Repareerbaar voelt eindelijk luxe

Hands-on met de Framework Laptop 13 Pro

Artikel

Premiumlaptops volgen vaak dezelfde formule: ze moeten steeds dunner, met vastgesoldeerde en -gelijmde onderdelen waar je als gebruiker vooral van moet afblijven. Framework kiest al jarenlang voor de tegenovergestelde richting: open, modulaire en ultrarepareerbare hardware met voldoende upgrademogelijkheden.

De nieuwe Laptop 13 Pro moet bewijzen dat high-end en modulair elkaar niet uitsluiten. Met een beter scherm, stevigere behuizing en een nieuwe chip moet deze notebook gaan concurreren met high-end laptops als de MacBook Pro, maar dan zonder lijm of soldeertin.

Framework is deze week aanwezig op de Computex in Taiwan. De release van de Laptop 13 Pro laat nog heel even op zich wachten, maar ik kon op de beursvloer al met deze notebook aan de slag.

De Framework Laptop 13 Pro. Foto: Tweakers

Betere bouwkwaliteit met een stevigere behuizing

Het eerste wat opvalt als je de Laptop 13 Pro vastpakt, is de nieuwe behuizing. De 'gewone' Laptop 13 heeft al een chassis van aluminium, maar de nieuwe voelt toch een stuk steviger aan. Dat komt door de productiemethode: de onderkant van de Laptop 13 is van geperst metaal, terwijl de Pro is gefreesd uit een massief blok aluminium.

Het maakt dat de laptop een stuk meer 'premium' aanvoelt dan de voorgaande Laptop 13; hij is duidelijk steviger. Dat gevoel zit ook in het toetsenbord: dat is in principe hetzelfde als in de Laptop 13 (al heeft het optioneel wel nieuwe kekke kleurtjes), maar voelt door de rigide behuizing toch lekkerder aan.

De rest van het chassis voelt vertrouwd aan: er is nog steeds ruimte voor twee uitbreidingsmodules aan beide kanten, en het toetsenbord kan makkelijk gedemonteerd worden om toegang te krijgen tot de internals.

Foto's: Tweakers

Onder de motorkap: Panther Lake en Lpcamm2-geheugen

Als je dat toetsenbord uit de behuizing tilt, word je dan ook begroet door een bekend gezicht: een binnenkant propvol vervangbare onderdelen, inclusief QR-codes met installatie-instructies. Nieuw is de toevoeging van Lpddr5x-geheugen, dat dankzij het gebruik van Lpcamm2-modules gelukkig niet zit vastgesoldeerd.

Dat geheugen moet je wel direct bij aanschaf van de Laptop 13 Pro meebestellen of zelf ergens opsnorren, want Framework gaat voorlopig geen losse geheugenmodules verkopen. De geheugenprijzen zijn op dit moment natuurlijk torenhoog. Ceo Nirav Patel vertelt aan Tweakers dat ze hun geheugen daarom niet willen verkopen aan de hele markt, maar alleen aan Framework-gebruikers.

Natuurlijk kun je ook een nieuwere chip vinden: op de showvloer was een model met een Intel Panther Lake-cpu te zien, al is er ook een AMD Ryzen AI 300-model. De Panther Lake-chip moet voor betere prestaties én een langere accuduur zorgen. Hoewel ik dat niet kon bevestigen tijdens mijn korte hands-on, adverteert Framework met een accuduur tot twintig uur bij het streamen van video, of zeventien uur bij het webbrowsen.

De binnenkant van de Laptop 13 Pro.

Touchscreen, maar nog geen oled

Het scherm krijgt ook een upgrade in de Framework Laptop 13 Pro. Hij heeft standaard een 13,5"-scherm van 2880x1920 pixels, waar die resolutie bij de 'gewone' Laptop 13 nog een optionele upgrade is. Bovendien haalt het scherm ditmaal een hogere helderheid van 700cd/m².

Ook nieuw: het scherm is ditmaal aanraakgevoelig. Framework gebruikte voor het eerst een touchscreen in de Laptop 12 en dat beviel goed; vandaar dat er ook in de 13 Pro is gekozen voor zo'n scherm. Tijdens het proberen leek hij het best goed te doen: het scherm reageerde prima op mijn vingers.

Het scharnier had wat mij betreft wel wat steviger afgesteld mogen zijn, want het scherm wiebelt een beetje als je het aanraakt. En wie graag een stylus gebruikt, heeft pech: die doet het niet vanwege de matte schermcoating.

Het scherm is verder weer een lcd. Framework heeft een oledscherm overwogen, maar uiteindelijk toch gekozen voor een ips-scherm. De reden daarvoor is de accuduur: oledpanelen vreten meer stroom. Om diezelfde reden koos het bedrijf naar eigen zeggen ook voor een sRGB-scherm dat geen wide gamut ondersteunt.

Haptische trackpad op Apple-niveau

De hardware-upgrade die mij misschien wel het meest opvalt, is de trackpad. De vorige Framework-laptops hadden allemaal een mechanische trackpad. Die werken natuurlijk prima, maar voelen toch wat minder luxe aan. De 13 Pro krijgt een upgrade naar een haptische trackpad, die ook nog eens een stukje groter is dan voorheen.

Wie wel eens een MacBook heeft gebruikt, weet hoe prettig haptische trackpads kunnen werken. Je kunt ze overal indrukken en als ze goed zijn afgesteld, is het klikgevoel ook nog eens ontzettend aangenaam. Apple is daar koning in, maar bij sommige andere laptopfabrikanten vallen ze soms een beetje tegen. De klik voelt dan minder fijn, of er is wat vertraging.

De Framework Laptop 13 Pro viel me juist positief op. Het klikgevoel komt dicht in de buurt bij een MacBook en ik kwam tijdens de hands-on geen bugs tegen, zoals onbedoelde kliks of slechte palmdetectie. Volgens Framework komt dat doordat ze geen off-the-shelf onderdeel gebruiken: de trackpad is samen met Liteon ontwikkeld en getuned.

