'Arm zet cpu-macht in zodat fabrikanten ook andere Arm-soc-onderdelen afnemen'

Qualcomm heeft na een recente licentie-aanklacht van Arm nu zelf een aanklacht ingediend. Volgens Qualcomm verspreidt Arm bewuste valse informatie en gebruikt het zijn licenties voor cpu's zodat fabrikanten ook bij andere soc-onderdelen zoals gpu's voor Arm-ontwerpen kiezen.

In een aanklacht van meer dan tachtig pagina's beschuldigt Qualcomm Arm ervan dat het Britse bedrijf met allerlei onjuiste claims en informatie bij fabrikanten van eindproducten aanklopt met als doel om inkomsten af te snoepen. Zo stelt Qualcomm onder meer dat Arm op valse gronden tegen een of meerdere oem's van Qualcomm heeft gezegd dat ze een nieuwe directe licentie van Arm dienen af te nemen en dat ze anders geen op Arm-ontwerpen gebaseerd chips meer krijgen vanaf 2025.

Arm zou dus af willen van licenties met chipontwerpbedrijven zoals Qualcomm en in plaats daarvan directe licentiedeals willen afsluiten met de makers van de elektronicaproducten waar de socs in zitten. Qualcomm stelt dat Arm daarbij fabrikanten probeert te laten tekenen door op valse gronden te suggereren dat Qualcomm hen vanaf 2025 geen chips met Arm-onderdelen kan verschaffen, omdat de benodigde licentieovereenkomst tussen Qualcomm en Arm in 2024 en daarna niet verlengd wordt.

Het Amerikaanse Qualcomm gaat verder en stelt dat Arm niet alleen onjuiste beweringen doet, maar ook extra druk uitoefent door te wijzen op andere onderdelen van socs. Arm zou tegen fabrikanten gezegd hebben dat Qualcomm en andere chipmakers niet langer niet meer in staat zijn om overige componenten zoals gpu's en isp's voor socs te leveren. Dat komt omdat Arm de licenties voor dergelijke componenten zou koppelen aan de licenties voor de Arm-ontwerpen voor cpu-cores. Qualcomm lijkt te suggereren dat hier sprake kan zijn van koppelverkoop en dat Arm hier probeert om ook voet aan de grond te krijgen met Arms intellectueel eigendom bij andere onderdelen dan cpu's. Het zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat smartphone-socs van Samsung straks niet langer meer gemaakt kunnen worden met een AMD-gpu, omdat Arm ook ontwerpen voor het gpu-onderdeel heeft.

Qualcomm stelt dat hier doelbewust wordt geprobeerd om zijn relatie met klanten te schaden, zodat Arm lucratieve deals kan sluiten met die klanten. Volgens het Amerikaanse bedrijf beschikt het nog over licenties voor 'meerdere jaren na 2025'.

Deze vete tussen de twee bedrijven begon in ieder geval begin september. Toen klaagde Arm Qualcomm aan wegens een vermeende licentie-inbreuk omtrent de overname van chipbedrijf Nuvia. Het draait hier om de Arm-licenties die Nuvia in handen heeft. Dat bedrijf werkte aan chipontwerpen op basis van die licenties. Arm stelt dat deze niet zonder toestemming overgedragen konden worden aan Qualcomm. De licenties van Nuvia werden hierom eerder dit jaar ingetrokken, nadat onderhandelingen over de overdracht mislukten, claimt Arm. Het bedrijf wil dat Qualcomm door de rechtbank verplicht wordt 'bepaalde ontwerpen' van Nuvia te vernietigen. Arm vroeg ook om een 'verbod op de handelsmerkinbreuk' en een schadevergoeding.

