Premiumlaptops volgen vaak dezelfde formule: ze moeten steeds dunner, met vastgesoldeerde en -gelijmde onderdelen waar je als gebruiker vooral van moet afblijven. Framework kiest al jarenlang voor de tegenovergestelde richting: open, modulaire en ultrarepareerbare hardware met voldoende upgrademogelijkheden.
De nieuwe Laptop 13 Pro moet bewijzen dat high-end en modulair elkaar niet uitsluiten. Met een beter scherm, stevigere behuizing en een nieuwe chip moet deze notebook gaan concurreren met high-end laptops als de MacBook Pro, maar dan zonder lijm of soldeertin.
Framework is deze week aanwezig op de Computex in Taiwan. De release van de Laptop 13 Pro laat nog heel even op zich wachten, maar ik kon op de beursvloer al met deze notebook aan de slag.
:strip_exif()/i/2008199352.jpeg?f=imagegallery)
Betere bouwkwaliteit met een stevigere behuizing
Het eerste wat opvalt als je de Laptop 13 Pro vastpakt, is de nieuwe behuizing. De 'gewone' Laptop 13 heeft al een chassis van aluminium, maar de nieuwe voelt toch een stuk steviger aan. Dat komt door de productiemethode: de onderkant van de Laptop 13 is van geperst metaal, terwijl de Pro is gefreesd uit een massief blok aluminium.
Het maakt dat de laptop een stuk meer 'premium' aanvoelt dan de voorgaande Laptop 13; hij is duidelijk steviger. Dat gevoel zit ook in het toetsenbord: dat is in principe hetzelfde als in de Laptop 13 (al heeft het optioneel wel nieuwe kekke kleurtjes), maar voelt door de rigide behuizing toch lekkerder aan.
De rest van het chassis voelt vertrouwd aan: er is nog steeds ruimte voor twee uitbreidingsmodules aan beide kanten, en het toetsenbord kan makkelijk gedemonteerd worden om toegang te krijgen tot de internals.
:strip_exif()/i/2008199358.jpeg?f=imagearticlefull)
Foto's: Tweakers
Onder de motorkap: Panther Lake en Lpcamm2-geheugen
Als je dat toetsenbord uit de behuizing tilt, word je dan ook begroet door een bekend gezicht: een binnenkant propvol vervangbare onderdelen, inclusief QR-codes met installatie-instructies. Nieuw is de toevoeging van Lpddr5x-geheugen, dat dankzij het gebruik van Lpcamm2-modules gelukkig niet zit vastgesoldeerd.
Dat geheugen moet je wel direct bij aanschaf van de Laptop 13 Pro meebestellen of zelf ergens opsnorren, want Framework gaat voorlopig geen losse geheugenmodules verkopen. De geheugenprijzen zijn op dit moment natuurlijk torenhoog. Ceo Nirav Patel vertelt aan Tweakers dat ze hun geheugen daarom niet willen verkopen aan de hele markt, maar alleen aan Framework-gebruikers.
Natuurlijk kun je ook een nieuwere chip vinden: op de showvloer was een model met een Intel Panther Lake-cpu te zien, al is er ook een AMD Ryzen AI 300-model. De Panther Lake-chip moet voor betere prestaties én een langere accuduur zorgen. Hoewel ik dat niet kon bevestigen tijdens mijn korte hands-on, adverteert Framework met een accuduur tot twintig uur bij het streamen van video, of zeventien uur bij het webbrowsen.
:strip_exif()/i/2008199356.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008199354.jpeg?f=imagegallery)
De binnenkant van de Laptop 13 Pro.
Touchscreen, maar nog geen oled
Het scherm krijgt ook een upgrade in de Framework Laptop 13 Pro. Hij heeft standaard een 13,5"-scherm van 2880x1920 pixels, waar die resolutie bij de 'gewone' Laptop 13 nog een optionele upgrade is. Bovendien haalt het scherm ditmaal een hogere helderheid van 700cd/m².
Ook nieuw: het scherm is ditmaal aanraakgevoelig. Framework gebruikte voor het eerst een touchscreen in de Laptop 12 en dat beviel goed; vandaar dat er ook in de 13 Pro is gekozen voor zo'n scherm. Tijdens het proberen leek hij het best goed te doen: het scherm reageerde prima op mijn vingers.