Patel zei dat er wekenlang is gesleuteld aan de trackpad, hoewel hij ook toegaf dat ze nog niet helemaal klaar zijn met bijstellen: bij lang gebruik zouden er op dit moment nog wat bugs kunnen voorkomen.

Geheel in de stijl van Framework kun je deze trackpad ook in je oude Laptop 13 zetten. Je moet dan wel een compleet nieuwe topmodule kopen. Dat was onvermijdelijk, aangezien de nieuwe trackpad fysiek een stuk groter is. Er komt trouwens ook een haptische trackpad beschikbaar voor de Framework Laptop 16.

'MacBook Pro voor Linux-gebruikers'

Een van de belangrijkste verkooppunten van de Laptop 13 Pro, is de Linux-ondersteuning. Sterker nog: op de showvloer waren alleen exemplaren met Linux aanwezig. De Windows-ervaring heb ik niet kunnen proberen, dus daar kan ik verder geen oordeel over geven.

Je kunt Linux natuurlijk draaien op vrijwel elke laptop, maar Framework onderscheidt zich met ondersteuning aan de makers van verschillende populaire distributies. Om ceo Nirav Patel te citeren: "We probeerden een MacBook Pro voor Linux-gebruikers te maken."

Als je een kant-en-klare Laptop 13 Pro kiest, dan kun je hem bijvoorbeeld laten leveren met Ubuntu voorgeïnstalleerd. Niet alleen dat: de Panther Lake-variant is ook nog eens Ubuntu Certified, zodat je zeker weet dat echt alles aan de laptop werkt. Niet alleen de standaarddingen zoals het scherm en toetsenbord, maar bijvoorbeeld ook de vingerafdrukscanner.

Dat slaat verrassend goed aan, vertelt Patel aan Tweakers. Onder de Laptop 13 Pro's die tot nu toe verkocht zijn, kiezen 'significant meer' kopers voor een Ubuntu-installatie ten opzichte van Windows 11, al wilde hij geen exacte aantallen of verkoopverhoudingen geven.

Ubuntu is niet de enige distro die goed samenwerkt. Framework levert laptopsamples en doneert geld aan ontwikkelaars van andere populaire distributies, zoals Fedora, Bazzite, NixOS, Linux Mint en CachyOS. Doordat de makers actief met de laptops van Framework aan de slag kunnen, kun je ervan uitgaan dat ze goed werken.

Framework steunt distromakers met hardware en financiering.

Ubuntu en Fedora op de showvloer

Dat bleek ook wel tijdens onze hands-onsessie. Op de beursvloer van de Computex waren twee werkende Laptop 13 Pro's aanwezig, die allebei Linux draaiden: de een Ubuntu, de andere Fedora KDE. Beide besturingssystemen draaiden precies zoals je verwacht, en ook het touchscreen en de genoemde haptische trackpad werkten goed.

Dat wil niet zeggen dat alles volledig vlekkeloos verloopt. Toen ik wat vensters rondsleepte over het bureaublad, leverde dat een behoorlijk 'stotterend' beeld op, zelfs terwijl de framerate gewoon vaststond op 120Hz. Vermoedelijk is dat een Linux-ding, en zou het er op Windows wel soepel uitzien, zo dacht ook Patel. Of dat aan de distro's lag, of aan de Wayland-displayserver die verantwoordelijk is voor het 'tekenen' van de interface, durf ik niet met zekerheid te zeggen.

Specifiek met Linux ben je natuurlijk ook overgeleverd aan de beschikbaarheid van software. Hoewel steeds meer apps gewoon werken, ontbreken populaire professionele apps zoals de Adobe CC-suite nog altijd.

Je kunt dan een Linux-alternatief zoeken, maar als je afhankelijk van bepaalde functies bent, is dat niet altijd een optie. Apps als WinBoat laten Windows-apps alsnog draaien, maar dat werkt in de praktijk nogal buggy en een stuk minder soepel dan native.

Begrijp me niet verkeerd: dit is natuurlijk niet de schuld van Framework. Maar om een echte 'MacBook Pro voor Linux' neer te zetten, moet de software natuurlijk eigenlijk ook mee. Je doet er in ieder geval goed aan om na te gaan of je favoriete software op Linux draait voordat je een OS kiest (of je dualboot Windows gewoon, dan is het ook opgelost).

Voorlopige conclusie

De Laptop 13 Pro voelt als Frameworks meest volwassen laptop tot nu toe. Hij heeft nog steeds de modulariteit en repareerbaarheid die we gewend zijn, maar dan verwerkt in een luxe jasje van massief aluminium. De fijne trackpad en goede Linux-ondersteuning zijn daarbij de kers op de taart.

Of Framework de claims over prestaties en accuduur kan waarmaken, moet nog blijken in onze volledige review. Maar op basis van deze eerste indruk lijkt de Laptop 13 Pro in ieder geval een mooie stap vooruit.

_{Redactie: Daan van Monsjou • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Reacties (113)

[HijDieAllesWeet]

Ik vind het idee van die inzetstukjes wel grappig maar het zijn toch eigenlijk gewoon ingebouwde usb C dongles. Als ik zo het plaatje bij het artikel zie zou ik denken dat je op de plek van de 2 keer 2 inzetstukjes makkelijk een kaart lezer, 2 usb c, 2 usb a en een hdmi poort kwijt kan. Ik zou niet goed weten wat je verder nodig hebt. Zeker als je nog ergens een 3,5 mm poort kwijt kan. Dan heb je geen losse delen.

Als je nog meer nodig hebt zit je lijkt mij toch op zoveel dingen aangesloten dat je waarschijnlijk al op een soort vaste plek zit. (zoals je werkplek) dan kun je gewoon een dongle of dock gebruiken die je daar laat liggen en simpel in kan pluggen. Ik kan mij niet goed een situatie voorstellen waar je er echt iets aan hebt. Dan heb ik liever gewoon ingebouwd wat meer poorten.

