Europa vervroegt uitrol Starlink-concurrent en gaat meer satellieten lanceren

Europa heeft het implementatieplan voor zijn aanstaande satellietinternetdienst IRIS² afgerond. De satellietconstellatie krijgt 66 satellieten meer dan oorspronkelijk de bedoeling was. Ook worden de eerste lanceringen met een jaar vervroegd.

De onderhandelingen tussen de Europese Commissie en het SpaceRISE-consortium over het Europese satellietcommunicatienetwerk zijn afgerond, aldus de EC. Onder meer telecomproviders zoals Deutsche Telekom en Orange, satellietinternetbedrijven zoals Hisdesat en Eutelsat, en andere partijen zoals Thales Alenia Space, OHB, Airbus Defence & Space zijn bij dit consortium betrokken.

Beide partijen hebben een implementatieovereenkomst ondertekend. Dat betekent dat de details van het IRIS²-project nu rond zijn. Op een aantal aspecten wijkt de overeenkomst af van eerdere plannen. Zo was het in eerste instantie de bedoeling dat de satellietconstellatie zou bestaan uit 282 satellieten. Daar komen nu 66 bij, voor een totaal van 348 satellieten. Ook moeten de eerste satellieten al in 2029 in een baan om de aarde worden gebracht. Het aanvankelijke plan was om in 2030 te beginnen met de lanceringen.

De eerdere lanceringen en de uitbreiding van het aantal satellieten vereisen wel meer geld. Daardoor moeten lidstaten hun investeringen in het project opschroeven. In 2024 werd er nog een budget van 10,5 miljard euro genoemd, maar volgens Bloomberg is dat nu verhoogd tot 15,6 miljard euro.

330 van de satellieten komen in een lage baan om de aarde en 18 satellieten in een middelhoge baan. Het netwerk moet met soortgelijke diensten als Starlink en Amazon Leo concurreren, zodat Europa minder afhankelijk wordt van buitenlandse partijen voor satellietinternet. De dienst wordt toegankelijk voor Europese overheden, bedrijven en burgers, bijvoorbeeld mensen die in een gebied met slechte dekking wonen.

Reacties (221)

[xCake]

Ik ben nogal een leek op dit vlak, maar hoeveel concurrentie (aantal satellieten) kunnen wij nog permiteren in low earth orbit? Als Rusland, China, N/Z Korea, Japan etc ook willen gaan concurreren, is er dan wel genoeg ruimte voor al die satellieten? En betekent dat ook niet dat de night sky ontzettend polluted raakt?

edit:
Bedankt voor de reacties en jullie inzichten

[Reactie gewijzigd door xCake op 9 augustus 2026 14:23]

[PacinoAllstars]

Goed vraag, en je bent absoluut niet de enige die zich dit afvraagt.

Ruimte in LEO is technisch gezien best groot. Schattingen van “hoeveel past er echt” lopen uiteen van een paar honderdduizend tot theoretisch miljoenen satellieten, afhankelijk van hoe streng je rekent met veiligheidsmarges en botsingsrisico. Maar dat is pure ruimte. In de praktijk wordt het al een stuk spannender door puin, botsingsvermijding en vooral door de snelheid waarmee nu iedereen tegelijk wil opschalen.

Starlink zit al over de 10.000 actieve satellieten. China is bezig met Guowang en Qianfan (samen tienduizenden gepland), Amazon met Kuiper, Europa met IRIS² (nu opgehoogd naar 348, dus relatief bescheiden), en er zijn nog plannen van anderen. Als een groot deel van die plannen doorgaat, zitten we over een jaar of tien makkelijk op meerdere tienduizenden tot misschien tonnen satellieten. Dat is nog steeds niet “vol”, maar het maakt de kans op kettingreacties (Kessler-syndroom) en de administratieve chaos van constant uitwijken wel groter. Operators doen al tienduizenden ontwijkingsmanoeuvres per halfjaar. Dat schaalt niet oneindig soepel.

En ja, de nachthemel. Dat is eigenlijk het meest concrete probleem waar je nu al last van hebt. Die “treintjes” van Starlinks zijn al goed zichtbaar, en astronomen klagen al jaren over strepen in hun opnames. Bij tienduizenden extra satellieten wordt het er niet beter op. Zelfs als ze donkerder gemaakt worden (SpaceX probeert dat), blijft het een vorm van lichtvervuiling die overal ter wereld speelt, niet alleen boven steden. Voor amateursterrenkijkers en professionele telescopen is dat een serieus issue.

Kortom: de ruimte is er nog wel een tijdje, maar “genoeg ruimte” is niet hetzelfde als “geen gevolgen”. De echte bottlenecks zijn puinbeheer, internationale coördinatie en of we de nachthemel nog een beetje herkenbaar willen houden. Europa’s 348 satellieten zijn in dat geheel een druppel, maar als iedereen hetzelfde doet, stapelt het wel op.

[Aaargh!]

Die “treintjes” van Starlinks zijn al goed zichtbaar, en astronomen klagen al jaren over strepen in hun opnames. Bij tienduizenden extra satellieten wordt het er niet beter op.

Op zich is dit natuurlijk geen nieuw probleem, het enige wat veranderd is de schaal, dus er zijn al manieren om hier mee om te gaan.

Als amateur astrofotograaf die gewoon vanuit de achtertuin foto's maakt heb je niet de luxe van een mooie bergtop in de buurt van de evenaar in een Bortle 1 gebied en een joekel van een telescoop. Je moet je telescoop dus zo enkele tientallen uren op een object richten om voldoende data te verzamelen.

Bij zulke lange exposures is er altijd sprake van 'vervuiling'. Een vliegtuig dat overvliegt, een wolkje dat net overdrijft, of idd een satelliet.

Data verzamel je in de vorm van een hele serie kortere exposures, ergens tussen 3 en 15 minuten is gebruikelijk. Dit resulteert dus in 100en "foto's" welke je met speciale software verwerkt tot de uiteindelijke afbeelding. Deze worden op elkaar gelegd, 'stacking' genaamd, en hierbij pas je altijd outlier-rejection toe. Per pixel en per frame wordt er gekeken naar afwijkingen, als in 1 van je 100en foto's een pixel heel helder is en de rest niet wordt die ene exposure voor die ene pixel genegeerd.

Verder worden er allerlei andere algoritmes gebruikt om het resultaat op te poetsen, een hoop hiervan ontwikkeld en gepubliceerd door de NASA en met de huidige computers ook heel goed bruikbaar voor amateurs. Er is echt ontzettend veel mogelijk en het zal je verbazen wat de 'input' is van het process en hoe mooie plaatjes er uiteindelijk uitkomen.

Dat gezegde hebbende is het natuurlijk altijd beter als je minder vervuiling hebt.

[NoTechSupport]

Ja en het gaat dus veel erger worden, niet beter.

[HenkEisDS]

Ik zie al die satelieten juist als interessante bezienswaardigheden. Astrofotografie vanuit Nederland is ook zonder satelieten bijna niet te doen. Ik snap dat het leuk is, maar met de hoeveelheid lichtvervuiling vanaf land zie je sowieso weinig. Alleen op de eilanden vind je plekjes onder de 4 op de Bortle dark-sky scale.

[Aaargh!]

Astrofotografie vanuit Nederland is qua lichtvervuiling prima te doen. Het draait allemaal om de signal-to-noise ratio. Door lichtvervuiling wordt die lager. Een hogere SNR behaal je bijvoorbeeld met een grotere diameter telescoop (lager f nummer), of simpelweg door langere integratie tijd. Als je 4 keer zo veel data verzamelt van 1 target dan verdubbelt je SNR. Bortle 4 of 5 is prima te doen, je heb zelfs mensen die vanuit Tokyo astrofotografie doen, da's de meest lichtvervuilde stad ter wereld met een 9 op de Bortle schaal.

Je hoeft die data ook niet in 1 keer te verzamelen, je kan het uitspreiden over weken of als je target niet meer zichtbaar is (vanwege onze baan om de zon zijn veel targets alleen gedurende een bepaalde tijd v/h jaar zichtbaar) kan je het zelfs uitspreiden over meerdere jaren.

Ook je lokatie op aarde maakt maar beperkt uit, zolang je allemaal maar een bepaald target kan zien kan je ook met meerdere mensen op verschillende plekken op aarde samen data verzamelen en samenvoegen. In praktijk is vnl. van belang hoe ver noordelijk of zuidelijk je zit.

Het grote probleem in Nederland is niet zozeer de lichtvervuiling maar de grote hoeveelheid dagen met bewolking. Zeker in de winter, precies de tijd dat de nachten het langs zijn. In de zomer wanneer het beter weer is zijn de nachten juist heel kort en vanaf zo'n half mei tot eind juli is er helemaal geen nacht.

[sdziscool]

probleem is natuurlijk dat een van de interessante groepering van hemellichamen natuurlijk degene zijn die niet constant hetzelfde zijn. Nu kunnen we nog een beetje terug rekenen of een object verwacht is of niet omdat we weten waar vliegtuigen en satellieten zijn, maar er zijn natuurlijk ook satellieten van beide rusland en china, al dan niet meer, die niet gedocumenteerd zijn.

