uranium-elementen in voorraad kunnen houden (ook al ga ik er van uit dat niemand dat doet in Europa).

[IStealYourGun]

Het is toch wel een stuk complexer dan je zou denken. Op het Belgisch net wordt er gewerkt met prioriteiten. Eerst krijgt kernenergie voorrang omdat die minder flexibel is, dan hernieuwbare energie en als laatste de andere vormen zoals STEG-centrales. Dat zorgt ervoor dat er bij overconsumptie eerst de STEG-centrales worden uitgezet of verminderen in productie, dan de hernieuwbare energie en dan pas de kerncentrales, wat dus nooit gebeurt. Dat betekent dus dat Kerncentrales altijd energie mogen leveren, zelfs als de hernieuwbare energie goedkoper is.

En willen we dat? Eigenlijk niet, want je wil een eerlijk vrije markt waar de goedkoopste producent gewoon voorrang krijgt. Alleen zijn onze huidige kerncentrales by design gewoon traag. Als gevolg worden alternatieven gewoon minder interessant om in te investeren, tenzij met de nodige subsidies.

Nu we het toch hebben over subsidies. Een nieuwe kerncentrale van het huidige type is op zijn beurt ook niet economisch interessant, tenzij met de nodigde subsidies of garanties. Wat je vandaag ook ziet gebeuren in onze buurlanden. In het VK is de verkoopsprijs gegarandeerd, in Frankrijk staat de overheid borg voor de investeringen. Ter illustratie, de terugverdientijd wordt geschat op ongeveer 40 jaar (vanaf productie), en gezien we in België liefst twee centrales hebben voor redundantie, gaat dit al snel naar 80 jaar. Dat is dus een zeer hoog economisch risico, zeker als je weet dat er vandaag verschillende alternatieven in ontwikkeling zijn of bestaan in labo's. Denk maar aan kleinere generatie 4 kerncentrales zoals je zelf aangeeft, maar ook batterijen-centrales, al dan niet in combinatie met een slimmer net.

Als die technologieën plots de markt op komen, dan dreig je te eindigen met een centrales die nooit economisch rendabel zal zijn en ook nog eens duur in afbraak.

Het energiedebat is echt een stuk moeilijker dan je zou denken en persoonlijk vindt ik het redelijk populistisch om de schuld af te schuiven op beslissingen uit het verleden en te denken dat het makkelijk is op te lossen door wat centrales bij te bouwen. Zelfs hadden we 2003 niet voor de kernuitstap gekozen, zou de kans nihil geweest zijn dat er een leverancier voor de bouw van een nieuwe centrale heeft gekozen. Kijk naar Nederland, daar is nooit een uitstap geweest en is er ook geen nieuwe bijgekomen sinds de jaren 70 en fair, dat kwam vermoedelijk deels omdat het maatschappelijk debat dat eigenlijk ook niet wou.

[Kristof]

Enkel jammer dat de zonne-energie opgewekt wordt op momenten dat niemand ze nodig heeft.
En op momenten dat je elektriciteit nodig hebt, is er geen (of zeer weinig) zon.

[AOC]

Zo snel mogelijk dit bouwen

https://ioplus.nl/nl/posts/enorme-zandbatterij-verwarmt-wijk-in-finland

Is in Finland binnen 13 maanden gebouwd

Geschatte retour-efficiëntie 90%a
Officiële website: https://polarnightenergy.com/nl/

Zet het naast zwembaden, kassen, stadsverwarming, scholen of andere grote gebouwen oid

Doorpakken zou ik zeggen, maar of Nederland met 157k ambtenaren dat voor elkaar krijgt. Het nieuws in Nederland is ook zeer stil over dit product

[Reactie gewijzigd door AOC op 27 december 2025 15:23]

[mbbs1024]

Ook datacenters produceren een hoop warmte, die nuttig zou kunnen gebruikt worden bij verwarming van bedrijven en woonwijken, als ze die dingen niet zo afgelegen zouden bouwen.

[karelvandongen]

• Restwarmteproblematiek:
  • Te lage temperatuur: Datacenters leveren restwarmte tussen 25-30°C, terwijl warmtenetten vaak hogere temperaturen (bv. 70°C) nodig hebben, wat opwaardering met een warmtepomp vereist.
  Is helaas een groot probleem daarbij. Servers mogen ook niet te warm worden...

[kujinshi]

Nee, alleen het principe van een batterij (in dit geval zand) helpt goed.

Alles wat een continue directe warmte bron is, wordt een warmtenet. En dan introduceer je monopolie en dan gaan mensen vermogens betalen voor de kosten. Nooit doen en nooit toelaten die warmtenetten.

Zeker de armen in het land gaan er lek op. En dat is niet leuk voor een basisbehoefte.

[mbbs1024]

Niemand is verplicht om op zo een warmtenet aan te sluiten, de concurrentie kan nog steeds spelen, dus geen sprake van een monopolie.

[ApexAlpha]

Nog een parel: een CO2 batterij uit Milaan die praktisch oneindig veel stroom kan opslaan met materiaal en methodes die nu al voorhanden zijn in elke industrie.

Google heeft er al tientallen besteld voor naast hun datacenters:

https://spectrum.ieee.org/co2-battery-energy-storage

Developed by the Milan-based company Energy Dome, the bubble and its surrounding machinery demonstrate a first-of-its-kind “CO2 Battery,” as the company calls it. The facility compresses and expands CO₂ daily in its closed system, turning a turbine that generates 200 megawatt-hours of electricity, or 20 MW over 10 hours. And in 2026, replicas of this plant will start popping up across the globe.

We mean that literally. It takes just half a day to inflate the bubble. The rest of the facility takes less than two years to build and can be done just about anywhere there’s 5 hectares of flat land.

We komen er echt wel, en snel ook. Jammer dat we in Nederland nog niet inzien dat je wellicht infrastructuur die de wereld moet redden niet door hetzelfde proces hoeft te laten gaan als wanneer je een fabriek wil neerzetten maar goed.

We komen er ook wel met Den Haag als anker aan ons been.

Dit is niet te stoppen, niet door Trump niet door niemand. Het is inmiddels puur economisch.

[AOC]

Die twee combineren zou ideaal zijn. Voor de CO2 opslag is minimaal 5 hectare nodig zie ik, dat zou weer een struikelpunt kunnen zijn, want dat kunnen ook weer 200 woningen zijn. Nu zijn veel dorpen ook weer tegen het bouwen van extra woningen want dat verandert het dorpskern teveel (maar wel stemmen voor meer mensen/economie) we zitten voorlopig op slot iig.

Techniek is er al, nu nog de wil en de schouders

[Reactie gewijzigd door AOC op 28 december 2025 13:58]

[Immutable]

Verwarmen is het probleem helemaal niet, en dit is allemaal LT temperaturen, nog niet eens MT of HT.
Als een woning goed geïsoleerd is, heb je helemaal niet veel nodig.

En 90% retour efficiency. Leuk maar hoeveel verliest hij aan energie door de TIJD HEEN. Dus een maand bijvoorbeeld?

[Reactie gewijzigd door Immutable op 28 december 2025 09:45]

[AOC]

Ze spreken over weken/maanden aan energie. Hoe snel er verlies is, geen idee.