[EwieM]

Ik heb zelf een framework 13, en ik vind het gebruik van de "inzetstukjes" juist erg chill. ik heb 90% van de tijd geen HDMI of SD-kaart lezer nodig, en dan wil ik gewoon zoveel mogelijk USB poorten of een ingebouwde extra opslag unit. maar als ik naar een congres toe ga waar ik moet presenteren dan schuif ik er een HDMI kaartje in terwijl ik thuis ben en heb ik nooit het gezeik dat ik mijn dongle ben vergeten als ik op het podium sta. Ook heb je geen uitstekende dongles die je er per ongeluk af kan breken.

Is het het meest geweldige systeem ooit? nee. het liefst zou je hebben dat alles via usb-C werkt, maar dat is gewoon nog niet zo. ik vind de oplossing van framework best elegant en heb laatst mijn mainboard kunnen vervangen voor een nieuwer exemplaar zonder een nieuwe laptop te hoeven kopen, dat alleen al is het waard voor mij.

[kramer65]

Geweldig dit. Ik wil ook sowieso voor een Framework laptop gaan wanneer het weer tijd is voor een nieuwe, en nu deze pro er is ben ik helemáál enthousiast.

Een vraag aan jou als gebruiker. Ik heb nu een Dell XPS13 Plus met pre installed Ubuntu erop. Ik ging er vanuit dat dat mij perfecte support voor hibernation zou geven, maar dat blijkt tegen te vallen. Hij gebruikt toch nog zo'n 10% per nacht in hibernation. Hoe is dat bij jouw Framework? En hoe lang gaat die van jou mee op een accuduur? En hoe ervaar jij de trackpad, zit daar enige latency in?

[hekkel]

Een vraag aan jou als gebruiker. Ik heb nu een Dell XPS13 Plus met pre installed Ubuntu erop. Ik ging er vanuit dat dat mij perfecte support voor hibernation zou geven, maar dat blijkt tegen te vallen. Hij gebruikt toch nog zo'n 10% per nacht in hibernation. Hoe is dat bij jouw Framework? En hoe lang gaat die van jou mee op een accuduur? En hoe ervaar jij de trackpad, zit daar enige latency in?

Je vroeg het niet aan mij, maar ik heb sinds een paar dagen een Framework 12. Die verbruikt in tien uur slaapstand 6% van de batterij.

Trackpad is helemaal prima. Alles eigenlijk wel, op de kleurweergave van het scherm na dan, dat kan wel wat beter.

[PaulHelper]

Ik zit er niet diep in, maar alles wat ik lees is dat XPS13 alleen windows modern standby support maar niet Ubuntu/Linux deep sleep. Dat betekent dat hij eigenlijk alleen in standaard idle kan. Wat effectief betekent dat je hem moet uitzetten om serieus batterij te besparen als je hem niet gebruikt.

Dat is het leuke, het blijft interactie van manufacturing en hoeveel ze bijdrage aan de kernels. Framework is dacht ik de eerste officieel verified to work with Linux/Ubuntu. Misschien zijn er zelf specs voor Linux batterij usage (idle)

Iemand op Reddit zegt dat op de site staat 7 dagen Ubuntu standby maar kan het zelf niet vinden.

https://www.reddit.com/r/...n_the_new_13_pro/ohpqmez/

[Reactie gewijzigd door PaulHelper op 5 juni 2026 07:31]

[Olaf van der Spek]

maar als ik naar een congres toe ga waar ik moet presenteren dan schuif ik er een HDMI kaartje in terwijl ik thuis ben en heb ik nooit het gezeik dat ik mijn dongle ben vergeten als ik op het podium sta.

Dus een HDMI dongle erin schuiven vergeet je niet maar een losse dongle in je tas doen (of altijd hebben) vergeet je wel?

en heb laatst mijn mainboard kunnen vervangen voor een nieuwer exemplaar zonder een nieuwe laptop te hoeven kopen,

Qua repareerbaarheid begrijp ik het, qua upgradebaarheid niet. Wat heb je met het oude board gedaan?
Had je niet iemand anders blij kunnen maken met die laptop en dan zelf gewoon een hele nieuwe kopen?

[kramer65]

Jij zegt dat upgradebaarheid niet uitmaakt omdat je je oude laptop toch aan iemand anders kan geven en een nieuwe kan kopen..?

Ik vind upgradebaarheid extreem belangrijk. De enige reden dat ik ooit een laptop weg doe, is omdat ik na een aantal jaar hogere specs nodig heb. Maar memory en cpu's zijn zelden te upgraden in een laptop, laat staan het moederbord.

Framework is echt een frisse wind in laptopland. De enige reden dat ik er de vorige keer geen heb gekocht is omdat ik wat meer premium feel wil hebben. Nu deze pro uit is ga ik daar 100% voor bij mijn volgende laptopronde.

[Olaf van der Spek]

Jij zegt dat upgradebaarheid niet uitmaakt omdat je je oude laptop toch aan iemand anders kan geven en een nieuwe kan kopen..?

Ja?
Dan bedoel ik het upgraden van CPU, geheugen en opslag kunnen upgraden is natuurlijk wel heel handig.

Maar memory en cpu's zijn zelden te upgraden in een laptop, laat staan het moederbord.

Wat doe je dan met de oude onderdelen?

[Reactie gewijzigd door Olaf van der Spek op 5 juni 2026 11:58]

[kramer65]

Dan bedoel ik het upgraden van CPU, geheugen en opslag kunnen upgraden is natuurlijk wel heel handig.

Ja, en de CPU kan je hier toch upgraden? Dat is toch geweldig! Ik zou dat zó doen! Ik begrijp niet hoe je de waarde daarvan niet kan inzien..

Wat doe je dan met de oude onderdelen?