[mbbs1024]

En dan is er nog het dingetje dat die dingen relatief snel hoogte verliezen, en in de dampkring verbranden als ze naar beneden komen, wat voor tonnen zware metalen en andere ongezonde chemicalieën in de lucht zorgt.
Niemand die zich daar blijkbaar ook maar iets van aantrekt, zolang de kassa maar rinkelt.

[beeldbuijs]

Lijkt me geen pluspunt, maar maakt die naar schatting 369 ton per jaar nog iets uit op de 300.000 tot 500.000 ton die er jaarlijks in de atmosfeer terecht komt door menselijk toedoen, vroeg ik me af.

Niet qua hoeveelheid, maar wel qua lokatie, volgens diverse bronnen. De satellieten verbranden al hoog in de atmosfeer waardoor dat stof jarenlang als een deken blijft hangen. Er zijn zorgen dat dit invloed heeft op de ozonlaag en warmte regulatie, extreem weer kan veroorzaken.

[WillySis]

Het ruimte afval verbrand bij zeer extreme temperaturen. Daar blijft bitter weinig van over. De gassen die overblijven komen in de hoogste luchtlagen van onze atmosfeer en verspreiden zich daar tot een verdunning die niet meer te meten is. Nu is alles eigenlijk te veel, maar dit is niet om je zorgen over te maken.

De chemische troep die vliegtuigen door de verbranding van kerosine de lucht in slingeren is vele ordes van groter hoger. Dat zou men eerst aan moeten pakken.

[WillySis]

De hitte is zo intens dat er weinig schadelijke chemicaliën overblijven. De rest blijft hoog in de atmosfeer en verdunt zover dat dat niet meer terug te vinden is. De satellieten zijn relatief klein (zo'n 250 kg) en produceren dus niet al te veel ongewenste gassen.

[virtualpimp]

Voor de geïnteresseerde: Kessler syndrome wiki, helaas is nl wiki nog niet zo.uitgebreid.

[joostiphone]

Zelfs voor gewone fotografen is dit al een irritatie. Super mooie foto's genomen in Yosemite, zie je een paar van die strepen door Starlink. Best wel jammer.

[sdziscool]

Is kessler syndroom nou echt een probleem in LEO, ik meen ooit te hebben gelezen dat in LEO het meeste puin automatisch naar beneden valt als het zichzelf niet om de zoveel tijd omhoog boost (al kan het jaren duren, maar niet millenia of langer zoals bij de rest het geval is), maar misschien ben ik hier slecht over geinformeerd toendertijd.

EDIT: en dan bedoel ik meer in: als kessler gebeurt zou natuurlijk wel alles kapot gaan in LEO, maar het is niet unrecoverable zoals dat mogelijk hoger wel zou zijn.

[Reactie gewijzigd door sdziscool op 9 augustus 2026 22:51]

[PacinoAllstars]

Ja klopt grotendeels.

In lagere LEO (onder ~600 km, waar Starlink zit) trekt de atmosfeer puin redelijk snel naar beneden. Op 500-550 km heb je het meestal over een paar jaar tot hooguit een decennium, afhankelijk van zonneactiviteit. Hogerop (800-1000+ km) praat je al over eeuwen of millennia.

Dus als er een Kessler-cascade in de Starlink-hoogte losbarst, is die baan niet permanent onbruikbaar. De atmosfeer ruimt het zelf op. Maar “zelf opruimen” kan nog steeds tientallen jaren betekenen met fors hogere risico’s en veel satellietverlies. Dat is operationeel en economisch al serieus vervelend genoeg.

Het echte probleem is vooral die langzame oploop van meer botsingen → meer puin → nog meer botsingen, sneller dan het vanzelf verdwijnt. Starlink mitigeert dat door laag te vliegen en actief te deorbiteren, maar een paar grote fragmentaties zouden alsnog een tijdlang rommel veroorzaken.

[sdziscool]

Dat zou aan een kant verschrikkelijk zijn, maar aan de andere kant is dat wel gewoon een heel mooi leermoment, beter dat het zo gebeurt dan dat het later gebeurt wanneer we er echt afhankelijk van worden bijvoorbeeld, of wanneer ze wat hoger gaan zitten omdat het beneden te vol zit.

[xCake]

Bedankt voor je antwoord

[SCIxX]

Ik neem aan dat de realiteit gaat worden dat astronomie vanuit aarde sterk beperkt wordt en het zal moeten gebeuren buiten de aarde, bijvoorbeeld op de maan of elders.

[bzuidgeest]

Een heleboel, als je afbeeldingen ziet van het aantal satellieten rond de aarde lijkt het altijd heel druk. Maar dat beeld is vertekend.

Als de satellieten in verhouding werden afgebeeld zouden ze kleiner zijn dan een pixel en dus onzichtbaar op de afbeelding. Als je de werkelijke schaal ziet dan zitten er hele landen aan afstand tussen of vele voetbal velden. De ruimte is them groot.

En in die lage baan komt het puin ook makkelijk naar beneden mocht het een keer mis gaan.

[b12e]

Eigenlijk hetzelfde als je kijkt naar flightradar24 en uitzoomt naar 'toon me heel Europa'. Lijkt enorm druk met op dit moment zo'n 4000 vliegtuigen die gemonitord worden, en toch is er echt nog heel veel ruimte. En dat is in de 0-12km hoogte range.

Verder in de ruimte heb je in de hoogte iets meer plek - LEO is 160-2000km hoog. pak dan nog dat ze allemaal 330-550km hoog willen zitten, dan heb je nog altijd enkel al in de hoogte bijna 20x meer ruimte dan wat het vliegverkeer doet boven Europa. En de wereld is groter dan enkel Europa ook.

[OruBLMsFrl]

Probleem wordt wel het terugvallen en opbranden, dan doorkruisen alle hogere banen alle satellieten op lagere banen. Zo'n inkomend projectiel vanaf 550km die botst in die laatste levensfase op iets van 450km kan zelfs in de val nog een enorme cascade effect geven op alles daaronder. Niet alle brokstukken van een grotere botsing hoeven ook enkel maar richting aarde te bewegen, dat kan deels ook nog wat kleinere schade naar boven/buiten veroorzaken.

Punt is met al die schade, dat kan buiten domweg kapotte communicatiesatelliet, ook weer een keten effect geven omdat andere satellieten onbestuurbaar raken en zo meer. Het wordt pas echt interessant daar boven rond 2035-2040, als die grote hoeveelheden internetsattelieten van nu einde leven raken. Dan moeten ook die oude niet rendabele sattelieten nog in grote hoeveelheden bestuurd worden en goed afgedankt. Nu kan iedereen roepen dat doe ik wel hoor, maar straks moet het wel nog echt gebeuren natuurlijk, ook mogelijk bij failliete bedrijven, bewuste sterfhuisconstructies en zo meer, er kan veel gebeuren in 10-14 jaar tijd.

[Reactie gewijzigd door OruBLMsFrl op 10 augustus 2026 14:38]

[schrikbeeld]

En in die lage baan komt het puin ook makkelijk naar beneden mocht het een keer mis gaan.

Dat is dus een denkfout. Puin ontstaan door botsingen schiet alle kanten op. De stukken die richting aarde schieten vallen inderdaad snel naar beneden en verbranden in de atmosfeer. De stukken die wegschieten van de aarde af kunnen nog in lengte van eeuwen rond de aarde blijven hangen of juist richting ruimte zodat je er minder last van hebt.

[MSalters]

Dat kan natuurkundig helemaal niet. Een object in een cirkelvormige baan kan door een botsing wel in een ellipsbaan komen, maar die ellips komt zowel lager als hoger dan de originele baan.

En vervolgens is je luchtweerstand gemiddeld hoger (luchtweerstand is alles behalve lineair) dus het verval na zo'n botsing is sneller

[Keypunchie]

Zichtvervuiling zeker, maar ruimte is er op zich wel. Stel je een satelliet voor als een auto.

Hoeveel auto's passen er in Nederland?

De ruimte is een stuk groter, ook al neem je baan beperkingen in gedachten.

[DdeM]

Er zijn zeer veel zorgen over hoe veel ruimte er is. Net zoals met een auto heb je namelijk om elke satelliet een bepaalde hoeveelheid ruimte nodig zodat deze veilig kan manoeuvreren en die ruimte is groter dan je wellicht denkt (bedenk bijvoorbeeld dat een stilstaande auto al gemiddeld zo'n 15m2 aan ruimte vereist en des te harder deze rijd, hoe meer ruimte er nodig is). Daarnaast heb je ook nog ruimtepuin, zoals oude satellieten en debris wat we niet zien maar waar we wel rekening mee moeten houden.

[Keypunchie]

In LEO komt de boel wel weer naar beneden, na een paar jaar. Fraai is het niet (bizarre verspilling van grondstoffen als je het mij vraagt), maar schattingen van wat realistisch maximum is variëren van 100k tot miljoenen. De praktijk zal het uitwijzen, denk zelf dat met enige coördinatie en afstemming (wat pas na een ongeluk gaat gebeuren uiteraard) het ergens op 1 miljoen gereguleerde LEO-satelietten wel zal uitkomen.

[Mathijs Kok]

maar schattingen van wat realistisch maximum is variëren van 100k tot miljoenen.

Waar heb je die schattingen gevonden? Die 100.000 is namelijk lachwekkend.