Maar het lijkt mij beter om energie te stoppen in energieopslag bij netcongestie dan uitzetten van zonnepanelen, windmolens, energiecentrales etc. Dat gaat volgens mij ten behoeven van een stabieler en meer betrouwbaar energienetwerk

Op alle elkatrakebels/transformatoren zit overigens ook verlies. Windmolens op zee hebben bv enkele MW's aan verlies. Gaat altijd wat verloren, maar gaat er meer om wat het oplevert in het totaalplaatje

[Reactie gewijzigd door AOC op 28 december 2025 14:11]

[kujinshi]

Energie op de dag wordt 's avonds al weer gebruikt door de huishoudens. Dat de energie opslag minder wordt in een week is veel minder belangrijk. Het wordt elke dag door zon sowieso aangevuld.

[djwice]

Airco aan en aan de slag met AI-training als het zonnig is. En natuurlijk de was doen en de droger aan. En als je een electrische auto hebt: vol gooien.

Nog niet zo lang geleden was stroom 's avonds en zeker 's nachts heel goedkoop omdat we de kern energie niet uit konden zetten en er bijna niemand stroom wilde gebruiken.

Nu is dat moment van overschot niet meer in de nacht maar overdag als het zonnig is of flink waait op zee.

We weten echter niet of zonnepanelen een overschot of onbalans in een wijk veroorzaken. De netbeheerders hebben de meeste stations daar niet voldoende voor voorzien van tijdregistreren de meters.

Tot dat dat gedaan wordt kan het zijn dat je een heffing voor terug levering krijgt van je energie leverancier terwijl de straat juist al jouw stroom consumeert en er geen lokale onbalans is.

Ik hoop dat die meters zijn uitgerold voordat de digitale meters in een wijk verplicht uitgerold worden. Want die kunnen ook gewoon op 'niet op afstand lezen' staan en dus geen enkele toegevoegd inzicht leveren in de balans in de buurt.

De laatste jaren zijn veel apparaten zuiniger geworden, zoals een wasdroger met warmte pomp nog geen 700W aansluitwaarde heeft. Dat zorgt deels voor een beter voorspelbaar gebruik omdat de pieken bij het aanzetten van apparaten minder groot zijn.

Maar eerst moeten de netbeheerders in Nederland dus goede meters in hun stations stoppen en die data beschikbaar stellen voor onderzoek aan CBS en ACM.

Anders heeft het gezien de Wikipedia: Braess-paradox geen nut om een ontwerp te maken voor de geplande uitbreiding, zie nieuws: Nederlands kabinet presenteert plannen voor stroomnet: 'grenzen komen... en review: Netcongestie: files op het stroomnet

[Reactie gewijzigd door djwice op 27 december 2025 21:30]

[Sissors]

Airco aan en aan de slag met AI-training als het zonnig is.

Meer gaan verbruiken omdat het kan lost het probleem natuurlijk niet op. En niemand gaat voor tientallen miljarden aan AI accelerators kopen om ze alleen te draaien op het moment dat stroom goedkoop is.

[djwice]

Om eerlijk te zijn is dat nu de strategie tegen onbalans: op het moment van overproductie meer consumeren en op het moment van onder productie automatisch apparaten af- of terugschakelen.

Denk aan de grote trafo in Noord Nederland die stroom overschot omzet en aan auto's die starten met laden bij lage prijs en batterijen en autos die stoppen met laden (= effectief capaciteit terug geven, dit heet in netbeheer termen ook terugleveren, terwijl je alleen consumptie stopt en niets onttrekt uit de batterij om te leveren aan het net) op momenten dat er onder productie is.

Bij moderne gelijkstroom ventilatoren (zoals huisventilatie) worden pulsen gebruikt in plaats van een continue stroom. Minder pulsen is rustiger draaien. En dus minder consumeren. En dat kan dus luchtkwaliteit en stroomprijs gerelateerd zijn. Zodat een heel blok wel ventileert maar even kort (kwartiertje) wat meer of minder, met uitzondering van de gene waar de luchtkwaliteit dat niet toe staat.
En vergelijkbaar kan in de groot verbruik industrie /tuinbouw. Als dat natuurlijk kan in het bedrijfsproces. In Engeland zijn er zelfs koekjesfabrieken die op en afschalen in productiesnelheid (tot in zekere mate, binnen contractuele afspraken) bij onbalans en daarvoor voldoende betaald krijgen dat het rendabel is.

[The Zep Man]

Enkel jammer dat de zonne-energie opgewekt wordt op momenten dat niemand ze nodig heeft.

Hoeveel van opgewekte zonne-energie wordt niet gebruikt op het moment dat het wordt opgewekt? Waar gaat die energie heen?

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 27 december 2025 13:13]

[Admiral Freebee]

Alle opgewekte energie wordt ergens gebruikt. Dus bij grote productie van zonne-energie en een te kleine vraag moeten er andere producenten minderen of afgeschakeld worden. In België zijn dat gascentrales.

[mbbs1024]

Ook windturbines en grote zonneparken worden dan afgeschakeld, terwijl kernenergie niet voldoende moduleerbaar is, die blijft dus stroom leveren, ook bij negatieve prijzen.

[Immutable]

Kerncentrales kunnen van 1% tot 5% per minuut.(sommige kunnen zelfs 10% per minuut) Dat is nog best rap. Dat komt omdat ze er niet op gemaakt zijn. Maar niks houd je volgens mij tegen om een "snel moduleerbare" kerncentrale te maken. Het is nooit echt een grote requirement geweest. Daarnaast, als je gewoon heel veel kerncentrales gaat bouwen moderne die snel kunnen regelen lijkt het me prima om mee samen te werken met zon en wind.

Sowieso moeten we naar kerncentrales. Letterlijk ALLE ENERGIE van alles komt fundamenteel uit kernfusie / kernsplitsing. Alles kun je herleiden naar deze twee bronnen. Dat betekend dat kernfusie/splitsing nog steeds de energiebron is van de toekomst. Niet zonnepanelen en windmolens. (Ook al heb ik zelf praktisch 100 zonnepanelen) en wat EV autobatterijen van de sloop.

[Reactie gewijzigd door Immutable op 28 december 2025 09:55]

[LordMike]

Waarom heb je geen kerncentrale dan?

[Immutable]

Past niet in de achtertuin....

[Caayn]

Daarom is bufferen/opslag van energie belangrijk. Hier in NL worden steeds meer accu's op geplaatst*, nog steeds ruim onvoldoende maar het begin is er. Ook kleinere partijen beginnen er aan, zo heeft de lokale jeugd voetbalclub hier om de hoek dit jaar een ±500kW accu laten plaatsen.

*Thuisaccu's zie ik vooral voor de hobbyist en niet als serieuze oplossing.

Gemiddeld genomen wisselen wind- en zonne-energie elkaar mooi af. 's nachts en 's winters heb je doorgaans weer veel wind.

[Reactie gewijzigd door Caayn op 27 december 2025 13:15]

[Nox]

Ik ken maar 1 accuproject van significante omvang en die staat in de johan cruijff arena. Zijn er nog meer MWh-scale projecten?

[Caayn]

Vlissingen: https://solarmagazine.nl/...r-installeren-voor-return

Maar vooral veel "kleine" kW schaal van bedrijven die zelf verschillen op willen vangen, zelfs de Intratuin is er mee bezig.

https://hgenergiesystemen.nl/project/intratuin-barneveld

Tennet heeft 6gW toegewezen voor accuparken: https://solarmagazine.nl/...n-loopt-op-tot-wel-8-jaar

[Reactie gewijzigd door Caayn op 27 december 2025 13:49]

[Arfman]

MWh geen idee, maar het vakantieparkje op Texel waar ik 2 jaar geleden was had ook een (forse) accu met veel panelen staan. En dat was een parkje met 8 of 10 huizen oid.