Die gooi ik weg of die geef ik weg, maar dat is nog altijd beter dan een hele laptop weggooien, wat echt aan de lopende band gebeurt..

[Olaf van der Spek]

Die gooi ik weg of die geef ik weg, maar dat is nog altijd beter dan een hele laptop weggooien, wat echt aan de lopende band gebeurt..

Weggooien? Waarom? En wie had het over weggooien?

Ja, en de CPU kan je hier toch upgraden?

Nee, je kunt het moederbord inclusief CPU upgraden.

[kramer65]

Nee, je kunt het moederbord inclusief CPU upgraden.

Precies, je kan dus upgraden, wat normaal dus niet kan.

Weggooien? Waarom? En wie had het over weggooien?

Waar denk jij dat al die laptops heen gaan? Eerst misschien nog naar een neefje die er iets mee kan. Maar het gros gaat eerst naar bovenop de kast om te verstoffen, en daarna naar de vuilstort. Ga maar eens kijken bij de vuilstort, hoeveel elektronische troep daar af wordt geleverd (inclusief laptops), die wanneer repareerbaar waren geweest, nog prima een ronde mee hadden gekund.

Ik begrijp werkelijk niet hoe je upgraden en repareerbaarheid NIET goed kan vinden. Dat is toch aan alle kanten goed?

[Olaf van der Spek]

die wanneer repareerbaar waren geweest, nog prima een ronde mee hadden gekund.

Nogmaals, ik had het niet over repareerbaarheid..

Ik begrijp werkelijk niet hoe je upgraden en repareerbaarheid NIET goed kan vinden. Dat is toch aan alle kanten goed?

Natuurlijk is upgradebaarheid geen minpunt, maar ik zie de use case dus niet zo. De volledige laptop hergebruiken (door iemand anders) lijkt mij gewoon veel simpeler, en beter dan CPU en moederbord weggooien.

[Reactie gewijzigd door Olaf van der Spek op 5 juni 2026 16:06]

[EwieM]

mn oude mainboard heb ik verkocht aan mijn zwager die er een htpc van heeft geknutseld met de behuizing die framework daatvoor aanbied.

een HDMI dongle vergeet ik inderdaad mee te nemen, want die laat ik niet in mijn laptop zitten als ik deze in mn tas doe. en ik neem niet mijn hele tas mee als ik naar een podium loop.

[swhnld]

Draai jij die ook met Linux of Windows? Heb jij ook schokkerig beeld zoals de journalist dit ervoer bij het rondslepen van vensters?

[The Zep Man]

Als ik zo het plaatje bij het artikel zie zou ik denken dat je op de plek van de 2 keer 2 inzetstukjes makkelijk een kaart lezer, 2 usb c, 2 usb a en een hdmi poort kwijt kan. Ik zou niet goed weten wat je verder nodig hebt. Zeker als je nog ergens een 3,5 mm poort kwijt kan. Dan heb je geen losse delen.
(...)
Ik kan mij niet goed een situatie voorstellen waar je er echt iets aan hebt. Dan heb ik liever gewoon ingebouwd wat meer poorten.

Een zakelijke notebook levert dit allemaal voor een fractie van de prijs. Een bonus is dat die goed onderhoudbaar zijn ten opzichte van consumentennotebooks.

[HijDieAllesWeet]

Is dat nog steeds zo? Ik had altijd thinkpads en nu een zbook. Maar die is al heel wat ouder (2016) en daar is dat inderdaad zo. Maar ik begreep dat het in nieuwe thinkpad e.d. ook gewoon allemaal vast gesoldeerd zit. Kan het mis hebben hoor.

[bzuidgeest]

Voor mijn ProBooks van hp is het nog steeds zo in ieder geval. Schroeven of klikjes en alles is zo open, misschien eerst de handleiding voor hoe, maar het kan zeker. En onderdelen zijn meestal ook goed te krijgen. Maar als zit op een enkel main board natuurlijk dus al dat stuk gaat ben je eigenlijk net als framework de Sjaak

[The Zep Man]

Ik kan hetzelfde bevestigen voor HP EliteBooks. Dat is natuurlijk ook een zakelijke lijn.

In het verleden had ik ook goede ervaringen met bepaalde series binnen Dell Latitude.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 4 juni 2026 09:12]

[bzuidgeest]

Dat zou kunnen, maar ik alleen eigen ervaring met HP. een hoop van de zakelijke lijnen zijn veel beter dan de consumenten zooi. Zakelijk willen ze geen onzin en met 24 uur services en zo moet het snel te fixen zijn.

[JSLV]

De allernieuwste Thinkpads zijn juist een boegbeeld van repareerbaarheid. De T14 Gen 7 en T16 Gen 5 krijgen allebei een 10/10 van iFixit, net als de Framework laptops. Tussen jouw 2016 laptops en deze nieuwste Thinkpads hebben zeker gesoldeerde bakbeesten ingezeten, maar met de nieuwsten is Lenovo dus weer wakker.

[The Zep Man]

De ThinkPads uit de T, W en X-series zijn prima te repareren, ook in de periode tussen 2016 en nu. Misschien is er een uitzonderlijk model dat ze in deze series hebben uitgebracht in deze tijd (die er niet in zou moeten horen), maar daar weet ik niet vanaf.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 4 juni 2026 09:11]

[Olaf van der Spek]

Vanaf hoeveel zijn die zakelijke modellen beschikbaar?
Meestal zijn ze honderden euro's duurder dan niet-zakelijk modellen.

[iljajj]

In het begin wel, inderdaad. Althans, als je buiten de talloze acties koopt. Maar veel van die dingen worden geleasd en daarna op de markt gedumpt, wat de prijs dramatisch naar beneden brengt, temeer omdat ze dan ineens wel aan consumenten worden verkocht. Dus tenzij je om een dwingende reden echt het allernieuwste moet hebben zou ik gewoon eens kijken naar iets oudere (2-3 jaar) gebruikte machines.