Het scharnier had wat mij betreft wel wat steviger afgesteld mogen zijn, want het scherm wiebelt een beetje als je het aanraakt. En wie graag een stylus gebruikt, heeft pech: die doet het niet vanwege de matte schermcoating.
Het scherm is verder weer een lcd. Framework heeft een oledscherm overwogen, maar uiteindelijk toch gekozen voor een ips-scherm. De reden daarvoor is de accuduur: oledpanelen vreten meer stroom. Om diezelfde reden koos het bedrijf naar eigen zeggen ook voor een sRGB-scherm dat geen wide gamut ondersteunt.
:strip_exif()/i/2008199366.jpeg?f=imagenormal)
Haptische trackpad op Apple-niveau
De hardware-upgrade die mij misschien wel het meest opvalt, is de trackpad. De vorige Framework-laptops hadden allemaal een mechanische trackpad. Die werken natuurlijk prima, maar voelen toch wat minder luxe aan. De 13 Pro krijgt een upgrade naar een haptische trackpad, die ook nog eens een stukje groter is dan voorheen.
Wie wel eens een MacBook heeft gebruikt, weet hoe prettig haptische trackpads kunnen werken. Je kunt ze overal indrukken en als ze goed zijn afgesteld, is het klikgevoel ook nog eens ontzettend aangenaam. Apple is daar koning in, maar bij sommige andere laptopfabrikanten vallen ze soms een beetje tegen. De klik voelt dan minder fijn, of er is wat vertraging.
De Framework Laptop 13 Pro viel me juist positief op. Het klikgevoel komt dicht in de buurt bij een MacBook en ik kwam tijdens de hands-on geen bugs tegen, zoals onbedoelde kliks of slechte palmdetectie. Volgens Framework komt dat doordat ze geen off-the-shelf onderdeel gebruiken: de trackpad is samen met Liteon ontwikkeld en getuned.
Patel zei dat er wekenlang is gesleuteld aan de trackpad, hoewel hij ook toegaf dat ze nog niet helemaal klaar zijn met bijstellen: bij lang gebruik zouden er op dit moment nog wat bugs kunnen voorkomen.
Geheel in de stijl van Framework kun je deze trackpad ook in je oude Laptop 13 zetten. Je moet dan wel een compleet nieuwe topmodule kopen. Dat was onvermijdelijk, aangezien de nieuwe trackpad fysiek een stuk groter is. Er komt trouwens ook een haptische trackpad beschikbaar voor de Framework Laptop 16.
:strip_exif()/i/2008199368.jpeg?f=imagearticlefull)
'MacBook Pro voor Linux-gebruikers'
Een van de belangrijkste verkooppunten van de Laptop 13 Pro, is de Linux-ondersteuning. Sterker nog: op de showvloer waren alleen exemplaren met Linux aanwezig. De Windows-ervaring heb ik niet kunnen proberen, dus daar kan ik verder geen oordeel over geven.
Je kunt Linux natuurlijk draaien op vrijwel elke laptop, maar Framework onderscheidt zich met ondersteuning aan de makers van verschillende populaire distributies. Om ceo Nirav Patel te citeren: "We probeerden een MacBook Pro voor Linux-gebruikers te maken."
Als je een kant-en-klare Laptop 13 Pro kiest, dan kun je hem bijvoorbeeld laten leveren met Ubuntu voorgeïnstalleerd. Niet alleen dat: de Panther Lake-variant is ook nog eens Ubuntu Certified, zodat je zeker weet dat echt alles aan de laptop werkt. Niet alleen de standaarddingen zoals het scherm en toetsenbord, maar bijvoorbeeld ook de vingerafdrukscanner.
Dat slaat verrassend goed aan, vertelt Patel aan Tweakers. Onder de Laptop 13 Pro's die tot nu toe verkocht zijn, kiezen 'significant meer' kopers voor een Ubuntu-installatie ten opzichte van Windows 11, al wilde hij geen exacte aantallen of verkoopverhoudingen geven.
Ubuntu is niet de enige distro die goed samenwerkt. Framework levert laptopsamples en doneert geld aan ontwikkelaars van andere populaire distributies, zoals Fedora, Bazzite, NixOS, Linux Mint en CachyOS. Doordat de makers actief met de laptops van Framework aan de slag kunnen, kun je ervan uitgaan dat ze goed werken.