[asing]

Ik heb een setje thuisaccu's, in totaal 5.5kWh. Mei t/m augustus draai ik meer dan 80% NOM over een hele maand. Als ieder huishouden met panelen aan de batterijen zou gaan zou dat heel aardig helpen.

[rob12424]

Accu's zijn vooral voor korte periodes handig (zomers). Veel boeren zijn daarom naar gasturbines aan het kijken (koeien staan immers vooral s winters op stal en produceren dan meeste methaan wat opgevangen kan worden)

Probleem is dat voornamelijk de overheid en dan met name de energie transporteurs en leveranciers dwars liggen. Ook om het als biogas op het net te gooien worden bij een aanvraag constant de eisen verhoogt. (Een boer die ik ken ging van 40000 euro naar 200000 euro en zelfs nog meer) Zodat het niet rendabel was voor hem

@rud bedankt miste een 0 inderdaad van 40 naar 200 duizend.

[Reactie gewijzigd door rob12424 op 28 december 2025 02:41]

[DonChaot]

Opslag is een complex geheel en niet op echt korte termiijn realiseerbaar. Wat veel gemakkelijker is, is de gascentrales terugschroeven / uitzetten. Die produceren dan ook geen co2 meer waar het toch ook om begonnen is. Desnoods met een subsidie voor de Essent's voor gemiste omzet. Hoeft ook niet veel te zijn want op die momenten is de stroom toch niet veel waard.

[klakkie.57th]

Opslag is eigenlijk niet moeilijk, de vraag is of het “economisch” rendabel is.

[karelvandongen]

Natuurlijk worden gas centrales al uit/minder gezet bij afnemende vraag, maar bv kernenergie heeft die mogelijkheid niet echt.
En batterijen zijn veel sneller aan/uit als gas daarom wordt daar nu vaak eerst naar toe geschakeld.

[Immutable]

En de zware industrie dan? Dat laten we gewoon doen door China? En met totale afhankelijkheid ?
China is al bezig om groene staal te maken zometeen:
https://interestingengineering.com/innovation/worlds-first-million-ton-hydrogen-steel-production

Je koppelt een kerncentrale die waterstof maakt aan een staal productielijn op waterstof.
(Dit ga je NOOIT NOOIT, voor elkaar krijgen met zonnepaneeltjes en windmolentjes en batterijtjes.)

Willen we dus zware industrie in Europa houden? En vergroenen.... gek genoeg moeten we naar CHINA kijken???? hahaha wat zijn we echt DOM bezig hier in Europa.

China is enorm veel kerncentrales aan het bouwen nu, en wij zijn niet bezig met natuurkunde en wiskunde maar met gevoelens en emoties in de EU. Kern energie is de toekomst!

[Reactie gewijzigd door Immutable op 28 december 2025 09:59]

[Caayn]

Waar heb ik 't over kernenergie of de zware industrie

[Immutable]

Het mist in het totaal plaatje. Uiteindelijk gaat het over de totale gehele energie vraag. Inclusief gas/benzine/diesel/HFO noem het maar op.

Schepen moeten dus ook over op mini kerncentrales.

Wat ik probeer te zeggen is dat Zon en Wind en Batterijen niet ons probleem volledig oplossen. Het is een deel oplossing en ben het er wel mee eens. Maar dat is enkel voor de kleine energie stromen in Nederland. We praten hier dus over de druppeltjes. En niet over de emmers met water..

[911GT2]

Dat is niet helemaal waar. In de zomer draaien mijn airco’s 100% op zone energie. En waar ik kan laadt ik mijn auto’s op wanneer de zon schijnt.

In de winter zoals laatste dagen verwarmen mijn airco’s ons huis overdag. Ook weer op zonne energie.

[ErikX1]

Eens tot de laatste regel. In december is de opbrengst van zonne-energie te laag om nog serieus je huis te verwarmen. Tenzij je in een flat woont waar de buren al voor je stoken wellicht.

[911GT2]

Nou ja je hebt gelijk, maar er wordt een groot deel van de dag warmte gegenereerd door de AC's. We kunnen ze per kamer aansturen dus niet alle kamers worden verwarmd. In de avond inderdaad stoken we niet op zonne energie.

[Blokker_1999]

Hoe bedoel je, niemand heeft het nodig? Overdag draait onze industrie op volle toeren. En ja, er zijn momenten dat de energieprijs overdag negatief gaat, maar dat blijven uitzonderingen.

[jochemd]

De industrie draait dag en nacht op volle toeren. Het verschil in electriciteitsgebruik tussen dag en nacht komt juist niet van de industrie, maar van de diensten sector. (Ik neem tenminste aan dat dat in Belgie ongeveer het zelfde is als in Nederland.)

[rjberg]

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/28/elektriciteitsverbruik-binnenlands-vervoer-bijna-verdubbeld

Klopt, maar onder die diensten vallen ook waterzuivering, afvalverwerking, etc. Dingen waar de industrie ook gebruik van maakt.

[SMGGM]

"Niet nodig" is wel zeer fel door de bocht. De (soms wel) overproductie van zonne-energie zorgt er wel voor dat de gemiddelde prijs van stroom gedrukt wordt. Overigens zijn er veel (bedrijven) die zeer veel stroom verbruiken wanneer de zon schijnt.

Daarnaast kan je (door middel van een plugin batterij) je eigen productie opvangen om het zelf te verbruiken wanneer je wel thuis bent. Heb op die manier al de afgelopen zomer maar 30kWh van het net gehaald (terwijl ik een totaal verbruik heb van circa 400kWh, minder dan 10% dus).

Maar ik snap wel waarvan de denkwijze komt. Wie overproductie heeft krijgt er nog een paar centjes voor (en dan mag je nog blij zijn). Zeker huishoudens die komen van een terugdraaiende teller (en uit een tijdperk komen waarbij men eerder keek naar jaarverbruik ipv wat je werkelijk kan nodig hebt) zien al hun productie wegvloeien met amper iets ervoor terug. Vandaag lopen er nog installateurs rond die nog adviseren om maar "zoveel mogelijk panelen te plaatsen", terwijl het compleet nutteloos is geworden (en misschien in de toekomstig nadelig gezien we naar een tijdperk gaan waarbij injectie betalend zal worden).

[R_Zwart]

Om te beginnen zouden veel mensen af moeten stappen van oude gewoontes. Ik hoor nog zo vaak (ook van mensen zonnepanelen) dat ze de was altijd op een bepaalde tijde hebben gedaan en blijven doen i.p.v. de wasmachine en droger overdag aanzetten. ik heb zelf 1 van de goedkoopste Zanussi wasmachines uit 2012 en die heeft al de mogelijkheid om via een timer te starten. Dan kunnen er best wel vanuit gaan dat de meeste machines dit soort mogelijkheden hebben. En als particulier kan je misschien ook nog vaker maaltijden in de oven of slow-cooker maken. Als 1 huishouden dat doet heeft het geen zin, maar als de helft het gaat doen dan gaat het echt wel verschil maken.

Verder zorgen dat er genoeg laadmogelijkheden zijn voor EV's zodat die overdag (als de meeste stil staan) geladen kunnen worden met zonne-energie.