[swhnld]

Hier een Thinkbook uit 2025, zitten schroefjes in. Nooit opengemaakt, maar zou dus wel kunnen.

[N8w8]

Laptops hebben tegenwoordig wel vaker (deels) vastgesoldeerd RAM.
Maar het was me wel opgevallen dat HP Elitebooks vaker SODIMM slots hadden, dan Thinkpads.
Bijv ook de nieuwste HP EliteBook 8 G1 16 heeft nog steeds slots.
Verder moest LPDDR eerst per se gesoldeerd worden, maar sinds relatief kort kan LPDDR ook op een CAMM module komen. Ik dacht dat Dell daar t eerste mee kwam, overigens.
Daarnaast zijn er nog wat bijzondere SoCs zoals Intel 200V en AMD MAX, waarbij RAM altijd vast zit.

[SherlockHolmes]

De nieuwe Thinkpad T14 Gen 7 met vergelijkbare specs is duurder dan deze framework.

[The Zep Man]

"Een zakelijke notebook". Niet "iedere zakelijke notebook".

[YoMarK]

Nou ja, je zegt zelf 'een fractie van de prijs'. De zakelijke laptops waar jij het over hebt zitten in om en nabij dezelfde prijsklasse.

[Gamerstijn]

Het verschilt natuurlijk per persoon wat voor poorten je wil. Voor jou zou dat voldoen, maar ik zou juist maar 1 usb c willen hebben, ipv HDMI Displayport en een ethernet poort . En ja ik zou daarvoor een dongle kunnen meenemen, maar ik vind het prettiger om alles in 1 te hebben.

[HijDieAllesWeet]

Ik snap je niet. Je wil een laptop met enkel 1 usb C poort? Dat is lijkt mij wel erg weinig zeker als je via die poort ook moet opladen. Maar laptops met enkel 2 C poorten zijn denk wel te vinden hoor.

[Reactie gewijzigd door HijDieAllesWeet op 4 juni 2026 07:05]

[Croga]

De hele truuk is dat het met de Framework laptop helemaal niet meer interessant is of je zijn usecase snapt of niet. Als jij 2 USB-C poorten wilt dan doe je dat. Als Gamerstijn er 1 wil dan doet hij dat. En als ik überhaupt geen USB-C wil dan kan ik daar ook voor kiezen.

Of je nou snapt of iemand anders zijn laptop op een andere manier gebruikt of niet doet dan niet meer terzake; iedereen kan kiezen wat voor hem of haar het beste uit komt. Meerdere externe HDMI schermen? Geen probleem. Geen kaartlezer nodig? Dan laat je die toch weg. Komt er volgende week een nieuwe aansluiting? Nieuwe dongle en jij hebt hem ook!

[HijDieAllesWeet]

Dat is juist wat ik er niet aan snap. Wil je meerdere HDMI schermen dan kun je daar gewoon een dongle / dock gebruiken. (vaak kun je nieuwere schermen ook gewoon aan elkaar koppelen). Dan heeft het enkel zin als je constant onderweg bent met meerdere schermen en je laptop in de trein ofzo. Maar als je meerdere schermen meezeult ga je denk toch al met de auto, dan maakt een dongle meer of minder ook niet meer uit.

Maar goed, er zijn idd vast use cases te bedenken hoor. Een eventuele hele nieuwe poort is er wel 1 idd! Maar dan moet ie wel binnen de usb c spec vallen want zo zitten die dongles intern aangesloten.

[kaas-schaaf]

Klein voordeel boven een dongle is dat je niet bandwidth limited bent op de dongle maar de gpu. Met twee losse aansluitingen haal ik de max specs van mijn schermen, met 1 niet helaas omdat mijn dongle dat niet trekt. Uiteraard allemaal op te lossen maar je hebt de opties in ieder geval. Zelf vind ik het fijnst dat ik gewoon 3 usb a poorten kan hebben indien nodig met als een berg display outs en Ethernet afhankelijk van de use case.

Overigens zit je met meerdere hdmi schermen op een dongle vast aan de multi stream support en dat probleem heb je met losse aansluitingen niet.

[HijDieAllesWeet]

Ik dacht dat die modules die je in deze laptop kan schuiven binnenin gewoon met een reguliere usb c port aansluiten. Juist daarom zie ik het nut niet zo boven externe dongles.

[wiseger]

Klopt. Het zijn gewoon interne usb-c poorten waar je verschillende opzet stukjes in kan pluggen. Werkt technisch gezien precies hetzelfde als met een dongle.

[HijDieAllesWeet]

Ja dat is het stukje wat ik niet begrijp. Toch veel logischer om een soort pci achtige oplossing te gebruiken.

[Gamerstijn]

Ja dat wil ik, ik heb naast laden geen enkele use case voor usb-c op mijn laptop. Al mijn usb sticks/accessoires zijn nog usb-a, en mocht dat ooit veranderen bestel ik wel een extra usb-c module .

[wiseger]

Alleen krijg je het niet. Je krijgt een laptop met vier usb-c poorten waarop je een verloopstekkertje kan pluggen.

[bzuidgeest]

Apple levert niet veel meer dan 1 of twee usb c poorten op zijn laptops. Ik vind dat ook te weinig, maar veel mensen niet.

[wiseger]

Klopt, omdat je gewoon een Satechi in je Apple USB-C poort steekt en levert die poort je HDMI, 3x USB-A, USV-C, Ethernet en insteek poortjes voor geheugen kaartjes.

https://www.amac.nl/satechi-7-in-1-usb-c-slim-multiport-adapter-with-ethernet-space-grey?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=&utm_id=21920354852&utm_term=&utm_content=721820459925&utm_source_platform=Google+Ads&gad_source=1&gad_campaignid=21920354852&gbraid=0AAAAADrVkKHWj_cikTYNHokOO0xAE-qRh

[bzuidgeest]

En waarom zou ik met extra rommel wille sjouwen? Dat vind ik geen feature.