[Keypunchie]

https://www.livescience.com/space/space-exploration/how-many-satellites-could-fit-in-earth-orbit-and-how-many-do-we-really-need

McDowell and Boley, as well as other astronomers — including Federico Di Vruno at the transnational Square Kilometer Array (SKA) Observatory and Benjamin Winkel at the Max Planck Institute for Radio Astronomy in Germany — all believe that the carrying capacity for LEO is around 100,000 active satellites. Above this number, new satellites will likely only be launched to replace those that come to the end of their operational lives

Lijkt mij aan de lage kant, maar ik heb hun papers erover niet gelezen, dus ik weet ook niet wat hun argumenten en of kanttekeningen zijn.

[Reactie gewijzigd door Keypunchie op 9 augustus 2026 12:47]

[DdeM]

Dat er meer coördinatie en afstemming nodig is staat buiten kijf, maar ik denk dat die schattingen veel te hoog zijn als je kijkt naar hoe veel uitwijken manoeuvres er nu al nodig zijn: https://spacenews.com/growing-risks-in-low-earth-orbit-demand-more-responsible-space-behavior/

SpaceX’s Starlink constellation performed nearly 50,000 collision avoidance maneuvers in just the first half of 2024. That amounted to 275 maneuvers per day.

Dan moet je nagaan dat het in twee jaar nog veel drukker is geworden.

[fre0n]

Dan gaan ze vast ai inzetten om die manouvres te voorspellen en uit te voeren

Het probleem is dat het lastug afspraken maken is, want zelfs als je een soort consortium vormt, dan weerhoudt dat landen die er niet bij aansluiten niet om gewoon hun ding te doen

[The Third Man]

De ruimtepuincrisis is er niet in de banen waar dit soort satellieten rondgaan, omdat daar materiaal maar jaren aanwezig blijft. De zorgen rond ruimtepuin spelen in de hogere banen.

[DdeM]

Eehhh de zorgen die ik benoemd gaan juist over die banen, want het gaat om LEO.

[Mathijs Kok]

De ruimtepuincrisis is er niet in de banen waar dit soort satellieten rondgaan, omdat daar materiaal maar jaren aanwezig blijft. De zorgen rond ruimtepuin spelen in de hogere banen.

https://spacenews.com/growing-risks-in-low-earth-orbit-demand-more-responsible-space-behavior/

Dat gaat over leo, daar zijn op dit moment al meer dode dan werkende sats. Ze vallen wel omlaag maar zolang we meer omhoog sturen die allemaal kapot zullen gaan is er ook daar zeker een probleem. Geen crises, die is er nergens op dit moment.

[Mathijs Kok]

Er zijn zeer veel zorgen over hoe veel ruimte er is

Mmm, niet bij mensen die in deze industrie zitten. De regelgeving moet (en zal) strenger worden en de instanties die overzicht houden en waarschuwen voor mogelijke conflicten moeten mee groeien met het aantal sats. Blijf onthouden dat alles in een baan om de aarde onderhevig is aan extreem voorspelbare natuurwetten en dat je jaren vooruit kan rekenen en precies kan voorspellen waar alles is.

Waar haal je vandaan dat er veel zorgen zijn over de ruimte? De hoeveelheid sats op dit moment is niets vergeleken met wat we nog gaan zien. SpaceX wil groeien naar een miljoen sats, China's concurent naar 450.000, Amazon naar 100.000. En geen enkele van die firma's (met best zeer slimme mensen) maakt zich werkelijk zorgen en wil slechts dat dingen goed geregeld zijn.

[DdeM]

Waar haal je vandaan dat er veel zorgen zijn over de ruimte?

Nou, bij mensen uit de industrie, zoals bijvoorbeeld https://spacenews.com/growing-risks-in-low-earth-orbit-demand-more-responsible-space-behavior/

Ander voorbeeld is een video van Universiteit van Nederland waar ze mensen spreken uit de industrie over de zorgen van het ruimtepuin en wat ze proberen te ontwikkelen. Daarnaast was het recent zelfs nog in het nieuws waar ook weer genoeg experts aangeven zorgen te hebben.

[pegagus]

Die bedrijven maken zich slechts zorgen over hun eigen business en niet over de negatieve gevolgen van hun handelen. Daar maken andere mensen zich zorgen om.

[beeldbuijs]

LoL Alsof bedrijven dat soort zorgen van hun werknemers op de website, in een jaarrapport of persbericht zetten. Ze laten ze juist een geheimhoudingsverklaring tekenen, om dat soort zaken stil te kunnen houden. Alsof sigarettenfabrikanten ooit over de risico’s, zoals longkanker begonnen. Eerder ontkennen ze alle risico’s zoals lang mogelijk en verspreiden ze nog liever desinformatie, om twijfel te zaaien, dan de feiten toe te geven.

[MSalters]

Tegenwoordig moeten ze aandeelhouders informeren. Dat negeren kan schadeclaims opleveren dus het is een stuk minder gangbaar tegenwoordig.

[bzzzt]

Het nachtmerrie scenario staat bekend als 'Kessler syndroom': een kettingreactie van uit elkaar spattende satellieten waardoor 'low earth orbit' voor lange tijd vrijwel onbruikbaar wordt.

Auto's in Nederland ontploffen niet in honderden hoge snelheids projectielen na een botsing...

[jhnddy]

Auto's geven genoeg puin om een snelweg onbruikbaar te maken. Het verschil is dat de wegenwacht of Rijkswaterstaat even met een bezem het puin weg ruimt. In de ruimte hebben we nog geen technologie ontwikkeld om dat te kunnen doen, maar onmogelijk is het niet.

[TheekAzzaBreek]

Die 'technologie'is er toch al: de atmosfeer. Op de hoogte waar deze satellieten vliegen is er nog steeds een beetje atmosfeer, genoeg om ze zo veel af te remmen dat ze neerstorten.

[jhnddy]

De context waar ik reageer is Low Earth Orbit (LEO). LEO is tot 2000km. Voor de volledigheid: tot 35786km, de geostationaire baan, noemen we MEO, en alles daarboven HEO.

Binnen LEO is het erg belangrijk hoe hoog je satellieten zet voor de levensduur. Op 400km is dat gemiddeld 5 jaar. Rond 600km 25 jaar, en boven de 800km >100 jaar. Boven de 1000km gaat het richting millennia.

Bij bovenstaande hangt veel af van de verhouding van massa en oppervlak van de satellieten/puin. Een groot vlak aan zonnepanelen remt veel sneller af dan rondvliegende massieve schroeven, boutjes en andere rommel.

Dus ja, de atmosfeer doet zijn werk, maar is geen betrouwbare techniek om LEO schoon te vegen.

[Keypunchie]

Kessler is niet echt realistisch onder de 600km, waar deze netwerken gepland zijn. Daarboven is het wel een probleem.

Overigens gaat het meer om dat je te veel brandstof kwijt bent aan duiken dan aan station-keeping, dus dat normale functie onrendabel wordt. Niet echt dat alles explodeert.

[Reactie gewijzigd door Keypunchie op 9 augustus 2026 11:35]

[robvanwijk]

Niet al die landen zullen een globaal netwerk bouwen:

• Rusland kan geen gebruikmaken van westerse lanceringen (citation needed... ) en ik zie niet voor me hoe ze dit op eigen kracht voor elkaar krijgen. De techniek zal ze echt wel lukken, maar de schaalgrootte lijkt me onwaarschijnlijk. Vergeet ook niet de wereld van verschil aan het front toen Rusland (veel te laat, maar beter laat dan nooit) van Starlink afgeschopt werd. Als Rusland hun eigen versie wil bouwen, dan gaan alle daarbij betrokken fabrieken bezoek krijgen van Oekraïense drones.
• Ik vind het lastig om in te schatten of Zuid Korea en/of Japan een wereldwijde Starlink-concurrent zouden willen bouwen. Da's best een prijzig speeltje... Economisch is het niet logisch, want hoe ga je ooit winst maken als er meerdere concurrenten zijn? En strategisch zou het niet nodig moeten zijn tenzij de hele wereld écht grondig naar de kloten gaat. (Met andere woorden: hoe groot is de kans dat Zuid Korea en/of Japan dusdanig ruzie krijgt met zowel de VS als de EU dat ze worden geblokkeerd op Starlink én Iris2?) Dan is een lokaal netwerk logischer en dat kost veel minder satellieten. Kijk bijvoorbeeld naar het Quasi-Zenith System van Japan. In plaats van hun eigen GPS-concurrent hebben ze "slechts" een GPS-aanvulling gebouwd die extra nauwkeurigheid garandeert in Japan. Dat kost minder dan tien satellieten. Zo'n zelfde aanpak lijkt mij logischer als je je eigen Starlink wil, maar genoeg hebt aan dekking boven je eigen grondgebied. Veel minder satellieten maakt het veel goedkoper, maar zorgt ook voor veel minder drukte.
• Noord Korea heeft niets aan een wereldwijd datanetwerk. Wie zou daar gebruik van moeten maken, Noord Koreaanse bedrijven die wereldwijd zakendoen? Noord Koreaanse toeristen?? Het zou best kunnen dat ze een lokaal netwerk willen, maar dan geldt wat ik hierboven zeg voor Zuid Korea en Japan.