[Huppol]

Derhalve had de overheid er wat mij betreft voor moeten kiezen om enkel ondernemers/bedrijven te subsidiëren om zonnepanelen op het dak te leggen, en niet de consument. Hetzelfde geldt voor elektrisch vervoer: terwijl vervoerder, de bouwvakker en technicus nog met dieselbusjes onderweg zijn, zit kantoor- en thuiswerkend Nederland stil met elektrisch vervoer.

[Blokker_1999]

Waarom zouden subsidies alleen maar mogen tellen voor bedrijven en niet voor particulieren? Waarom moet de hard werkende mens weeral opdraaien voor het gebrek aan investeringsmoed van bedrijven?

[mbbs1024]

De hardwerkende mens is meestal niet thuis als zijn panelen volop produceren, waardoor hun voordeel van zonne energie grotendeels verloren gaat, en voor onbalans op het net zorgt.
De door het invoeren van de digitale meter, en het stoppen van saldering (wat eigenlijk een vorm van subsidie is) wordt die verliespost uit het systeem gehaald.

Bedrijven, die hun zonneproduktie voor het grootste deel verbruiken op het moment van produktie, hebben eigenlijk het meeste baat bij zonnepanelen, en daarvoor zou eigenlijk geen subsidie nodig zijn, ze kunnen de investeringskost al aftrekken van hun winst, en hebben ook nog eens goedkope zonnestroom, waardoor het eigenlijk een verspilling van overheidsmiddelen zou zijn om dat nog extra te gaan subsidiëren.

[Glashelder]

wat eigenlijk een vorm van subsidie is

Het niet hoeven betalen van een belasting is geen subsidie.

Net zo min als die fossiele subsidies. Dat zijn ook geen subsidies.

[mbbs1024]

Als de ene vorm van energie door de overheid, fiscaal bevoordeeld wordt door de andere, is dat wel degelijk een vorm van subsidie.
Net zoals de recente beslissing van de Belgische regering, om de netkosten voor grote bedrijven te halveren, een vorm van subsidie is, waarvoor de belastingbetaler opdraait, is het afschaffen van saldering het stopzetten van subsidiëring van private zonnepaneel eigenaars.

[Huppol]

Dat is niet wat ik zeg. Reden waarom ik dit benoem (schijnbaar niet populair want “offtopic”) is omdat zonnestroom overdag met name interessant is rondom industrie en bedrijvigheid. En de gebruikers tussen 09:00 en 17:00 zijn volgens mij ondernemends en bedrijven. Niet particulieren.

[jochemd]

Belgie heeft een behoorlijk grote opslag van energie bij de waterkrachtcentrale van Coo-Trois-Ponts: 1.16 GW / 6.45 GWh. Als je die elke nacht vult met stroom uit kernenergie, tijdens de ochtendpiek leegt, overdag vult met stroom uit zon en tijdens de avondpiek weer leegt zet dat echt wel zoden aan de dijk.

[as400]

Wist ik niet, dank je voor de info. Dit lijkt op het systeem in Oostenrijk dat dank zij de bergen iets groter van schaal kan zijn. Ik ben onderstaande links per toeval uitgekomen omdat ik nog eens wou uitvissen of een bepaalde tunnel (Limberger Stollen) nog bestond sedert de binnenkort 50 jaar geleden dat ik het stuwmeer bij Kaprun bezocht.
Hou je van big engineering zinvol ingezet voor de verbetering van groene energie door er witte (hydro-energie) aan toe voegen) hieronder twee linkjes:
https://power.verbund.com/de/Kaprun-Limberg-3
https://salzburg.orf.at/stories/3227611/
Upgrade uitvoering op vier jaar tijd? Mijn petje af daarvoor!

[Manderlay1]

Aja juist, de volledige industrie ligt stil wanneer de zon uit zit...

[AJediIAm]

Je bedoelt natuurlijk dat de panelen op het verkeerde dak liggen. Natuurlijk hebben bedrijven en data centers grote hoeveelheden zonneenergie nodig, en met met de groeiende laad infrastructuur in werk gebieden verdwijnt het net congestie probleem als sneeuw voor de zon.

[Martinez-]

Ik was even snel aan het googlen om het in perspectief te plaatsen met ons eigen land, maar dergelijke cijfers worden niet zo duidelijk gepresenteerd zoals de Belgen dat doen?

De eerste hits zijn vooral uitsplitsingen per maand of kwartaal, maar dan zelfs niet over meerdere kwartalen heen. Iemand een goede bron?

[svenk91]

Even op het tabje ‘laatste jaren’ klikken en over 2024 hooveren: https://ned.nl/nl/dataportaal/energie-productie/elektriciteit/totale-elektriciteitsproductie

Dan zie je dat er van 2023 naar 2024 weinig is veranderd voor zon in Nederland, een lichte daling zelfs, maar er in 2025 weer een grote stijging is met zo’n kwart meer zon.

Ergens vraag ik mij dan ook af of 2024 niet gewoon een jaar was met opvallend weinig zon. Kijken we naar de cijfers voor Nederland dan zien we in 2024 ook een aantal uur onder het gemiddelde met 1748 uur zon, in 2023 was er nog een zonnig jaar met 1913 uur. 2025 is ook uitzonderlijk zonnig met begin december al 2064 zonne-uren op de teller, wat waarschijnlijk nog wel boven de 2100 komt voor het jaar eindigt. Dus ook zeker 20% meer zon dan het voorgaande jaar, wat de stijging grotendeels verklaard in Nederland.

[CaptainKansloos]

Dus ook zeker 20% meer zon dan het voorgaande jaar, wat de stijging grotendeels verklaard in Nederland.

Ik heb met mijn eigen panelen (O-W opstelling) ook ~13% meer opbrengst over 2025 tov 2024.

• 2025: 5,2 MWh
• 2024: 4,6 MWh
• 2023: 5,1 MWh

Dus; N=1 & NL vs BE (maar ik woon redelijk dicht bij de BE grens), maar over de afgelopen 3 jaar was 2025 gewoon een goed jaar wat opbrengst betreft. Alleen al op basis daarvan is er een forse winst tov 2024, precies zoals ook in het artikel ook al aangegeven wordt.

Die fluctuatie geeft ook aan dat er nog ruimte voor verbetering is (meer capaciteit & buffering) om de verschillen per jaar / seizoen / dag / uur te compenseren. Maar positief dat het de goede kant op gaat wat dat betreft.

[robertwebbe]

Ik vond op de website van het CBS dat we in Nederland in 2023 ruim 2.600 PJ energie verbruikte.

1 TWh is gelijk aan ongeveer 3,6 PJ, dus 2.600 PJ komt neer op circa 720 TWh per jaar (in 2023).

[bokkow]

Dat is wel het getal voor alle vormen van energie, dus ook fossiel verbranden voor warmte of vervoer bijvoorbeeld.

In Nederland zitten we al een paar jaar voor elektrisch energie verbruik rond de 120TWh.

Vorig jaar kwamen we voor het eerst uit op meer dan de helft hiervan uit hernieuwbare bronnen!

Verder offtopic maar in dit licht ook aardig om te weten: als we het hele Nederlandse wagenpark zouden willen vervangen voor EV’s, gebaseerd op wat er gemiddeld gereden wordt, dan zouden we rond de 24TWh daarvoor extra nodig hebben. Wat prima te realiseren valt en echt een schijntje is ten opzichte van het energieverbruik door de huidige verbrandingsmotoren. Transport van die benodigde energie is nog wel iets van een uitdaging maar ook niet onhaalbaar, de oplossing hiervoor ligt vooral in slim laden en automatiseren. Immers staat een auto 95% van de tijd stil, prima te plannen deze niet op piek momenten gelijktijdig te laden.