Door Joris Jansen

Redacteur

28-10-2022 • 16:52

27

Reacties (27)

27
27
14
3
1
10
Wijzig sortering
Dit laat wel zien denk ik waarom architecturen als RISCV64 veel belovend zijn, niet al dit licentie gedoe.
probleem is dat je nog steeds te maken hebt met patenten-rotzooi,

en in tegenstelling tot wat men algemeen denkt is het helemaal niet bedoelt om inovatie te stimuleren, het is er om de eerste (de rijkste) een oneerlijk voordeel te geven ten opzichte van de latere of de personen die menen het beter te kunnen. Innovatie wordt juist geremd.

als je ziet hoe lastig deze zaken gaan dan weet je dat we met zijn alle falen...

er is in de rechtsspraak inmiddels wel redelijk duidelijk dat prior art een uitzondering biedt op patenten.... dus als ik een idee had en daar al jaren mee bezig was maar nooit een patent aan heb gevraagd dan kun jij nadat je dat wel hebt gedaan geen licentie meer van mij eisen ... dat wil echter ook weer niet zeggen dat ik automatisch recht heb om jouw patent in handen te krijgen...

maar voor gelijktijdige ontdekking: dus als 2 mensen los van elkaar min of meer tegelijk op het zelfde idee komen..... tja - dan zijn de poppen toch wel an het dansen.

dat zul je ook met RiscV gaan zien... op een bepaald moment kun je bepaalde logische concepten niet in je chip stoppen omdat een ander dat al eens heeft gedaan en hij je geen licentie wil geven (of op zijn minst niet voor een normale prijs).

stel je voor ... een cpu die niet kan vermenigvuldigen omdat 'simpelgezegd' de houder van het patent zegt NEE .. rot op!

het aller aller aller grootste probleem is nog wel, dat het patentrecht helemaal niet geschikt is voor hogesnelheids-industrie zoals in de IT...

toen we met zijn allen nog alleen maar timmerman waren en een nieuw soort meubelmaken gingen bedenken was het vrij logisch om een regel te hebben dat je x jaar (20?) het alleen recht had en daarna niet meer... het geeft je enerzijds genoeg tijd om je uitvinding terug te verdienen maar het staat wel in de weg dat je achter-achter-achter-achter-achterkleinkinderen nog steeds goudbergen binnenharken omdat jij 100 jaar geleden toevallig een briljante vinding had...

maar besef dan direct dat er in 30 jaar chip-industrie meer is veranderd dan in 200 jaar timmerwerk... wel werken dan nu wellicht met accu'zagen in plaats van zaagmolens maar verder is er verdomd weinig veranderd.

[Reactie gewijzigd door i-chat op 24 juli 2024 12:24]

Gloedvol betoog maar er moeten wel een paar kanttekeningen bij...
probleem is dat je nog steeds te maken hebt met patenten-rotzooi, en in tegenstelling tot wat men algemeen denkt is het helemaal niet bedoelt om innovatie te stimuleren,
Patenten stimuleren de innovatie omdat patenten OPENBAAR gemaakt moet worden en duidelijk een VERNIEUWEND karakter moeten hebben om geldig te zijn. Alle slimmigheid en innovatie die in dat patent verwerkt zit wordt daardoor ook bekend bij de concurrenten. Die kunnen erop voortborduren door een licentie te nemen of er via een -liefst betere- andere methode of techniek omheen proberen te werken.

Zouden er geen patenten zijn dan zou er net zoveel aan research en development uitgegeven worden maar zouden alle fabrikanten de resultaten en ontwikkelde technieken uiteraard voor zichzelf houden. Met als gevolg dat iedereen voor zichzelf het hoogstwaarschijnlijk incompatibel wiel gaat lopen uitvinden.

En als dan 1 partij een fantastische processor op de markt weet te brengen dan werkt die helaas (zodra het marktaandeel groot genoeg is) in stapjes alleen nog maar goed met de door dezelfde fabrikant gemaakt geheugen, grafische kaarten, moederborden enzovoort. En met anti-monopolistische acties komen heeft totaal geen zin want de concurrentie mag net zoveel geheugen en grafische kaarten voor die processor maken als ze willen. Daarbij wordt ze geen strobreed in de weg gelegd, ze hoeven via reverse engineering alleen maar uit te zoeken hoe ze dat moeten doen (en hopen dat de spes ondertussen niet veranderen... Je kan de betreffende fabrikant uiteraard niet verplichten even al z'n bedrijfsgeheimen aan de concurrenten te vertellen. En er zijn geen patenten die ongeldig verklaard kunnen worden. Lijkt mij geen gezonde ontwikkeling.
als je ziet hoe lastig deze zaken gaan dan weet je dat we met zijn alle falen...
Nou nee. Als je ziet hoe de electronische techniek zich ontwikkeld heeft kan je toch niet zeggen dat door al die patentoorlogen het als 20 jaar knarsend tot stilstand is gekomen. Ik zie niet helemaal (eigenlijk helemaal niet) waar we met z'n allen falen. Uiteraard botsen er soms belangen, maar dat een rechtbank soms een onschuldige toch naar de gevangenis stuurt wil niet zeggen dat het hele rechtssysteem faalt en maar afgedankt moet worden. Idem zaken met overdreven patenten...
er is in de rechtsspraak inmiddels wel redelijk duidelijk dat prior art een uitzondering biedt op patenten.... dus als ik een idee had en daar al jaren mee bezig was maar nooit een patent aan heb gevraagd dan kun jij nadat je dat wel hebt gedaan geen licentie meer van mij eisen
Als er prior art is betekent dat al dat het niet vernieuwend is en er dus geen patent op kan rusten. Dat is geen uitzondering, dat vernieuwende is een voorwaarde. Alle prior art haalt een patent onderuit. Zelfs je eigen product in een land demonstreren voordat er patent op is aangevraagd is al als prior art aangemerkt en reden geweest om dat patent niet te verlenen.

