Dat verschil in stroomverbruik van verschillende soorten DDR is op ee hele laptop gezien gewoon nihil. Misschien dat het uitmaakt als je een extreem zuiige laptop hebt ofzo.
Tuurlijk gaat het om een minieme verschillen, maar dat is precies het ding. De som van kleine stukjes verbruik die wel bij elkaar optellen. Als je dan een 15W TDP CPU hebt dan is 2W idle verbruik extra puur voor RAM best wel veel.
Dat kleine stukje printplaat dat je uitspaart als jeiet-verwisselbaar geheugen gebruikt stelt atuurlijk ook geen drol voor, daar ga je het milieu niet mee redden.
Maar op schaal telt dit wel aan. Als je 10% meer materiaal nodig hebt overall om dus verwisselbaar geheugen te kunnen ondersteunen (dus dat is extra Goud, koper, PCB, connectoren en extra metalen voor de behuizing omdat de machine dikker moet en dus dikker verpakking en dus minder laptops op een pallet (als zijn het er maar 3)) Dan kun je het voor repareerbaarheid dus alleen doen als je netto X% van je laptops moet repareren. Een volledige LCA zal dit dan ook uitwijzen.
Gelukkig heet Framework die ook gedaan:
Life Cycle Assessment of the Framework Laptop 2022
Als je dan een beetje gaat rekenen dan kom je voor die SO-DIMM modules uit op een CO2e impact van zo'n 5-6 kg. Maar wat dan opvalt is het volgende
Framework | Framework Laptop - Storage, Memory, and WiFi
Onder de plek waar de SO DIMMS zitten zit nog steeds PCB, Dus door het gebruik van SO DIMM bespaar je geen Logicboard ruimte, extra PCB en extra koperlagen, je Voegt Plastic connectoren toen je verbruikt significant meer edelmetalen. Niet gigantisch, maar
niet nihil.
Uit LCA studies:
- RAM-modules zitten rond 3 - 8% van de totale productie-footprint van een laptop.
- Een mainboard zit rond 15 - 25%.
Dus: SO-DIMM -> ± 2 - 4× zoveel materiaal als gesoldeerd RAM, puur omdat je een module-PCB toevoegt.
In
absolute CO₂e termen betekent dat grofweg dat de extra footprint van SO-DIMM t.o.v. LPDDR:
≈ 1,5 - 3,5 kg CO₂e per laptop. puur op productie en logistiek.
oke nou komt het echte rekenwerk. Ik ga even uit van een oplage van 10 miljoen laptops.
Omdat SO-DIMM-modules extra printplaten, connectors, verpakking en assemblage vereisen, levert gesoldeerd geheugen in de productiefase een besparing op van ongeveer 1,5 tot 3,5 kilo CO₂ per apparaat. Dat lijkt weinig op individueel niveau, maar bij een oplage van tien miljoen komt dat neer op een reductie van
15 tot 35 kiloton CO₂ nog voordat de eerste laptop is verkocht. Dit is een reële milieuwinst die je krijgt puur doordat je al dat extra materiaal niet produceert en niet hoeft te vervoeren.
De vergelijking wordt interessant wanneer je de reparatiefase erbij haalt, want bij gesoldeerd geheugen moet bij een geheugenstoring het hele moederbord worden vervangen, terwijl bij SO-DIMM alleen een goedkoop reepje geheugen nodig is. De milieukosten verschillen flink: voor een nieuw RAM-reepje mag je grofweg zes kilo CO₂ rekenen, maar een nieuw mainboard kost al gauw zo’n 26 kilo. Het verschil, ongeveer 20 kilo CO₂ per incident, kan dus oplopen als geheugen daadwerkelijk vaak stuk gaat.
Maar wanneer je dat op de totale populatie projecteert, blijkt de praktijk mild. Zelfs als één procent van die tien miljoen laptops in zijn levensduur een geheugenstoring krijgt, levert dat slechts zo’n twee miljoen kilo extra uitstoot op voor de modellen met gesoldeerd geheugen. Bij twee procent is het vier miljoen kilo. Dat blijft ruimschoots onder de aanvankelijke productiebesparing van 15 tot 35 miljoen kilo. Pas wanneer ergens tussen de zeven en achttien procent van alle laptops een RAM-defect krijgt, slaat de balans om en zou SO-DIMM in dit smalle scenario CO₂-technisch gunstiger uitkomen. Dergelijke faalpercentages zijn in de praktijk onrealistisch hoog, reële RAM-uitval ligt meestal eerder onder de één procent.
Oh en even, Framework verscheept zijn RAM standaard in plastic blisterverpakkingen:
https://www.pcworld.com/wp-content/uploads/2025/11/Framework-Laptop-12-open.jpg
Als we ergens vanaf moeten is het dat wel.
Als het echt alleen uitmaakt voor de iGPU dan maakt dat ook weinig verschil, een iGPU koop je niet als je 3D-performance nodig hebt.
We hebben het over laptops he? De meesten komen alleen met een IGP en dan is 40% echt significant.
En komen die prestatieverschillen voort uit de beperkingen van verwisselbaar geheugen (bijv, langere printspoortjes en een connector) of loopt LPDDR op dit oment gewoon voor? Want dan kan dat verschil bij de volgende generaties geheugen weer anders zijn,
Trace lengte is behoorlijk belangrijk voor geheugen consistentie, maar is niet per se de reden voor bandbreedte verschil:
LPDDR (Low Power DDR) is ontworpen voor hoge bandbreedte per watt en werkt in bredere interfaces.
SO-DIMM DDR4/DDR5 is ontworpen voor compatibiliteit, flexibiliteit en lagere productiekosten, maar biedt meestal lagere datasnelheden in laptops dan theoretisch mogelijk is op desktop.
En ja met de volgende generatie kan dat dus verschuiven en het verschil weer anders worden, maar de kans dat dit in het voordeel voor SO-DIMM gaat zijn is nihil. Eerder in (LP)CAMM2 formfactor ofzo