[fenrirs]

Absoluut en vooral doorgaan. Hier op het werk is een voetbalveld maat parkeerplaats. Maak daar van doe mooie zonneoverkappingen en je kan je auto laden én koel houden in dr zomer. In de winter zal het minder opbrengen, maar staan de wagens nog steeds beschut

[ultimasnake]

https://energieopwek.nl/ Kijk ik zo nu en dan eens, geen idee of het aanbiedt wat jij zoekt

[bjp]

ge kunt best eens https://app.electricitymaps.com/map/live/fifteen_minutes raadplegen. Er is een overzicht voor een jaar ook beschikbaar. Gemakkelijk beschikbaar voor vele landen.

[MontyMole]

Waarom nemen jullie die foutieve VRT informatie klakkeloos over?

Dit jaar was zonne-energie goed voor amper 3,3 % van totale energie consumptie in BE.

Wind, zon, bio en andere "duurzame energie" is samen geen 20% van het Belgische verbruik.

Netjes hier te zien :

https://ourworldindata.or...e=2020..2024&country=~BEL

[Blokker_1999]

Ik zie niet in wat er verkeerd staat in het artikel. Het komt overeen met wat Elia, de beheerder van het hoogspanningsnet rapporteert, maar komt ook overeen met de data die jij aanhaalt.

Ook de data die jij aanhaalt toont aan dat zonne energie in 2024 goed was voor net geen 9TWh op een totaal van net geen 80TWh. Waar jij die 3.3% vandaan haalt is mij dan ook een mysterie, want dat is dus meer dan 10% aan zonne energie terwijl wind op zich zelfs 14TWh haalde in 2024. Zon en wind tesamen komen dus op bijna 23TWh uit in 2024 op een totaal van net geen 80. Delen we 23 door 80 dan zien we dat in 2024 de combinatie van wind en zon goed was voor ongeveer 28,75% van de totale productie. En dat volgens de cijfers waar jij naar linkt.

Ik zie dus niet in hoe de combinatie volgens jouw nooit 20% kan halen terwijl de bron die jij vermeld net het tegendeel aangeeft.

Verder geeft het artikel van VRTnws ook correct aan dat Belgie meer stroom invoert dan het uitvoert, daarbij dus ook direct de context dat we niet langer zelf kunnen voorzien in onze eigen behoefte maar dat we netto 14TWh hebben moeten invoeren. Dus ook dat staat in het artikel gewoon correct vermeld.

[arnoldus1955]

Uit jouw bron, voor 2024:
bio: 3.51 TWh

zon: 8.93 TWh

wind: 14.01 TWh

hydro: 0.27 Twh

(= samen 26.72 TWh)

op een totaalproductie van 74.93 TWh
In het artikel (VRT) is er sprake van een totaalverbruik van 80 TWh.

26.72 / 74.93 = 35.7%

Waar zie jij een probleem?

[MontyMole]

Dat van die 80TWh er 12TWh (15%!) uit het buitenland komt?

Dat we de voorbije dagen massaal nog meer importeren omdat we deze koude piek absoluut niet kunnen opvangen?

Dat men al langer waarschuwt dat die tekorten verder gaan toenemen wegens verdere afbouw nucleair en omdat "duurzame energie" het absoluut niet kan compenseren?

Dat dit soort euforie dus compleet misplaatst is?

Maar u ziet het probleem niet nee..

https://www.standaard.be/...ets-tussen/115925581.html

[arnoldus1955]

Jouw eerste bewering was dat de inhoud niet klopte. Ik vroeg wat er niet aan klopte, want jouw bron leek me quasi dezelfde cijfers te geven.
Dan reageer je met iets helemaal anders!

[MontyMole]

De bewering over de totaalproduktie klopt niet. We voerden minimaal 15% in, en met deze koude periode zal het nog meer zijn.

De cijfers zijn "opgepoetst" om het beter voor te stellen dan het is.

Ik reageer helemaal niet met iets anders, ik post de hele context.

Een aandeel dat stijgt van 2,7 naar 3,3% bejubelen als een "stijging met een kwart" is gewoon bewust misleiden...

[Reactie gewijzigd door MontyMole op 27 december 2025 15:00]

[m_snel]

Volgens mij begrijpt een kind al dat er een verschil is tussen zelf iets doen en het een ander laten doen.

Ik lees over productie in België dat is iets anders dan verbruik, bij dat laatste heb je de eigen productie en je import of eventuele export.

[Naafkap]

We zijn er nog lang niet als het aankomt op zonne-energie. Toch wordt het voor consumenten zo onaantrekkelijk gemaakt dat niemand meer bereid zal zijn te investeren.

Hoog tijd dat de energiemarkt op de schop gaat als we verduurzaming echt serieus willen oppakken. De marktwerking moet eruit. Het is een eerste basisbehoefte.

[rossecorp]

Energie is een basisbehoefte, net als schoon drinkwater, verwarming, kleding, voedsel, woonruimte. Allemaal overlaten aan de overheid? Waar precies hebben pogingen daartoe ooit gewerkt?

[The Zep Man]

Energie is een basisbehoefte, net als schoon drinkwater, verwarming, kleding, voedsel, woonruimte. Allemaal overlaten aan de overheid?

Energie, schoon drinkwater, verwarming: ja. Allen hebben het nodig en allen gebruiken het zonder (ruimte voor) variatie/concurrentie, dus prima om vanuit de overheid te regelen.

Woonruimte wordt al deels en indirect gefaciliteerd door de overheid (sociale woningbouw).

Waar precies hebben pogingen daartoe ooit gewerkt?

Andersom werkt een vrije markt enkel gedreven op winst niet. Zie de VS. Zodra in een markt zonder concurrentie aandeelhouders erbij komen kijken staat de afnemer niet meer centraal.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 27 december 2025 13:11]

[rossecorp]

De vrije markt draait niet slechts alleen om winst. Het principe van een vrije markt draait om vrijwillige transacties met wederzijdse instemming en concurrentie. De overheid zou slechts tot doel moeten hebben om de vrije toetreding te bewaken, kartelvorming tegen te gaan en minimumstandaarden te hanteren.

Regulering is juist wat zorgt voor minder concurrentie. Grote bedrijven zijn verzot op regelgeving. Zij kunnen zich juristen veroorloven, waar de MKB'er dat niet kan. Daarmee drukt regelgeving vaak kleine ondernemers uit de markt. De rekening voor de regelgeving wordt neergelegd bij de consument.

[Naafkap]

De rekening van de exorbitante winst wordt betaald door de consument.

[svenk91]

Exorbitante winst toont aan dat de marktwerking niet goed draait en de overheid moet ingrijpen. Met gezonde concurrentie zou exorbitante winst niet mogelijk moeten zijn.

[The Zep Man]

Hoe concurreer je gezond met een beperkt aantal aansluitingen voor energie en water?

[Sissors]

Daarom zijn die aansluitingen toch van de netbeheerders? Wat grotendeels onder controle van de overheid staat?

Maar waar het mee begon, als eerstelevensbehoeftes door de overheid geregeld moeten worden, dan moet je het dus ook doen voor eten en kleding. Dat, of de keuze of de overheid iets moet doen of niet hangt van meer af dan of het een basisbehoefte is.