[demianmonteverd]

Men gaat dit zeer waarschijnlijk uiteindelijk willen doen om militaire redenen. Dus beter om ze alvast uit te nodigen voor de volgende iteraties. Dezelfde reden waarom US en SU ooit grote bedragen gingen investeren in de ruimte vaart.

[jhnddy]

Juist Rusland zal op termijn wel een netwerk gaan bouwen, eventueel in samenwerking met China. Voorlopig krijgen ze geen toegang tot Westerse netwerken en ik verwacht dat de wereld te klein is als ze op een Chinees netwerk drones en raketten gaan sturen.

[SherlockHolmes]

Rusland heeft al hun eigen versie die redelijk goed werkt, laat staan als ze meer dan 10 satellieten gaan hebben. Rassvet heet het.

[robvanwijk]

Die had ik helemaal gemist, bedankt voor de tip! Voor andere geïnteresseerden: Wikipedia.

Het ziet eruit alsof ze momenteel 32 (van de benodigde 288) satellieten in een baan hebben (2 van 18 lanceringen). De lanceringen tot nog toe waren op 23 maart en 19 juli. Twee datapunten is veel te weinig om betrouwbaar uit te extrapoleren (dus dit heeft een grote foutmarge), maar in dit tempo duurt het tot juli 2026 + (18-2) lanceringen * 3 maanden per lancering = juli 2030 voordat ze volledig operationeel zijn.

En dat is als alles goed gaat. Maar ze lanceren vanaf Plesetsk, dat ligt slechts 1250 km van Oekraïne, makkelijk binnen bereik van Flamingo. Ik zou er geen geld op zetten dat al die volgende lanceringen "zonder tegenslagen" gaan verlopen...

offtopic:
Van Wikipedia:
> Bureau 1440 [is a] company within X Holding (ИКС Холдинг)
Het Cyrillische alfabet heeft geen "X", dus daar staat letterlijk "IKS Holding"...

[SherlockHolmes]

Nagenoeg alle Flamingos zijn uit de lucht geschoten in de laatste pak m beet 10 aanvallen. Extreem overrated (althans, lucht afweer van de Russen is er nu op ingesteld) maar het is niet het Wunderwaffen wat de media hier er van maakt.

[robvanwijk]

Nagenoeg alle Flamingos zijn uit de lucht geschoten in de laatste pak m beet 10 aanvallen.

Niet volgens het eerste lijstje da ik zo snel kon vinden...? De enige aanval die volledig afgeslagen is was op 4 juli. Maar daarbij was hulp van een A-50 ("AWACS") nodig en daar zijn er weinig van over. En ja, bij elke aanval worden er een paar onderschept, maar dat is ingecalculeerd en dus worden er een paar extra afgeschoten. Met 1000 kg explosieven aan boord hoeft er maar eentje doel te raken om een heleboel schade aan te richten. Zeker als het doel een volgetankte Soyuz is.

Maar goed, ik heb ook geen kristallen bol natuurlijk. De enige manier om het zeker te weten is om af te wachten.

edit:
@icecreamfarmer Bij mijn beste weten ben ik niet beroemd, dus (ook al weet ik niet over wie je het hebt): waarschijnlijk niet. Misschien bedoel je Rob de Wijk?

[Reactie gewijzigd door robvanwijk op 9 augustus 2026 23:13]

[icecreamfarmer]

De Rob van Wijk?

[Yakolev]

Er zijn volgens een aantal tracking accounts op X deze maand alleen al meerdere aanvallen geweest die allen op niks zijn uitgelopen. Hoe betrouwbaar je zulke accounts acht mag je zelf bepalen.

Bijvoorbeeld:
https://x.com/AMK_Mapping_/status/2086309139878429071

Het echte gevaar komt van Deep-Strike FP-1 en Liutyi drones.

[arjankoole]

Dat kan ook zijn omdat er meer en betere luchtafweer rond de raffinaderijen is geplaatst. Maar dat is een schaars goed voor de russen.

misschien mede de reden waarom Oekraïne zo'n shift naar logistiek heeft gedaan met Wildberries in puin leggen.

[robvanwijk]

Slechts een week later:

quote: https://x.com/DrnBmbr/status/2088552814083510372

Flamingo Strike on Samara: Preliminary Effectiveness Assessment

[..]

Five missiles were reportedly launched. According to available data:

one interception was recorded in Voronezh Oblast;
two interceptions — in Saratov Oblast;
two missiles successfully reached the target area in Samara.

The Progress Rocket Space Centre is one of the key enterprises in Russia’s rocket and space industry. It manufactures Soyuz-2 launch vehicles, including the Soyuz-2.1b, which are used to place satellites into orbit, including elements of Russia’s Rassvet communications constellation.

[..]

Two out of five missiles reaching the target area at such a long range, despite the active involvement of A-50U aircraft and tactical aviation, is already a notable result compared with recent weeks, when the interception rate had been higher.

Mijn conclusies:

• Als we aannemen dat Rassvet het doel was (wat strikt genomen niet vaststaat, maar waarom zou je anders Soyuz aanvallen?), dan ziet Oekraïne het inderdaad niet zitten dat Rusland een alternatief voor Starlink bouwt.
• 4x A-50U + onderscheppingsjagers vs 5x Flamingo: 60% onderschept, 40% raakt doel. Ik weet niet wat Oekraïne verandert heeft, maar het voelt alsof iemand een lintje verdient.

[Mathijs Kok]

Niet al die landen zullen een globaal netwerk bouwen:

Voor dingen als Starlink is het altijd een globaal netwerk omdat de sats bewegen. Europa kan zijn eigen sats niet alleen boven Europa laten hangen. Ze gaan per definitie de hele aardbol rond.

[marco275]

Dat klopt. Astronomen houden hun hart vast.

[R_Zwart]

Vanuit hun optiek logisch. Maar als we dan de afweging moeten maken tussen het hebben van een eigen netwerk of afhankelijkheid van Starlink dan wordt het toch een andere discussie. Astronomische waarnemingen hoeven niet vanaf aarde gedaan te worden. Uiteraard jammer voor de installed base op aarde maar dingen zijn niet statisch.

[Mathijs Kok]

Dat klopt. Astronomen houden hun hart vast.

En ze klagen al 50 jaar over vliegtuigen met hun knipperlichtjes. Omdat je van sats altijd weet waar ze op elk moment zijn, is het zeer wel mogelijk om ze uit de data te filteren.

[Spacecookie81]

Probeer deze eens... Nog veel plaats, maar super coole info. PS, ben zelf klant bij Starlink.

Satellite Tracker — Live Map of Starlink & 30,000+ Satellites https://share.google/ytxFyJ6gM1qtOa3hT

[demianmonteverd]

Goed punt, KR en JP zouden we eigenlijk moeten integreren en aan kunnen bieden mee te gaan doen (AU en NZ ook natuurlijk). Er zal een stevig defensie raamwerk moeten komen daarvoor om dit mogelijk te maken van alle kanten. Aangezien dit soort 'tools' enorme potentieel hebben voor het gebruik in dat opzicht.

Kans voor de volgende iteratie. En dan de generatie die daarop volgt CA, BR er bij, etc..

[himlims_]

Er is veel ruimte in de ruimte

[Lord Anubis]

In de ruimte wel. Maar daar kunnen geen satellieten komen of wel zoooooo langgggzaaaam bewegen. Alleen door het krimpen van de atmosfeer kunnen er geen 100.000 verwachtte satellieten erin rond zweven, maar ze verwachten slechts minder dan 60% van dat aantal. Anderzijds door dat de atmosfeer veranderd, krimpen dus, zullen de satellieten dus verder weg trekken, waardoor er in de onderste Leo belt weer wat ruimte komt. Wat er met de satellieten gebeuren die uiteindelijk in het hele dunne exosfeer, ze zullen dan of tegen elkaar botsen en elkaar vernietigen, het Kessler syndroom.

[The-Source]

Als de atmosfeer krimpt dan betekend het dat er mee satellieten in LEO geplaatst kunnen worden.

De huidige hoogte wordt bepaald door diverse factoren. Maar de 2 belangrijkste zijn afstand en luchtweerstand. Afstand voor de latency en luchtweerstand, hoe lager hoe beter. In Leo zijn er nog steeds luchtdeeltjes aanwezig die voor drag zorgen. Daarom hebben LEO satellieten een beperkte levensduur want als brandstof op is zal de drag er voor zorgen dat satelliet te veel afremd en daardoor in een steeds lagere baan komt >> meer drag >> en verbrand vervolgens.
Aangezien huidige LEO hoogte zich bewezen heeft zal wanneer de drempel in hoogte, lager wordt dit dus meer ruimte geven. En daarnaast heb ik nog even de zwaartekracht weg gelaten want dicht bij de aarde is dan ook een sterkere pull naar de aarde toe en dat heeft weer als nadeel dat je lanceer snelheid omhoog moet om die baan van te houden.

[himlims_]

Er is een nieuwe wapenwedloop interessante ontwikkelingen;

de voordelen en daarmee soms afhankelijkheden, dat maakt je dan weer kwetsbaar wanneer die voordelen wegvallen.

Al gaat om GPS, Starlink of draadloze verbinding in algemene zin.