[wiseger]

Sjouwen nog wel. Afmetingen zijn 1,25 cm x 13,2 cm x 3.25 cm (d x l x b) en het gewicht is nog geen 65 gram. Steek je zo in je laptoptas weg.

Doordat de Ethernet poort niet in de laptop verwerkt zit, blijft die lekker dun.

[bzuidgeest]

Het is iets waar je aan moet denken, dat zoek kan raken, dat je moet uitpakken. Mijn Ethernet poort zit in de laptop waar hij hoort. Ik hoef geen tas mee te nemen, alleen de laptop is voldoende. En de Ethernet poort? Die heeft een scharnier zodat hij klein is wanneer je hem niet gebruikt. En nee, dat gaat niet kapot.

[wiseger]

Dat kan, als je een vaste werkplek hebt en daar alle faciliteiten beschikbaar zijn dan is het zeker een optie om slechts de laptop mee te nemen.

Ik zit niet in die situatie. Wij hebben flex werkplekken, meestal is alles wel beschikbaar maar ik kan er niet 100% op vertrouwen. In uitzonderlijke drukte kan het zijn dat de beschikbare plek geen extern usb-c beeldscherm heeft. Dus heb ik altijd een lader bij me en extra usb-c kabeltjes. Verder werk ik intensief op de laptop dus neem ik ook een extern toetsenbord en muis mee. Tot slot is niet op elke locatie in elke vergaderruimte een usb-c beeldscherm beschikbaar dus ook een HDMI kabel heb ik bij me. Dan is een extra reepje in de laptoptas geen probleem.

[bzuidgeest]

Tja dan houden we het maar bij dat wij allebei heel anders werken. Want ik werkt zelfs bij (thuis) werken gewoon op het laptop toestenbord en de touchpad. Werkt voor mij prima. En de batterijen zijn tegenwoordig zo goed dat ik minstens een halve dag tot driekwart door kan. Met een vergaderdag of zo waar de laptop weinig moet doen is een dag op de batterij prima haalbaar. En er is overal usb-c en met USB-PD gaat opladen net zo vlug als met een adapter. Mijn nieuwste heeft alleen maar USB-C voor charging. de barrel jack is weg, de vorige had nog beide. Maar dat is ook over. Waar je ook ben is er wel iemand met een usb snoer, een quickcharger of iets dergelijks voor zijn telefoon. Zelfs een ordinaire 5v 2a plug kan in principe stroom bij leveren . Dat is echt het mooie van usb charging. Het kan overal.

[nandervv]

Ik heb even zitten tellen, maar ik kom op drie uit op mijn werklaptop (macbook)

[bzuidgeest]

power en twee devices. dat begint toch al redelijk te worden. Power, fidokey en dock of usb stick

[Gotiniens]

Poorten op een laptop zijn hoge slijtage delen omdat daar regelmatig dingen in en uit worden geplugged.

Stel zon poort is versleten dan is bij een framework de vervanging super simpel en kost zon € 30.

Met ingebouwde poorten is het vervangen een stuk moeilijker, je zou nieuwe poorten kunnen solderen op het moederbord, maar veel mensen zouden kiezen voor vervanging, en dat zal een hele nieuwe laptop zijn voor veel gebruikers.

Een dockingstation lost dit gedeeltelijk op, maar die heb ik niet altijd beschikbaar, het is immers een laptop. En ook de usb-c poort voor mijn dockingstation kan slijten.

[AnonymousGerbil]

Met ingebouwde poorten is het vervangen een stuk moeilijker, je zou nieuwe poorten kunnen solderen op het moederbord,

In de telefoon van mijn wederhelft kon het usb-poortje gewoon soldeerloos vervangen worden (zat intern op een apart print-plaatje). Laptops zouden ook zo ontworpen kunnen worden, toch? Helemaal bij eentje die zo makkelijk open te schroeven is als de framework.

[Reactie gewijzigd door AnonymousGerbil op 4 juni 2026 08:51]

[Frenziefrenz]

Bij mijn Dell XPS 13 9350 (alweer 10 jaar oud, niet te verwarren met het nieuwe model wat om de een of andere reden exact dezelfde naam heeft…) is dat ook gewoon een apart I/O board. Hetzelfde voor waar je de stroomkabel erin doet.

Om dat ander aan te pakken is een (slechte) keuze…

[wiseger]

Dan moet je niet te vaak de poorten in je Frameworks wisselen want uiteindelijk steek je die weer in een ingebouwde poort.

Overigens heb ik nog nooit een versleten USB poort meegemaakt. Zal met USB-C ook niet zo snel gebeuren.

[gaskabouter]

Ik heb de framework 16 en vind het juist heerlijk. Ik heb een doosje geprint waar ik gewoon alles modules in mijn tas heb. Als ik iets nodig stop ik het erin en anders en afdekplaat. Ook heel fijn altijd een usb stick in je laptop te hebben.

[Riesch]

Zelf niet in bezit van een Framework laptop, maar meerdere collega's wel.
Meeste laptops zitten vol met USB-C modules en max 1x USB-A module. Deze worden relatief weinig gewisseld.

Waar ze wel blij mee zijn, de RJ45 module. Deze steekt een stukkie uit waardoor het niet handig is om deze er full-time in te laten zitten. Dus mocht deze benodigd zijn in het datacenter dan ploppen ze een USB-module eruit en gaat de RJ45 module erin.

[Thomaatje]

Ik heb een framework 13 sinds de launch, en de modules zijn bizar handig. Een laptop is portable en dan kom je regelmatig in situaties dat de poorten net niet lekker uitkomen, dus kun je deze makkelijk swappen. Daarnaast heb ik maar zelden een ethernet poort nodig, maar wanneer ik deze wel nodig heb (lees lanparty) dan prik ik die er zo bij. Het forum en FW zelf supporten actief het ontwikkelen van expansion modules. Het hele idee is dat je niet vast zit aan de layout die de leverancier je oplegt, scheelt weer in de keuzes.