[kujinshi]

Met dat principe mag de overheid per 1 jan 2026 wel de vermogensbelasting omhoog doen met 5%. Dat maakt Nederland een stuk socialer.

[rossecorp]

Als er "exorbitante winst" wordt gemaakt, dan jaagt dat in de regel concurrentie aan. Ik snap het nog als je de infrastructuur gemeenschappelijk wilt regelen, omdat meerdere leidingen naar je huis niet praktisch is. Dat is alleen geen reden om de rest van de keten ook maar te nationaliseren.

Als een overheid faalt, dan betaalt de consument óók. De overheid is namelijk de grootste monopolist, die de rekening sans gêne verhaalt op de belastingbetaler.

[The Zep Man]

Het principe van een vrije markt draait om vrijwillige transacties met wederzijdse instemming en concurrentie.

Er is geen concurrentie voor energietransport of schoon drinkwater, en soms beperkt voor verwarming (gas via een enkele aanbieder, elektriciteit via een enkele netbeheerder, warmtenet van een enkele coöperatie/gemeente/...).

De overheid zou slechts tot doel moeten hebben om de vrije toetreding te bewaken, kartelvorming tegen te gaan en minimumstandaarden te hanteren.

Dat is geen vrije markt. Dat is een gereguleerde markt.

Regulering is juist wat zorgt voor minder concurrentie. Grote bedrijven zijn verzot op regelgeving. Zij kunnen zich juristen veroorloven, waar de MKB'er dat niet kan. Daarmee drukt regelgeving vaak kleine ondernemers uit de markt. De rekening voor de regelgeving wordt neergelegd bij de consument.

Ik zie MKB en kleine ondernemers niet snel een eigen energienet, waterdistributienet of warmtenet opzetten.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 27 december 2025 13:18]

[Olaf van der Spek]

Dat is geen vrije markt. Dat is een gereguleerde markt.

Volgens welke definitie van vrije markt?

[BarnET]

“om de vrije toetreding te bewaken,”

Daar bijvoorbeeld.

[Blokker_1999]

Jaren terug was iedereen aan het roepen dat overheden alles maar moesten afstoten, privateseren. Want de private sector kan alles efficienter en goedkoper doen. We hebben dat voor heel wat sectoren gedaan. Kijken we naar het resultaat evenwel, dan zien we dat de efficientie niet verbeterd is. De dienstverlening is vaak zelfs verslechterd, de nodige investeringen blijven vaak achter terwijl de kost alleen maar gestegen is. Overheden betalen meer aan subsidies, dragen nog altijd een grote last van onkosten wanneer zulke bedrijven grote verliezen maken, maar als er dan winsten zijn gaan die wel neer de private eigenaars.

Is dat nog eerlijk te noemen? Wat is het voordeel van privatisatie? Er is maar 1 elektriciteitsnet, maar 1 waternet, maar 1 gasnet, maar 1 rioolstelsel, ... . Alle elektriciteit, alle gas, alles moet op datzelfde net. En nu zien we dat private bedrijven liever elektriciteitstekorten zien gebeuren dan dat zij zouden moeten investeren in nieuwe opwekkingscapaciteit. De overheid zou nieuwe centrales moeten subsidieren omdat men vreest voor verlies van die centrales. Maar als er dan winst is, dan mag die natuurlijk niet belast worden. Want dat is ook oneerlijk want waarom zouden bedrijven dan nog "investeren"?

Nee, basisbehoeften moeten voldaan worden door de overheid. Zodat er op de juiste momenten geinvesteerd kan worden, zodat we de lasten als gemeenschap dragen, maar ook de lusten als gemeenschap verwerven.

[rossecorp]

"We hebben dat voor heel wat sectoren gedaan."

Nou, niet echt. En kom alsjeblieft niet aan met de zorg. Daar zijn wat cosmetische regels doorgevoerd waardoor artsen en zorgmedewerkers nu vaak zelfstandigen zijn. De regelgeving is echter absurd en rijk gelardeerd met geboden en verboden.

"En nu zien we dat private bedrijven liever elektriciteitstekorten zien gebeuren dan dat zij zouden moeten investeren in nieuwe opwekkingscapaciteit."

De energiemarkt is onderhevig aan extreme regulering. Denk even aan het voorheen promoten van biomassa (gelukkig niet meer), het inzetten op windenergie en zonne-energie zonder plan voor opslag of achtervang, het al jaren niet investeren in kernenergie, het sluiten van kolencentrales en het onrendabel maken van gascentrales. Dan vind het nogal boud om private bedrijven de schuld te geven.

Energie, drinkwater, verwarming, kleding, voedsel, woonruimte, riolering en zorg zijn allemaal basisbehoeften. Het zou toch een verschrikkelijk slecht idee zijn dat allemaal bij de overheid onder te brengen.

Ambtenaren hebben geen enkele reden te innoveren, geen enkele reden tot het bereiken van meer efficiëntie en ze kunnen op geen enkele manier worden afgerekend op mismanagement of verliezen.

Hebben we dan echt helemaal niets geleerd van de socialistische experimenten?

[pietvelleman]

Als ambtenaar raak ik erg ontroerd door al die mensen hier op Tweakers die zoveel vertrouwen hebben in de overheid.

Maar ik denk ook: tsjé... kijken die mensen nooit t.v. of lezen zij geen kranten? Hebben zij nooit gehoord van de toeslagenaffaire? Weten zij niet dat er wat problemen zijn in Groningen rondom aardbevingen en de afhandeling van schade?

Zien die mensen dan niet hoe ministers elkaar de tent uit vechten?

Controleren die mensen niet de cv's van ministers die alle problemen zouden moeten oplossen. Wiersma is wellicht een goeie om misschien eens mee te beginnen. En niet om BBB te bashen hoor! Want naast Wiersma zijn er nog vele anderen met een bijzondere magere staat van dienst, en die het toch tot minister of staatssecretaris schoppen (ook vanuit CDA/PvdA/etc.!). En uiteindelijk sturen Ministers een ministerie aan die alle problemen zou moeten oplossen....

Of - om het iets dichter bij Tweakers te brengen - weten mensen niet dat er jaarlijks (!) 5 miljard euro verloren gaat aan gefaalde IT projecten bij de overheid (link)?

Ik begrijp de 'afkeer' die sommige mensen ervaren m.b.t. privatisering en het 'grootkapitaal'. Maar waar het vertrouwen in de overheid van die mensen op is gebaseerd... dat begrijp ik dan weer niet...

Of, om het met mevr. Kaag te zeggen: "wie zijn toch die mensen die zoveel vertrouwen in de overheid hebben...."

[BarnET]

Vrij markt werkt alleen als de koper van het product wat te kiezen heeft.

[mbbs1024]

LOL, dat is dan de reden dat bedrijfslobbygroepen zo hard ijveren voor het afschaffen van een hoop regulering, zodat ze hun zin kunnen doen, ongehinderd door allerlei (voedsel)veiligheid en consumentenbeschermingsregulering.

[Naafkap]

In het verleden heeft dat prima gewerkt.

[rossecorp]

Kun je me vertellen waar en wanneer?

[The Zep Man]

Jij kwam eerst met de impliciete claim dat zaken overlaten aan de overheid niet werkt. Onderbouw die eerst eens.

[rossecorp]

Omdat je het zo vriendelijk vraagt.