[Reactie gewijzigd door himlims_ op 9 augustus 2026 15:50]

[willieverhoef]

Lijkt in ieder geval dat iris2 slechts een klein deel van deze aantallen inneemt. Waar starlink er duizende heeft. Maar ja in de US is alles groter en meer. Hoop dat iris2 laat zien dat dat dus niet nodig is.

[squareware]

Mijn redenatie: Er zijn vast meer auto's dan satalieten, dat gaat prima op de oppervalkte van de aardbol. Hoe hoger je gaat, hoe meer (denkbeeldig)oppervlakte je krijgt, je zou dus kunnen zeggen dat er voor alle autos een sataliet de lucht in kan en dan is er alsnog ruinte zat. Even niet meegerekend hoe groot een hitbox voor een sataliet moet zijn en of ze allemaal de zelfde kant uitvliegen.

[DdeM]

Alleen een redenatiefout, je vergelijkt het met alleen auto's, maar in de ruinte hebben we niet alleen satellieten, maar ook puin. Denk je dat we nog genoeg ruimte zouden hebben voor auto's op de wegen als we het puin na een ongeval niet opruimen én je met de rijdende auto geen onderdelen van 1cm of groter mag raken en hier dus omheen moet proberen te manoeuvreren?

[squareware]

Ja hoor dat lukt prima, auto's rijden slecht op het land. De aaroppervalte bestaat voor 71% uit water.

[Raycoupe]

Vooral het geplande aantal satellieten baart zorgen. Het zijn er nu 16.000 en dat gaat het komende decennium vertienvoudigen en daarna rap door naar de miljoen. Ruimtepuin botsingen (Kessler syndroom) zijn haast onvermijdelijk, helemaal als je Murphy's wet erbij pakt.

Ze proberen nu wat te rekenen over de kans dat dit optreedt en dan lopen met de huidige simulaties meerdere geplande constellaties van satellieten serieus risico. Zelfs in het beste scenario, want momenteel zijn er geen regels en bepaalt ieder bedrijf zelf hoe ze botsingen vermijden. Op dit moment stuurt SpaceX elke 75 seconden satellieten aan om botsingen te vermijden.
Lees meer in: https://www.science.org/content/article/planned-satellite-megaconstellations-could-generate-runaway-space-debris

[Davey400]

is er dan wel genoeg ruimte voor al die satellieten?

V.w.b. hoe vol het is: Volgens het CBS waren er op 1 januari 2026 ongeveer 9,42 miljoen personenauto’s in Nederland.

Het is niet zo dat je nu constant tussen de auto’s door moet klauteren om ergens te komen. Maar goed, ze kunnen ook stil staan. Maar om even aan te geven hoeveel ruimte er is.

Zelfs als in de ochtendspits 500.000 tot 1 miljoen van die auto’s tegelijk op de weg zit, zitten ze nog niet allemaal tegen elkaar aan, ondanks dat ze allemaal onvoorspelbaar gedrag vertonen. Sowieso zijn er nog best plekken waar geen auto’s zijn.

Daarnaast rijden auto’s allemaal in het zelfde vlak, op tunnels en viaducten na. In de ruimte heb je natuurlijk veel meer ‘hoogtes’, je moet in 3 dimensies denken.

Dus dat vol: nee, dat valt wel mee. *

Een satelliet verandert ook niet zomaar van baan, dus dat is gunstig. Er is een behoorlijk hoge voorspelbaarheid.

Er is slechts één groot nadeel: de snelheid. Geen kilometers per uur, maar per seconde.

Als het fout gaat gaat het ook goed fout. Dan heb je geen deukje, maar spatten de brokstukken in de rondte. Dat is waar het risico zit.

(Inderdaad los van de lichtvervuiling.)


*_{(Afbeeldingen en animaties die je anders doen geloven worden zo weergegeven omdat anders elk object in de schaal waarin je alles ziet bij lange na niet de grootte van een pixel zou hebben, waardoor je niets zou zien. Er zijn satellieten met de grootte van een melkprijs (en zelfs nog kleiner), en er zijn er met de grootte van een bestelbus. De Hubble is één van de allergrootste en is een tankwagen. Alleen het ISS is serieus groot omdat het een aaneenschakeling van (grote) componenten is.)}

[no_way_today]

Zit nu in een UNESCO Starlight Reserve, elke avond observeren. Sterren tot de horizon, de Melkweg met het blote oog zichtbaar. Maar het valt mij op dat er meer dan eerdere jaren altijd wel minimaal 4/5, op een piek soms 10/12 satellieten tegelijk te zien. 10 jaar terug riep ik, he een satelliet! Nu denk ik weer van die bewegende lichtvervuilende stippen. Mijn automatische zoeker (celestron) raakt bij het kalibreren nog niet in de war, maar met de aantallen die ik hier lees vraag ik mij af of het blijft werken. Tenzij ze de baan van elke satelliet opnemen in hun catalogus is het geen probleem.

Lelijk is het wel.

[bursche]

De hele wereldbevolking past in de provincie Utrecht. Dus in de ruimte passen met gemak heel veel satellieten. Maar moet je het willen?
Ik kan dit boekje van harte aanbevelen:

https://www.marjolijnvanheemstra.nl/schrijft/wat-is-ruimte-waard/

[Akhiel]

Van de week keek ik zo'n 5 minuten naar de sterrenhemel. Ik zag met blote oog iets van zes satellieten kris kras voorbij gaan. Een tijdopname zou overal streepjes leveren. Wil ik mooie schone opname of gun ik de Ukrainers de mogelijkheid om Starlink te gebruiken voor hun drones. Ik zou nu voor de laatste kiezen. Het zal zeker veel drukker worden in de ruimte nu men het nut ziet van guidence vanuit de ruimte. Alle grootmachten zullen hun eigen systeem willen hebben. Voor de ruimte zal er meer James Webb-achtige oplossing gezocht moeten worden en de grondtelescopen zullen op den duur toch verplaatst moeten worden naar de maan.

[josh.e]

Ruimte is er genoeg, maar collision warning / detection werd wel belangrijker met de komst van Starlink en zeker met de provisie van meerdere constellaties. ESA heeft laatste jaren best flink aan een systeem gewerkt.

Zal me niet verbazen dat deze data ook gebruikt zal worden door astronomen.

[Frankyfreeze]

Ik zou me meer zorgen maken over de day-sky, straks zijn er zoveel, dat huizen meer waard worden obv van hoeveel zonlicht ze nog ontvangen!

[bzuidgeest]

Ik vind eu initiatief voor onafhankelijkheid altijd goed. Maar is dit aantal satellieten niet enorm laag in vergelijking met Starlink? Of is het een paar grote tegenover vele kleintjes achtig ding?

[TheekAzzaBreek]

Het is niet hetzelfde.

IRIS2 is primair voor overheden en militaire toepassingen, Starlink is meer een wereldwijde ISP. Je kunt het beter vergelijken met StarShield, dat met vergelijkbare aantallen werkt.

[bzuidgeest]

En toch zegt het artikel ook voor burgers in gebieden zonder internet.

[MSalters]

Dat is EU marketing. Er is echt geen Europese generaal die particulieren gaat toelaten op een militair netwerk.

[bzuidgeest]

Er is ook geen europese generaal. We hebben geen EU leger helaas.

[MSalters]

We hebben in Nederland alleen al vier generaals. Europa breed zijn het er honderden. Dat ze niet dezelfde hoogste commandant delen is irrelevant hier. Ze komen alsnog allemaal tot dezelfde conclusie: geen particulieren op ons netwerk.

[bzuidgeest]

We hebben in Nederland alleen al vier generaals

Juist Nederlandse generaals, geen EU generaals, want het is geen EU leger.

[likewise]

Err is een verschil tussen Europese en EU, het eerste is puur het continent.

[bzuidgeest]

Fair enough goed argument. Maar meestal neemt men die dingen als hetzelfde tegenwoordig.

[likewise]

Waarom zou "men" dat "tegenwoordig" "meestal" doen? Bedoel je de slechte staat van het Nederlandse onderwijs erin resulteert dat we niet meer op "details" letten, of alleen nog maar op die details waarin we zelf geinteresseerd zijn?

[bzuidgeest]

Je trekt het wel heel erg ver door. Er is gewoon in de dagelijkse dialoog een verwachting die niet altijd technisch exact is. Daar moet je helaas mee leven. Taal is bij definitie onnauwkeurig en laat ruimte voor interpretatie en herdefinitie.

Als je het over de planeet pluto hebt weet iedereen wat je bedoelt. Zelf als is het technisch geen planeet meer.

[CivLord]

De insteek is anders.

Starlink is een werelddekkend netwerk, met duizenden satellieten, bedoeld voor gebruikers over de hele wereld. Dit netwerk is vooral dekkend voor Europa, bedoeld voor Europese gebruikers.
Dat kan je voor elkaar kijgen door de satellieten in banen te lanceren die elkaar boven Europa kruisen. Dan heb je op elk moment voldoende satellieten boven Europa voor alle Europese gebruikers. In de rest van de wereld komt er dan af en toe een satelliet over, wat voor bv. ambassades en andere Europese overheidsinstellingen voldoende is om op gezette tijden beveiligde berichten te versturen.
En wanneer je de ontvangers iets groter maakt, dan kunnen de satellieten in een iets hogere baan zitten en is er met minder satellieten evenveel bereik.