Op ideeën, algoritmes, concepten en andere nog zweverige dingen kan sowieso doorgaans geen patent worden gekregen. Het moet een praktische uitwerking zijn. Ze zullen ook geen licentie vragen voor 'jouw' idee, maar voor de manier waarop ze jouw idee tot iets praktisch bruikbaars hebben gemaakt. Dat is doorgaans ook het moeilijke deel...
maar voor gelijktijdige ontdekking: dus als 2 mensen los van elkaar min of meer tegelijk op het zelfde idee komen..... tja - dan zijn de poppen toch wel an het dansen.
Klopt! Kan gebeuren. Patent voor de telefoon van Edison werd geloof ik tien minuten voor die van zijn concurrent ingediend. Of omgekeerd. Soms zit het mee, soms tegen maar dat zijn uitzonderlijke situaties dus dat is nou ook geen reden om het patentsysteem nu maar af te schaffen.
dat zul je ook met RiscV gaan zien... op een bepaald moment kun je bepaalde logische concepten niet in je chip stoppen omdat een ander dat al eens heeft gedaan en hij je geen licentie wil geven (of op zijn minst niet voor een normale prijs).
Zoals al eerder opgemerkt; het 'bepaalde logische concept' kan je niet patenteren, maar blijkbaar is het op een bijzonder slimme manier in het chipontwerp geïmplementeerd. Die blijkbaar zeer aantrekkelijke manier mag je zonder licentie niet gebruiken. Je zult een andere manier moeten gebruiken of zelf bedenken om dat verder niet te patenteren 'bepaalde logische concept' in je chip te verwerken. Innovatie!
het aller aller aller grootste probleem is nog wel, dat het patentrecht helemaal niet geschikt is voor hogesnelheids-industrie zoals in de IT...
En hier spreek je jezelf dus tegen. Het is zo'n hoge snelheid-industrie omdat al die fabrikanten miljarden stopten in research en development en dat via licenties deelden met al hun concurrenten. Er werd niet 86 keer hetzelfde bedacht door 86 fabrikanten, ze wisten direct op welke punten het geen zijn had te investeren in research en op welke sterke punten ze zich dan wel moesten concentreren om zelf een patent-portfolio op te bouwen waarvoor anderen dan weer zouden moeten betalen. Dat is de reden dat die IT zeker op technisch gebied zulke sprongen heeft kunnen maken.

Licenties op patenten zijn verder een prima ding om innovaties te stimuleren. Je kan er geld mee verdienen door ze aan je concurrenten te verkopen, maar vraag te veel en ze ontwikkelen misschien wel een eigen techniek die jouw te licenseren patenten waardeloos maakt. En er patentoorlogen om te beginnen is ook riskant want voor vrijwel 100% zeker heb jij ook patenten van anderen nodig. De enigen die ervan profiteren zijn de advocaten.. Kortom, of op bestaande patenten wordt verder gebouwd of bestaande patenten worden door nog betere vervangen. Allebei uitstekende zaken voor innovaties! Bij uitzondering komen fabrikanten er niet uit. Maar dat is zeldzaam en dan is er altijd nog de stap naar de rechter om het uit te vechten.