/i/2008199382.png?f=imagegallery)
Ubuntu en Fedora op de showvloer
Dat bleek ook wel tijdens onze hands-onsessie. Op de beursvloer van de Computex waren twee werkende Laptop 13 Pro's aanwezig, die allebei Linux draaiden: de een Ubuntu, de andere Fedora KDE. Beide besturingssystemen draaiden precies zoals je verwacht, en ook het touchscreen en de genoemde haptische trackpad werkten goed.
Dat wil niet zeggen dat alles volledig vlekkeloos verloopt. Toen ik wat vensters rondsleepte over het bureaublad, leverde dat een behoorlijk 'stotterend' beeld op, zelfs terwijl de framerate gewoon vaststond op 120Hz. Vermoedelijk is dat een Linux-ding, en zou het er op Windows wel soepel uitzien, zo dacht ook Patel. Of dat aan de distro's lag, of aan de Wayland-displayserver die verantwoordelijk is voor het 'tekenen' van de interface, durf ik niet met zekerheid te zeggen.
Specifiek met Linux ben je natuurlijk ook overgeleverd aan de beschikbaarheid van software. Hoewel steeds meer apps gewoon werken, ontbreken populaire professionele apps zoals de Adobe CC-suite nog altijd.
Je kunt dan een Linux-alternatief zoeken, maar als je afhankelijk van bepaalde functies bent, is dat niet altijd een optie. Apps als WinBoat laten Windows-apps alsnog draaien, maar dat werkt in de praktijk nogal buggy en een stuk minder soepel dan native.
Begrijp me niet verkeerd: dit is natuurlijk niet de schuld van Framework. Maar om een echte 'MacBook Pro voor Linux' neer te zetten, moet de software natuurlijk eigenlijk ook mee. Je doet er in ieder geval goed aan om na te gaan of je favoriete software op Linux draait voordat je een OS kiest (of je dualboot Windows gewoon, dan is het ook opgelost).
:strip_exif()/i/2008199380.jpeg?f=imagenormal)
Voorlopige conclusie
De Laptop 13 Pro voelt als Frameworks meest volwassen laptop tot nu toe. Hij heeft nog steeds de modulariteit en repareerbaarheid die we gewend zijn, maar dan verwerkt in een luxe jasje van massief aluminium. De fijne trackpad en goede Linux-ondersteuning zijn daarbij de kers op de taart.
Of Framework de claims over prestaties en accuduur kan waarmaken, moet nog blijken in onze volledige review. Maar op basis van deze eerste indruk lijkt de Laptop 13 Pro in ieder geval een mooie stap vooruit.
Redactie: Daan van Monsjou • Eindredactie: Monique van den Boomen
:fill(white):strip_exif()/i/2008199548.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007664848.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_icc():strip_exif()/i/2007403768.jpeg?f=fpa_thumb)
:strip_exif()/i/2004696878.jpeg?f=fpa)
/i/2007697192.png?f=fpa)
/i/2004692272.png?f=fpa)
:strip_exif()/i/2007285024.jpeg?f=fpa)
/u/94596/crop643fb12fd4e6d.png?f=community){kind=small}
een hoop van de zakelijke lijnen zijn veel beter dan de consumenten zooi. Zakelijk willen ze geen onzin en met 24 uur services en zo moet het snel te fixen zijn.
/u/38782/crop6146c7a29805d_cropped.png?f=community){kind=small}
/u/89414/crop601ef6957a87f_cropped.png?f=community){kind=small}
/u/69618/timmy.png?f=community){kind=small}
/u/550358/crop63c8443c1228d_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/363274/crop6a01dd3ecb577_cropped.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/343042/crop60f92fd64dcab_cropped.jpg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/26632/dosprompt2.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/71115/plus222.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/289675/crop6401bf2c85501_cropped.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/147791/crop56e423ed8d794_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/591794/crop61a251d10f7b3.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/288493/dce%2520strontkop%2520avatar-60x60.jpg?f=community){kind=avatar}
:strip_icc():strip_exif()/u/63667/117.jpg?f=community){kind=small}
/u/263626/crop5db0af5550f2c_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/116104/opteron64_logo_180x196.thumbnail2.gif?f=community){kind=logo}