[MSalters]

Aangezien de aarde rond is en deze satellieten in een cirkel baan rond het middelpunt draaien, hoe dacht je dat dat kan werken ? Dit is niet zoals de Japanse GPS. Je enige keuze is de inclinatie. Voor Zweden en Finland moet die hoog zijn anders komen de satellieten niet boven de horizon daar.

[CivLord]

Klopt. Dat werkt met inclinatie.
Voor een deel van de satellieten betekent dit een vrijwel polaire baan, voor andere iets minder inclinatie. Dat zal betekenen dat de satellieten niet elk rondje over Europa komen, maar je hebt er toch niet al te veel nodig om op elk moment genoeg satellieten boven Europa te hebben.

Er is hier op Tweakers een eerdere aankondiging van dit systeem geweest, met een link naar een artikel waar dit heel globaal wordt uitgelegd.

[MSalters]

Mijn punt is dus dat je met een keuze voor een inclinatie tot 70 graden Noorderbreedte ook aan de andere kant tot ver onder Zuid Afrika komt. Je kunt niet de "banen boven Europa laten kruisen". Er kruisen net zoveel banen boven Australië.

[CivLord]

Klopt. Maar die banen zorgen dus ook voor een dekking in heel Europa.
Een groot deel van hun baan zitten ze dus niet boven Europa, maar boven andere werelddelen (Net zoals veel Starlink satellieten een groot deel van hun baan boven oceanen vliegen.)

Wanneer de intentie echt commercieel is, zullen ze misschien in die andere werelddelen ook klanten proberen te werven en anders is het in de rest van de wereld enkel voor Europese ambassades, instanties, militairen, etc.

[bzuidgeest]

Er is zoiets als geostationarie satellieten, maar dat is niet wat ze hier gaan doen verwacht ik. Dan moet je namelijk veel hoger.

[MSalters]

Correct. Er zijn wel 8 satellieten in MEO maar dat is voor de verbindingen tussen satellieten.

Dan zie je dat er dus expliciet de intentie is om over grotere afstanden te kunnen communiceren. Was het puur Europees dan had je net zoals Starlink een LEO to LEO verbinding kunnen gebruiken. MEO is nodig om over de horizon te komen. (5000 km+)

[mastr-dc]

15 miljard... wat een bedrag!

Uit een korte zoektocht blijkt dat spacex en amazon een vergelijkbaar bedrag hebben gespendeerd aan hun initiele setup.

In deze lijkt het wgeen typisch overheidsproject waar het geld in een eindeloze put terecht komt, zonder veel resultaat.

[b12e]

Er wonen 452 miljoen mensen in de EU. Da's dus gemiddeld genomen 33€ per inwoner, of als je in 12x betaald wordt minder dan €3 van de belastingen die je al betaalt aan je lokale overheid per maand in 1 enkel jaar. Of de BTW die je betaalt over een paar biertjes in de kroeg.

[Reactie gewijzigd door b12e op 9 augustus 2026 12:13]

[SherlockHolmes]

Aan slechts 1 project.

[old_spice]

Deze redenering slaat nergens op. Dan zou je wel 1000x deze uitgave op die manier kunnen verantwoorden, want elke uitgave kost "maar" 33 euro. Het stapelt gewoon op. Zeggen dat iets "maar" 33 euro per inwoner kost is sowieso onzin. Niet elke inwoner draagt evenveel bij aan belastingen.

[b12e]

Daar gaat het niet over. Het was een reactie op "wat een bedrag".

Die bedragen moeten gewoon in perspectief geplaatst worden. Jij, ik en mastr-dc zullen nooit 15 miljard euro zien op onze rekening, ook niet als we alles samenleggen, en mogen dat best een groot bedrag vinden, maar 15 miljard voor overheden is echt wel wat anders dan 'wat een bedrag'.

Het gaat overigens ook over een project van meerdere jaren - dus het bedrag per persoon per jaar is nog lager. En uiteraard betaalt iemand die een hoger loon heeft ook meer belastingen dan een student die bijvoorbeeld niet werkt.

Dat is zo voor alle uitgaven die de overheid maakt. Ik heb ook niks aan een nieuwe asfaltlaag op de snelweg tussen Madrid en Bilbao, ik kom daar nooit, indirect betaal ik daar wel aan mee, en proportioneel gezien waarschijnlijk meer dan de gemiddelde inwoner van Bilbao omdat mijn inkomen hoger ligt. Dat is nu eenmaal hoe onze samenleving werkt.

[Reactie gewijzigd door b12e op 9 augustus 2026 12:50]

[old_spice]

Je plaatst ze in een compleet verkeerd perspectief want wat je zegt klopt niet. Sowieso dat iets maar x bedrag per persoon kost klopt niet. Het hele plaatje is het enige juiste perspectief. Dus wat kosten alle projecten en uitgaven van de EU per inwoner? En welke inwoners uit welke lidstaten dragen hier de zwaarste lasten van. Voor overheden is een bedrag inderdaad anders, omdat ze het niet zelf opbrengen. Ze betalen het door belasting te heffen bij burgers en bedrijven. En die hebben al het recht om daar kritisch over te zijn.

[b12e]

Je hebt gelijk hoor. Want in realiteit zijn het niet enkel wij, burgers, die belasting betalen, maar ook bedrijven zoals je zelf aangeeft. Dus dit puur op burgers afgeschuiven als "33 euro per persoon" klopt inderdaad niet.

Ik wil maar zeggen: 15 miljard is helemaal niet zo'n gigantisch bedrag voor een meerjarenplan van een overheid, De EU zelf geeft al 170 miljard per jaar uit aan vanalles en nog wat.

Galileo (ons Europese locatiebepaling-systeem als alternatief voor het Amerikaanse GPS) heeft ook ongeveer 15 miljard gekost zoveel jaar terug.

[Reactie gewijzigd door b12e op 9 augustus 2026 19:49]

[oltk]

Nuanceberichtje en een veer in het achterwerk van de EU:

Overheidsprojecten komen niet "typisch" in een eindeloze put, maar hebben "typisch" te maken met een democratische complexiteit waar private partijen geen last van hebben. Grote overheidsprojecten zijn per definitie gevoelig, dragen bij aan kritieke diensten etc. Zie een overzichtje van gefaalde projecten plus oorzaken: https://gitnux.org/project-failure-statistics/. Projectmanagement is wel een dingetje, want projectmanagers bij de overheid verdienen een fractie van die in de private sector en je hebt dus altijd iets minder competente projectmanagers (ik ben er zelf een, maar zou er geen seconde aan willen denken een dergelijk project te draaien -te groot, te complex, teveel techniek dat ik niet begrijp en teveel leveranciers met daardoor teveel faalrisico). Dat dit project zelfs kan worden bespoedigd is een enorme plus voor hoe de EU dit oppakt.

[Reactie gewijzigd door oltk op 9 augustus 2026 13:05]

[CivLord]

Projectmanagement is wel een dingetje, want projectmanagers bij de overheid verdienen een fractie van die in de private sector en je hebt dus altijd iets minder competente projectmanagers.

Ik denk dat je veel van je collega's bij de overheid hiermee enorm tekort doet. Niet elke competente projectmanager gaat met dollartekens in zijn ogen naar de hoogstbiedende. Daarnaast komen veel projectmanagers bij de overheid ook uit het bedrijfsleven, wanneer de opleiding van de kinderen, de boot en het vakantiehuis in Spanje betaald zijn, om het iets rustiger aan te doen in een omgeving waar niet verwacht wordt dat je constant 60 uur per week werkt en elke gewerkte minuut op een project wegschrijft.

Een groot deel van het faalrisico zit vaak juist in de omvang en de complexiteit van overheidsprojecten. Dat kom je bij het bedrijfsleven niet vaak tegen.
En een groot risico zit bij de opdrachtnemers die vooral in zo'n project stappen om er zoveel mogelijk aan te verdienen. Door zaken zo te interpreteren dat ze volgens de letter van de opdracht niets verkeerd doen, maar weten dat het niet werkt zoals bedoeld (en volgens de algemeen gangbare interpratie van exact dezelfde punten wél zou werken als bedoeld). Om zo nog meer te kunnen verdienen aan het meerwerk dat daaruit voortkomt.

[R_Zwart]

Om het in perspectief te plaatsen: het bouwen van een nieuw 4g/5g netwerk in Nederland zou ca. 4 miljard kosten (als je van scratch begint). Alleen Nederland.

[CivLord]

Wanneer je het verder uitzoekt zal je zien dat Europese ruimtevaartprojecten verrassend veel 'bang' voor de 'buck' leveren.

Bepaalde projecten die NASA uitvoert zijn gewoonweg te groot en te duur voor de budgetten die in Europa beschikbaar zijn. Maar vergelijkbare projecten kosten in Europa vaak maar een fractie van wat ze in de VS kosten.

[old_spice]

Ja en het feit dat we allemaal verplicht meebetalen en er niets voor terugkrijgen en als er winst is het consortium van bedrijven daar leuk mee weglopen. En daar wringt bij mij de schoen wel vaker. De EU investeert zoals de Franse overheid: niet winstgevende business plannen draaiend houden met subsidie vanuit de overheid. Ja de bedrijven kunnen dan bestaan, maar zijn feitelijk niet levensvatbaar, ze worden met subsidie kunstmatig in leven gehouden.