[nandervv]

wat me vooral briljant lijkt eraan is dat je dus niet het gezeik hebt van mijn eigen laptopje met dat er maar aan één van de twee kanten een USB-C-poort zit. Dus laden moet altijd over links..

[HijDieAllesWeet]

Ow dat is inderdaad wel heel handig! Ik heb zelf een oude laptop die nog niet via C kan laden. Maar regelmatig gedacht van het zou handig zijn om aan beide kanten een oplader aansluiting te hebben.

[farlane]

Het lijkt een gimmick, maar ik vind het echt chill met m'n FW16. Ik heb wel eens opstellingen waar ik met meerdere bedrade netwerken moet verbinden: 2 RJ45 modules er in en gaan. Andere poorten zijn USB-C en A en alleen als nodig een HDMI of DP module er in.

[Locke_]

Ze zijn inderdaad wel erg duur, maar wat me ook opvalt is dat als je een 13 of 13 pro op de site van framework bij elkaar klikt voor een pre-order je enkel Windows of BYO kan kiezen, terwijl in het artikel juist gewezen wordt op Linux opties.

[hekkel]

Dat zelf bouwen is echt peanuts, zeg ik uit recente ervaring. En zelf een Linux installeren stelt ook niets voor.

Ze bieden handleidingen voor het installeren van diverse Linux distributies. Dus het klopt echt wel, je zult alleen zelf nog wel wat moeten doen.

[TERW_DAN]

Ze bieden handleidingen voor het installeren van diverse Linux distributies. Dus het klopt echt wel, je zult alleen zelf nog wel wat moeten doen.

En dat snap ik juist goed met Linux. Windows komt praktisch gezien in de smaak Home of Pro. Ik weet zo niet voor Windows wat er is aan S of N-versies, maar in de regel zie je die maar heel weinig.
Bij Linux heb je talloze distro's. Zouden ze zeggen dat ze die dingen uitleveren met Ubuntu, dan zijn er waarschijnlijk mensen die liever Fedora hebben, of Mint, of Arch of....

Dus is het gewoon de optie, installeer zelf maar. Dit is wat we supporten, hier zijn de handleidingen etc. En zelf bouwen en installeren is (iig met de standaard Framework) 13 een fluitje van een cent. En Linux installeren is onderhand makkelijker dan Windows installeren, zeker als je gewoon een lokaal account wil hebben.

[JeroenB89]

Misschien is het aangepast sinds je keek, maar ik zie gewoon een optie voor Ubuntu bij pre-built: https://frame.work/nl/en/products/laptop13pro-intel-ultra-3/configuration/new

[ultimahuman]

Ik had zeker interesse maar toen ik de prijs zag moest ik wel effe een paar extra kijken.


Ik vind dit soort laptops wel super interessant maar de prijs.....de prijs.

[Keypunchie]

De markt lijkt me dan ook vrij nauw: bedrijven die een bepaald soort developer in de watten willen leggen.

Nu geef je die waarschijnlijk een Macbook Pro van 5 tot 6k. Straks geef je die ook een optie op een gepimpte Framework.

De kosten van de laptop schrijf je over 5 jaar af en vallen in het niet bij de arbeidskosten die je over die tijd hebt.

[Oeroeg]

Tja, wat is duur?

Dan wacht je 6 jaar en koop je hem tweedehands.

Ik maak mij meer zorgen om of de verwachtingen waargemaakt kunnen worden. Hoeveel R&D is hierin geïnvesteerd ten opzichte van een MacBook?

[Gotiniens]

Welke verwachting?

Qua Repareerbaarheid en upgradebaarheid hebben ze dat wmb voor de Framework 13 al bewezen.

Ik heb een Framework 13 van de eerste generatie. En voor alles is een upgrade pad naar onderdelen van deze laptop. Voor veel onderdelen kan de nieuwe variant direct in mijn huidige laptop. Voor de accu moet ik helaas ook de body gedeeltelijk vervangen, omdat die fysiek iets groter is.

Dit is zo geweest voor elke generatie Framework 13. Dit heeft mij vertrouwen gegeven in het concept.

[wiseger]

Dat is niet geheel waar. Het artikel stelt al dat Framework geen geheugen upgrades meer verkoopt. Je zal dus zelf een leverancier moeten vinden die je een CAMM2 module voor een schappelijke prijs wil verkopen.

De Pricewatch levert twee CAMM2 modules op: 32Gb voor 509 euro en 64 Gb voor 1472 euro. That is it.

https://tweakers.net/pricewatch/zoeken/?keyword=CAMM2#filter:q1bKzCtLLSoJzsgvCE7NSU0uyczPU7JKS8wpTtVRyk6tLM8vSlGyUnJ29PU1UtJRKkhMT1WyMqwFAA

[Shinji]

Misschien begrijp ik je niet goed, maar je kan gewoon geheugen kopen bij Framework. De LPCAMM2 modules staan in hun webshop in 16, 32 en 64GB variant. Ze staan weliswaar nog op coming soon maar dat geldt voor alle nieuwe onderdelen voor de FW13 Pro.

En sowieso, het hele CAMM2 platform staat nog wat in de kinderschoenen. Hopelijk komen er inderdaad wel meerdere fabrikanten en wordt het gemeengoed.

[Reactie gewijzigd door Shinji op 4 juni 2026 14:36]

[wiseger]

Dat geheugen moet je wel direct bij aanschaf van de Laptop 13 Pro meebestellen of zelf ergens opsnorren, want Framework gaat voorlopig geen losse geheugenmodules verkopen. De geheugenprijzen zijn op dit moment natuurlijk torenhoog. Ceo Nirav Patel vertelt aan Tweakers dat ze hun geheugen daarom niet willen verkopen aan de hele markt, maar alleen aan Framework-gebruikers.

Het artikel stelt duidelijk dat Framework niet aan aftersales gaat doen wat betreft geheugen. Je zal dus zelf een andere leverancier moeten vinden en bereidt zijn de torenhoge prijzen te betalen als je later wilt upgraden.