Centralisering en veel regulering werkt niet, omdat aankopen, transacties, investeringen, optimalisaties, creëren en reageren op markttrends wordt gedaan door miljarden mensen en een veelvoud aan beoordelingen. Het is mentaal en fysiek onmogelijk voor een overheid om al die inschattingen goed te doen. Dit leidt in de regel tot overproductie (melkplas, boterberg), onderproductie (talloze voorbeelden uit de Sovjet-Unie), overheden die winnaars en verliezers kiezen, stagnatie en een gebrek aan motivatie.

Het feit dat iets een basisbehoefte is maakt nog niet dat het daarom maar moeten worden overgelaten aan de overheid. Onze voedselproductie en -bereiding worden voor 100% gedaan door ondernemers en er is bepaald geen tekort aan voedsel. De winkels liggen vol, er is ontstellend veel keuze en veel variatie in prijs en kwaliteit.

Overregulering en staatsbedrijven zijn al geprobeerd in vrijwel alle landen waar socialistische principes zijn uitgeprobeerd. Zonder uitzondering falen ze met schrijnende gevolgen.

Maar vertel gerust waar het gewerkt heeft.

[Mortov Molotov]

Mag ik daar een kleine kritische kanttekening bij maken? De privatisering van de elektriciteitsmarkt werd ook ingeluid met de belofte van significante prijsdalingen door de concurrentie op die geprivatiseerde markt. Heb ik weinig van gemerkt in al die jaren dat ik zelf mijn elektriciteit moest betalen (ik kook mijn eigen potje vanaf september 2007). Dus de vraag waar al die privatisering goed voor was, dringt zich wel op.

[rossecorp]

Als je je energierekening erbij pakt, dan zul je zien dat een groot deel van de kosten bestaat uit accijnzen, BTW, netwerkkosten en aansluitkosten. Het overgrote deel daarvan is gemandateerd door, jawel, de overheid. De kale inkoopprijs van aardgas is op dit moment circa € 0,27 per m3 exclusief belastingen, maar waarschijnlijk betaal je tussen de € 1,15 en € 1,35 per m3.

Het zijn niet bedrijven die rijk worden van energie. Dat is onze overheid.

[Basszje]

Tot en met eind jaren '90 in Nederland bijvoorbeeld, toen energie overheid was ( net als -gasp- de post en telefonie en ziekenhuizen )

[rossecorp]

Distributie is in handen van de netbeheerders. Wie bevat een meerderheid van de aandelen? De overheid. Dat is wat ik bedoel met vermeende privatiseringen.

De PTT was verre van ideaal: kostbaar, goudomrande regelingen voor werknemers, ambtelijk en verouderd.

Ons ziekenfonds was niet goedkoop, niet flexibel en kende wachtlijsten. Men denkt vaak dat het goedkoop was vanwege de lage maandelijkse premie, maar men vergeet dat het merendeel uit de algemene middelen kwam. Net als nu trouwens, want de verzekerde betaalt ongeveer één derde van de werkelijke zorgkosten (ruim € 6200 per persoon per jaar).

[bytemaster460]

Bijna overal. Nutsbedrijven waren conservatieve ambtenarijen. Tussen de privatisering van energieleverancier en de inflatiecrisis kon je door concurrentie ervoor zorgen dat je energie maar zeer beperkt in prijs steeg.

[Darida]

De grote dieven zijn de energieleveranciers die gaan lopen met je overproductie waarvoor je 0,000000001 €/kWh krijgt en weer doorverkopen aan je buur voor 0,35€/kWh

[Sissors]

Ja grapjas. En diezelfde buur koopt heft voor €0,35/kWh als het meer kost dan dat, dat is het idee van vaste prijzen per kWh. Wil je dat niet, dan mag je gewoon een dynamisch contract nemen. Heb jij dat gedaan? Zo ja, wat is dan het probleem. Zo nee, waarom niet? Dan krijg je gewoon de waarde van je stroom op het moment dat je het teruglevert.

Overigens is er geen moment dat de energieboeren €0.35/kWh krijgen uiteraard. Het grootste gedeelte gaat naar de overheid toe.

[R_Zwart]

Als je puur voor eigen gebruik capaciteit neer zet, dan is het nog steeds een goede investering. Veel mensen hebben maximaal.capaciteit neergezet niet om groene energie op te wekken maar om er lekker aan te verdienen.

En dat je nu moet betalen bij overschot is logisch. Elektriciteit is niets waard als 's zomers de zon volop schijnt. Het is net als met andere producten waarbij overschot is.

[MachIII]

En in de winter heb je ook weinig aan een zonnige dag omdat de lage zonhoek je panelen in de winter tot 70–80% minder efficiënt maken dan in de zomer.

[Olaf van der Spek]

En waarom zou je daarom weinig aan een zonnige dag hebben?
Zijn panelen alleen nuttig als ze op 100% efficiency werken?

[Reactie gewijzigd door Olaf van der Spek op 27 december 2025 14:15]

[blissard]

Tuurlijk niet. Maar aantal zonuren zijn als enige niet direct bepalend voor de opbrengst van zonne-energie. Daar is met name de energie van de instraling van belang. En zo is een uur zon in december dus meestal veel minder waard dan een in juli.

[Olaf van der Spek]

En zo is een uur zon in december dus meestal veel minder waard dan een in juli.

Zoek voor de grap de definitie van zonuur even op.
Verder is het precies andersom, omdat energie in december meestal meer kost dan in juli.

[Reactie gewijzigd door Olaf van der Spek op 27 december 2025 14:36]

[blissard]

Heb ik gedaan. Zonuur corrigeert niet voor de hoeveelheid energie per m2. Wat denk jij dat het betekent?

[MN-Power]

Daartegenover staat dan weer dat de panelen veel slechter presteren bij hogere temperaturen(4500Wp wordt ca 3200). Ik heb 25 december 9,3kWh opgewekt, terwijl ik in de zomer bijna nooit boven de 30 ben geweest. Toegegeven er zijn weinig van dergelijke dagen in de winter(al zat ik gisteren ook bijna op 8,5kWh).

[mbbs1024]

Als je de prijzen bekijkt, is in de winter, een zonne uur, net meer waard, omdat er tijdens de zomer een groot overaanbod is, wat de prijzen sterk naar beneden trekt, en ze zelfs negatief laat gaan.
In de winter gaan mensen ook een stuk meer van de eigen zonneproduktie gebruiken, ipv het op het net te dumpen.

[SkiFan]

Kwestie van meer panelen in verschillende hoeken. Heb op de garage 2800 Wp op 20 graden ZZO, leuk voor hartje zomer, op het dak 5400 Wp op 45 graden ZZO en aan m'n schutting 3520 Wp op 90 graden ZZO. Straks komen er nog 3000 Wp bij op 45 graden op NNW.


Met een kleine 15 kWp heb ik vrijwel ieder moment voldoende stroom om autonoom te zijn. Juist die laatste kWh'en die ik tekort kom moet ik relatief duur terugkopen en laten zich dus relatief snel terugverdienen.

[Coolstart]

En in de winter heb je ook weinig aan een zonnige dag omdat de lage zonhoek je panelen in de winter tot 70–80% minder efficiënt maken dan in de zomer.

Daarom overdimentioneren de meeste mensen ook omdat panalen toch relatief goedkoop zijn kan je bij 10W aan panelen plaatsen op een kleinere omvormer. Zo heb je in de winter dan toch nog relatief veel opbrengst en kan je uw thuisbatterij in de winter weer opladen. Ik ga ook overdimentioneren.