[R_Zwart]

Je krijgt er een communicatienetwerk voor terug dat niet door anderen kan worden uitgezet.

[old_spice]

Het kan nog steeds uitgezet worden. Het komt namelijk in handen van een consortium terwijl de burger voor een groot deel de rekening betaalt.

[icecreamfarmer]

Waar haal je die onzin vandaan?

Dat consortium gaat het echt niet uitzetten tenzij de werknemers een doodswens hebben. In tijden van oorlog is dat hoogverraad en in veel landen strafbaar met de dood.

[Dutchflow]

Niets voor terugkrijgen? Wat dacht je van veiligheid. Je denkt zeker dat ze die satellieten de lucht in schieten zodat Von der Leyen overal ter wereld kan candy crushen.

[old_spice]

Welke veiligheid? We kunnen al lang communiceren met satellieten. Dit initiatief is gewoon te laat weer de VS nadoen zonder enige eigen innovatie. Het consortium bestaat uit "Deutsche Telekom en Orange, satellietinternetbedrijven zoals Hisdesat en Eutelsat, en andere partijen zoals Thales Alenia Space, OHB, Airbus Defence & Space". Dit klinkt gewoon als vette subsidie voor DT en Orange. En zo te zien profiteren vooral de Fransen weer.

[Wozmro]

Je kan aandelen kopen van de bedrijven in dat consortium?

Het is gewoon ingewikkeld omdat alles met alles verbonden is in een economie. De broodjeszaak om de hoek van de rakettenfabriek doet ook zijn voordeel met de hogere vraag naar raketten.

Pensioenfondsen beleggen in overheidsobligaties, en dat geld wordt dan ook weer gestopt in allerhande 'waanzinnige' projecten met de overheid als ultieme achtervang voor als het misloopt. De opbrengsten uit die obligaties dienen misschien om je pensioen te betalen?

Niet vergeten dat de overheid de grootste klant is van de privé-sector. Pleiten voor minder overheidsuitgaven kan dus tricky zijn, evengoed krijg je dan enkele rondes van de carrousel verder je C4 gepresenteerd want de klant van de klant van de klant van het bedrijf waar je werkt plaatst veel minder orders.

Het is een ingewikkeld systeem met voor- en nadelen.

[Reactie gewijzigd door Wozmro op 9 augustus 2026 13:54]

[CivLord]

En denk je dat de defensie- en ruimtevaartindustrie in de VS levensvatbaar is zonder overheidsgeld?

[baseoa]

Defensie is een overheidsaangelegenheid, maar van bijvoorbeeld Starlink denk ik dat inderdaad. Als je iets van informatie daarover wil delen in de discussie dan voel je vrij

[baseoa]

Ik heb hier geen mening over maar "niks" terugkrijgen van een consortium dat winst maakt lijkt me niet te kloppen als een bedrijf over de omzet belasting moet betalen, plus natuurlijk de materiële welvaart van het kunnen gebruiken van dit product

Fossiele en hernieuwbare energie worden ook beide gesubsidieerd zodat mobiliteit en warmte betaalbaarder is. Ook daar krijgen 'we' niet meer terug dan eventueel wat belastingen en de praktische voordelen die we halen uit mobiliteit en warmte. Dat kun je goed of fout vinden maar het is niet alsof dit een gek nieuw systeem is dat alleen wordt toegepast op dingen die geen bestaansrecht hebben. In dit geval weet ik niet wat ik van zo'n satellietnetwerk vind, heb me nog niet voldoende geïnformeerd en het heeft duidelijk voor- en nadelen

[Reactie gewijzigd door baseoa op 10 augustus 2026 14:29]

[telenut]

Ik ben er vrij gerust in dat dit wel degelijk in een bodemloze put terecht komt.
Zoiets moet de overheid gewoon niet regelen, die delen geld uit aan vriendjes en dat weet iedereen. Je kan in de ruimte wel niet echt werken zoals met telefoonmasten en licenties op frequenties. Dus laat gewoon de concurrentie zijn werk doen.

[CivLord]

[...] die delen geld uit aan vriendjes en dat weet iedereen.

Tegen zulke gigantische vooroordelen zijn normale rationele argumenten niet opgewassen.

[gooos]

Wat me meer verbaasd is dat de kosten, als je die afzet naar het aantal satellieten, met 20% stijgt als je 23% meer satellieten neemt... oke, ze versnellen het lanceren van de eerste met een jaar en dat zal ongetwijfeld wat extra kosten met zich meebrengen maar het best een forse stijging.

Maar wel fijn om te zien dat we Europa met slechts 348 satellieten lijken te kunnen bedienen ipv de vele tienduizenden die partijen als SpaceX de ruimte menen te moeten in schieten.

[MSalters]

Voor een subsidie projectje hier en een tech demo daar heb je niet veel satellieten nodig. Die 348 is geloofwaardig.

De reden dat SpaceX er tienduizenden lanceert is omdat ze hun geld willen terugverdienen. De EU heeft die wens niet.

[Keypunchie]

Wie gaat de lanceringen verzorgen? ESA? Of leunt men daar wel op SpaceX? (Roscosmos zullen ze wel overslaan)

[wildhagen]

Volgens mij is dat nog niet formeel besloten. Maar in een eerder artikel wordt ArianeSpace met hun Ariane 6 als serieuze optie genoemd, samen met enkele andere Europese startups op dat vlak, zoals Isar Aerospace en Rocket Factory Augsburg.

Ook andere Europese bedrijven zijn bezig met het ontwikklelen van raketten en lanceer installaties. Denk aan namen als MaiaSpace, Latitude, HyImpulse, HyPrSpace, Orbex, PLD Space, en Skyrora.

[Mathijs Kok]

Volgens mij is dat nog niet formeel besloten. Maar in een eerder artikel wordt ArianeSpace met hun Ariane 6 als serieuze optie genoemd, samen met enkele andere Europese startups op dat vlak, zoals Isar Aerospace en Rocket Factory Augsburg.

Dat gaat lukken met een paar sats, maar het feit dat SpaceX eenvoudig ettelijke malen goedkoper is, zal betekenen dat dat de enige logische optie is. ESA heeft eenvoudig de capaciteit niet, bij lange na niet. SpaceX schiet week meer sats in leo dan ESA in een jaar (2024 data). Zelfs als we nu besluiten dat ESA het moet doen, gaat het jaren en jaren duren voordat de raketten er zijn. En we gaan dat niet besluiten, want niemand wil het betalen.

[ioor]

In 2025 is het grossomodo wat space x in de ruimte schiet , starlink statlieten. En de andere keren waren bevoorradingen voor ISS.

Logisch dat ze veel meer vluchtbewegingen hebben, waar ESA enkel de grotere satelieten naar boven heeft gebracht.

Zonder starlink ontlopen ze elkaar niet zoveel (als je niet naar de prijs kijkt).

Áls Europa ESA zou gaan gebruiken, is het verschil niet zo groot als je schetst.

[Keypunchie]

Wordt nog een flinke klus. ESA/Ariane 6 heeft op het moment van schrijven zo'n 8 lanceringen gehad in de afgelopen 2 jaar.

Niet kinderachtig, maar nog niet op schaal... Aan de andere kant, een klus als deze heb je nodig om schaal te kunnen maken.

[MSalters]

Dat eerdere artikel linkt verder door en daar wordt gezegd dat het Europese raketten worden. Welk bedrijf is nog niet zeker maar SpaceX is dus al uitgesloten.

Sowieso niet ESA want die hebben net zoals NASA geen raketten.

[Dannydekr]

Lijkt me een duur grapje als ze die Ariane 6 gaan gebruiken, naast het feit dat dit dan 20 jaar gaat duren, aangezien er nog geen 10 lanceringen in 2 jaar zijn gerealiseerd.

[MSalters]

Deels correct. Ariane 6 is peperduur, mede omdat het een ouderwetse wegwerpraket is. Maar waar baseer je die 20 jaar op? Met een levensduur van 5 jaar in LEO is dat simpelweg geen mogelijke uitkomst van een berekening.

[SuperDre]

Ik hoop dan vooral dat ze gewoon kijken naar wie de goedkoopste is, want we moeten niet onnodig belastingveld gaan verspillen.

[willieverhoef]

Kennis opbouwen rn behouden is geen verspilling. Dat iets duurder is, omdat het op kleinere schaal gebeurt, betekend niet dat je het niet moet doen. De EU of misschien heel europa moet gewoon zorgen op eigen benen te staan. De EU is gewoon er krachtig als ze samen werken, goed voor burgers en ja, kostbaar voor bedrijven je ziet dat ander landen vaak de regels overnemen.

