Handen omhoog: wie heeft er voor de 18e verjaardag online porno gezien? Porno is altijd al een van de meest onvermijdelijke zaken van het internet geweest. Eerst zat er geen leeftijdscheck op pornosites en nu is het een knop die zegt dat je écht achttien jaar of ouder bent. En dat terwijl pornosites volgens de Europese wet, de Digital Services Act, toch echt goed moeten controleren of hun content niet onder ogen komt bij minderjarigen. Nu heeft de Europese Commissie dit ook gezien en actie ondernomen. Pornosites moeten gedegen leeftijdschecks gaan uitvoeren. Maar Pornhub wil dat helemaal niet en als het in Nederland en België gaat doen wat het nu in het Verenigd Koninkrijk doet, dan wordt de hele site onbereikbaar voor nieuwe en niet-ingelogde gebruikers.
Europese regels
De DSA is de Digital Services Act, niet te verwarren met de Digital Markets Act. De DMA is voor poortwachters van grote diensten zoals de Google-zoekmachine en Apple App Store, de DSA is voor alle online diensten. In de DSA staat in artikel 28 dat online diensten verantwoordelijk zijn voor het beschermen van minderjarigen. "Aanbieders van voor minderjarigen toegankelijke onlineplatforms nemen passende en evenredige maatregelen om een hoog niveau van privacy, veiligheid en bescherming van minderjarigen binnen hun dienst te waarborgen", aldus dat artikel.
Maar er gelden extra regels voor zeer grote online platforms en dat zijn diensten die meer dan 10 procent van de Europeanen gebruiken. Bij pornosites gaat het dan om Pornhub, Stripchat, XNXX en XVideos. Voor die diensten geldt dat zij extra hun best moeten doen. Zij zijn volgens artikel 35 verplicht om gerichte maatregelen te nemen 'met inbegrip van instrumenten voor leeftijdscontrole en ouderlijk toezicht'.
Nu zeggen de diensten dat ze een leeftijdscontrole hebben in de vorm van de knop met 'ik ben 18 jaar of ouder'. Dat is natuurlijk een digitale variant van een post-IT op de koektrommel met 'niet aankomen'. Een grotere uitnodiging voor kinderen en jongeren bestaat haast niet.
De Europese Commissie vindt dat dus ook niet genoeg. "De Commissie concludeert dat 'zelfverklaring' geen effectieve maatregel is en is ook van mening dat aanvullende maatregelen, zoals het vervagen van pagina's, waarschuwingen voor schadelijke inhoud en labels als 'Alleen voor volwassenen', die door al deze platforms worden gebruikt, minderjarigen niet effectief beletten toegang te krijgen tot schadelijke inhoud." Die schadelijke inhoud waar de Commissie op doelt is porno en dat beletten de sites inderdaad niet.
Een belangrijke nuance: het gaat om voorlopige bevindingen van de Europese Commissie. De betrokken bedrijven mogen erop reageren en proberen de Commissie te overtuigen van hun gelijk. Als de uiteindelijke beslissing ook is dat de Commissie gelijk heeft, kunnen de bedrijven een boete krijgen van maximaal 6 procent van hun wereldwijde omzet. Het onderzoek loopt sinds vorig jaar mei.
De meeste bedrijven kiezen er in dit stadium voor om in onderhandeling te gaan met de Commissie over wat zij het beste kunnen doen om een boete af te wenden. De pornosites zullen er vooral een vinger proberen achter te krijgen hoe zij aan de wet kunnen voldoen zonder veel van hun gebruikers weg te jagen. Niet iedereen zal immers de leeftijdscontroles willen doen of erop vertrouwen dat ze anoniem kunnen blijven op de pornosites.
/i/2008088806.avif?f=imagenormal)
Strenge leeftijdscontroles
De DSA schrijft niet voor hóe die leeftijdscontroles eruit moeten komen te zien. De Commissie schrijft: "In dit stadium is de Commissie van mening dat Pornhub, Stripchat, XNXX en XVideos leeftijdsverificatiemaatregelen moeten invoeren die de privacy waarborgen, om kinderen te beschermen tegen schadelijke inhoud." Dat is het, meer zegt de Commissie er niet over in het openbaar.