Het is andersom vrij onwaarschijnlijk dat al die fabrikanten miljarden investeren in nieuwe technieken en daarna de bevindingen ruimhartig rondbazuinen zodat iedereen er (gratis) gebruik van kon maken. Zonder patentsysteem houdt iedere fabrikant z'n technische kennis en ontdekkingen zo veel mogelijk voor zich en zou de hele hoge-snelheidsindustrie een boemeltje met tienduizend tussenstops worden.
het geeft je enerzijds genoeg tijd om je uitvinding terug te verdienen maar het staat wel in de weg dat je achter-achter-achter-achter-achterkleinkinderen nog steeds goudbergen binnenharken omdat jij 100 jaar geleden toevallig een briljante vinding had...
Kan je een voorbeeld geven uit de IT van iemand die puur door de opbrengsten van een patent van een voorouder steenrijk is geworden?
maar besef dan direct dat er in 30 jaar chip-industrie meer is veranderd dan in 200 jaar timmerwerk... wel werken dan nu wellicht met accu'zagen in plaats van zaagmolens maar verder is er verdomd weinig veranderd.
Hier spreekt duidelijk een IT-er... Ik kan je verzekeren dat er in vrijwel iedere industrie die al dan niet internationaal moet concurreren net zo hard en inventief wordt geïnnoveerd als in de IT. Alleen merken we daar als consument doorgaans minder van.
Op ideeën, algoritmes, concepten en andere nog zweverige dingen kan sowieso doorgaans geen patent worden gekregen. Het moet een praktische uitwerking zijn. Ze zullen ook geen licentie vragen voor 'jouw' idee, maar voor de manier waarop ze jouw idee tot iets praktisch bruikbaars hebben gemaakt. Dat is doorgaans ook het moeilijke deel...
er zijn veel (software-)patenten die proactief worden aangevraagd en anderen die als dusdanig triviaal worden beschouwd dat het een onmogelijke zaak is om starter een product te maken dat geen enkel patent schendt. Er zijn er zo belachelijk veel dat patentrecht een businessmodel is voor advocatenkantoren.

zo zijn er in 2014 patenten aangevraagd en in 2015 goedgekeurd voor een pen en een andere pen
The ornamental design for a pen, as shown and described.
en de andere
The ornamental design for a fountain pen, as shown and described.
dit zijn geen uitzonderingen, maar heel simpele voorbeelden van hoe belachelijk krom het hele systeem geworden is.

Als je weet dat het merendeel van de patenten pagina's lange technische teksten zijn en dat er zo miljoenen zijn, dan durf ik niet zoals jou te beweren dat patenten innovatie tegen houden, want je mag zogezegd geen product op de markt brengen als het een inbreuk vormt op een bestaand patent, wat impliceert dat je ze allemaal hebt onderzocht
zo zijn er in 2014 patenten aangevraagd en in 2015 goedgekeurd voor een pen en een andere pen

[...]

en de andere

[...]


dit zijn geen uitzonderingen, maar heel simpele voorbeelden van hoe belachelijk krom het hele systeem geworden is.
Op de instituties die patenten moeten goedkeuren werken geen honderden specialisten die direct kunnen zeggen of iets wel of niet patentwaardig is. Daarom worden patenten al vrij snel verleend en voor een nog betaalbaar bedrag omdat je geen dure specialist 3 maanden wereldwijd brononderzoek hoeft te laten doen. Met een wachttijd van 5 jaar...
want je mag zogezegd geen product op de markt brengen als het een inbreuk vormt op een bestaand patent, wat impliceert dat je ze allemaal hebt onderzocht
Als jij vindt dat het een waardeloos en onrechtmatig gegeven patent is mag je er per direct alle inbreuk op maken die je wil. De patenthouder zal een rechtszaak tegen je moeten beginnen als hij wil dat je daarmee stopt. En het eerste wat de rechter doet is kijken of het inderdaad een zaak is of dat het patent onzinnig is. In het laatste geval is de patenthouder het voor het indienen van het patent betaalde geld kwijt, de kosten voor zijn advocaat en die van de inbreukmaker.

Ik meen dat het een Australische advocaat was die wilde aantonen hoe idioot het patentsysteem was door patent aan te vragen -en te krijgen- op 'diagonaal schommelen'. Ha ha, hartstikke leuk. Maar hij was natuurlijk wel zo verstandig om daar geen enkele rechtszaak over te beginnen want dan krijgt hij buiten alle kosten nog een extra boete vanwege het verspillen van tijd van de rechtbank.