[Snoitkever]

Het lijkt mij juist heel goed als we als Europa wat meer geld uitgeven aan projecten die ons op lange termijn voordelen geven. Denk aan de herbruikbare Wikipedia: Ariane Next

[SuperDre]

Probleem van Ariane Next is alleen dat tegen de tijd dat die eindelijk in gebruik genomen kan worden de (vele) concurrentie al vele malen goedkoper is, zeker SpaceX Starship die zoveel meer vracht in 1x kan meenemen dan Ariane Next. 1 Starship vlucht van rond de $10 miljoen tegenover 5-6 Ariane Next vluchten van rond de $50-60 miljoen per vlucht ofwel $250-300 miljoen. Sorry, maar als burger zeg ik dan dat we Starship (of concurrent) moeten gaan gebruiken. Andere optie is om Ariane Next om te zetten in een alternatief voor Starship.

Laat SpaceX (of concurrent) dan maar lanceer/landings inrichtingen in Europa neerzetten. Blijf het als burger achterlijk vinden om zuurbetaalde belastingcenten uit te geven om het wiel zelf opnieuw uit te vinden. Koop dan desnoods de technologie in, ofwel koop dan zelf enkele Starships/boosters, doen we ook met andere voertuigen.

[Peenutzz]

Sorry, maar ik geloof serieus niet dat Starship ooit voor maar 10 miljoen gelanceerd kan gaan worden. Falcon 9 zit na 16 jaar dienst nog steeds op 74 miljoen.

[SuperDre]

Ik geloof dat zeker wel, gezien hoe hard de productie van Starship nu al gaat, en die cadence gaat alleen maar omhoog. Dat het de komende jaren geen 10 miljien zal zijn, dat geloof ik zeker wel, maar op de langere termijn zal het wel zo zijn, zelfs goedkoper.

[MSalters]

Starship is uiteraard dual-use technologie dus je idee dat die "dan maar in Europa lanceer instellingen moeten neerzetten" getuigt niet van realisme. Mag niet, gebeurt niet.

[BezurK]

Met dit soort initiatieven vraag ik me altijd automatisch af: wat zou een bewoner van een andere planeet hier van vinden? Ik begrijp goed dat met de huidige geopolitieke situatie het belangrijk is onafhankelijk te zijn, enz. Maar het is toch eigenlijk absurd dat wij als aardbewoners niet gewoon één goed functionerend systeem kunnen gebruiken en delen met zn allen? We delen dezelfde planeet. Moeten we echt meerdere vergelijkbare, dure en vervuilende systemen hebben voor hetzelfde doel? Ja, kennelijk wel. Maar het is mijns inziens absurd.

[Roel1966]

Meteen toen ik het artikel zag staan dacht ik eigenlijk precies hetzelfde en vroeg mij ook af van waarom niet gaan samenwerken met mekaar. Ja, zeker snap ik geopolitieke situaties en commercieel belang maar evenzogoed. Het doel is en blijft hetzelfde zoals @BezurK ook al schrijft.

Daarnaast vraag ik mij ook af wat dit voor consequenties heeft op het heelal als er maar steeds meer en meer satelieten daar rond gaan zweven. Om niet te vergeten dat ook al die satelieten weer in de ruimte geschoten moeten worden. Dus alweer raketten nodig die weer een heleboel energie vergen en het milieu extra belasten.

[CivLord]

Elke vooruitgang die wij kunnen waarnemen, of dat nu evolutionaire vooruitgang is bij bacterieën of technologische vooruitgang bij ons mensen, komt voort uit strijd om te overleven of een ander soort concurrentie. Dat is zo weidverbreid in de hele biologie, dat het moeilijk voorstelbaar is dat op andere planeten leven (laat staan een beschaving) kan bestaan dat zich niet volgens hetzelfde principe ontwikkeld heeft.
Het is wel goed voorstelbaar dat een beschaving op een gegeven moment zo volwassen is geworden dat het die strijd/ concurrentie ontgroeid is (en tegelijkertijd de gevaren van stagnatie heeft weten te voorkomen). Maar dan zullen ze het in de wereld om hen heen nog wel herkennen en ook inzien dat we op Aarde nog in een 'jeugdige' fase zitten en we nog niet hun niveau hebben bereikt.

[baseoa]

Elke vooruitgang die wij kunnen waarnemen, of dat nu evolutionaire vooruitgang is bij bacterieën of technologische vooruitgang bij ons mensen, komt voort uit strijd om te overleven of een ander soort concurrentie.

Of gewoon nieuwsgierigheid en de wens om het leven nog makkelijker te maken.
In de sovjetunie was onderzoek een groot goed en ze deden op een aantal gebieden niet onder voor niet-communistische landen. Kapitalistische landen waren in die tijd niet per se beter als je verder kijkt dan de rijkste paar landen in de wereld in die tijd, dus voor vooruitgang is het niet per se nodig om winnaars en verliezers te hebben. Er leiden meer wegen naar Rome, de vraag is alleen hoe we er het snelste komen

Ook binnen kapitalisme zijn er talloze projecten aan te wijzen waar er geen concurrentie plaatsvindt maar wel vooruitgang. 5G is het enige netwerktype dat wordt uitgerold binnen die productcategorie. Lorawan, WiFi, of wat dan ook is niet bedoeld om mobiele netwerken van de troon te stoten. Ze babbelen allemaal met elkaar, besluiten een nieuwe versie, en gaan dat dan allemaal uitrollen en concurreren dan op de efficiëntie (kosten), niet de technologische eigenschappen opzich

Edit: ben het verder wel eens hoor dat aliens waarschijnlijk zouden snappen hoe zoiets gebeurt, iig zolang ze genoeg geschreven (of anderzins duurzame) historie hebben over hun eigen evolutie. Het zou me weinig verbazen als ze/we ooit de noodzaak om elkaar de loef af te steken achter zich/ons laten, maar idd het lijkt onwaarschijnlijk dat zij geen periode van survival of the fittest gekend hebben

[Reactie gewijzigd door baseoa op 10 augustus 2026 15:01]

[xxs]

Concurrentie? Dan ben ik razend benieuwd naar de prijsstelling.

[cebe]

Economisch en militair absoluut noodzakelijk voor Europa.

Een van de vele zaken die gedaan moetworden, willen we na 2040 nog iets voorstellen op het wereldtoneel.

[Mijiru]

Wat als we nu eens in die space war concurreren met goeie ouwe glasvezel. Doen die drones ook.

[WeirdScience]

SatelliteTracker. Best cool om te zien Hmm, voornamelijk Starlinks.

Dan nog deze Orbitalradar

[Reactie gewijzigd door WeirdScience op 9 augustus 2026 12:01]

[Bartvl1979]

SES (Société Européenne des Satellites) uit Luxemburg ontbreekt in dit artikel, ze zijn één van de leiders in het project SpaceRISE, hoe kan je die nu niet noemen?

[mbbs1024]

En wat met de tonnen zware metalen en andere schadelijke chemicalieën die daardoor weer maar extra in onze ademruimte komen, want die dingen komen na een relatief korte tijd weer naar beneden, en branden dan op in de atmosfeer.
Daar maakt waarschijnlijk niemand zich zorgen om, zolang de kassa blijft rinkelen, en tot het te laat is en er niets meer kan aan gedaan worden, en er weeral hopen mensen met kanker of andere aandoeningen bijkomen.

Ik heb ondertussen ook eens de vraag aan AI gesteld ivm gezondheidsrisico's, en dit kwam eruit:

Volgens een toxicologiereview uit november 2024 (Jomova et al., Archives of Toxicology) veroorzaakt inademing van zware metaalaerosolen:
Deze deeltjes worden PM2.5 (fijnstof) dat mensen inademen.

Oxidatieve stress en ontstekingen
Respiratoire en cardiovasculaire ziekten
Neurotoxiciteit
Verhoogd risico op kanker

Klimaateffecten
Temperatuurstijging in de mesosfeer tot 1,5°C
Ozonelaag-beïnvloeding (alumina kan ozonvernietigende chemie faciliteren)
Veranderingen in stralingsbalans en windpatronen

[Reactie gewijzigd door mbbs1024 op 9 augustus 2026 16:01]

[CivLord]

Wanneer je je hier al zorgen over maakt, dan moet je voor de grap eens nakijken hoeveel materiaal er per dag in de vorm van meteoren en ander natuurlijk ruimtepuin de dampkring in komt. En wat daar de samenstelling van is. (Alle metalen die op Aarde aanwezig zijn komen uit dezelfde planetaire stofwolk waar al dat natuurlijke ruimtepuin ook uit afkomstig is. Dus dat natuurlijke ruimtepuin beval ook al die zware metalen.)
Dan kom je waarschijnlijk je huis niet meer uit zonder zuurstofmasker.

[baseoa]

Dat gaat al miljarden jaren zo en hebben we ons dus natuurlijk al lang aan moeten aanpassen. Wat we nu de ruimte in schieten heeft een andere samenstelling dan de gemiddelde asteroïde. Enkel omdat we 100 dingen al inademen wil nog niet zeggen dat de 101e ook veilig is, of dat een andere concentratie niet toch tot problemen leidt.

Je zou ook, "voor de grap" zoals je zegt, kunnen opzoeken of het een probleem is vooraleer je doet alsof iemand zo paranoïde is dat ze eigenlijk het huis niet uit moeten komen. Misschien is dit een goed startpunt: Wikipedia: Atmospheric entry ("[if] proposed satellite internet constellations are realized, artificial entries would make up 40% compared to meteoroid entries.")

[Reactie gewijzigd door baseoa op 10 augustus 2026 15:24]