:strip_exif()/i/2008088808.jpeg?f=imagenormal)
Toch is er een voorbeeld aan de overkant van de Noordzee. Het Verenigd Koninkrijk dwong leeftijdscontrole voor pornosites af vorig jaar juni. Daar is een 'robuuste leeftijdscontrole' nodig. Dat kan een koppeling zijn met een bankrekening, het matchen met een identiteitsbewijs met foto, gezichtsherkenning, leeftijdscontroles via mobiele providers, creditcardcontroles, digitale identiteitsdiensten en 'e-mailgebaseerde leeftijdsverificatie'.
Het ligt voor de hand dat pornosites teruggrijpen op die maatregelen. Die hebben ze daar immers al ingevoerd. XNXX en Xvideos gebruiken een creditcardcheck of inschatting van de leeftijd via een gezichtsscan. Dat gebeurt via externe bedrijven, waardoor die data niet bij de pornosites komt. Stripchat doet hetzelfde.
Met een vpn zijn deze methoden uit te proberen. Wat opvalt: een deel van de interface is al in het Nederlands. Alle sites plaatsen bovendien de verificatie op een andere plek dan de 'ik ben 18+'-knop. Die is er voordat de gebruiker de site binnengaat, maar de leeftijdscontrole vindt pas plaats als een gebruiker een video aanklikt.
Alle drie de sites bieden meerdere varianten van leeftijdscontrole. De videoselfie zit daar altijd tussen. Tijdens een korte test werkte dat, al kon de auteur van dit artikel niet zelf checken of het ook lukt om langs de leeftijdscontrole te komen met een hoofd dat er jonger uitziet dan achttien jaar.
Pornhub: liever op zwart dan leeftijdscontrole
Pornhub pakt het anders aan. Het bedrijf heeft nieuwe en niet-ingelogde gebruikers de toegang ontzegd. Daar heeft het bedrijf diverse redenen voor. De eerste is dat gebruikers simpelweg naar minder grote sites gaan. "Steeds meer gebruikers wenden zich tot ongereguleerde, onveilige sites die uploaders niet verifiëren en content niet modereren, waardoor het risico op blootstelling aan illegaal of schadelijk materiaal toeneemt. Dit geldt ook voor sites vol met illegale content, wat betekent dat makers niet betaald krijgen voor de views en geen voordeel halen uit het feit dat hun content op deze ongeautoriseerde sites verschijnt."
:strip_exif()/i/2008088812.jpeg?f=imagenormal)
Bovendien is de privacy van gebruikers in het geding door de Britse maatregel. "Niet elk platform of elke externe dienst voor leeftijdsverificatie gaat op de juiste manier met gegevens om, waardoor hacks, fraude en identiteitsdiefstal onvermijdelijk zijn. Er is al minstens één inbreuk geweest op een verificatieplatform, waarbij gebruikers-ID's openbaar zijn gemaakt." Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen, want Pornhub had de beveiliging zelf ook niet op orde, waardoor de gegevens van Premium-abonnees op straat kwamen te liggen.
Nu is dit het beleid in het Verenigd Koninkrijk en als Pornhub dit doorzet in de hele Europese Unie, heeft dat veel grotere financiële gevolgen voor het moederbedrijf. Dat maakt het minder logisch om zich te blijven verzetten tegen leeftijdscontroles. Mogelijk heeft het bedrijf zijn kruit verschoten bij verzet tegen de Britse implementatie en heeft het niet meer de financiële buffer om dit in de hele EU te doen.
Andere sites zullen vermoedelijk zonder morren leeftijdscontrole gaan aanbieden in de hele Europese Unie, maar Pornhub heeft nog niet gereageerd op deze bevindingen van de Europese Commissie. Het is mogelijk dat Pornhub dit hele beleid in de Europese Unie doorzet, maar dat hóeft niet. Wat duidelijk is: er zal nog veel water door de Rijn stromen voordat Pornhub leeftijdscontroles zal gaan invoeren.
Redactie: Arnoud Wokke • Eindredactie: Monique van den Boomen