De belangrijkste reden waarom panelen in de winter minder opbrengen is omdat er gewoon minder zonne-uren zijn. Het regent ook meer in de winter en het is langer donker.

[R_Zwart]

Maar als je in het voorjaar, zomer en deel van najaar minder fossiel (veelal uit dubieuze landen) nodig hebt is het toch een flinke winst?

Alle beetjes helpen om onafhankelijk te worden en tegelijkertijd de CO2 doelen te halen.

[coretx]

Vergeet daar niet aan toe te voegen dat afhankelijk van het type paneel zeer kleine hoeveelheden schaduwval significante reducties in rendement op kunnen leveren. Ook in de zomer.
De meest voorkomende inefficientie na verlies bij het opwekken is verlies als gevolg van opslag van energie middels een verkeerd of enkel medium. Je lithium accu gaat maar N cycli mee, dus laat je boiler voortijdig opwarmen alvorens je slijtage gevoelige opslag aan te spreken, geef verbruik aktief prioriteit over opslag. Als het even kan, verzorg dan een collectieve energieopslag met de buren/straat & coordineer grootverbruik zoals het opladen van voertuigen.
Dit werkt ook aan de opwekking kant, plaats geen extra panelen op je dag - koop samen met je buren een windmolen voor op het dak.
-1- Oplossing is geen oplossing maar een risico & cooperatie wint het altijd van de loner.

[Vaevictis_]

@YannickSpinner Recordhoogte is raar in deze context. Moet dat niet zijn recordopbrengst?

[YannickSpinner]

Ja goeie! Ik heb de titel aangepast, thanks

[Geekomatic]

De moraal van dit verhaal is voor mij:
Kerncentrales bouwen, voor schone en betrouwbare energie.

[rossecorp]

Onze energie-intensieve, welvarende samenleving kunnen we inderdaad alleen in stand houden met kernenergie. Er bestaan geen welvarende samenlevingen met onbetrouwbare en/of dure energie. Kijk naar Duitsland wat aan het deïndustrialiseren is, onder andere als gevolg van dure energie. De economische motor van Europa hapert. En bedenk tegelijkertijd dat we slechts een klein deel van de opgave hebben volbracht. Volledig hernieuwbaar gaat veel ernstiger problemen opleveren dan slechts dure energie.

[coretx]

Zonder energie geen werk, zonder werk geen welvaart.In de eerste plaats moet energie niet duur, goedkoop, "hernieuwbaar" of welke label/propaganda term dan ook zijn - maar wel Rendabel.
Wanneer het energieketen niet rendabel is komt men namelijk vrij snel tot de conclusie dat de mens zelf ook energieopwekt en hier voornamelijk zuurstof voor gebruikt; maar dat dit niet de enige vereiste voor het functioneren van die produktie is. De door U genoemde Duitser weet daar alles van, zo wijst de geschiedenis uit. Immers, ten tijden van economische malaise was het telkens deze "goedkope" bron van energie, werk, welvaart, die werd ingezet bij gebrek aan nationaal aanwezige alternatieven.
Durf niet te denken dat andere volkeren puntje bij paaltje anders handelen; ongeacht de groene/rode/zwarte - vul wat in - ideologie die ze volgen.

[AJediIAm]

Het is iets genuanceerder.

Kernenergie is een relatief economische uitstootvrije vorm van energie. Industriële restwarmte, waterkracht, geothermie en in de toekomst kernfusie zijn ook prima alternatieven die meer of minder rendabel zijn dan kernenergie afhankelijk van de huidige de locatie.

[Martinspire]

Zijn dit panelen op de daken van consumenten of is dit grotendeels specifieke zonneparken? Iemand die een uiteensplitsing heeft? Want toen ik laatst in België was, vond ik het opvallend hoe weinig mensen zonnepanelen op de daken hebben liggen. In de (nieuwe) woonwijk is zowat 3 op de 4 huizen van panelen voorzien. In het dorp er verder omheen zal het rond 1 op de 2 huizen liggen. Het is echt heel snel gegaan hier. Waardoor het afbouwen van salderen zo jammer is. Een batterijpark zou de meeste energie die men niet nodig heeft, al kunnen opvangen waardoor een groot deel van de huizen al niet veel meer van het net nodig heeft.

[florkeman]

nu gebruiken ze onze zonneenergie aan dure prijzen, wij krijgen een aalmoes, is een schande, wij hebben geinvesteerd, luxe zoal reizen, gaan eten enz.. gelaten, nu worden we gestraft, volgende jaren zullen we moeten betalen omdat we batterijen hebben.

[oNNoZeLe]

ligt hier ook niet een beetje van wat je zelf verwacht had?


Hier in Portugal is van begin af aan duidelijk geweest dat je als particulier niets terug krijgt van wat je op het net duwt. Ik zie veel mensen die PV hebben daardoor ook een batterij hebben om de nacht door te komen.

Maar weinig sentiment met het gevoel dat ze belazerd worden. /no-offense...

[Admiral Freebee]

Het grote probleem is dat de Belgische en Vlaamse overheid al lang geen duidelijke lange termijnvisie presenteren naar de consument toe als het gaat over energie. Eerst was er een zeer royaal steunbeleid voor PV installaties via groenestroomcertificaten. Dat systeem gaf (en geeft tot op heden voor oudere installaties!) een fors bedrag per 1000kWh geproduceerde energie. Het stimuleerde de consument dus om maximaal te produceren, onafhankelijk of dit gepast was voor het eigen gebruik. Zo veel mogelijk panelen op het zuiden dus.

Dat voordeel mocht ook nog eens gecombineerd worden met volwaardig salderen. De analoge teller draaide letterlijk terug bij terugleveren aan het net. De groenestroomcertificaten werden ondertussen betaald via de stroomrekeningen van zij die geen zonnepanelen hadden. Letterlijk, want diegenen die ze ontvingen hadden netto geen stroomafname.

Omdat dit de factuur te hard omhoog trok en panelen goedkoper werden heeft men dat systeem van certificaten afgeschaft voor nieuwe installaties.

Met de invoering van slimme meters hebben Vlaamse politici aangekondigd dat het onbeperkt salderen nog een tijd toegepast ging worden en hebben heel wat mensen nog een installatie geplaatst om van dit voordeel te kunnen genieten. Helaas oordeelde de rechtbank dat dit systeem niet eerlijk was en zo werd het salderen afgeschaft.

Ten slotte hebben de netbeheerders nog een bijzonder ingewikkeld systeem uitgevonden om mensen aan te moedigen van hun verbruik te spreiden; het capaciteitstarief. Zo ingewikkeld dat je er eventjes voor moet gaan zitten maar het komt er op neer dat één keer per maand een kwartier lang veel stroom gebruiken vrij duur is.

Ik denk dat door dit alles veel mensen het vertrouwen hebben verloren en zijn gaan klagen. Ik snap het ergens wel. Beter vanaf het begin duidelijker geweest en een goed plan hebben. Dan voelt het billijker aan.

[florkeman]

ik verbruik al altijd het maximum van de panelen, nu ook nog, maar als de omvormer teveel terugsteekt, wordt hij afgeremd via homey.

warm water wordt met de zon opgewarmdn indien geen zon, neemt d'avond de gasinstallatie het werk over, om de boiler op temperatuur te brengen.