Theoretisch is er veel op het hele patentrecht aan te merken maar in de praktijk blijkt het vrij goed te werken.
Als jij vindt dat het een waardeloos en onrechtmatig gegeven patent is mag je er per direct alle inbreuk op maken die je wil. De patenthouder zal een rechtszaak tegen je moeten beginnen als hij wil dat je daarmee stopt. En het eerste wat de rechter doet is kijken of het inderdaad een zaak is of dat het patent onzinnig is. In het laatste geval is de patenthouder het voor het indienen van het patent betaalde geld kwijt, de kosten voor zijn advocaat en die van de inbreukmaker.
als je logica is dat je zomaar mag doen wat je wil totdat je ervoor berecht en veroordeeld wordt, dan is er toch iets serieus mis met je normen en waarden :|
Nee, dat is hoe het patentsysteem ontworpen is. En we hebben het over privaatrecht, niet strafrecht. Dat is een groot verschil.
[...]
zo zijn er in 2014 patenten aangevraagd en in 2015 goedgekeurd voor een pen "The ornamental design for a pen"
Dat is een design patent. Dat heb je bijvoorbeeld ook voor de klassieke Coca-Cola fles. Daar is technische nieuweigheid totaal irrelevant, dus daar heb je het hele idee van "prior art" ook niet.

Maar het artikel gaat over CPU's, en daar heb je technische patenten in plaats van design patenten. Vermenigvuldigen is een abstracte beschrijving en niet te patenteren, een concrete uitwerking in 1327 transistoren kan dat wel zijn.
Intussen heeft die patent ellende wel de hele technologische revolutie mogelijk gemaakt omdat het loont te investeren

No Bucks No Buck Rogers
Ik zou eerder zeggen dat het andersom is: ondanks de belemmerende werking van octrooien is er toch vooruitgang geboekt.

In Duitsland waren octrooien begin vorige eeuw nauwelijks mogelijk, en toen was er bijzonder snelle technische vooruitgang in Duitsland, vandaar dat de Nazi's aan de top stonden qua wapentuig.
D was gek op patenten en octrooien, Zeiss licenceerde bv richtappatuur aan Bausch en lomb, en wist zo bv hoeveel tanks en welk type de vs bouwde. Krupp licenties voor ontstekers werden door alle partijen gebruikt. Bosch patenten net zo.
De Nazis hadden idd veel interessante ontwikkelingen op wapentuig, maar de geallieerden net zo. Asdic, nabijheidsontstekers, direction finding, om maar een paar te noemen. Van alle uitvindingen die tijdens de oorlog zijn gedaan heeft de nabijheidsontsteker verreweg de grootste impact gehad. Een mini radar en ontsteking, klein genoeg om in een granaat te stoppen.
O, wacht, ik had de tijdlijn helemaal verkeerd, het ging om eind 19e eeuw. Duitsland was laat met octrooien, en ondertussen groeiden de Duitse industrie en wetenschap enorm, gedurende de 19e eeuw. Met octrooien was het ze misschien niet gelukt, dan hadden Duitse bedrijven allerlei algemeen gebruikte technieken wellicht niet kunnen gebruiken.
https://www.techdirt.com/...germany-netherlands-1869/
Heel veel R&D zou niet verricht zijn als anderen er zonder dergelijke investeringskosten gelijk mee aan de haal kunnen gaan.
heeeeel veel r n d komt gewoon van de uni af. En was wel ondekt zonder het bedrijf.

Voor ict/chips geld dit iets minder maar de octrooien duren veelst te lang en zijn de verschillen soms echt gigantsch van aart.

En elke techniek die nieuw is en nodig zou toch wel ontwikkeld worden. Het zit in de wetten van de natuur en is het een kwestie van tijd dat we het tegen komen.

[Reactie gewijzigd door SactoriuS op 24 juli 2024 12:24]

Dat is volgens mij een mythe: het is een extreem dure en inefficiënte manier om dit te doen, met heel veel nevenschade.
Vreemde vergelijking, de klant vraagt nog ongeveer hetzelfde eindproduct, dus is er weinig ontwikkeling nodig, hooguit om tegen minder kosten en in minder tijd hetzelfde product te maken. Als de klant decennialang dezelfde chips wil zul je zien dat ook daar de ontwikkeling stil zou komen te vallen.
Haal de patenten weg.
Dan krijg je echt markt werking.