[Shinji]

En toch staat het gewoon in hun webshop:
https://frame.work/nl/en/products/lpcamm2-lpddr5x?v=FRANTHMN06
En ja, misschien moet je dan een mainbord er bij bestellen, maar dat moet sowieso als je van dat geheugen gebruik wil maken. Dat geheugen past namelijk niet op oudere mainboards.

Dus enige 'beperking' die je hebt is als je nu een Framework 13 Pro hebt met 16 GB LPCAMM2 en je wilt naar 32GB of 64GB. Maar zo'n upgrade zie ik vrijwel niemand doen. Of dan wacht je een tijdje tot er nog een mainbord bij komt met support voor LPCAMM2 modules en dan bestel je het daar bij mee als je die upgrade doet.

Zijn stellingen:
- Repareerbaarheid
- Upgradebaarheid

Zijn dus volledig waar en niet gedeeltelijk waar. Als jij een kapotte module hebt, zal framework nog steeds gewoon garantie moeten verlenen. En ze geven aan dat ze het alleen aan framework klanten willen verkopen, wat je al bent als je een framework laptop hebt. En voor upgrades kan je het met een mainboard upgrade meebestellen.

[wiseger]

Dat is dus het punt, je kan niet eventjes een paar jaar later geheugen bijkopen bij Framework als blijkt dat je meer geheugen nodig hebt.

Dat geldt voor mij ook, mijn Mac Air M4 heeft gesoldeerd geheugen, blijkt dat in de toekomst niet voldoende, dan zal ik de laptop moeten verkopen en een nieuwe moeten kopen. Garantie heb ik ook op mijn Mac Air, gaat die stuk dan moet Apple hem repareren of vervangen.

Het prijsverschil dat ik bij moet lappen om mijn Mac Air te vervangen zal echt niet meer zijn dan de prijs van een nieuw Framework moederbord met nieuw geheugen. Waarbij ik dan wel meteen al mijn componenten upgrade en overal opnieuw garantie op krijg.

[HollowGamer]

Ik wil een Framework dolgraag (ben ook Linux gebruiker), maar de prijs is echt ontzettend hoog.

Met dezelfde of betere specificaties heb ik een Lenovo, MacBook of HP (volledig uit aluminium), die je inderdaad niet kan upgraden, maar wel direct leverbaar zijn en de helft kosten.

Deze Pro zal je tegen de 2500-3500 euro zitten. Aangezien ik ook andere kosten heb, is het voor mij enkel te doen als het bedrijf mee betaald of ik de Lotto win.

[Reactie gewijzigd door HollowGamer op 4 juni 2026 08:45]

[Dekar]

Ik heb hetzelfde. Het zijn prachtige laptops en de missie is er eentje die ik graag zou willen steunen. Maar ik gebruik een laptop met een Ryzen 7 5825U van ~470 euro, wat voor mijn doeleinde voldoende is. Het geld groeit hier niet aan de boom.

[Xilonz]

Vooral voor een Tweaker is dit product super leuk. Je kan allerlei inzet-stukjes maken. Unifi/yubikey netjes laten passen? Is een inzet inzet stuk voor. Het ontwerp van veel van deze delen van de laptop is geopensourced.

De prijs.. Ja, er zit ook wel heel veel engineering in die je niet direct terugziet - backward campatable hardware etc.

[AgeOfPanic]

Ik vind het een geweldig product. Ik heb zelf de non Pro versie van de Framework 13. Het leuke is dat er een upgrade pad beschikbaar komt waarbij je zelf kunt kiezen of je bijvoorbeeld alleen de nieuwe behuizing wil, of juist meer ziet in het nieuwe scherm of juist een upgrade wil naar het nieuwste moederbord. Ze hebben hier heel duidelijk rekening mee gehouden bij het ontwikkelen van de Pro versie en die commitment aan hun gebruikers zie je tegenwoordig maar weinig.
Ik ben wel echt bang dat zij als kleine speler niet mee kunnen gaan in het huidige geweld van de Apple MacBook Neo en de reactie die daarop zal komen van de grotere laptop producenten. Het zou zonde zijn als we deze speler verliezen. Ik zou de volgende keer zeker weer kiezen voor een Framework.

[Stroper]

De Neo is wel een heel ander doelpubliek dan deze laptop. Voor iemand als mijn moeder vind ik de MacBook Neo een ideale laptop, maar voor mezelf heb ik toch eerder een Pro laptop nodig.

[Accretion]

Ik zou graag een framework laptop hebben, maar heb net een Asus V16 gekocht met i7 240H en RTX5070 voor €1000,- ex btw.

Een vergelijkbare framework kost €3.000,- ex btw.

Persoonlijk, heb ik dat er toch net niet voor over.

[Znorkus]

In een basisconfiguratie (langzaamste cpu, 16gb ram, 500gb opslag, 2*usb, hdmi, ethernet, meegeleverde power adapter plus passend hoesje van 45 euro zit je op 1968 euro.

• System: Ultra 5 325
• Memory: LPCAMM2 - LPDDR5X - 16GB
• Storage: SANDISK SN7100 PCIe® 4.0 M.2 2280 - 500 GB

[Reactie gewijzigd door Znorkus op 4 juni 2026 07:53]

[MissingDog]

Repareerbaar voelde in de jaren '90 al luxe; neem bijvoorbeeld de Toshiba Satellite of IBM ThinkPad series. Dat het tijdelijk slechter geweest is met alle unibody laptops, maakt het niet ineens wereldschokkend. Ook het prijspunt van deze Framework vind ik niet heel bijzonder als ik dat langs eerder genoemde merken leg. Het is altijd een afweging geweest tussen functionaliteit, uitstraling en repareerbaarheid; kennelijk is de markt er nu (weer) klaar voor om duurzaamheid middels reparaties te ondersteunen.