Iedereen die het kan mag het produceren. In ene keer zijn er geen tekorten meer.
Patenten hebben nog een tweede belangrijk maatschappelijke functie: het beschermt bedrijven tegen bedrijfsspionage, en daarmee je werknemers tegen omkoping, valse sollicitaties etc. Allerlei zaken die je liever niet wilt hebben in de arbeidsmarkt.
Lekker bedrijf weer dat ARM, al is Qualcomm nu ook niet echt een prettig bedrijf volgens mij.
Kijkend naar de reputatie van beide bedrijven is het toch Qualcomm degene met een mindere reputatie dan ARM heeft. Nu zijn het beide grote bedrijven met diepe zakken dus de advocaten hebben komende jaren genoeg werk te doen.
gokje, bedrijven gaan tegen elkaar opbieden als kleine kinderen, als jij mijn knikkers pakt, ga ik jouw duwen... als jij mij duwt ga ik jouw knijpen, als jij mij knijpt ga ik je slaan, als je mij slaat dan komt mijn broer op school.... ja en de mijne ook die heeft een MES!!

en de advocatenbureaus zijn de lachende derde!

Ondertussen lijden de gewone bedrijfjes en daarmee uiteindelijk de consument hieronder want die gaan na al dit geruzie de kosten voor zulke slepende rechtszaken in de verkoopprijs terugzien...

maar goed als je ergens echt een schuldige wilt zoeken dan moet je misschien ook eens bij de politiek kijken. Hier heb je de EU die al tijden loopt te hameren op het feit dat wij voor cpu's etc teveel afhankelijk zijn van de VS en china...

Vervolgens heb je in de UK (wat ooit eu wat) een bedrijf die chips ontwikkeld, en in nederland 'een van' de grootste chip-maak-machine fabrikanten van de wereld.
Zodra je dan hoort dat een partij als SoftBank die tent wil verkopen dan trek je toch direct het halve EU-chip-innovatie-budget naar je toe om samen met ASML en wellicht nog een paar andere partijen ARM op kopen en er een geheel europese chimaker van te maken. Met hooguit een jaar of 10 kan ARM dan op het niveau zitten van AMD Nividia of nog 10 jaar later zelfs Intel...

[Reactie gewijzigd door i-chat op 24 juli 2024 12:24]

In Europa heb je geen partij die het geld en het lef voor zoiets heeft. Verder is het risico vol en levert het pas op de lange termijn geld op
Al zou je AMD volledig overnemen, dan nog heb je niet hier de fabrieken en mensen om alle activiteit naar hier te verplaatsen. Net zoals dat als bijvoorbeeld Amerika ASML zou overnemen, daar schieten ze niets mee op omdat ze de hele achterliggende structuur niet hebben,
Nouja, als het waar is wat Qualcomm beweert dan is het ARM die dan toch onterecht een betere reputatie zou hebben. Het hele huidige handelen van ARM kan natuurlijk ook komen door het afketsen van de verkoop van ARM aan Nvidia waardoor ze hun business strategie hebben moeten aanpassen.
Wat denkt/zegt men in Cupertino? Zij moeten toch extreem blij worden van deze houding van Arm? Dat kan heel hun model gewoon totaal om zeep helpen. Zo zwaar ingezet op ARM - en... }>
Zal ze weinig interesseren, zij verkopen geen chips aan derden. Ze hebben alleen nodig voor eigen gebruik.

Of ze nou als ‘ontwerper’ of ‘fabrikant’ een licentie moeten betalen, het blijft voor hun dezelfde prijs.

Ze gaan ook geen ‘non-Apple’ gpu plaatsen ofzo.

(overigens komt het hele verhaal vooral over als Qualcomm FUD en lawfare. Jullie doen ons een rechtszaak aan? Dan wij jullie ook!)

[Reactie gewijzigd door Keypunchie op 24 juli 2024 12:24]

Uit artikel:
...tegen een of meerdere oem's van Qualcomm heeft gezegd dat ze een nieuwe directe licentie van Arm dienen af te nemen...
OEM, da's Microsoft. Met de SQ1, SQ2 en SQ3.

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.